Tác động của văn hóa tổ chức đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại tp HCM

BỘ CÔNG THƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VŨ NHẬT QUANG TÁC ĐỘNG CỦA VĂN HÓA TỔ CHỨC ĐẾN CHẤT LƢỢNG THÔNG TIN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI TP HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành Kế toán Mã chuyên ngành 60340301 LUẬN VĂN THẠC SĨ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 Công trình đƣợc hoàn thành tại Trƣờng Đại học Công Nghiệp TP Hồ Chí Minh Ngƣời hƣớng dẫn khoa học Tiến sĩ Phạm Quốc Thuần Luận văn thạc sĩ đƣợc bảo vệ tại Hội đồng chấm bảo vệ Luận văn thạc sĩ Trƣờng Đạ.

Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Công Nghiệp TP Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Phạm Quốc Thuần

Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại Hội đồng chấm bảo vệ Luận văn thạc sĩ Trường Đại học Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh ngày 06 tháng 12 năm 2021

Thành phần Hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ gồm:

1.PGS.TS Trần Quốc Thịnh - Chủ tịch Hội đồng

2.TS Đặng Anh Tuấn- Phản biện 1

3.TS Ngô Nhật Phương Diễm- Phản biện 2

4.TS Lê Vũ Ngọc Thanh- Ủy viên

5 TS Nguyễn Ngọc Khánh Dung- Thư ký

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên: Vũ Nhật Quang MSHV: 17000821

Ngày, tháng, năm sinh: 17/01/1988 Nơi sinh: Lâm Đồng

Chuyên ngành: Kế toán Mã chuyên ngành: 60340301

I TÊN ĐỀ TÀI:

Tác động của văn hóa tổ chức đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các

doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Tp.HCM

NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG:

Tìm hiểu thực trạng CLTT BCTC trên cơ sở đo lường theo quan điểm Gray trong các

DN nhỏ và vừa tại TP.HCM, Việt Nam

Đo lường mức độ tác động của các nhân tố thuộc văn hóa tổ chức đến CLTT BCTC trong các DN nhỏ và vừa tại TP.HCM, Việt Nam

II.NGÀY GIAO NHIỆM VỤ: Theo quyết định giao đề tài số 1603/QĐ-ĐHCN ngày

25/11/2020

III NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ: / /2021

IV NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: Tiến sĩ Phạm Quốc Thuần

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2021

i

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Luận văn này tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy hướng dẫn khoa học: TS Phạm Quốc Thuần đã tận tình hướng dẫn và động viên tác giả trong quá trình thực hiện Luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn đến các Thầy cô và các chuyên gia đã hỗ trợ trong việc góp ý và cung cấp tư liệu giúp tác giả hoàn thiện nội dung của Luận văn

ii

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

Mục đích chính của nghiên cứu là đo lường mức độ tác động của các nhân tố văn hóa

tổ chức đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP Hồ Chí Minh

Nghiên cứu sử dụng pháp nghiên cứu định lượng, dữ liệu khảo sát thu thập từ 164 doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn TP Hồ Chí Minh Thông qua các phương pháp kiểm định: Thống kê mô tả, Bartlett, KMO, kiểm định phương sai trích, phân tích nhân

tố khám phá EFA Kết quả nghiên cứu cho thấy có 4 nhân tố văn hóa tổ chức ảnh hưởng đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính: Khoảng cách quyền lực, Né tránh rủi

ro, nam tính và chủ nghĩa cá nhân

Nghiên cứu này sẽ cung cấp tài liệu có cơ sở khoa học về chất lượng thông tin báo cáo tài chính cũng như tác động của các nhân tố văn hóa tổ chức trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích những vấn đề đặt ra cũng như hàm ý chính sách nhằm nâng cao chất lượng thông tin báo cáo tài chính tại các doanh nghiệp này trong giai đoạn hiện nay

iii

ABSTRACT

The main purpose of the study is to measure the impact of organizational cultural factors on the quality of financial reporting information among SMEs in Ho Chi Minh City

The study uses quantitative research methods, survey data collected from 164 SMEs in

Ho Chi Minh City Through the test methods: Descriptive statistics, Bartlett, KMO, test the variance of extraction, analysis of discovery factors EFA The research results show that there are 4 factors of organizational culture that affect the quality of financial reporting information: Power distance, uncertainty avoidance, masculinity and individualism

This study will provide science-based literature on the quality of financial reporting information as well as the impact of organizational cultural factors in SMEs At the same time, the study also analyzes the problems posed as well as policy implications to improve the quality of financial reporting information in these enterprises in the current period

iv

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên: Vũ Nhật Quang – Mã số học viên: 17000821, là học viên lớp Cao học Kế toán

