Trên thực tế, những năm qua, các cơ quan báo chí của tỉnh Thái Nguyên: Báo Thái Nguyên, Đài Phát thanh – Truyền hình Thái Nguyên, Báo Văn nghệ Thái Nguyên đã thường xuyên đăng tải những
Trang 11 Lý do và tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Dân tộc Mông (hay dân tộc H’Mông) là một trong 54 dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Theo kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, nước ta có 1.068.189 người dân tộc Mông, đứng hàng thứ 8 trong bảng danh sách các dân tộc ở Việt Nam, cư trú tại 62 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố
Tại tỉnh Thái Nguyên, những gia đình người dân tộc Mông đầu tiên đã
di cư từ tỉnh Cao Bằng đến sinh sống ở đây vào khoảng năm 1979 Theo số liệu của Ban chỉ đạo cuộc Tổng điều tra dân số Việt Nam năm 1979 thì vào năm này tỉnh Bắc Thái nói chung, Thái Nguyên nói riêng mới có số liệu về người Mông Năm 1979, tại Thái Nguyên có 644 người dân tộc Mông, trong
đó gần 80% tập trung ở huyện Võ Nhai Sau đó 10 năm (1989) dân số Mông
ở Thái Nguyên đã lên tới 2.264 người Đến năm 1999, dân số Mông trong toàn tỉnh là 4.831 người, tăng hơn gấp đôi trong 10 năm Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có trên 1.500 hộ đồng bào dân tộc Mông với khoảng trên 7.700 người, sinh sống ở 47 xóm, bản, tập trung chủ yếu ở các huyện: Võ Nhai, Đồng Hỷ, Định Hóa, Phú Lương Dân số người Mông hiện đứng thứ 7 trong 46 dân tộc đang sinh sống trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
Nhìn chung, đời sống vật chất của đồng bào dân tộc Mông ở Thái Nguyên còn nhiều khó khăn Tỷ lệ hộ nghèo là dân tộc Mông chiếm khá cao,
có 29/47 xóm, bản có tỷ lệ hộ nghèo từ 40 - 70% Để giúp đồng bào dân tộc Mông vượt qua khó khăn, vươn lên phát triển kinh tế, ổn định đời sống, ngày 1692014, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Đề án "Phát triển kinh tế
-xã hội, ổn định sản xuất và đời sống các xóm, bản đặc biệt khó khăn có nhiều đồng bào dân tộc Mông sinh sống tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020" (gọi tắt là
Đề án 2037) Việc triển khai thực hiện Đề án có mục tiêu là hình thành các
Trang 2nhóm hộ sản xuất, đưa tiến bộ kỹ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi, phát huy thế mạnh, lợi thế của từng vùng, tăng thu nhập cho người dân; phấn đấu giảm hộ nghèo ở các xóm, bản trong Đề án bình quân mỗi năm từ 4% trở lên theo chuẩn nghèo trong từng giai đoạn… Từ khi được triển khai đến nay, Đề án
2037 đã mang lại hiệu quả thiết thực cho người Mông trên địa bàn tỉnh, giúp cải thiện đời sống đồng bào về nhiều mặt
Một đặc điểm chung của người Mông là có tinh thần đoàn kết dân tộc rất cao, chính vì vậy, dù sinh sống ở nhiều địa phương khác nhau nhưng mối quan hệ dân tộc của họ rất gắn bó Một đặc điểm nữa là đồng bào dân tộc Mông nói chung và tại Thái Nguyên nói riêng là trình độ dân trí nhìn chung còn hạn chế, điều kiện tiếp cận các thông tin, phương tiện báo chí truyền thông còn ít Đây là một trong những yếu tố khiến cho đồng bào dân tộc Mông ở một số nơi bị tuyên truyền, lôi kéo đi theo những kẻ xấu nhằm phục
vụ lợi ích chính trị của chúng Trong thập niên đầu thế kỉ XXI, trên địa bàn cả nước nói chung và các tỉnh phía Bắc nói riêng đã xảy ra nhiều vụ việc phức tạp liên quan đến việc tập hợp, lôi kéo đồng bào Mông của các thế lực phản động Hiện nay, tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình vẫn đang tiếp tục kích động, lôi kéo đồng bào Mông đi theo tổ chức này để chống lại chính quyền và thành lập vương quốc của riêng người Mông Năm 2013, tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình hoạt động mạnh tại huyện Võ Nhai ở các khu vực Lân Thùng (xóm Đồng Dong, xã Phương Giao), xóm Kim Sơn (xã Thần Sa) và xóm Làng Ươm (xóm Bắc Phong, xóm Tân Tiến, xã Dân Tiến) Cũng tại Làng Ươm, 14 hộ người Mông đã xây dựng nhà đòn Ở các huyện Đồng
