(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk

(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk(Luận văn thạc sĩ) Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: Quản lý công

Mã số: 8 34 04 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS TẠ VĂN VIỆT

ĐẮK LẮK - NĂM 2021

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Tạ Văn Việt

Các số liệu và luận cứ nếu trong luận văn này là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Đắk Lắk, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Đặng Thị Việt Hà

ii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình đào tạo thạc sĩ Quản lý công tại Học viện Hành chính Quốc gia, bên cạnh sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự động viên, giảng dạy và hướng dẫn tận tâm của quý thầy cô, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và lời cảm ơn chân thành tới:

- Ban Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia và đội ngũ những nhà khoa học, giảng viên của Học viện Hành chính Quốc gia, Phân viện Hành chính Quốc gia khu vực Tây Nguyên đã luôn tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu ngay cả trong điều kiện khó khăn do dịch bệnh Covid-19 gây ra;

- Ban Lãnh đạo Phân viện Học viện Hành chính Quốc gia khu vực Tây Nguyên

và đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành khóa học;

- Lãnh đạo các sở, ban, ngành: Sở Tài nguyên và môi trường, Sở Xây dựng, Sở

Kế hoạch và Đầu tư, Sở Y tế, Chi cục Kiểm lâm, Văn phòng Hội đồng nhân dân, Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập tài liệu và các nội dung có liên quan đến việc nghiên cứu đề tài;

- Đặc biệt là TS Tạ Văn Việt, người hướng dẫn khoa học đã tận tình và đầy trách nhiệm để tôi hoàn thành được luận văn

Tuy đã dành nhiều thời gian và công sức trong việc nghiên cứu nhưng chắc chắn luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong sẽ nhận được sự đóng góp chân thành của quý thầy cô và độc giả

Trân trọng cảm ơn!

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 7

1.1 Nhận thức chung về ứng phó với biến đổi khí hậu 7

1.2 Những vấn đề cơ bản về ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương 23

1.3 Thực tiễn công tác ứng phó với biến đổi khí hậu tại một số địa phương 30

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 36

Chương 2: THỰC TRẠNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG TỈNH ĐẮK LẮK 37

2.1 Khái quát chung về tỉnh Đắk Lắk 37

2.2 Biểu hiện, nguyên nhân và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu tại tỉnh Đắk Lắk 39

2.3 Những kết quả đạt được trong công tác ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk 48

2.4 Đánh giá hiệu quả công tác ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk 66

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 73

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG TỈNH ĐẮK LẮK 74

3.1 Phương hướng tăng cường ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk 74

3.2 Những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường công tác ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk 77

iv

3.3 Đề xuất, kiến nghị 91

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 94

KẾT LUẬN 95

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

PHỤ LỤC 100

v

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 BĐKH Biến đổi khí hậu

2 BVMT Bảo vệ môi trường

3 CQĐP Chính quyền địa phương

4 ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long

10 IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change

(Ủy ban liên chính phủ về Biến đổi khí hậu)

16 TN&MT Tài nguyên và Môi trường

17 UBND Ủy ban nhân dân

18 UNFCCC Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu

vi

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH

Bảng 2.1: Các lĩnh vực phát thải khí nhà kính chủ yếu trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 41 Bảng 2.2 Hiện trạng tai biến thiên nhiên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ 2016-2020 42

Bảng 2.3 Diện tích rừng bị cháy giai đoạn 2016 - 2020 42

Bảng 2.4 Tổng hợp số ca mắc bệnh trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ 2016-2019 48

Bảng 2.5 Kết quả đầu tư cho nghiên cứu khoa học và tiến độ thực hiện các 61

dự án thí điểm tại tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn từ 2013-2020 61

Bảng 2.6: Diện tích trồng rừng tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2012-2018 64

Bảng 2.7 Các văn bản thực hiện ứng phó với biến đổi khí hậu của các tỉnh khu vực Tây Nguyên 67

Hình 2.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy của Ủy ban quốc gia về biến đổi khí hậu 50Error! Bookmark not defined Hình 2.2: Sơ đồ mô hình tổ chức quản lý nhà nước về biến đổi khí hậu từ trung ương tới địa phương 50

