Đề bài cạnh tranh là gì vì sao trong nền kinh tế thị trường cần phải bảo vệ sự cạnh tranh và hạn chế độc quyền liên hệ với thực tiễn ở việt nam

Cạnh tranh là sự đấu tranh gay gắt giữa những người sản xuất hàng hóa tư nhân giữa các chủ thể kinh tế nhằm giành giật lấy điều kiện sản xuất và tiêu thụ hàng hóa thuận lợi nhất để thu l

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- 

BÀI TẬP LỚN

Môn: Kinh tế chính trị Mác - Lênin

Bộ môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

Đề bài: “Cạnh tranh là gì? Vì sao trong nền kinh tế thị trường cần phải bảo vệ sự cạnh tranh và hạn chế độc quyền? Liên hệ với thực

tiễn ở Việt Nam”

Họ và tên : Trần Bảo Ly

Mã sinh viên: 11213610 STT: 23 Lớp: Kế toán CFAB63

Lớp tín chỉ: Kinh tế chính trị Mác – Lênin(121)_KETOAN63@ Giảng viên hướng dẫn: TS.Nguyễn Thị Hào

Thanh Hóa, ngày 30 tháng 12 năm 2021

MỤC LỤC

Trang

A Phần mở đầu 3

B Phần n ội dung 4

I Cạnh tranh và độc quyền

1.Cạnh tranh . 4

2.Độc quyền . 5

II Bảo vệ cạnh tranh và hạn chế độc quyền

1 Trong khi cạnh tranh thúc đẩy sự tiến bộ kĩ thuật , phát triển kinh

tế thì độc quyền lại kìm hãm sự phát triển ấy 6

2 Cạnh tranh tạo điều kiện cho người lao động có nhiều sự lựa

chọn hơn trong công việc, độc quyền làm hạn chế điều

này 7

3 Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thoả mãn nhu cầu của xã hội, khi

độc quyền xuất hiện làm cho cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã

hội 8

4 Cạnh tranh giữa các nhà sản xuất sẽ giúp hàng hóa chất lượng

hơn so với hàng hóa trong độc

quyền 8

5 Sự liên kết độc quyền giữa nhiều công ty kìm hãm kinh tế và

độc quyền gây ra lạm

phát 9 III Liên hệ với thực tiễn ở Việt Nam 9

C Phần k ết

luận 10

1.Tóm tắt vấn đề nghiên

. 10

2.Tài liệu tham

khảo . 11

D Lời cảm ơn 11

A PHẦN MỞ ĐẦU

Kinh tế thị trường là một bộ phận quan trọng, không thể thiếu của nền kinh tế Đây là nơi diễn ra các hoạt động sản xuất tạo

ra sản phẩm, trao đổi mua bán hàng hóa và là điều kiện phát triển vật chất, đáp ứng nhu cầu con người Ở nền kinh tế thị trường mọi người được thoải mái sáng tạo để tìm ra những phương án tốt nhất cho công việc và rút ra những kinh

nghiệm cho bản thân mình

Trong nền kinh tế này không thể không nhắc tới quy luật cạnh tranh Khi đã tham gia vào thị trường, các chủ thể sản xuất kinh doanh bên cạnh sự hợp tác, luôn tồn tại cạnh tranh Kinh

tế ngày càng phát triển thì cạnh tranh ngày càng lớn và trở nên quyết liệt, mạnh mẽ hơn Nền kinh tế thị trường cho phép

sự cạnh tranh tự do mà theo C.Mác và Ph.Ăngghen đã dự báo, trong nền kinh tế thị trường dưới tác động của quy luật giá trị thặng dư đã thúc đấy quá trình tích tụ và tập trung tư bản Khi tập trung tư bản phát triển đến một mức độ nhất định đã dẫn đến độc quyền Cạnh tranh hay độc quyền đều có những tác động không nhỏ đến nhiều mặt của nền kinh tế

Để hiểu rõ hơn, ta không thể không nghiên cứ về cạnh tranh

và độc quyền Vậy bạn hiểu thế nào là cạnh tranh? Vì sao trong nền kinh tế cần bảo vệ cạnh tranh và hạn chế độc

quyền? Và trong muôn vàn những quan điểm khác nhau thì quan điểm nào là đúng đắn, phù hợp nhất? Trong bài tiểu luận

này ta sẽ làm rõ những vấn đề trên và nghiên cứu, liên hệ với thực tiễn ở Việt Nam