- Kiểm toán, khóa CHKT7A, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, là tác giả của đề tài Luận văn: “ Tác động của văn hóa tổ chức đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Tp.HCM“

Tôi cam kết đề tài nghiên cứu do chính tác giả thực hiện, các nội dung trong nghiên cứu là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào Tất cả các kế thừa từ nghiên cứu trước của tác giả đều trích dẫn và trình bày nguồn cụ thể trong mục tài liệu tham khảo

Học viên

Vũ Nhật Quang

v

MỤC LỤC

MỤC LỤC v

DANH MỤC HÌNH ẢNH viii

DANH MỤC BẢNG BIỂU ix

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT xi

CHƯƠNG 1TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU 6

Giới thiệu chương 6

1.1 Tổng quan về các nghiên cứu tại nước ngoài 6

1.1.1 Nghiên cứu của Gregory J Jonas và Jeannot Blanchet (2000) 6

1.1.2 Nghiên cứu của Ferdy van Beest, Geert Braam và Suzanne Boelens (2009) 7 1.1.3 Nghiên cứu của Hongjiang Xu (2003) 11

1.1.4 Nghiên cứu của Michelle Hanlon, Jeffrey L Hoopes và Nemit Shroff (2011) 11 1.1.5 Nghiên cứu của Baydoun và Willett (1995) 13

1.1.6 Nghiên cứu của Shalin Chanchani, Roger Willett (2004) 15

1.1.7 Nghiên cứu của Sidney J Gray & Hazel M Vint (1995) 15

1.1.8 Nghiên cứu của Gerald K Chau & Sidney J Gray (2001) 17

1.2 Tổng quan về các nghiên cứu trong nước 19

1.2.1 Nghiên cứu của Phạm Quốc Thuần (2016) 19

1.2.2 Nghiên cứu của Phan Minh Nguyệt và Nguyễn Thị Phước (2017) 21

1.2.3 Nhận xét về các nghiên cứu trước và hướng đi của nghiên cứu này 22

1.2.4 Kết luận chương 22

CHƯƠNG 2CƠ SỞ LÝ THUYẾT 23

Giới thiệu chương 23

2.1 Các khái niệm 23

2.1.1 Khái niệm thông tin 23

vi

2.1.2 Khái niệm chất lượng 23

2.1.3 Khái niệm chất lượng thông tin 24

2.1.4 Khái niệm chất lượng thông tin BCTC 25

2.1.5 Quan điểm của Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Tài chính Mỹ (FASB) 25

2.1.6 Quan điểm của Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính Quốc tế (IASB) 27

2.1.7 Đo lường CLTT BCTC dựa trên quan điểm của Gray 29

2.2 Lý thuyết chiều văn hóa Hofstede (1980, 1983) 31

2.3 Kết luận chương 33

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

Giới thiệu chương 35

3.1 Nghiên cứu định lượng 35

3.2 Mục tiêu nghiên cứu 36

3.3 Mô hình và giả thuyết nghiên cứu 36

3.4 Thang đo 37

3.4.1 Thang đo đo lường CLTT BCTC 37

3.4.2 Thang đo đo lường nhân tố văn hóa tổ chức tác động đến CLTT BCTC 38 3.5 Chọn mẫu 40

3.6 Bảng câu hỏi 40

3.7 Thu thập và xử lý dữ liệu 41

3.8 Kiểm định thang đo và kiểm định giả thuyết 41

3.8.1 Kiểm định thang đo 41

3.8.2 Kiểm định giả thuyết 42

3.9 Kết luận 42

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 44

Giới thiệu chương 44

4.1 Mô tả mẫu nghiên cứu 44

4.2 Thực trang 45

4.2.1 Thực trạng về CLTT BCTC 45

vii

4.2.2 Thực trạng về tác động của văn hóa tổ chức đến CLTT BCTC 46

4.3 Đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng Cronbach α 46

4.4 Kiểm định giá trị thang đo (Phân tích nhân tố khám phá EFA) 50

4.4.1 Phân tích EFA cho thang đo thuộc biến độc lập 52

4.4.2 Phân tích EFA cho thang đo thuộc biến phụ thuộc 53

4.5 Phân tích hồi quy tuyến tính 56

4.6 Thảo luận kết quả hồi quy tuyến tính 59

4.7 Tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu 60

4.8 Kết luận 61

CHƯƠNG 5 KẾT KUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 62

5.1 Kết luận 62

5.1.1 CLTT BCTC trong các doanh nghiệp và nhỏ tại TP.HCM 62

5.1.2 Kết quả kiểm định và phân tích hồi quy 63

5.1.3 Những đóng góp của nghiên cứu 63

5.2 Kiến nghị 64

5.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo 65

5.3.1 Hạn chế 65

5.3.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 67

PHỤ LỤC 72

LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN 92

viii

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 CLTT BCTC ……….………7

Hình 1.2 Mối liên hệ giữa các giá trị văn hóa, các khía cạnh bí mật/minh bạch và các thực hành công bố thông tin………16

