Khi nghiên cứu về Cộng hoà Nhân dân Trung hoà – hay thường gọi làTrung Quốc – đương đại, một vấn đề được các học giả, các nhà phân tíchquan hệ quốc tế quan tâm là đường lối đối ngoại – c
Trang 1TIỂU LUẬNMÔN: LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ
§Ò tµi:
MỘT VÀI NÉT TRONG TƯ DUY CHIẾN LƯỢC CỦA
NHÀ NGOẠI GIAO ĐẶNG TIỂU BÌNH
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lời nói đầu.
Khi nghiên cứu về Cộng hoà Nhân dân Trung hoà – hay thường gọi làTrung Quốc – đương đại, một vấn đề được các học giả, các nhà phân tíchquan hệ quốc tế quan tâm là đường lối đối ngoại – chiến lược ngoại giao củaTrung Quốc
Trung Quốc là một quốc gia đang phát triển lớn nhất thế giới với nềnkinh tế đang phát triển nhanh và liên tục, địa vị quốc tế ngày càng tăng, tiếngnói ngày càng có trọng lượng trong giải quyết các công việc quốc tế Sự trỗidậy toàn diện của Trung Quốc đang góp phần làm thay đổi cục diện thế giới.Chiến lược đối ngoại của Trung Quốc có tác động mạnh đến tình hình pháttriển của thế giới, nhất là trong quan hệ với các nước lớn và các nước lánggiềng xung quanh
Năm 1987 Trung Quốc bắt đầu chủ trương tiến hành “Cải cách và mởcửa, tạo nên chuyển biến lớn về chiến lược, đưa đất nước này tiến vào giaiđoạn lịch sử mới nhằm hiện đại hoá đất nước và vị lãnh tụ đưa Trung Quốclên tầm cao mới này là Đặng Tiểu Bình, là người được mệnh danh là “Tổngcông trình sư”” Vậy ông là ai? Cuộc đời và sự nghiệp chính trị của ông nhưthế nào?
2 Những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp của Đặng Tiểu Bình.
22/8/1904: Đặng Tiểu Bình (tên khai sinh là Đặng Hỷ Tiên) sinh tạilàng Bạch Phương, phía tây nam tỉnh Tứ Xuyên Ông là con trai cả của mộtcảnh sát trưởng ở huyện
1920: Mới 16 tuổi, Đặng Hỷ Tiền đã rời Tứ Xuyên lên Thượng hải, từ đóđón tàu sang Pháp để học Trong thời gian học tập tại Pháp, Đặng Tiểu Bìnhlàm rất nhiều nghề chân tay để kiếm tiền trang trải sinh hoạt, từ công nhân nhàmáy sản xuất vũ khí, bồi bàn, thu vé trên xe lửa và lắp ráp ủng cao su
Trang 3Tháng 6/1922: Đặng Hỷ Tiên gia nhập đảng cộng sản của Thanh niênTrung Quốc tại Châu Âu Một năm sau, ông được bầu làm chủ tịch liên đoàn.Với một tư duy rất thực tế Đặng đã tìm cách tăng đôi số lượng bản tin củađảng này và phân phát rộng rãi.
