TIỂU LUẬN TRIẾT học vai trò của triết học mác – lênin trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

16 ( HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VIỆN TRIẾT HỌC THU HOẠCH MÔN TRIẾT HỌC VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN TRONG NHẬN THỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN Họ và tên học viên Mã số học viên Lớp Khóa học Hà Nội 2022 ) 1 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I TRIẾT HỌC VÀ TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN 2 1 1 Triết học 2 1 2 Triết học Mác Lênin 3 II VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN TRONG NHẬN THỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN 5 2 1 Vai trò của triết học Mác Lênin trong nhận thức 5 2 2 Vai trò của triết học Mác Lênin tro.

VIỆN TRIẾT HỌC

THU HOẠCH MÔN: TRIẾT HỌC

VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TRONG NHẬN

THỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN

Họ và tên học viên:

Mã số học viên:

Lớp:

Khóa học:

Hà Nội - 2022

1.2 Triết học Mác - Lênin 3

II VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TRONG

2.1 Vai trò của triết học Mác - Lênin trong nhận thức 5 2.2 Vai trò của triết học Mác - Lênin trong hoạt động thực tiễn 8

MỞ ĐẦU

Triết học ra đời ở cả phương Đông và phương Tây gần như cùng một thời gian tại một số trung tâm văn minh cổ đại của nhân loại như Trung Quốc,

Ấn Độ, Hy Lạp Triết học nghiên cứu thế giới bằng phương pháp của riêng mình khác với mọi khoa học cụ thể, nó xem xét thế giới như một chỉnh thể và tìm cách đưa ra một hệ thống các quan niệm về chỉnh thể đó Nghiên cứu khái niệm và nguồn gốc của triết học cho chúng ta hiểu được Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới; về vị trí vai trò của con người trong thế giới đó Triết học đóng vai trò hạt nhân lý luận của thế giới quan, giữ vai trò định hướng cho quá trình củng cố và phát triển thế giới quan của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng người trong lịch sử

Nghiên cứu vấn đề cơ bản của triết học cho chúng ta hiểu được sự hình thành các trường phái triết học duy vật và duy tâm trong lịch sử, cũng như hai phương pháp nghiên cứu đối lập nhau trong lịch sử là phương pháp siêu hình

và phương pháp biện chứng, giúp chúng ta xây dựng được phương pháp biện chứng trong nhận thức và cải tạo thế giới Với chức năng thế giới quan và phương pháp luận, Triết học nói chung và triết học Mác - Lênin nói riêng trở thành công cụ đắc lực trong hoạt động chế ngự thiên nhiên và sự nghiệp giải phóng con người của những lực lượng xã hội tiến bộ Triết học Mác - Lênin ngày càng khẳng định vai trò to lớn trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

Do đó, nghiên cứu vấn đề “Vai trò của triết học Mác - Lênin trong nhận

thức và hoạt động thực tiễn” làm chủ đề thu hoạch có ý nghĩa quan trọng.

NỘI DUNG

I TRIẾT HỌC VÀ TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

1.1 Triết học

Triết học là khoa học nghiên cứu về những vấn đề chung và cơ bản của con người Triết học xuất hiện cả ở phương Đông và phương Tây vào khoảng thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ thứ III (TCN)

Ở phương Đông: Người Trung quốc cổ đại quan niệm “ triết” chính là

“trí”, là cách thức và nghệ thuật diễn giải, bắt bẻ có tính lý luận trong học thuật nhằm đạt tới chân lý tối cao Theo người Ấn Độ: triết học được đọc là darshana, có nghĩa là chiêm ngưỡng nhưng mang hàm ý là tri thức dựa trên lý trí, là con đường suy ngẫm để dẫn dắt con người đến với lẽ phải [1, tr.167]

Ở phương Tây, thuật ngữ triết học xuất hiện ở Hy lạp được la tinh hóa

là Philôsôphia - nghĩa là yêu mến, ngưỡng mộ sự thông thái Như vậy Philôsôphia vừa mang tính định hướng, vừa nhấn mạnh đến khát vọng tìm kiếm chân lý của con người

Dù ở phương Đông hay phương Tây, triết học được xem là hình thái cao nhất của tri thức, nhà triết học là nhà thông thái có khả năng tiếp cận chân

lý, nghĩa là có thể làm sáng tỏ bản chất của mọi vật Có nhiều cách định nghĩa khác nhau, nhưng bao hàm những nội dung giống nhau, đó là: triết học nghiên cứu thế giới một cách chỉnh thể, tìm ra những quy luật chung nhất chi phối sự vận động của chỉnh thể đó nói chung, của xã hội loài người, của con người trong cuộc sống cộng đồng nói riêng và thể hiện nó một cách có hệ thống dưới dạng duy lý Khái quát lại ta có thể hiểu: Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới; về vị trí vai trò của con người trong thế giới đó