Hỷ, Phú Lương, Định Hóa cũng xuất hiện một số đối tượng lôi kéo đồng bào Mông tham gia tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình Đến nay, tổ chức này vẫn đang tiến hành các hoạt động lôi kéo, dụ dỗ đồng bào dân tộc Mông chống lại chính quyền ở một số khu vực trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
Trang 3Bên cạnh đó, trong đời sống đồng bào Mông ở một số nơi trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên vẫn tồn tại nhiều hủ tục lạc hậu như: để thi thể người chết trong nhà nhiều ngày, tảo hôn, hôn nhân cận huyết…
Trong điều kiện như vậy, báo chí, với vai trò định hướng thông tin được xác định là một trong những phương tiện tuyên truyền hiệu quả nhất, có sức ảnh hưởng lớn nhất đối với công chúng Trên thực tế, những năm qua, các
cơ quan báo chí của tỉnh Thái Nguyên: Báo Thái Nguyên, Đài Phát thanh – Truyền hình Thái Nguyên, Báo Văn nghệ Thái Nguyên đã thường xuyên đăng tải những tác phẩm về đời sống sản xuất, sinh hoạt của đồng bào dân tộc Mông; những nét đẹp trong truyền thống văn hóa của dân tộc Mông; chuyển tải những chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước đến đồng bào các dân tộc, hướng dẫn bà con cách làm kinh tế và nâng cao dân trí… Đặc biệt, cuối năm 2010, Đài Phát thanh – Truyền hình Thái Nguyên đã cho
ra mắt chương trình truyền hình tiếng Mông để phục vụ đồng bào dân tộc Mông trên địa bàn và các tỉnh lân cận Chương trình đã giúp bà con dân tộc Mông có thể nghe tiếng của dân tộc mình trên truyền hình, đưa tiếng nói của Đảng đến với đồng bào; đồng thời cũng đưa tiếng nói của đồng bào dân tộc Mông đến với Đảng, Nhà nước
Tuy nhiên, nội dung thông tin báo chí có đáp ứng được nhu cầu của đồng bào dân tộc Mông hay không? Mức độ tiếp nhận thông tin từ các sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên như thế nào? Làm sao để sản phẩm báo chí có tác dụng đối với người Mông?
Để trả lời cho câu hỏi này, tác giả đã chọn đề tài “Thực trạng tiếp nhận sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên” để nghiên cứu nhằm rút ra những nhận xét, đánh giá về mức độ tiếp nhận sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên Từ đó, đề xuất giải
Trang 4pháp nhằm nâng cao chất lượng tuyên truyền trên báo chí đối với đồng bào dân tộc Mông
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới đã sớm tìm hiểu về đồng bào dân tộc Mông ở Việt Nam Trong đó sớm nhất có thể nói đến là Francois – Marie Savina (1876-1941) , một viên đại úy và là linh mục người Pháp với cuốn “ Lịch sử dân tộc Mèo” in ở Hồng Kông từ năm 1924 Năm 1942, Nhà in Viễn Đông xuất bản cuốn sách nhan đề “Vùng cao” của Cresson, một viên chánh
sứ người Pháp nhậm chức ở Yên Bái Cuốn sách đã mô tả khá chi tiết thiên nhiên và các dân tộc sinh sống ở vùng cao Yên Bái, trong đó có dân tộc Mông Sau cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay đã có nhiều nhà sưu tầm, nghiên cứu về dân tộc Mông, nhất là đồng bào Mông sinh sống ở các tỉnh miền núi phía Bắc, tuy nhiên chủ yếu là nghiên cứu về văn hóa, phong tục tập quán, đời sống của người Mông Số lượng công trình nghiên cứu về báo chí, truyền thông cho vùng đồng bào dân tộc Mông còn hạn chế
Năm 2007, tác giả Trần Bảo Khánh đã bảo vệ thành công Luận án tiến