1924: Gia nhập đảng cộng sản Trung Quốc tại Pháp
1926: Sang Moscow để học và sau đó trở về Trung Quốc
1927: Sau khi Tưởng Giới Thạch đàn áp phong trào cách mạng tạiThượng Hái, Đặng Hỷ Tiên đổi tên thành Đặng Tiểu Bình
Tháng 1/1928: Đặng Tiểu Bình kết hôn với người vợ đầu là Chương Tử Nguyên.1930: Chương Tử Nguyên chết sau một ca đẻ non đứa con gái của hai người.1931: Đặng Tiểu Bình bắt đầu cùng Mao Trạch Đông thành lập căn cứcủa Hồng Quân tại tỉnh Giang Tây
1932: Đặng Tiểu Bình kết hôn với Jin Weiying, người vợ thứ hai của ông.1933: Tháng 10, Tưởng Giới Thạch phái 1 triệu quân tấn công căn cứcủa Mao Trạch Đông tại tỉnh Giang Tây Lúc này, trong nội bộ đảng Cộng sảnTrung Quốc có nảy sinh một số mâu thuẫn Cùng với Mao, Đặng Tiểu Bình bịkhai trừ khỏi ban lãnh đạo Đảng Trước tỉnh cảnh này, người vợ thứ hai đãyêu cầy ly dị Đặng để kết hôn với người khác
1939: Đặng Tiểu Bình kết hôn với người vợ thứ 3 là Trác lâm Bà sinhcho ông 3 người con gái và 2 con trai
1945: Đặng Tiểu Bình chỉ huy sư đoàn 129 xuống khu vực miền trungTrung Quốc, buộc lực lượng Quốc Dân Đảng rút chạy
1948: Tham gia chỉ huy chiến dịch Hoài Hải, mở rộng mặt trận sangbên kia sông Dương Tử
1950: Mao Trạch Đông trở thành người lãnh đạo Trung Quốc ĐặngTiểu Bình được giao nhiệm vụ tại Tây Tạng
1952: Ông trở về Bắc Kinh và được bổ nhiệm giữ chức Phó Thủ Tướng.1956: Đặng Tiểu Bình trở thành Uỷ viên bộ Chính trị
Trang 41957: Đặng Tiểu Bình tháp tùng Mao Trạch Đông trong chuyến thămMoscow Mao Trạch Đông đã chỉ về phía Đặng Tiểu Bình và nói với nhà lãnhđạo Liên Xô: “Ngài có thấy người đàn ông nhó bé đứng đằng kia không? Ông
là là một người rất thông minh và có cả tương lai rộng mở ở phía trước”
1960: Sau 2 năm thực hiện chính sách “Đại nhảy vọt”, nền kinh tế TrungQuốc rơi vào khủng hoảng Chủ tịch Lưu Thiếu Kỳ cùng Đặng Tiểu Bình đưa ra
đề xuất cải cách kinh tế Trong chuyến đi Quảng Châu, Đặng đã đưa ra quanđiểm thực tế của mình về việc cứu đói cho dân bằng bất cứ giá nào
1966: Tháng 5, Mao Trạch Đông chỉ thị tiến hành cuộc Đại cách mạngvăn hoá Lần thứ hai trong cuộc đời chính trị của mình, Đặng Tiểu Bình bịkhai trừ vì mâu thuẫn trong nội bộ đảng Cộng sản và những tư tưởng thực tếcủa ông trong cải cách kinh tế Đặng Tiểu Bình bị buộc phải đội mũ tai lừadiễu hành trên phố, sau đó bị đưa về nông thôn để làm việc tại xưởng máykéo (Trong lúc này Lưu Thiếu Kỳ bị kết án tù)
1968: Con trai cả của Đặng Tiểu Bình là Đặng Phúc Phương đang họcđại học Bắc Kinh bị những sinh viên cực đoan cùng trường trùm đầu vàkhống chế cho tới khi bị ngã khỏi cửa sổ tầng 4 Kể từ tai nạn đó, Đặng PhúcPhương trở thành người tàn phế
1969 – 1972: Hai vợ chồng Đặng Tiểu Bình bị đưa về Giang Tây Tạiđây, hai người đã phải nỗ lực giúp con trai phục hồi, song không thành công
1973: Tháng 8, Mao Trạch Đông cho phép Đặng Tiểu Bình quay trở lạiBắc Kinh để giúp ông kiểm tra mức độ ảnh hưởng của của Quân đội giảiphóng nhân dân Đặng Tiểu Bình tiếp tục giữ chức Phó Thủ tướng và trongvòng 2 năm sau đó, ông giúp, Chu Ân Lai thực hiện “4 hiện đại hoá”
1976: Tháng 4, lần thứ 3, Đặng Tiểu Bình lại bị khai trừ sau khi chỉtrích cuộc cách mạng Văn hoá Ngày 9/9, Mao Trạch Đông từ trần, chỉ địnhHoa Quốc Phong là người thay thế
Trang 51977: Ngày 22/7, Đặng Tiểu Bình được phục chức Phó Thủ tướng, vịtrí giúp ông có đủ quyền lực cần thiết để tiếp tục những ý tưởng cải cách kinh