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài luận văn

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là một trong những cụm từ đang được quan tâm hàng đầu hiện nay trên thế giới Trong tiến trình phát triển của loài người, BĐKH không chỉ dừng lại ở những tác động tiêu cực đến môi trường sống hiện tại

mà còn là mối đe dọa đến sự tồn tại của con người trong tương lai

Việt Nam là một quốc gia đang phát triển đồng thời cũng là một trong những nước dễ bị tổn thương nhất trên thế giới đối với BĐKH Tại Hội nghị lần thứ 24 các bên tham gia Công ước khung của Liệp hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) diễn ra ở Ba Lan, Tổ chức Germanwatch đã công bố báo cáo về chỉ số rủi ro khí hậu dài hạn 2019 Trong báo cáo này, Việt Nam đứng thứ sáu trong danh sách 10 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKH

Với những thách thức hiện hữu, Đảng ta đã ban hành Nghị quyết số NQ/TW Khóa XI về chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lý tài nguyên

24-và bảo vệ môi trường Nghị quyết xác định: “Chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường (BVMT) là những vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có tầm ảnh hưởng lớn, quan hệ, tác động qua lại, cùng quyết định sự phát triển bền vững (PTBV) của đất nước; là cơ sở, tiền đề cho hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH), bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội” [1] Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đã tham gia vào UNFCCC và Nghị định thư Kyoto góp phần quan trọng trong việc huy động các nguồn hỗ trợ kỹ thuật cũng như tài chính giúp cho việc ứng phó với BĐKH Những chủ trương, quyết sách và hành động được đưa ra cho thấy việc ứng phó hiệu quả với BĐKH luôn là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong hành trình thực hiện mục tiêu thiên nhiên kỉ về PTBV của Việt Nam

Đắk Lắk hiện là một trong những địa phương đang phải gồng mình với BĐKH Trước kia, khi đề cập đến Đắk Lắk, người dân nơi đây luôn tự hào khi sinh sống trong lá phổi xanh, một khu vực một năm có hai mùa: Mùa khô và mùa mưa, khí hậu ôn hòa hơn so với một số khu vực khác trong cả nước, và nằm cách xa bờ biển nên ít bị tác động trực tiếp của gió bão Tuy nhiên, thời gian gần đây, do ảnh

2

hưởng của BĐKH nên diễn biến thời tiết ở Đắk Lắk ngày càng bất thường và cực đoan Mỗi năm, các diễn biến thời tiết ngày càng phức tạp và không thể dự báo trước được gây ra rất nhiều những tổn thất, ảnh hưởng to lớn về người, tài sản và các hoạt động KT-XH của địa phương

Trước tình hình đó, tỉnh Đắk Lắk cần nhanh chóng vào cuộc để đưa ra những chủ trương, chính sách, xây dựng các giải pháp ứng phó với BĐKH một cách đồng

bộ, quyết liệt, linh hoạt và hiệu quả phù với đặc điểm của địa phương để từng bước đạt được và giữ vững sự PTBV gắn với tăng trưởng xanh

Xuất phát từ những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk” làm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của tác giả là thực sự cần thiết về cả lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

BĐKH là vấn đề luôn được thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đặt sự quan tâm hàng đầu trong tiến trình hướng đến mục tiêu PTBV Vì vậy, hoạt động này được xem là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu ở trong và ngoài nước Nhiều công trình khoa học đã góp phần làm rõ các nội dung về BĐKH, đưa ra những giải pháp cụ thể góp phần nâng cao hiệu quả công tác ứng phó BĐKH tại quốc gia và toàn cầu Các nghiên cứu xác định tác động của BĐKH và tầm quan trọng thực hiện ứng phó với BĐKH như:

- Các quy định của pháp luật, chính sách về phòng chống và giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với BĐKH được phản ánh qua sự ra đời của các luật có liên quan đến BĐKH như Luật Bảo vệ môi trường năm 1994 (sửa đổi, bổ sung vào các năm 2005, 2014); Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004; Luật Đa dạng sinh học năm 2008; Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010; Luật Tài nguyên nước năm 2012; Luật Phòng, tránh thiên tai năm 2013; Luật Khí tượng thủy văn năm

2015, Quyết định số 2139/QĐ-TTg ngày 05/12/2011 Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về BĐKH; Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 của Ban chấp hành trung ương Đảng khóa XI về Chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lý tài nguyên và BVMT; …