Nguồn gốc của triết học: Triết học xuất hiện do hoạt động nhận thức

của con người nhằm phục vụ nhu cầu cuộc sống, song với tư cách là hệ thống tri thức lý luận chung nhất, triết học không thể xuất hiện cùng sự xuất hiện của xã hội loài người, mà chỉ xuất hiện khi có những điều kiện nhất định

Nguồn gốc nhận thức: Đứng trước thế giới rộng lớn, bao la, các sự vật

hiện tượng muôn hình muôn vẻ, con người có nhu cầu nhận thức thế giới bằng một loạt các câu hỏi cần giải đáp: thế giới ấy từ đâu mà ra?, nó tồn tại và phát triển như thế nào?, các sự vật ra đời, tồn tại và mất đi có tuân theo quy luật nào không? trả lời các câu hỏi ấy chính là triết học

Triết học là một hình thái ý thức xã hội có tính khái quát và tính trừu tượng cao, do đó, triết học chỉ xuất hiện khi con người đã có trình độ tư duy trừu tượng hoá, khái quát hoá, hệ thống hoá để xây dựng nên các học thuyết, các lý luận

Nguồn gốc xã hội: Lao động đã phát triển đến mức có sự phân công lao

động thành lao động trí óc và lao động chân tay, xã hội phân chia thành hai giai cấp cơ bản đối lập nhau là giai cấp chủ nô và giai cấp nô lệ Giai cấp thống trị có điều kiện nghiên cứu triết học Bởi vậy ngay từ khi Triết học xuất hiện đã tự mang trong mình tính giai cấp, phục vụ cho lợi ích của những giai cấp, những lực lượng xã hội nhất định [2, tr.190]

Những nguồn gốc trên có quan hệ mật thiết với nhau, mà sự phân chia chúng chỉ có tính chất tương đối

1.2 Triết học Mác - Lênin

Do nhu cầu tồn tại và phát triển, con người phải tìm cách thích nghi và cải tạo thế giới Chính vì vậy, con người luôn luôn phải tìm hiểu về thế giới xung quanh và tìm hiểu bản thân mình Quá trình tìm tòi, giải đáp các vấn đề nói trên luôn luôn diễn ra trong tiến trình lịch sử, đã hình thành và phát triển nên những quan niệm nhất định về thế giới và con người Kể từ khi xã hội phân chia giai cấp, có sự tách biệt giữa lao động chân tay và lao động trí óc, triết học với tính cách là một hình thái ý thức xã hội mới thực sự xuất hiện Triết học là hệ thống quan điểm lý luận chung nhất về thế giới và vị trí con người trong thế giới đó

Lịch sử triết học có nhiều cách trả lời khác nhau đối với các vấn đề của thế giới xung quanh ta, nhưng đều quy về hai quan điểm chính đối lập nhau là duy vật hoặc duy tâm; hai phương pháp nhận thức chính là biện chứng hoặc

siêu hình Sự phát triển của lịch sử triết học cũng chính là sự phát triển của trình độ quan điểm nhận thức, của phương pháp tư duy nhân loại thông qua cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm, giữa phương pháp biện chứng và phương pháp siêu hình Đây cũng là sự đấu tranh giữa các mặt đối lập, tạo nên động lực bên trong của sự phát triển tư tưởng triết học nhân loại

Sự xuất hiện triết học Mác - Lênin là một cuộc cách mạng vĩ đại trong lịch sử triết học Đó là kết quả tất yếu của sự phát triển lịch sử tư tưởng triết học và khoa học của nhân loại, là kết quả của sự thống nhất giữa điều kiện

khách quan và nhân tố chủ quan Triết học Mác - Lênin là hệ thống quan

điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy - thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động để nhận thức và cải tạo thế giới.

Triết học Mác - Lênin là triết học duy vật biện chứng theo nghĩa rộng.

Đó là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng cả về tự nhiên, cả về xã hội Trong triết học Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng thống nhất hữu cơ với nhau Với tư cách là chủ nghĩa duy vật, triết học Mác - Lênin là

hình thức cao nhất của chủ nghĩa duy vật trong lịch sử triết học - chủ nghĩa

duy vật biện chứng Với tư cách là phép biện chứng, triết học Mác - Lênin là

hình thức cao nhất của phép biện chứng trong lịch sử triết học - phép biên

chứng duy vật.