tế của mình
1978: Đặng Tiểu Bình nêu kế hoạch cải cách kinh tế trước phiên họp toànthể đảng cộng sản Trung Quốc, đánh dấu sự mở đầu của chính sách “mở cửa”
1979: Thăm Mỹ nhằm bình thướng hoá quan hệ hai nước
1980: Bè lũ bốn tên do Giang Thanh cầm đầu bị xét xử Giang Thanhlãnh án tử hình Lúc này, Thâm Quyến đã trở thành đặc khu kinh tế đầu tiêntại Trung Quốc, bước đầu chứng minh sự đúng đắn của cuộc cải cách kinh tế
do Đặng Tiểu Bình đề xuất
1987: Thôi giữ các chức vụ trong chính phủ, trừ vị trí của ông trongquân đội
1990: Chính thức thôi giữ các chức vụ cuối cùng
1994: Lần cuối cùng xuất hiện trước công chúng trong lễ mừng TếtNguyên Đán
Ngày 19/2/1997: Đặng Tiểu Bình từ trần lúc 9h08’ tối
Trang 6B PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ CHIẾN LƯỢC NGOẠI GIAO
CỦA ĐẶNG TIỂU BÌNH
Trung quốc là một quốc gia rộng lớn, có nền văn mình tối cổ sáng chói
Từ xa xưa, Trung quốc đã có nhêìu nhân tài ngoại giao lỗi lạc Chúng ta đượcbiết về những “Liên hoành” về những doanh nhân thuyết khách như Tô Tần,Trương Nghi vv…, danh tiếng được người Trung Quốc lưu truyền cho đếnnhiều đời sau
Ngày nay, trong công cuộc “cải cách và mở cửa” của nước cộng hoànhân dân Trung Hoa, ngoại giao của Trung Quốc được gắn liền với tên tuổicủa Đặng Tiểu Bình – người được coi là “Tổng công trình sư” của cải cách và
mở cửa, là người đặt nền móng cho chiến lược ngoại giao của Trung Quốctrong giai đoạn lịch sử mới này
Như chúng ta đã biết, lẽ thường giữ nước trong chiến tranh là bằngquân sự, giữ nước trong hoà bình là ngoại giao Ngoại giao có một vai tròthực sự to lớn trong việc giữ gìn hoà bình và phát triển của mỗi quốc gia.Nhưng ngay từ quá trình thành lập nước cộng hoà nhân dân Trung Hoa, đấtnước này đã trải qua một thời kỳ lịch sử lâu dài đầy gian khổ và phức tạp củatình hình trong nước và quốc tế Từ trong chiến tranh cách mạng, nội chiến,chiến tranh giải phóng, Trung Quốc đã xây dựng được một đường lối ngoạigiao đặc sắc của mình Ngoại giao của lực lượng cách mạng đã lập đượcnhiều kỳ tích trong ứng xử quan hệ quốc cộng, quan hệ với Liên Xô (cũ),quan hệ với phe đồng minh… ngoại giao của Trung Quốc lúc đó với nhữngnhà cầm lái chiến lược như Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, đưa con thuyềnTrung Quốc trong giai đoạn lập nước vượt qua được trùng dương đầy sốnggió của tình hình quốc tế
Trang 7Ngày 1 – 10 – 1949 cuộc cách mạng dân tộc dân chủ Trung Quốc thắnglợi, nước cộng hoà nhân dân Trung Hoa tuyên bố thành lập, nhân dân TrungQuốc bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do và tiến lên chủ nghĩa xã hội Lúc nàytình hình thế giới cũng đã hình thành rõ nét cục diện chiến tranh Lạnh Đông –Tây mà thực chất của nó là sự đối đầu giữ hai phe, xã hội chủ nghĩa do Liên
Xô đứng đầu và phe tư bản chủ nghĩa do Mỹ đứng đầu Từ đây cho đến khikết thúc cuộc chiến tranh Lạnh (khi Liên bang Xô viết tan rã năm 1991) thìnội dung chủ yếu của chính sách đối ngoại Trung Quốc là việc sử lý các mốiquan hệ với 2 siêu cường là Liên Xô và Mỹ, đây cũng là quá trình mà nướccộng hoà nhân dân Trung Hoa không ngừng điều chỉnh và thay đổi chiến lượcđối ngoại của mình