- Cuốn sách “Biến đổi khí hậu và tác động ở Việt Nam” của Viện Khoa học Khí tượng thủy văn và BĐKH xuất bản năm 2010, đã đề cập đến những thuật ngữ,

3

kiến thức cơ bản về BĐKH, nội dung của các hiệp định quốc tế về BĐKH, lịch sử BĐKH của nhân loại trong khoảng một nghìn năm gần đây, từ đó phân tích làm rõ tác động của BĐKH đến các vùng tại Việt Nam và đưa ra những giải pháp chiến lược

để ứng phó với BĐKH tại Việt Nam [33]

- Ủy ban khoa học, công nghệ và môi trường ra mắt cuốn “Ứng phó với Biến đổi khí hậu ở Việt Nam” năm 2017 Đây là một trong những nội dung hợp tác giữa Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội với Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức Cuốn sách đã bao quát tổng thể những thông tin, kiến thức về BĐKH, kịch bản BĐKH, các cam kết quốc tế về BĐKH mà Việt Nam đã tham gia, biểu hiện, nguyên nhân, tác động của BĐKH trên toàn cầu và tại Việt Nam, những kinh nghiệm ứng phó với BĐKH của các quốc gia trên thế giới cũng như một số mô hình ứng phó với BĐKH mà Việt Nam đã và đang áp dụng, từ đó xây dựng những giải pháp cụ thể nhằm ứng phó hiệu quả với BĐKH tại Việt Nam [22]

- Các tác giả Lisa Strauch, TS Yann Robiou du Pont (adelphi), Julia Balanowski trong báo cáo “Quản trị khí hậu đa cấp độ tại Việt Nam” năm 2018 đã

đi sâu nghiên cứu, phân tích BĐKH và cấu trúc thể chế của Việt Nam thông qua lăng kính quản trị đa cấp độ Nghiên cứu dựa trên dự án bốn năm với tên gọi là V-LED, Hội nhập theo chiều dọc và Chia sẻ kinh nghiệm phát triển CO2 thấp ở châu Phi và Đông Nam Á Từ năm 2015 đến năm 2018, V-LED nhằm mục tiêu thúc đẩy hành động khí hậu cấp địa phương ở Việt Nam Nghiên cứu tóm tắt những tiến bộ quan trọng của Việt Nam trong việc thiết lập một cấu trúc quản trị BĐKH quốc gia nhằm tăng cường thích ứng với BĐKH, tăng trưởng xanh và thực hiện Thỏa thuận Paris Việt Nam đã triển khai những nỗ lực đáng kể đưa chính sách quốc gia vào các

kế hoạch và hành động khí hậu tại địa phương cũng như huy động các nguồn lực tài chính trong nước và quốc tế để triển khai hoạt động [32]

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu đề cập đến vấn đề ứng phó với BĐKH tại Việt Nam có giá trị, tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về lĩnh vực này ở phạm vi địa phương Vì vậy, từ thực tiễn, điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội nói chung cũng như tính đặc thù của từng địa phương nói riêng, việc nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này ở phạm vi địa phương cụ thể là tỉnh Đắk Lắk với mục tiêu hướng đến là hành động nhanh chóng, kịp thời và hiệu quả của chính quyền địa

4

phương (CQĐP) tỉnh Đắk Lắk trong công tác ứng phó với BĐKH trên địa bàn tỉnh

là hết sức cần thiết Các công trình khoa học đã được công bố là những tài liệu tham khảo có giá trị trong việc thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu luận văn này

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về BĐKH, trình bày thực trạng công tác ứng phó với BĐKH ở Việt Nam, đưa ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế làm cơ sở cho việc đề xuất hệ thống giải pháp hành động nhằm tăng cường ứng phó với BĐKH của CQĐP tỉnh Đắk Lắk trong bối cảnh hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận liên quan: BĐKH, ứng phó với BĐKH;

- Tổng quan, làm rõ sự cần thiết, nội dung, vai trò của CQĐP trong hành động ứng phó với BĐKH;