Hình 1.3 Các nhân tố tác động đến CLTT BCTC……… 22

Hình 2.1 Cấp bậc của đặc tính thông tin kế toán theo FASB……….…27

Hình 2.2 Cấp bậc của đặc tính thông tin kế toán theo IASB (IASB, 2001) 27

Hình 2.3 Mô hình nghiên cứu……… 33

Hình 3.1 Mô hình nghiên cứu……… 35

Hình 3.2 Mô hình thang đo CLTT BCTC………43

Hình 3.3 Mô hình thang đo các nhân tố thuộc văn hóa tổ chức……….44

ix

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Thang đo CLTT BCTC………9

Bảng 1.2 Thuộc tính của CLTT BCTC……… 14

Bảng 2.1 Kiểm tra ảnh hưởng của quốc gia đến việc tiết lộ tự nguyện giữa HK và Singapore……… 18

Bảng 3.1 Mối liên hệ giữa khía cạnh văn hóa và CLTT BCTC……… 36

Bảng 4.1 Thống kê theo trình độ học vấn……… 44

Bảng 4.2 Thống kê theo vị trí công việc……… 44

Bảng 4.3 Phân tích thực trạng CLTT BCTC tại các DN………45

Bảng 4.4 Phân tích thực trạng các nhân tố thuộc văn hóa tổ chức tác động đến CLTT BCTC tại các DN……… 45

Bảng 4.5 Kết quả phân tích Cronbach Alpha cho thang đo khái niệm CLTT BCTC…47 Bảng 4.6 Kết quả phân tích Cronbach Alpha cho thang đo các nhân tố thuộc văn hóa tổ chức………47

Bảng 4.7 Kiểm định Bartlett và KMO cho thang đo CLTT BCTC……… 50

Bảng 4.8 Kiểm định Bartlett và KMO cho thang đo văn hóa tổ chức……… 51

Bảng 4.9 Nhân tố và phương sai trích của thang đo các nhân tố tác động đến CLTT BCTC……… 51

Bảng 4.10 Ma trận trọng số nhân tố của thang đo các nhân tố tác động đến CLTT BCTC……… 52

Bảng 4.11 Nhân tố và phương sai trích của thang đo các nhân tố tác động đến CLTT BCTC……… 53

Bảng 4.12 Ma trận trọng số nhân tố của thang đo CLTT BCTC……… 54

Bảng 4.13 Ý nghĩa hệ số hồi quy……… 56

x

Bảng 4.14 Mức độ giải thích của mô hình……….56

Bảng 4.15 Mức độ phù hợp của mô hình……… 57

Bảng 4.16 Kết quả kiểm định đa cộng tuyến……….57

Bảng 4.17 Kết quả kiểm định Durbin – Watson………57

Bảng 4.18 Kết hồi quy tuyến tính……… 58

Bảng 4.19 Hệ số hồi quy chuẩn hóa……… 59

Bảng 4.20 Bảng tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết nguyên cứu………60

Financial Accounting Standards Board)

Accounting Standard Board)

DN, tập đoàn lớn Do vậy, vấn đề chất lượng thông tin BCTC đang được quan tâm hàng đầu

Xuất phát từ vai trò quan trọng và thực trạng của CLTT BCTC, nghiên cứu về CLTT BCTC, trong đó có nghiên cứu về đo lường CLTT BCTC luôn được các nhà nghiên cứu quan tâm như: nghiên cứu của Gregory J Jonas và Jeannot Blanchet (2000), Ferdy

2

van Beest và cộng sự (2009)…Tổng quan nghiên cứu cho thấy, các nhà nghiên cứu thường dựa vào các thuộc tính CLTT được công bố bởi FASB, IASB làm nền tảng cho việc đo lường Gần đây, đánh giá CLTT BCTC theo quan điểm của Gray (1988) cũng được nhiều nghiên cứu tham khảo như các nghiên cứu của Baydoun và Willett (1995), Shalin Chanchani và Roger Willett (2004), tuy nhiên phương pháp đo lường này vẫn được xem là mới mẻ, chưa được thực hiện trong các nghiên cứu về CLTT BCTC tại Việt Nam

Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả lựa chọn đề tài tác động của văn hóa tổ chức đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Tp.Hồ Chí Minh làm nội dung cho nghiên cứu của mình Trong đó, tác giả lựa chọn đo lường CLTT BCTC dựa trên cơ sở quan điểm của Gray với hy vọng sẽ đóng góp thêm sự đa dạng cho nghiên cứu hướng đến lường CLTT BCTC trong các DN tại TP.HCM Việt Nam