sỹ với đề tài “ Đặc điểm công chúng truyền hình Việt Nam giai đoạn hiện nay” Trong luận án này, tác giả chỉ đề đề cập đến một số yếu tố liên quan đến phong tục, tập quán, trình độ dân trí, đời sống kinh tế của người Mông mà chưa nói đến khía cạnh vai trò của truyền thông nói chung, báo chí, truyền hình nói riêng đối với người Mông
Năm 2002, tác giả Cao Minh Châu làm chủ nhiệm đã cùng với Nguyễn Thị Thanh Vân, Và A Vừ, Mùa A Phềnh thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học
“Đổi mới và nâng cao chất lượng , nội dung chương trình phát thanh tiếng H’ Mông ở tỉnh Sơn La” Các tác giả đã phân tích, đánh giá nội dung các chương trình phát thanh tiếng Mông ở tỉnh Sơn La; phân tích đặc điểm tự nhiên, đặc
Trang 5điểm dân cư địa phương cũng như tình hình kinh tế xã hội và các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước liên quan đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số,
từ đó đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình phát thanh tiếng Mông ở tỉnh Sơn La
Năm 2002, tác giả Hầu Thị Vàng đã có công trình nghiên cứu về Chương trình phát thanh tiếng Mông của Đài Tiếng nói Việt Nam Công trình
đã cho thấy được những nét cơ bản về quá trình hình thành và những bước phát triển của chương trình phát thanh tiếng Mông trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam Tác giả đã khẳng định sự cần thiết phải có chương trình phát thanh riêng giành cho người Mông cũng như ngày càng nâng cao chất lượng cũng như số lượng các chương trình giành riêng cho đồng bào Tuy nhiên đề tài cũng mới nghiên cứu ở phạm vi chung nhất công chúng người Mông đối với loại hình phát thanh
Tác giả Đào Thị Loan đã có đề tài nghiên cứu “Hiệu quả phát thanh bằng tiếng dân tộc của Đài PT-TH Lai Châu” vào năm 2004 Tác giả đã khái quát về các chương trình phát thanh bằng 3 thứ tiếng dân tộc của Đài PTTH Lai Châu là tiếng Thái, tiếng Mông và tiếng Hà Nhì Mặc dù chương trình chỉ phát 3 buổi sáng,trưa và tối/ngày với tổng thời lượng 135 phút nhưng đã thu hút tới 75% lượng thính giả của tỉnh nghe
Năm 2007, tác giả Nguyễn Đức Thành đã lần đầu tiên nghiên cứu về chương trình truyền hình tiếng Mông tại Đài PTTH Bắc Kạn với đề tài có tên gọi “Nâng cao chất lượng chương trình truyền hình tiếng Mông của Đài Phát thanh - Truyền hình Bắc Kạn” Tác giả đã nêu khái quát quá trình hình thành, phát triển của chương trình truyền hình tiếng Mông, Đài PTTH Bắc Kạn trong giai đoạn đầu Tác giả đã phân tích, chỉ ra những điểm mạnh cũng như những hạn chế trong việc thực hiện chương trình này từ khi ra đời 25/4/2004 đến
Trang 6năm 2007 Từ đó tác giả khẳng định việc ra đời chương trình truyền hình tiếng Mông là cần thiết trong công tác thông tin, tuyên truyền cho người Mông Tác giả cũng đã đề xuất một số giải pháp trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả của chương trình Tác giả đề xuất tỉnh Bắc Kạn cần xây dựng
kế hoạch lâu dài phát triển không chỉ về chương trình truyền hình mà cả chương trình phát thanh tiếng Mông của địa phương Bên cạnh đó, cần có kế hoạch, có lộ trình đầu tư kinh phí theo từng giai đoạn cụ thể để từng bước hoàn thiện mạng lưới truyền thông bằng tiếng Mông cũng như các tiếng dân tộc khác trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn Đến năm 2014, tác giả Nguyễn Đức Thành tiếp tục phát triển đề tài này và nghiên cứu sâu hơn về “Chương trình truyền hình tiếng Mông của Đài Phát thanh - Truyền hình Bắc Kạn” trong luận văn thạc sĩ tại Đại học Khoa học – Xã hội và Nhân văn