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác ứng phó với BĐKH của CQĐP tỉnh Đắk Lắk, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân, làm cơ sở cho việc đề xuất hệ thống giải pháp hành động nhằm tăng cường ứng phó với BĐKH của CQĐP tỉnh trong bối cảnh hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về hành động ứng phó với BĐKH của CQĐP tỉnh Đắk Lắk Trong đó, chủ thể quản lý là CQĐP; đối tượng quản lý là hành động ứng phó với BĐKH Trong khuôn khổ nghiên cứu, tác giả tiếp cận hành động của CQĐP dưới góc độ quản lý nhà nước (QLNN)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu nội dung toàn diện hành động của CQĐP

ứng phó với BĐKH, đó là: Công tác chiến lược, quy hoạch, phát triển; ngăn chặn, phòng ngừa, áp dụng pháp luật và chính sách liên quan đến ứng phó BĐKH

- Về không gian và thời gian: Nghiên cứu hành động của CQĐP trong việc

ứng phó với BĐKH tại tỉnh Đắk Lắk Thời kỳ nghiên cứu từ năm 2015 đến nay

5.2 Phương pháp nghiên cứu

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Từ những đề tài, đề án đã thực hiện tác giả thu thập các số liệu liên quan đến luận văn

+ Phương pháp thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp: Đây là phương pháp rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu luận văn Trên cơ sở các thông tin, dữ liệu thu thập được tác giả sẽ tiến hành so sánh, phân tích và tổng hợp những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến luận văn

+ Phương pháp kế thừa: Đây là phương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá các tài liệu từ các nghiên cứu trước, chọn lọc các kết quả có ý nghĩa và kế thừa những kết quả nghiên cứu trước đây, cả trên thế giới, quốc gia và trong phạm vi vùng nghiên cứu nhằm đánh giá được các kết quả đã đạt được, những hạn chế, tồn tại nguyên nhân từ đó đưa ra được cách tiếp cận, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, nghiên cứu bổ sung hợp lý và sát thực tiễn cho nghiên cứu mới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6

7 Kết cấu luận văn

Chương 1: Cơ sở khoa học về ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền

7

Chương 1:

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

1.1 Nhận thức chung về ứng phó với biến đổi khí hậu

1.1.1 Một số khái niệm và thuật ngữ cơ bản liên quan

1.1.1.1 Khí hậu

Theo hệ thống cơ sở dữ liệu Quốc gia về BĐKH định nghĩa:

Khí hậu là tổng hợp của thời tiết được đặc trưng bởi các trị số thống kê dài

hạn (trung bình, xác suất các cực trị v.v ) của các yếu tố khí tượng biến động trong một khu vực địa lý Thời kỳ tính trung bình thường là vài thập kỷ Theo định nghĩa của WMO: “Tổng hợp các điều kiện thời tiết ở một khu vực nhất định đặc trưng bởi các thống kê dài hạn các biến số của trạng thái khí quyển ở khu vực đó” [40]

Theo tác giả Trần Công Minh đề cập trong cuốn Khí hậu và Khí tượng đại cương:

“Khí hậu là tập hợp của những điều kiện khí quyển đặc trưng cho mỗi địa phương và phụ thuộc hoàn toàn vào hoàn cảnh địa lí của địa phương Hoàn cảnh địa

lí không những chỉ vị trí của địa phương tức là vĩ độ, kinh độ và độ cao trên mực biển

mà còn chỉ đặc điểm của mặt đất, địa hình, lớp phủ thổ nhưỡng, lớp phủ thực vật v.v ” [3, tr.9]

Khí hậu trong nghĩa rộng hơn là một trạng thái, gồm thống kê mô tả của hệ thống khí hậu Trong đó, theo Uỷ ban Liên chính phủ về BĐKH IPCC (2007): “hệ thống khí hậu là một hệ rất phức tạp bao gồm năm thành phần chính là khí quyển, thủy quyển, băng quyển, bề mặt đất và sinh quyển, và sự tương tác giữa chúng” [36]

1.1.1.2 Biến đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu

- Khái niệm về biến đổi khí hậu:

BĐKH đang là cụm từ được quan tâm hàng đầu hiện nay trên thế giới xuất phát từ những tác động tiêu cực mang tính toàn cầu và sự phức tạp gây tranh cãi trong khoa học khí tượng Thực tế không có định nghĩa cố định nào về BĐKH mà

nó được quan niệm theo nhiều cách khác nhau bởi các cơ quan, tổ chức khác nhau UNFCCC đã đưa ra khái niệm: “Biến đổi khí hậu” nghĩa là biến đổi của khí hậu được quy cho trực tiếp hoặc gián tiếp do hoạt động của con người làm thay đổi