- “Nhất biên đảo”, đứng hẳn về một phía là chiến lược ngoại giao củanước cộng hoà nhân dân Trung Hoa từ khi ra đời cho tới những năm 50 củathế kỷ 20 Đặc điểm cơ bản của chiến lược này là Trung Quốc liên minh vớiLiên Xô trong cùng một hệ thống xã hội chủ nghĩa đối lập với hệ thống tư bảnchủ nghĩa do Mỹ đứng đầu Đây được coi là sự lựa chọn chiến lược ngoạigiao phù hợp nhất với lợi ích quốc gia và phù hợp với niềm tin chủ nghĩa xãhội của Đảng cộng sản và nhân dân Trung Quốc
- Vào cuối những năm 1950, đầu năm 1960, quan hệ giữa Trung Quốcvới Liên Xô bắt đầu trở nên căng thẳng, từ đồng minh hữu nghị trở thành đốiđịch nhau Cũng trong thời kỳ này, quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ vẫn vớichiều hướng xấu đi, chiến lược “hai tuyến” vừa chống xét lại – Liên Xô, vừachống đế quốc – Mỹ - chiến lược ngoại giao này đã dẫn tới sự cô lập củaTrung Quốc vũ đài quốc tế trong suốt những năm 1960 Quan hệ Trung Quốc– Liên xô -, Trung Quốc – Mỹ tiếp tục căng thẳng
- Cuộc xung đột biên giới giữa Liên Xô và Trung Quốc vào cuối năm
1969 đã làm cho quan hệ hai nước trở nên rất căng thẳng Liên kết với Mỹchống Liên xô là ý đồ ngoại giao của Trung Quốc lúc đó, tuy nhiên, liên kết với
Mỹ không hẳn là Trung Quốc đứng hẳn về phía phương tây do Mỹ đứng đầu
Trang 8mà Trung Quốc vẫn kiên trì đường lối chủ nghĩa xã hôi Sau khi tổng thống MỹNickson thăm Trung Quốc vào năm 1972 Mao Trạch Đông đã đưa ra chiếnlược ngoại giao “một tuyến”, thực chất là thành lập một mặt trận thống nhấtbao gồm cả Mỹ để chống lại Liên Xô Đây chính là tư tưởng chỉ đạo cơ bảnchiến lược đối ngoại của Trung Quốc cho đến cuối những năm 1970.
Năm 1978, sau hội nghị TW3 khoá XI, nước cộng hoà nhân dân TrungHoa đã thực sự đi vào giai đoạn lịch sử mới có tính bước ngoặt Trung Quốc
đã tiến hành công cuộc “cải cách và mở cửa” nhằm thực hiện thành công 4hiện đại hoá đất nước Từ đây nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa tiếp tụctiến bước dưới ngọn cờ của Đặng Tiểu Bình – “Tổng công trình sư” của “cảicách mở cửa” và cũng chính từ đây chiến lược ngoại giao của nước cộng hoànhân dân Trung Hoa bắt đầu có sự điều chỉnh từ “một tuyến” sang chiến lượcngoại giao “độc lập tự chủ”
Đất nước Trung Quốc tiến vào giai đoạn lịch sử mới nhằm thực hiệnthành công 4 hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa Đặng Tiểu Bình chính là người
sáng lập chủ yếu lý luận xây dựng “Chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung
Quốc” Đặng Tiểu Bình là người đưa ra một cách có hệ thống về đường lối
phát triển, về giai đoạn phát triển, về nhiệm vụ căn bản vv… của Trung Quốctrong giai đoạn mới này, Đặng Tiểu Bình cũng đã nêu ra các điều kiện bêntrong và bên ngoài, chỉ rõ các đảm bảo về chính trị, về các bước đi chiến lượccũng như hàng loạt các vấn đề về vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản TrungQuốc, về các lực lượng phải liên kết, về vấn đề thống nhất Trung Quốc… vàđặc biệt là về xác lập được đường lối cơ bản của giai cấp đoạn đầu xây dựngchủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc
Mẫu mực lãnh đạo của Đặng Tiểu Bình biểu hiện tập trung nhất là tầmnhìn xa trông rộng, có tinh thần cởi mở và bao giờ cũng quan sát toàn cục để
xử lý các vấn đề trọng đại Đặng Tiểu Bình đã không ngừng tổng kết các bàihọc kinh nghiệm của cách mạng Trung Quốc, nghiên cứu các quy luật gốc gáccủa chủ nghĩa xã hội, đưa ra những xét đoán mới và những biện pháp sử lý rất
Trang 9sáng tạo Đặng Tiểu Bình đã từng nhắc lại rất nhiều lần rằng: “Phải đặt con mắt