B PHẦN NỘI DUNG

I Cạnh tranh và độc quyền

1 Cạnh tranh

Cạnh tranh là gì? Cạnh tranh là sự đấu tranh gay gắt giữa những người sản xuất hàng hóa tư nhân (giữa các chủ thể kinh tế) nhằm giành giật lấy điều kiện sản xuất và tiêu thụ hàng hóa thuận lợi nhất để thu lợi nhuận tối đa

Những tác động tích cực của cạnh tranh đến nền kinh tế thị trường:

Thứ nhất, cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất Trong kinh tế thị trường, để nâng cao năng lực cạnh tranh các chủ thể sản xuất kinh doanh không ngừng tìm kiếm cũng như ứng dụng tiến bộ công nghệ vào sản xuất, nâng cao trình độ tay nghề lao động,… Kết quả cạnh tranh là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất của xã hội phát triển nhanh hơn

Thứ hai, cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển của kinh tế thị trường Trong nền kinh tế thị trường, với mục đích lợi nhuận tối đa các chủ thể kinh tế bên cạnh hợp tác họ luôn cạnh

tranh với nhau Để giành giật những điều kiện sản xuất kinh doanh thuận lợi họ phải luôn đổi mới, sáng tạo Nhờ vậy, các chủ thể trở nên năng động hơn, nhạy bén với thị trường Các chính sách kinh tế liên tục được cải thiện để phù hợp với quy luật phát triển của cơ chế thị trường Qua đó, nền kinh tế thị trường không những được hoàn thiện

Thứ ba, cạnh tranh là cơ chế điều chỉnh linh hoạt việc phân bổ nguồn lực Trong nền kinh tế thị trường, các chủ thể phải cạnh tranh với nhau để tiếp cận các nguồn nhân lực như lao động, tài nguyên, công nghệ, vốn Kết quả của sự cạnh tranh này là làm cho nguồn lực được phân bổ một cách linh hoạt

Thứ tư, cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu của

xã hội Người sản xuất thu lợi nhuận từ người tiêu dùng nên

họ phải tìm mọi cách tạo ra những sản phẩm đa dạng chất lượng tốt, giá thành phù hợp làm nhu cầu xã hội cũng như người tiêu dùng được đáp ứng

Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực còn có cả tác động tiêu cực khi cạnh tranh không lành mạnh như sau:

Một là, gây tổn hại môi trường kinh doanh Chẳng hạn để chạy theo lợi nhuận thì chủ thể kinh tế sẽ có nhiều hoạt động lừa đảo, trốn thuế, làm hàng giả, buôn lậu, Những hành vi tiêu cực này làm tổn hại đến môi trường kinh doanh, xói mòn giá trị đạo đức xã hội, buộc nhà nước phải can thiệp vào nền kinh

tế bằng pháp luật, cơ chế và chính sách

Hai là, gây lãng phí nguồn lực xã hội Cạnh tranh không lành mạnh gây lãng phí nguồn lực xã hội vì có thể chiếm giữ nguồn lực không đưa vào sản xuất kinh doanh để tạo ra hàng hóa và

dịch vụ xã hội Hơn nữa, còn có các hành vi ép giá đối thủ không có điều kiện sản xuất là phổ biến

Ba là, gây tổn hại phúc lợi xã hội Khi các nguồn lợi lực bị lãng phí, không được sử dụng hiệu quả, xã hội có ít cơ hội chọn để thỏa mãn nhu cầu Ví dụ các hành vi đe dọa, hành hung với chủ xe tư nhân của các nhà xe lớn trong lĩnh vực giao thông đường bộ

2 Độc quyền

Độc quyền là gì? Độc quyền là sự liên minh giữa các doanh nghiệp lớn, nắm trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu thụ một loại hang hóa, định ra giá cả độc quyền và thu lợi nhuận độc quyền cao.

Độc quyền có những tác động tích cực đối với nền kinh tế:

Thứ nhất, độc quyền tạo ra khả năng to lớn trong việc nghiên cứu và triển khai các hoạt động khoa học kĩ thuật, tạo ra khả năng tập trung được các nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực về tài chính trong việc nghiên cứu và triển khai các hoạt động khoa học kĩ thuật, thúc đẩy sự tiến bộ kĩ thuật

Thứ hai, làm tăng năng suất lao động, nâng cao năng lực cạnh tranh của tổ chức độc quyền tạo ra được ưu thế về vốn trong việc áp dụng những thành tựu kĩ thuật, công nghệ sản xuất mới, hiện đại, làm năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh của bản thân tổ chức độc

quyền

Thứ ba, với ưu thế tập trung được sức mạnh kinh tế to lớn vào trong tay mình tạo cho độc quyền có điều kiện đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế trọng tâm, mũi nhọn, do đó thúc đẩy nền kinh

tế phát triển theo hướng sản xuất tập trung, quy mô lớn, hiện đại

Bên cạnh những điểm tích cực, độc quyền cũng có những tiêu cực gây ra cho nền kinh tế:

Một là, cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng xã hội Độc quyền không giảm giá mà họ luôn áp đặt giá bán cao và giá mua thấp, thực hiện sự trao đổi không ngang giá, hạn chế khối lượng hàng hóa tạo ra sự cung cầu giả tạo về hàng hóa

Hai là, các tổ chức độc quyền không tích cực thực hiện công việc nghiên cứu, phát minh các sáng chế khoa học, kĩ thuật Điều đó chứng tỏ độc quyền đã ít nhiều kìm hãm thúc đẩy sự tiến bộ kỹ thuật, theo đó kìm hãm sự phát triển kinh tế, xã hội

tăng sự phân hóa giàu nghèo Độc quyền có khả năng kết hợp với sức mạnh nhà nước hình thành độc quyền nhà nước, chi phối cả quan hệ, đường lối đối nội, đối ngoại của quốc gia, vì lợi ích của các tổ chức độc quyền, không vì lợi ích của đại đa

số nhân dân lao động

II Bảo vệ cạnh tranh và hạn chế độc quyền

Cạnh tranh là điều bất khả kháng đối với mỗi doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh tất yếu dẫn đến độc quyền Độc quyền và cạnh tranh là hai hiện tượng có liên quan chặt chẽ với nhau Khi có chủ trương thúc đẩy cạnh tranh để phát triển thị trường, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ sản xuất và đem lại lợi ích cho người tiêu dùng thì độc quyền cần phải được loại bỏ Tại sao cần phải thực hiện điều này?

1 Trong khi cạnh tranh thúc đẩy sự tiến bộ kĩ thuật, phát triển kinh tế thì độc quyền lại kìm hãm sự phát triển ấy

Trong nền kinh tế thị trường, mọi hành vi của các chủ thể kinh

tế đều hoạt động trong môi trường cạnh tranh Các hoạt động này đều nhằm tối đa hóa lợi nhuận nên bên cạnh hợp tác còn phải cạnh tranh để tìm kiếm và đầu tư thiết bị, công nghệ tốt nhất nhằm đạt được lợi thế và điều kiện thuận lợi trong sản xuất, kinh doanh nhằm thu được lợi nhuận cao nhất, giúp ích cho nền kinh tế tiếp tục phát triển Tuy nhiên, với vị thế độc quyền, dù có thể tập trung một lượng lớn nguồn lực, có thể nghiên cứu, phát minh ra các phát minh khoa học và công nghệ nhưng vì lợi ích cá nhân thì vị trí độc quyền của nó sẽ không có nguy cơ bị suy độc quyền đã không thực hiện công việc này và chưa sử dụng các lợi thế này Điều này gây lãng phí nguồn lực hiện có mà còn cản trở tiến bộ công nghệ, cản trở sự phát triển kinh tế, xã hội

2 Cạnh tranh tạo điều kiện cho người lao động có

nhiều sự lựa chọn hơn trong công việc, độc quyền làm hạn chế điều này.

Để có một sản phẩm tốt, ngoài nguyên liệu, công thức, dây chuyền sản xuất thì nhân công cũng là một trong những yếu

tố quan trọng quyết định sự thành bại Những người thợ lành nghề sẽ tạo ra những sản phẩm chất lượng cao và mang lại doanh thu, lợi nhuận đáng kể cho nhà sản xuất Vì vậy, những lao động này luôn có nhiều cơ hội được tuyển dụng Để tuyển dụng hoặc giữ chân họ, nhà sản xuất phải có chính sách ưu đãi hoặc mức thu nhập hấp dẫn để cạnh tranh với các nhà sản xuất khác Do đó, người lao động có nhiều lựa chọn việc làm hơn Ngay cả lao động phổ thông cũng có nhiều cơ hội trong

thị trường cạnh tranh cao, vì hiện nay nhiều công ty, doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng lao động, họ cũng đưa ra các mức lương để người lao động lựa chọn công việc phù hợp Trong môi trường độc quyền, đây là độc quyền, và môi trường

đó có những đặc điểm riêng không phải ai cũng làm được, điều này làm hạn chế sức lao động, người lao động thấy được

ít cơ hội vì nhà sản xuất ít môi trường không đa dạng cũng có thể đòi hỏi trình độ tốt, quy trình tuyển khắc khe và có thể không phù hợp với họ

3 Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu của xã hội, khi độc quyền xuất hiện làm cho cạnh tranh không còn hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội.