Năm 2009, tác giả Cao Thị Thanh Hà đã bảo vệ thành công Luận văn Thạc sỹ truyền thông đại chúng tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền với đề tài “ Chương trình dân tộc và miền núi trên sóng Đài Truyền hình Việt Nam” Trong luận văn này, tác giả đã khảo sát chương trình Tạp chí Dân tộc và Phát triển trên sóng VTV1 từ tháng 5/2008 đến tháng 5/2009 Nội dung luận văn đã đề cập đến một số vấn đề về nội dung, hình thức thể hiện của chương trình tạp chí truyền hình đối với đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, chỉ ra những hạn chế và giải pháp nâng cao chất lượng chương trình Tuy nhiên chưa có đánh giá cụ thể đối với chương trình truyền hình dành cho người dân tộc Mông
Năm 2012, tác giả Hoàng Mạnh Hà đã bảo vệ thành công Luận văn Thạc sỹ báo chí học tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền với đề tài “ Nâng cao chất lượng chương trình tiếng Mông của Đài PTTH Yên Bái” Luận văn
đã chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế và đề xuất biện pháp để nâng cao chất lượng chương trình truyền hình tiếng Mông của Đài PTTH Yên Bái
Trang 7Ngoài ra còn một số khóa luận của một số sinh viên khoa Báo chí, bài báo khoa học về các sản phẩm báo chí liên quan đến đồng bào các dân tộc thiểu số Nhìn chung, các đề tài đã nhận xét, đánh giá về các sản phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc nói chung và đồng bào Mông nói riêng Từ đó, đóng góp nhiều kiến nghị, giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc, trong đó có Mông Tuy nhiên, chưa
có một đề tài nào nghiên cứu về các sản phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc Mông tại tỉnh Thái Nguyên cũng như đề cập cụ thể đến mức độ tiếp nhận
và hiệu quả của các sản phẩm báo chí với đồng bào dân tộc Mông Vì vậy, tác giả chọn khảo sát thực trạng tiếp nhận sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên để nghiên cứu
3 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mức độ tiếp nhận sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên Trong nghiên cứu này, tác giả chỉ tập trung vào thực trạng tiếp nhận những sản phẩm báo chí đề cập trực tiếp đến đời sống của đồng bào dân tộc Mông đăng tải trên Báo Thái Nguyên, Đài Phát thanh – Truyền hình Thái Nguyên và Báo Văn nghệ Thái Nguyên
Từ đó rút ra những đánh giá về hiệu quả thông tin tuyên truyền và tác dụng của các sản phẩm báo chí đối với đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
Khách thể nghiên cứu là đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên trong độ tuổi từ 15 – 60
Phạm vi nghiên cứu:
- Thời gian nghiên cứu từ 31/6/2016-31/12/2016
- Không gian nghiên cứu là tại 47 xóm, bản tập trung đông người Mông sinh sống của tỉnh Thái Nguyên Trong đó, tác giả sẽ tập trung khảo sát về
Trang 8khả năng, mức độ tiếp nhận và tác dụng của các sản phẩm báo chí với đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu của đề tài:
Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng tiếp nhận sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên rút ra nhận xét, đánh giá về hiệu quả thông tin tuyên truyền của các sản phẩm báo chí Phân tích chỉ ra những ưu điểm, hạn chế của các tác phẩm báo chí có liên quan đến đồng bào dân tộc Mông trên Báo Thái Nguyên, Đài Phát thanh – Truyền hình Thái Nguyên và Báo Văn nghệ Thái Nguyên để từ đó, đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:
- Nghiên cứu một số khía cạnh về vấn đề lý luận báo chí, thực tiễn công tác tuyên truyền trên báo chí đối với đồng bào dân tộc Mông
- Khảo sát thực tiễn để phân tích, đánh giá thực trạng tiếp nhận sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên Trong đó:
+ Khảo sát thực trạng sản phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