vào nghiên cứ đại cục Đại cục ở đây là đại cục ở trong nước và đại cục quốc tế, Đại cục này là đại cục xây dựng đất nước chúng ta”, Điếu văn của chủ tịch
Trung Quốc Giang Trạch Dân tại lễ truy điệu Đặng Tiểu Bình ngày 25/2/1997
Trích theo Nghệ thuật ngoại giao Đặng Tiểu Bình, Nxb Trường Đảng TW đảng
cộng sản Trung Quốc, Bắc Kinh 1999, tr 2 (Bản tiếng Trung)
Đặng Tiểu Bình được thế giới công nhận là một nhà ngoại giao kiệtxuất của Trung Quốc đương đại Chiến lược ngoại giao của Đặng Tiểu Bình là
sự kết hợp giữa thực tiễn Trung Quốc với các đặc trưng của thời đại Nghiêncứu và cảm nghĩ về tài ngoại giao của Đặng Tiểu Bình là nhìn theo góc độông là một nhà chính trị đã đặt cơ sở lý luận khoa học cho chiến lược ngoạigiao của Trung Quốc
Đặng Tiểu Bình luôn nắm bắt được đặc trưng của thời đại, tranh thủthời cơ đang có hoà bình đưa ra ý tưởng phải dồn sức vào xây dựng và pháttriển kinh tế, Khi tình hình thế giới có nhiều biến đổi quan trong, rất cần cónhững nhận thức mới và những giải kiến mới thì với Đặng Tiểu Bình, sau khiquan sát kỹ lưỡng tình hình đã đưa ra một luận đoán khoa học rằng hoà bình
và phát triển là chủ đề chính của thời đại hiện nay Trong lần trao đổi với
Tổng thư kỷ Liên Hợp Quốc, Đặng Tiểu Bình nói “Chúng ta hy vọng rằng
trong một thời gian hoà bình khoảng 50 năm đến 70 năm nữa, chúng tôi không nói chuyện suông về giữ gìn hoà bình, chúng tôi phải đứng trên nhu cầu của mình và đương nhiên cũng phù hợp với nhân dân trên toàn thế giới ”.
Đặng Tiểu Bình thường nhấn mạnh, hiện nay trên thế giới có nhiều vấn
đề nhưng hai vấn đề hoà bình và phát triển là nổi bật nhất và ông đã khái quáttình hình thế giới có tính chiến lược toàn cầu, đó là vấn đề quan hệ hội tụ đủtrong bốn chữ “Đông – Tây – Nam – Bắc”
Quan hệ giữa phương Đông và phương Tây có chủ đề chống chiếntranh, gìn giữ hoà bình Đặng Tiểu Bình chủ trương là bảo vệ hoà bình thếgiới chống chủ nghĩa bá quyền, dùng 5 nguyên tắc chung sống hòa bình để
Trang 10xây dựng trật tự chính trị thế giới, xây dựng nền ngoại giao độc lập, tự chủcho Trung Quốc.
Quan hệ Nam – Bắc là quan hệ giữa những nước chưa phát triển, ĐặngTiểu Bình chủ trương thúc đẩy đối thoại Nam Bắc, xây dựng trật tự kinh tếthế giới mới, trong đó các nước chưa phát triển và các nước đang phát triểnđều được phát triển
Tháng 1 năm 1982, Đặng Tiểu Bình phát triển bổ sung rằng “trên thế giớihiện nay không chỉ có vấn đề” “Đông – Nam – Tây – Bắc” mà còn có sự hợp tác
“Nam - Nam” nữa, và ông chủ trương tăng cường hợp tác “Nam - Nam”
Đại hội lần thứ XII Đảng cộng sản Trung Quốc họp vào tháng 9 – 1982được coi là mốc chuyển đổi quan trọng chính thực trong lịch sử ngoại giaocủa Trung Quốc trong thời kỳ mới, đó là chính sách ngoại giao hoà bình, độhclập, tự chủ Trong diễn văn khai mạc của Đặng Tiểu Bình tại Đại hội có viết:
“Công việc của Trung Quốc phải căn cứ vào tình hình trong nước mà làm,
phải dựa vào lực lượng của người trong nước mà làm Độc lập, tự chủ, tự lực cánh sinh, trước kia, hiện nay, sau này đề là lập trường của chúng ta Nhân dân Trung Quốc coi trọng tình hữu nghị và hợp tác với các nước và nhân dân các nước, càng quý trọng hơn quyền độc lập tự chủ mà mình đã giành được qua sự phấn đấu lâu dài… chúng ta thực hiện một cách kiên định chinh sách
mở cửa với nước ngoài trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi”.