Triết học Mác - Lênin ra đời là kết quả của sự kế thừa và phát triển

những thành tựu của tư duy triết học nhân loại Đồng thời, là kết quả của sự

khái quát hoá những thành tựu quan trọng nhất của khoa học tự nhiên, khoa

học xã hội và thực tiễn xã hội Chính vì vậy, triết học Mác - Lênin trở thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học của lực lượng vật chất - xã hội năng động và cách mạng nhất tiêu biểu cho thời đại ngày nay là giai cấp công nhân để nhận thức và cải tạo xã hội

Trong thời đại ngày nay, triết học Mác - Lênin đang đứng ở đỉnh cao của tư duy triết học nhân loại, là hình thức phát triển cao nhất của các hình

thức triết học trong lịch sử Triết học Mác - Lênin là học thuyết về sự phát triển thế giới, đã và đang phát triển giữa dòng văn minh nhân loại

II VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TRONG NHẬN THỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN

2.1 Vai trò của triết học Mác - Lênin trong nhận thức

Vai trò thế giới quan của triết học: Tồn tại trong mối quan hệ với thế

giới xung quanh, dù muốn hay không con người cũng phải nhận thức thế giới

và nhận thức bản thân mình Những tri thức này cùng với niềm tin vào nó dần dần hình thành nên thế giới quan

Thế giới quan là nhân tố định hướng cho quá trình hoạt động sống của con người Thế giới quan như một “thấu kính” qua đó con người xác định mục đích, ý nghĩa cuộc sống và lựa chọn cách thức đạt mục đích đó

Trình độ phát triển của thế giới quan là tiêu chí quan trọng về sự trưởng thành của mỗi cá nhân cũng như mỗi cộng đồng nhất định

Triết học ra đời với tư cách là hạt nhân lý luận của thế giới quan, làm cho thế giới quan phát triển như một quá trình tự giác dựa trên sự tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và tri thức do các khoa học đưa lại Đó là chức năng thế giới quan của triết học

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm là cơ sở lý luận của hai thế giới quan cơ bản đối lập nhau Chính vì vậy chúng đóng vai trò là nền tảng thế giới quan của các hệ tư tưởng đối lập

Cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong triết học biểu hiện bằng cách này hay cách khác cuộc đấu tranh giữa những giai cấp, những lực lượng xã hội đối lập nhau

Triết học Mác Lênin vừa có chức năng thế giới quan vừa có chức năng phương pháp luận bởi vì mỗi quan điểm của triết học đồng thời là một nguyên tắc trong việc xác định phương pháp Hệ thống các quan điểm triết học Mác Lênin đem lại cho con người hệ thống các nguyên tắc phương pháp luận như nguyên tắc khách quan, nguyên tắc toàn diện, nguyên tắc lịch sử - cụ thể, nguyên tắc phát triển, nguyên tắc thực tiễn… Triết học Mác Lênin là thế giới

quan và phương pháp luận khoa học bởi vì thực chất của nó là sự thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng Đặc điểm này làm cho chủ nghĩa duy vật mang tính triệt để và phương pháp biện chứng trở thành lý luận khoa học Nhờ đó triết học Mác - Lênin phản ánh đúng đắn về thế giới, nó trở thành

“công cụ nhận thức vĩ đại” cho con người [3, tr.178]

Nắm vững triết học Mác - Lênin giúp chúng ta tự giác trong quá trình trau dồi các quan điểm, các phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực tư duy sáng tạo của mình, phòng tránh những sai lầm của chủ nghĩa duy tâm và của phương pháp tư duy siêu hình Tuy nhiên không có nghĩa là chỉ nắm vững lý luận Mác - Lênin là sẽ giải quyết được các vấn đề của cuộc sống đặt ra Muốn tránh được chủ nghĩa giáo điều, con người cần phải có nhiều tri thức của các khoa học cụ thể và các tri thức từ chính hoạt động thực tiễn đem lại để con người có thể vận dụng một cách đúng đắn thế giới quan và phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa duy vật biện chứng

Đối với các khoa học khác, Triết học Mác - Lênin đem lại thế giới quan

và phương pháp luận đúng đắn cho sự phát triển các khoa học Nó định hướng cho các khoa học khác trong việc xác định cơ sở lý thuyết của bộ môn, giúp cho các khoa học khác khái quát những thành tựu của mình Ngược lại các khoa học khác cung cấp tài liệu cho triết học Do vậy cần phải có sự hợp tác chặt chẽ giữa những người nghiên cứu lý luận triết học và các nhà khoa học

để không ngừng nâng cao trình độ nhận thức thế giới của con người

Do vậy: Thế giới quan đúng đắn là tiền đề để xác lập nhân sinh quan tích cực giúp cho con người sáng tạo trong hoạt động Thế giới quan sai lầm làm cho con người sống thụ động hoặc sai lệch trong hoạt động Việc nghiên cứu triết học giúp ta định hướng hoàn thiện thế giới quan