+ Khảo sát điều kiện tiếp nhận các sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
+ Khảo sát mức độ tiếp nhận sản phẩm báo chí và hiệu quả của các sản phẩm báo chí đối với đời sống của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
+ Khảo sát những thuận lợi, khó khăn trong tác nghiệp của các phóng viên Báo Thái Nguyên, Đài Phát thanh – Truyền hình Thái Nguyên và Báo
Trang 9Văn nghệ Thái Nguyên khi thực hiện tác phẩm báo chí về chủ đề liên quan tới dân tộc Mông
+ Rút ra nhận xét, đánh giá về thực trạng chất lượng sản phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
- Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng, xác định những nguyên nhân cơ bản, những yếu tố mới, từ đó xây dựng các giải pháp để nâng cao chất lượng sản phẩm phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên
5 Đóng góp mới của đề tài
Nâng cao chất lượng hoạt động báo chí và chất lượng tác phẩm báo chí là yêu cầu của một nền báo chí hiện đại Giá trị của một sản phẩm báo chí được biểu hiện ở nhiều mặt, trong đó có hiệu quả, hiệu ứng xã hội Trong khi đó, hiệu quả tiếp cận của các sản phẩm báo chí với đồng bào dân tộc Mông nói riêng và đồng bào dân tộc thiểu số nói chung còn chưa được đánh giá cụ thể
Kết quả của việc nghiên cứu đề tài sẽ góp thêm một nguồn thông tin tham khảo cho những người muốn nghiên cứu về dân tộc Mông Đây là cơ sở
để góp phần tìm ra nguyên nhân của những ưu điểm cũng như những hạn chế, thiếu sót trong việc sáng tạo sản phẩm báo chí phục vụ đồng bào dân tộc Mông Đồng thời, góp tiếng nói với chính quyền tỉnh Thái Nguyên về việc quan tâm nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền trên báo chí đối với đồng bào dân tộc Mông trên địa bàn
Đề tài cũng hy vọng đóng góp một phần nhỏ trong việc tìm ra những căn cứ có tính khoa học và ứng dụng thực tiễn; giúp định hướng cho việc nhìn nhận, đánh giá cũng như tổ chức thực hiện các bài viết, tác phẩm, từ đó có thể
có tác động tích cực làm thay đổi ý thức nghề nghiệp, cách thức thể hiện,
Trang 10phương thức lãnh đạo chỉ đạo của toà soạn báo trong chuyên môn, kỹ năng tác nghiệp của phóng viên trong thực tiễn
6 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận
Quá trình nghiên cứu về thực trạng tiếp nhận sản phẩm báo chí của đồng bào dân tộc Mông tỉnh Thái Nguyên tác giả sẽ dựa trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lê nin, nhất là nội dung của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Tác giả cũng sẽ dựa trên quan điểm của
Hồ Chí Minh về mục đích của báo chí cách mạng cũng như đối tượng công chúng của báo chí Các phân tích đánh giá trong đề tài dựa trên quan điểm báo chí vô sản, tư tưởng Hồ Chí Minh về đường lối dân tộc; dựa vào đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đối với vấn đề dân tộc và miền núi; quan điểm của Đảng về vai trò của báo chí trong đời sống xã hội để làm căn cứ trong quá trình nghiên cứu Luận văn dựa trên cơ
sở lý luận báo chí và lý luận về tâm lý học, xã hội học báo chí để phân tích, đánh giá từng khía cạnh cụ thể của các sản phẩm báo chí thông tin về đồng bào dân tộc Mông trên Báo Thái Nguyên, Đài Phát thanh - Truyền hình Thái Nguyên và Báo Văn nghệ Thái Nguyên Luận văn cũng dựa trên một số học thuyết về truyền thông để phân tích những tác động của các sản phẩm báo chí tới công chúng người dân tộc Mông
Phương pháp nghiên cứu
Trong luận văn này tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp khảo sát thực tế Phương pháp này được tác giả sử dụng
để khảo sát mức độ tiếp nhận các sản phẩm báo chí của đòng bào tại 4 xóm, bản người Mông tỉnh Thái Nguyên Tác giả cũng sẽ sử dụng phương pháp