Sau này tại hội nghị quân uỷ trung ương tháng 11 năm 1984 Đặng TiểuBình còn đề xuất vấn đề “giải phóng tư tưởng, thực sự cầu thị” để nghiên cứu
tình hình thế giới Đặng Tiểu Bình nói : “trong một số năm gần đây, chúng ta
đã quan sát rất tỉ mỉ tình hình, do đó sự phán đoán về tình hình thế giới của chúng ta đã có những thay đổi, cũng vì thế chính sách đối ngoại của chúng ta lại cũng có những thay đổi” Đây là hai sự thay đổi chuyển dịch quan trọng.
Trong khi mọi người còn đang lo âu về nguy cơ có thể sảy ra chiếntranh thế giới lần thứ ba còn chưa thực sự yên tâm đi vào công cuộc xây dựngđất nước, thì vào tháng 6/1986, tại hội nghị quân uỷ trung ương mở rộng,Đặng Tiểu Bình đã khẳng định lại một lần nữa rằng trong một thời gian tương
Trang 11đối dài chưa có thể sảy ra đại chiến thế giới mới (theo nghệ thuật ngoại giaoĐặng Tiểu Bình, tr 33) Thông qua những phán đoán thời cuộc có tính khoahọc đó có thể thấy rằng ở Đặng Tiểu Bình có một đặc điểm nổi bật là đứngtrước tình hình cực kỳ phức tạp trên thế giới đã nhận xét các khả năng chưaxảy ra đại chiến thế giới thứ ba Sự phán đoán này làm cho các nhà lãnh đạoTrung Quốc có những nhận thức mới về khả năng chưa thể xảy ra chiến tranhlớn, từ đó yêu tâm dốc sức tranh thủ thời gian còn đang có hoà bình để tiếnhành xây dựng đất nước.
Phải nói rằng các nhận định và phán đoán của Đặng Tiểu Bình có vaitrò rất quan trọng đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước TrungQuốc, có tác dụng chỉ đạo về chiến lược đối ngoại của Trung Quốc Thôngqua những phát biểu của Đặng Tiểu Bình chúng ta có thể thấy rằng:
- Khi quan sát tình hình thế giới, Đặng Tiểu Bình rất chú trọng đánh giá
so sánh lực lượng, chỉ rõ lực lượng hoà bình mạnh hơn lực lượng chiến tranh,
do đó trong một thời gian dài nữa khó có thể xảy ra chiến tranh lớn
- Quan sát thế giới, Đặng Tiểu Bình đặc biệt coi trọng vấn đề phát triểnkinh tế, theo Đặng Tiểu Bình đây là vấn đề mang tính toàn cầu, là vấn đề cốtlõi của thế giới hiện nay
- Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh tính liên quan giữa hai vấn đề chiến lượclớn là hoà bình và phát triển, phát triển là đảm bảo cho hoà bình Cái tài củaĐặng Tiểu bình là khái quát tình hình thế giới bằng ngôn ngữ cực kỳ ngắn gọn
và dễ hiểu, Đặng Tiểu bình dùng 4 từ “Đông – Tây – Nam – Bắc” và “hoàbình phát triển” để mô tả toàn bộ tình hình thế giới đầy biến động và phứctạp, từ đó để ra chiến lược phát triển kinh tế và chiến lược ngoại giao củaTrung Quốc trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước của mình