1.2.2 Vai trò lãnh đạo ứng phó biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương

Ứng phó với BĐKH là một vấn đề mang tính toàn cầu gắn với trách nhiệm của tất cả các ngành, các cấp, các địa phương và mọi chủ thể trong xã hội Nếu ở cấp độ quốc gia nhà nước là chủ thể giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong ứng phó với BĐKH thì CQĐP là một chủ thể không thể thiếu trong quá trình thực hiện ứng phó với BĐKH Vai trò của CQĐP trong ứng phó với BĐKH được thể hiện cụ thể như sau:

1.2.2.1 Đảm bảo việc tổ chức thực chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu tại địa phương

CQĐP chịu trách nhiệm thực hiện chính sách ứng phó với BĐKH ở địa phương mình, là cấp xây dựng và tiến hành triển khai kế hoạch hành động ứng với việc thực hiện chính sách, pháp luật về ứng phó với BĐKH đã được hoạch định tổng thể CQĐP là đơn vị đầu mối để hiện thực hoá các mục tiêu trong công tác ứng phó với BĐKH của nhà nước

Khi chính sách, pháp luật về ứng phó với BĐKH được ban hành, tuy nhiên lại không được phát huy tối đa tại địa phương xuất phát từ việc CQĐP không chủ động, không tận dụng nguồn lực của địa phương một cách hiệu quả trong quá trình thực hiện hoặc không phù hợp với thực tiễn của địa phương thì tất yếu sẽ không thể đạt được mục tiêu đặt ra Việc thực thi của CQĐP nhằm bảo đảm sự hoàn chỉnh của chu trình chính sách, pháp luật, là cơ sở để các chính sách, pháp luật này đi vào cuộc sống, thực hiện vai trò là công cụ quản lý xã hội của nhà nước

1.2.2.2 Tham mưu cho công tác hoạch định chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu

Trong quy trình hoạch định chính sách, pháp luật về ứng phó với BĐKH cần

sự kết hợp tiếp cận đa chiều từ dưới lên và từ trên xuống, từ trong ra ngoài và từ ngoài vào trong Địa phương là đơn vị hành chính cấu thành của đất nước, CQĐP là

1.2.2.3 Chủ động, linh hoạt trong công tác ứng phó với biến đổi khí hậu

Hiện nay, BĐKH luôn có những diễn tiến phức tạp và tác động khó lường đến

tự nhiên, con người và sự phát triển KT-XH Tại mỗi địa phương, tác động của BĐKH có những khác biệt, với những hậu quả ở mức độ khác nhau đòi hỏi cần có những biện pháp ứng phó cụ thể, phù hợp với yêu cầu thực tiễn Cùng với đó, điều kiện KT-XH, dân cư, nguồn lực nội tại, nguồn lực phân bổ cho mỗi địa phương và các điều kiện khác là không tương đồng Vì vậy, trong quá trình triển khai thực hiện chính sách, pháp luật cần sự vận dụng linh hoạt trong việc quản lý, sử dụng và phát huy nguồn lực một cách có hiệu quả để xây dựng những kế hoạch hành động, kịch bản, giải pháp cụ thể, phù hợp với thực tiễn BĐKH tại địa phương Đặc biệt, luôn đặt trạng thái chủ động lên hàng đầu với phương châm “phòng ngừa hơn chống đỡ” Trên thực tế, sự chủ động của mỗi CQĐP trong ứng phó với BĐKH có vai trò đặc

biệt quan trọng đối với kết quả thực hiện ứng phó với BĐKH của cả quốc gia

1.2.2.4 Kết nối với các chủ thể khác trong công tác ứng phó với biến đổi khí hậu

Công tác ứng phó với BĐKH cần được thực hiện ở mọi cấp độ từ cấp độ cá nhân đến cấp độ toàn cầu Trong đó, CQĐP cũng đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối các nguồn lực trong nước và thu hút, huy động các nguồn lực liên kết trong cùng vùng miền, khu vực và quốc tế trong ứng phó với BĐKH; ngoài việc đảm bảo

sử dụng đúng và có hiệu quả các nguồn lực công, CQĐP cũng phát huy vai trò thu hút nguồn lực đến từ khu vực tư Bên cạnh đó, tăng cường sự liên kết, phối hợp chặt chẽ với các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng dân cư để vận hành và thực hiện các chính sách, pháp luật, mô hình ứng phó với BĐKH tại địa phương đạt được hiệu quả cao nhất