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát: Đánh giá CLTT BCTC và tìm hiểu tác động của nhân tố văn hóa

tổ chức đến CLTT BCTC trong các DN vừa và nhỏ tại TP.HCM

Mục tiêu chi tiết:

- Tìm hiểu thực trạng CLTT BCTC trên cơ sở đo lường theo quan điểm Gray trong các

DN nhỏ và vừa tại TP.HCM, Việt Nam

- Đo lường mức độ tác động của các nhân tố thuộc văn hóa tổ chức đến CLTT BCTC trong các DN nhỏ và vừa tại TP.HCM, Việt Nam

Câu hỏi nghiên cứu tương ứng được xác định như sau:

- Thực trạng CLTT BCTC trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP.HCM, Việt Nam được đo lường theo quan điểm của Gray như thế nào?

3

- Các nhân tố thuộc văn hóa tổ chức tác động như thế nào đến CLTT BCTC trong các

DN nhỏ và vừa tại TP.HCM, Việt Nam?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: chất lượng thông tin BCTC

Khách thể nghiên cứu: các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP.HCM không bao gồm các

DN đặc thù như ngân hàng, các tổ chức tài chính…

Thời gian khảo sát dữ liệu: từ ngày 02 tháng 01 năm 2021 đến hết ngày 31 tháng 03 năm 2021

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu định lượng với phương pháp khảo sát được sử dụng để đo lường CLTT BCTC và kiểm định tác động của các nhân tố thuộc văn hóa tổ chức đến CLTT BCTC trong các DN nhỏ và vừa tại TP.HCM, Việt Nam Phương pháp này được tiến hành bằng công cụ bảng câu hỏi khảo sát với đối tượng trả lời là giám đốc, kế toán trưởng và

kế toán viên tại các DN vừa và nhỏ tại TP.HCM

5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Về lý luận: Luận văn đã hệ thống hoá, làm rõ về CLTT BCTC trong DN bao gồm: những nhân tố ảnh hưởng đến CLTT BCTC trong DN; Các đặc điểm của CLTT BCTC, ghi nhận và đo lường các yếu tố của văn hóa tổ chức tác động đến CLTT BCTC

Về thực tiễn: Luận văn phân tích, đánh giá thực trạng CLTT BCTC ở các DN vừa và nhỏ tại TP.HCM trong thời gian qua, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân của hạn chế Từ đó, luận văn đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện CLTT BCTC trong các DN vừa và nhỏ Các giải pháp đầy đủ, chi tiết trên các khía cạnh chủ yếu mà luận văn nghiên cứu, đó là:

4

Hoàn thiện việc ghi nhận và đo lường các yếu tố của CLTT BCTC; Cải thiện việc lập

và trình bày BCTC trong DN vừa và nhỏ; và những giải pháp khác

Những đóng góp của Luận văn góp phần làm rõ và bổ sung lý luận về CLTT BCTC trong DN vừa và nhỏ, góp phần cải tiến và nâng cao CLTT BCTC cũng như việc lập và trình bày BCTC trung thực và hợp lý, qua đó nâng cao trách nhiệm và minh bạch thông tin trong BCTC, đồng thời là tài liệu tham khảo trong học tập, nghiên cứu về CLTT BCTC trong các DN vừa và nhỏ tại Việt Nam nói chung

BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN

Phần mở đầu: trình bày thực trạng, vai trò của CLTT BCTC đối với sự tồn tại và phát

triển của các tổ chức trong thời đại thông tin hiện nay Dựa trên nền tảng này, vấn đề nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định Bên cạnh đó, thông qua việc trình bày những hạn chế trong nghiên cứu về CLTT BCTC, tác giả xác định mục tiêu, câu hỏi cũng như phạm vi nghiên cứu Phần này cũng giới thiệu tổng quát phương pháp nghiên cứu được sử dụng

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu: chương này trình bày các nghiên cứu

có liên quan đến đánh giá CLTT BCTC và các nhân tố tác động đến CLTT BCTC Trên cơ sở đó, tác giả đánh giá những thành quả và hạn chế của các nghiên cứu trước Các nội dung được trình bày ở chương này tạo một căn cứ vững chắc, giúp khẳng định khe hổng nghiên cứu; sự cần thiết của nội dung nghiên cứu; sự phù hợp của phương pháp nghiên cứu được sử dụng

Chương 2: Cơ sở lý thuyết: chương này trình bày và làm rõ các khái niệm chính yếu,

cơ sở lý thuyết có liên quan đến nghiên cứu tạo nền tảng giải thích cho mối quan hệ giữa nhân tố văn hóa tổ chức và CLTT BCTC

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu: trình bày phương pháp nghiên cứu và những

luận cứ thuyết phục để phục vụ cho việc sử dụng các phương pháp này Kế tiếp, luận