Trên đây là một vài suy nghĩ về lý luận Đặng Tiểu Bình đặt nền móng chochiến lược ngoại giao của Trung Quốc hiện nay Trong khuôn khổ của bài tiểuluận học phần này còn nhiều chi tiết chưa đề cập tới và cũng không đi sâu vàohành vi ngoại giao thông thường mà đây là sự tìm hiểu tổng hợp tư duy chiếnlược ngoại giao của một vị lãnh tụ đã dẫn dắt một dân tộc lớn – dân tộc TrungHoa – tiến bước mạnh mẽ trên con đường hiện đại hoá đất nước Trung Quốc
Trang 12CHƯƠNG II MƯU LƯỢC ĐẶNG TIỂU BÌNH VÀ DẤU ẤN NHỮNG CUỘC
ĐÀM PHÁN “GIÀNH LẠI” HỒNG KÔNG
Sự kiện 10 năm Hồng Kông được trao trả về cho Trung Quốc là sự kiệngợi nhắc tới những thành công vang dội của nhà lãnh đạo Đặng Tiểu Bìnhtrên con đường đưa Hồng Kông về đại lục Bằng việc đề xuất chính sách “mộtquốc gia, hai chế độ” cùng với những điều chỉnh kịp thời về chính thuật ngoạigiao, Đặng Tiểu Bình đã làm được những điều mà ông muốn, trước bà đầmthép nổi tiếng Thatcher
Đặc khu hành chính Hồng Kông ngày nay bao gồm đảo Hồng Kông, bánđảo Cửu Long, khu Tân Giới và 262 các hòn đảo lớn nhỏ; phía bắt tiếp giáp vớiĐặc khu kinh tế Thâm Quyến thuộc tỉnh Quảng Đông, phía đông là vịnh ĐạiBằng, phía tây là cửa Chu Giang và phía nam là biển Đông Việt Nam
Hồng Kông có lịch sử vô cùng đặc biệt Từ thời Tần, Hồng Kông đãđược coi thuộc lãnh thổ Trung Quốc Năm 1940, Anh phát động cuộc chiếntranh thuốc phiện xâm lược Trung Quốc và ép triều đình nhà Thanh phải kýkết hàng loạt các điều ước bất bình đẳng
Năm 1842, nhà Thanh phải ký với Anh điều ước Nam Kinh, trong đóquy định Trung Quốc cắt nhượng đảo Hồng Kông cho Anh Điều ước BắcKinh, cắt nhượng phía nam bán đẩo Cửu Long cho Anh Sau cuộc chiến tranhTrung – Nhật năm 1989, Anh lại ép nhà Thanh ký điều ước mở rộng HồngKông, đồng ý cho Anh thuê phần phía Bắc bán đảo Cửu Long, khu Tân Giới
và hơn 200 đảo lớn nhỏ phụ cận, thời hạn thuê là 99 năm
Năm 1980, chính phủ Trung Quốc và chính phủ Anh bắt đầu đàm phángiải quyết vấn đề Hồng Kông Ngày 19/12/1984, Thủ tướng Trung Quốc vàThủ tướng Anh ký bản tuyên ngôn chung Trung – Anh, theo đó, ngày1/7/1997, Anh phải trao trả chủ quyền Hồng Kông cho Trung Quốc, HồngKông sẽ trở thành Đặc khu hành chính của Trung Quốc
Trang 13Và việc quản lý sẽ được thực hiện theo chính sách “một quốc gia – hai chế độ”.Những tiền đề cấu thành phương châm “một nước hai chế độ”.
Ngay từ khi quốc gia mới được thành lập, chính phủ Trung Quốc ngaytức khắc xác định lập trường: Hồng Kông là một phần lãnh thổ của TrungQuốc và không thừa nhận ba khế ước bất bình đẳng mà Anh đang thi hành
Trải qua một quãng thời gian dài củng cố địa vị kinh tế - chính trị choTrung Quốc, giới lãnh đạo nước này bắt đầu chủ trương áp dụng phươngchâm, “một quốc gia – hai chế độ”, lựa chọn thời cơ thích hợp để đàm phángiải quyết vấn đề Hồng Kông
Tại đại hội đại biểu toàn quốc khoá III lần thứ XI, chính phủ TrungQuốc đưa ra một trong ba nhiệm vụ trọng tâm là “thực hiện thống nhất Tổquốc” Ngay lập tức, phía Anh cảm thấy lo ngại
Thăm dò lẫn nhau.