30

1.2.3 Nội dung ứng phó với biến đổi khí hậu của chính quyền địa phương

Các địa phương sẽ nghiên cứu cơ chế, chính sách, pháp luật về ứng phó với BĐKH, để xây dựng kế hoạch hành động ứng phó, tổ chức thực hiện công tác ứng phó với BĐKH cụ thể, phù hợp với thực tiễn của từng địa phương, bảo đảm tính khả thi trong quá trình thực hiện Về cơ bản các hoạt động chung phổ biến nhằm ứng phó với BĐKH của CQĐP có thể kể đến như:

1.2.3.1 Tổ chức bộ máy, phát triển nguồn nhân lực ứng phó với biến đổi khí hậu

Tổ chức, hoàn thiện bộ máy, tăng cường vai trò, trách nhiệm của CQĐP, bổ sung nguồn nhân lực đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao cho các bộ phận thực hiện công tác ứng phó với BĐKH nhằm nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả trong công tác ứng phó với BĐKH

Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao, cập nhật kiến thức chuyên môn; tiếp thu, học hỏi các kiến thức, kỹ năng mới từ các tỉnh, khu vực

và các quốc gia tiêu biểu cho ngũ cán bộ thực hiện công tác ứng phó với BĐKH, cán bộ nghiên cứu khoa học - công nghệ, cán bộ quản lý và hoạch định chính sách thích ứng với BĐKH

Phối hợp với các cơ sở đào tạo tại địa phương, trong vùng để thực hiện chiến lược đào tạo cán bộ chuyên ngành BĐKH với chất lượng ngày càng cao, ban hành

cơ chế thu hút nhân tài có năng lực thực sự về chuyên môn, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ phát triển; xây dựng nội dung giáo trình lồng ghép với chương trình học những vấn đề thực tiễn của môi trường

1.2.3.2 Công tác dự báo, cảnh báo thiên tai do biến đổi khí hậu gây ra

Trên cơ sở các nghiên cứu về khí hậu, kịch bản chung về ứng phó với BĐKH, tiến hành đánh giá mức độ, tính chất và xu thế biến đổi của các yếu tố và hiện tượng khí hậu trong khu vực để xây dựng, cập nhật các kịch bản BĐKH, kế hoạch hành động cho địa phương Công tác cảnh cáo, dự báo thiên tai là hoạt động cơ bản và tiên quyết hàng đầu nhằm ứng phó với BĐKH Khi đưa ra được những dự báo, cảnh báo thiên tai nhanh chóng và chính xác, sẽ giúp cho việc chủ động chuẩn bị các phương án, điều kiện phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai phù hợp với từng ngành, lĩnh vực, khu vực dễ bị tổn thương trước thiên tai trên địa bàn; xử lý tình huống xấu ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống của nhân dân và bảo đảm quốc phòng, an ninh;

31

chuẩn bị phương án tìm kiếm, cứu nạn, cứu hộ, phòng, chống dịch bệnh, chăm sóc sức khỏe nhân dân trong các vùng bị tác động mạnh của BĐKH Từ đó, công tác ứng phó với BĐKH của địa phương đạt hiệu quả cao góp phần giảm thiểu được các tác động do BĐKH gây ra cho người dân cũng như đảm bảo tính ổn định đối với sự phát triển KT-XH của địa phương

1.2.3.3 Công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức toàn dân trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Thiên tai cực đoan, suy thoái tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi trường gia tăng, đang trở thành nguy cơ đe doạ nghiêm trọng sức khoẻ, đời sống nhân dân, sự PTBV của đất nước Vì vậy, công tác tuyên truyền giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm tạo ra sự chuyển biến cơ bản trong tư duy, nhận thức giúp cho công tác ứng phó với BĐKH, đảm bảo lợi ích tổng thể trước mắt và lâu dài trong các lĩnh vực tài nguyên, môi trường, KT-XH và an ninh, quốc phòng Phát triển KT-