Vai trò phương pháp luận của triết học: Phương pháp luận là lý luận về

phương pháp; là hệ thống quan điểm có tính nguyên tắc chỉ đạo việc tìm tòi, xây dựng, lựa chọn và vận dụng các phương pháp Triết học thực hiện chức năng phương pháp luận chung nhất Tri thức triết học là hệ thống tri thức chung nhất về thế giới và vai trò con người trong thế giới, nghiên cứu các qui

luật chung nhất chi phối cả tự nhiên, xã hội và tư duy Mỗi luận điểm triết học đồng thời là một nguyên tắc trong việc xác định phương pháp, là lý luận về phương pháp Việc nghiên cứu triết học giúp ta có được phương pháp luận chung nhất, trở nên năng động sáng tạo trong hoạt động phù hợp với xu thế phát triển chung

Triết học Mác - Lênin trang bị cho con người hệ thống các khái niệm, phạm trù, quy luật làm công cụ nhận thức khoa học; giúp con người phát triển

tư duy khoa học, đó là tư duy ở cấp độ phạm trù, quy luật

Tuy nhiên, triết học Mác - Lênin không phải là một đơn thuốc vạn năng

có thể giải quyết được mọi vấn đề Để đem lại hiệu quả trong nhận thức và hành động, cùng với tri thức triết học, con người cần phải có tri thức khoa học

cụ thể và kinh nghiệm hoạt động xã hội

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn không được xem thường hoặc tuyệt đối hóa phương pháp luận triết học Nếu xem thường phương pháp luận triết học sẽ sa vào tình trạng mò mẫm, dễ mất phương hướng, thiếu chủ động, sáng tạo trong công tác Ngược lại, nếu tuyệt đối hóa vai trò của phương pháp luận triết học sẽ sa vào chủ nghĩa giáo điều và dễ bị vấp váp, thất bại Bồi dưỡng phương pháp luận duy vật biện chứng sẽ giúp mỗi người tránh được những sai lầm do chủ quan, duy ý chí và phương pháp tư duy siêu hình gây ra

Tóm lại, Triết học, ngay từ khi mới nảy sinh và cho đến mãi tận nay, dù

tồn tại ở phương Đông hay phương Tây, dù dưới dạng các hệ thống, trào lưu, trường phái rất khác nhau, nhưng nội dung cất lõi của triết học bao giờ cũng bao gồm những quan điểm lý luận chung nhất, những lời giải đáp có luận chứng (dù được tán thành hay không được tán thành) cho những câu hỏi của con người về thế giới xung quanh mình, về vị trí của con người trong thế giới

đó, về quan hệ giữa con người với thiên nhiên và với bản thân con người Trong triết học, người ta luôn tìm thấy những biện luận, phán xét suy tư,

những băn khoăn, trăn trở cùng những lời giải đáp cho các câu hỏi về số phận của cá nhân con người trước thiên nhiên bao la, về nguồn gốc cùng những bí

ẩn của thiên nhiên bao la ấy, những sức mạnh, những lực lượng chi phối nó và chi phối cuộc sống của chính bản thân con người, về cuộc sống và cái chết của họ Những lời giải đáp ấy, dù là khác nhau trong các hệ thống, trào lưu, trường phái triết học khác nhau nhưng đều là những cách lý giải nhất định về thế giới mà trong đó con người đang sống theo quan điểm của các hệ thống, trào lưu, trường phái triết học đó

Song, bất cứ hệ thống lý luận nào cũng không bao giờ chỉ làm một nhiệm vụ là lý giải về thế giới Triết học cũng vậy Trên cơ sở của sự lý giải

ấy, triết học trở thành cái đinh hướng cho con người trong hành động Khi trở thành cái định hướng cho con người trong hành động, triết học thực hiện một chức năng khác - chức năng phương pháp luận

2.2 Vai trò của triết học Mác - Lênin trong hoạt động thực tiễn

Chủ nghĩa Mác - Lênin là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng Cộng sản Việt Nam và của cả dân tộc Việt Nam Đó không phải là sự lựa chọn ngẫu nhiên của Bác Hồ, Đảng và nhân dân ta, mà đó là một tất yếu lịch sử, bởi tính cách mạng và khoa học của học thuyết Mác -Lênin Không những thế, ngày nay, nó càng có vai trò quan trọng trong nhận thức và cải tạo thế giới

Thế giới ngày nay đang diễn ra những biến đổi hết sức sâu sắc, đã và đang bị chi phối bởi xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và phát triển nền kinh tế tri thức đang diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế đến chính trị, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, ngoại giao, quốc phòng, an ninh Trong bối cảnh biến động khôn lường, đặc biệt phức tạp ấy, vai trò của triết học Mác - Lênin không hề bị suy giảm, mà trái lại, ngày càng thể hiện rõ hơn vai trò nhận thức và cải tạo thế giới to lớn của mình Vì vậy, tất cả các quốc gia, dân tộc muốn tồn tại và phát triển không thể không tính đến những thời cơ, vận hội và những thách thức to lớn do toàn cầu hóa, hội