Ngày 26/3/1979, Anh phái Murray Maclehóe – Toàn quyền Anh phụtrách Hồng Kông – đàm phán với Trung Quốc để tìm hiểu những động tháicủa Trung Quốc về vấn đề Hồng Kông sau năm 1997
Chiều ngày 29/3/1979, trong cuộc hội đàm với Đặng Tiểu Bình,Maclehose cho hay hiện ước về khu vực lãnh thổ mới Hồng Kông (do chínhphủ Anh – Hồng Kông phê chuẩn) nếu chỉ giới hạn trước năm 1997, sẽ ảnhhưởng đến đà phát triển đang đi lên của Hồng Kông
Vẫn chưa an tâm về khả năng duy trì quyền lực của mình đối với HồngKông nên ít lâu sau đó, ngày 13/6/1979, Hạ Viên Anh lại tiếp tục cửMaclehose đến Trung Quốc để tiến hành đàm phán
Ngày 5/7/1979, Anh gửi cho Trung Quốc “Bản dự thảo về vấn đề lãnhthổ mới của Hồng Kông” nhưng yêu cầu Trung Quốc phải hồi âm lại Họmuốn phía Trung Quốc thừa nhận Anh đã gạt bỏ giới hạn về quyền quản lý
“biên giới mới”
Trong cuốn hồi ký của mình, cựu Thủ tướng Anh Margaret Thatcherviết: “Mục tiêu đàm phán của chúng tôi là Anh sẽ tiếp tục kéo dài thời gian
Trang 14quản lý đảo Hồng Kông” Còn trong hồi ký của Maclehose thì có nội dung:
“Trung Quốc chỉ có thể đứng tên trên danh nghĩa là chủ quyền của HồngKông – đó là sự nhượng bộ lớn nhất của Anh Còn Anh vẫn tiếp tục kéo dàithời gian cai quản Hồng Kông sau năm 1997…”
Còn về phần mình, Đặng Tiểu Bình kiên quyết phản đối việc HôngKông vẫn thuộc về Anh sau tháng 6/1997 Ông nói: “Chủ quyền của HồngKông luôn thuộc về nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa và Hồng Kông vẫnluôn có địa vị đặc biệt của mình Hồng Kông là một phần của Trung Quốc –vấn đề này là rõ ràng và không cần bàn luận gì thêm Tuy nhiên tôi muốnkhẳng định một điều, rằng chính phủ Trung Quốc có thể nói với ông, vớichính phủ Anh là khi đó cho dù có những quyết định mang tính chính trị thìquyền lợi của nhà đầu tư vẫn luôn được bảo đảm Họ có thể yên tâm kinhdoanh và đầu tư mà không sợ bất cứ ảnh hưởng tiêu cực nào”
Kiên quyết “đổ bê tông”.
Ngày 3/4/1981, trong cuộc hội kiến với Ngoại trưởng Anh tại Bắc Kinh,khi đàm phán đến vấn đề làm sao để tiếp tục duy trì sự ổn định và phồn vinhcủa Hồng Kông, Đặng Tiểu Bình nói: “Chúng tôi luôn duy trì chính sách lâudài đối với Hồng Kông và bảo đảm rằng phương thức sinh hoạt, chế độ chínhtrị của nhân dân Hồng Kông sẽ không thay đổi, nhân dân và giới doanh nhânHồng Kông hãy yên tâm và vững tin bước vào một tương lai tươi sáng hơn”
Nhưng để chinh phục được bà đàm thép nổi tiếng Thatcher không phải làviệc dễ dàng Trên thực tế, Đặng Tiểu Bình đã phải trải qua một hành trình đàmphán đầy khó khăn, đầu tiên là với những tuyên bố rắn đanh không lùi bước
Ngày 6/4/4982, ông tiếp tục nhấn mạnh: “Chủ quyền của Hồng Kôngthuộc về Trung Quốc Trung Quốc cần duy trì vị thế của Hồng Kông là mộttrung tâm tài chính kinh tế lớn mạnh, không can thiệp và tác động ảnh hưởngquá sâu đến việc người nước ngoài đầu tư tại đây Hồng Kông hôm nay sẽ donhân dân Hồng Kông và người nước ngoài sinh sống tại Hồng Kông quản lý”