XH phải hài hòa với thiên nhiên, tôn trọng các quy luật tự nhiên Phát triển KT-XH phải phù hợp với khả năng cung cấp, tái tạo của tài nguyên thiên nhiên cũng như khả năng chịu tải của môi trường Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động ứng phó với BĐKH nhằm tạo ra tính đồng bộ và thuận lợi trong việc triển khai các biện pháp ứng phó với BĐKH

1.2.3.4 Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Công tác nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ vào thực hiện ứng phó với BĐKH là việc khai thác và ứng dụng công nghệ mới trong các lĩnh vực dự báo bão, sóng biển, dự tính thuỷ triều, nước dâng do bão; áp dụng các công nghệ quan trắc, giảm thiểu ô nhiễm, phòng chống và cảnh báo thiên tai hay nghiên cứu và tìm

ra các giống cây trồng có khả năng chống chịu cao với thời tiết khắc nghiệt, triển khai các hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước và phân bổ lượng nước hợp lý,… nhằm nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo thiên tai, quản lý, đánh giá, giám sát hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và BVMT

Tổ chức nghiên cứu, khuyến khích chuyển giao công nghệ và ứng dụng hiệu quả các thành tựu khoa học, công nghệ hiện đại, nhiên liệu, vật liệu mới trong giảm phát thải KNK và thích ứng với BĐKH, tăng cường sức cạnh tranh của các ngành

32

kinh tế, sản xuất trọng điểm của địa phương tiến tới phát triển nền kinh tế các-bon thấp và tăng trưởng xanh Nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ mới không những giúp kịp thời, chủ động ứng phó với BĐKH, giảm tác động bất lợi đến đời sống và KT-XH mà còn là cơ hội thuận lợi để phát triển các ngành kinh tế mới

1.2.3.5 Các hoạt đồng nhằm thích ứng và giảm nhẹ tác động của biến đổi khi hậu

Chính quyền các địa phương cần triển khai các biện pháp phòng, chống, hạn chế tác động tiêu cực của BĐKH, chuẩn bị phương án chủ động xử lý tình huống khi BĐKH tác động mạnh làm ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống của người dân Các biện pháp có thể kể đến như: diễn tập nâng cao năng lực tìm kiếm, cứu nạn, cứu hộ, phòng, chống dịch bệnh; chủ động phòng ngừa thiệt hại về người và tài sản như bố trí dân cư tránh những vùng thường xuyên bị tác động của bão, lũ lụt, vùng có nguy cơ sạt lở; Kiểm soát, xử lý các nguồn gây ô nhiễm môi trường; khuyến khích phát triển năng lượng sạch, nâng cao tỉ lệ che phủ rừng và thực hiện các đề án phát triển tăng trưởng xanh của từng địa phương nhằm đáp ứng mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Trong công tác quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương có đổi mới và tích hơp với kịch bản nước biển dâng Trong kế hoạch phát triển kinh tế, chú

ý đến tạo sinh kế cho cộng đồng, nhất là các đối tượng dễ bị tác động như người nghèo, phụ nữ và trẻ em Thực hiện các đề án phát triển tăng trưởng xanh của từng địa phương nhằm đáp ứng mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Nguyên nhân của BĐKH xuất phát chủ yếu từ các hoạt động con người trong quá trình xây dựng, phát triển KT-XH, do đó để công tác ứng phó với BĐKH đạt được mục tiêu đề ra, không thể tách rời công tác ứng phó với BĐKH trong các chiến lược, quy hoạch, chính sách, kế hoạch phát triển từ cấp quốc gia cho đến địa phương Các địa phương tiến hành nghiên cứu, điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch phát triển của địa phương, hạn chế tối đa các ngành, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, các dự

án phát triển kinh tế sử dụng lãng phí, khai thác không hiệu quả các nguồn tài nguyên, gây phát thải KNK, các chất ô nhiễm, huỷ hoại cảnh quan, HST, làm gia tăng rủi ro thiên tai, đồng thời chuyển đổi cơ cấu kinh tế của tỉnh theo hướng phát triển xanh và bền vững