Các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế thị trường luôn theo đuổi lợi nhuận cao nhất Người tiêu dùng quyết định số lượng hàng hoá được tiêu thụ Chỉ những sản phẩm được người tiêu dùng lựa chọn mới có thể bán được, do đó người sản xuất mới có lãi Vì vậy, nhà sản xuất phải tìm cách tạo ra những sản phẩm không chỉ có chất lượng tốt, uy tín, giá cả hợp lý để thu hút khách hàng, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và xã hội, đáp ứng và đạt được mục tiêu lợi nhuận của nhà sản xuất Nhưng độc quyền có khả năng tạo ra một số lượng lớn sản phẩm, có thể giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành hàng hóa Nhưng do nhà độc quyền có ít đối thủ cạnh tranh và sản phẩm khan hiếm nên họ lợi dụng cơ hội này không những không hạ giá mà còn áp đặt giá mua cao thấp, hạn chế hàng hoá, bắt người tiêu dùng trở thành người tiêu dùng Không muốn mua dẫn đến hạn chế tiêu dùng, không thể thỏa mãn nhu cầu của họ và

xã hội

4 Cạnh tranh giữa các nhà sản xuất sẽ giúp hàng hóa chất lượng hơn so với hàng hóa trong độc quyền

Trong sản xuất và bán hàng, một trong những yếu tố thu hút khách hàng chính là chất lượng sản phẩm Trong cạnh tranh, khi nhiều nhà sản xuất cùng lúc phát triển cùng một sản

phẩm thì tỷ lệ cạnh tranh rất cao, họ luôn nỗ lực tạo ra những sản phẩm tốt nhất, đảm bảo chất lượng, tạo niềm tin cho khách hàng, làm cho sản phẩm luôn có sự đảm bảo và uy tín trong thị trường Trong môi trường độc quyền, độc quyền có nghĩa là họ có ít hoặc không có đối thủ cạnh tranh Thị trường đơn lẻ cho các sản phẩm kém phổ biến dễ khiến họ mất động lực phát triển dự án, thậm chí không tập trung vào dự án, đầu

tư phát triển sản phẩm để phổ biến rộng rãi thì họ không thể kiểm soát được Việc kiểm tra sản xuất nghiêm ngặt dễ dẫn đến chất lượng sản phẩm kém, từ đó gây nguy hiểm đến uy tín của người dùng và nhà sản xuất

5 Sự liên kết độc quyền giữa nhiều công ty kìm hãm kinh tế và độc quyền gây ra lạm phát.

Một công ty hoặc một nhóm công ty liên kết với nhau nhằm chiếm vị trí độc tôn trong một lĩnh vực nào đó, chẳng hạn cung cấp một sản phẩm, dịch vụ nào đó ra thị trường, từ đó độc quyền sản phẩm để có thể kiểm soát tổng thị trường, giá

cả và giá của sản phẩm đã bán Lợi nhuận thu được từ một sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể Độc quyền cũng giúp các công

ty có được những lợi thế to lớn trên thị trường, chưa kể đến những ngành và sản phẩm quan trọng Điều này giúp họ giảm thiểu sự cạnh tranh từ các đối thủ khác trên thị trường Do đó, nhiều công ty khác không liên quan gì đến họ sẽ phải chịu nhiều thiệt thòi, thậm chí không thể cạnh tranh được dẫn đến thất thoát doanh thu và lợi nhuận Không những vậy, độc quyền còn có thể gây ra lạm phát Vì họ có thể định giá theo ý muốn nên sẽ làm tăng chi phí của người tiêu dùng và gây thiệt hại trực tiếp cho người tiêu dùng Như đã nói ở trên, thu

nhập thực tế của người lao động cũng được tính dựa trên thu nhập danh nghĩa và lạm phát Nếu lạm phát tăng mà thu nhập danh nghĩa tăng thì thu nhập thực tế của người lao động

sẽ giảm xuống Lạm phát gia tăng kéo theo sự sụt giảm giá trị của các loại tiền tệ, điều này có lợi cho các nhà đầu tư vay tiền để kiếm lời Ngoài ra, lạm phát còn tác động rất lớn đến nền kinh tế, đặc biệt là lãi suất Do lãi suất thực tế sẽ bằng chênh lệch giữa lãi suất danh nghĩa và tỷ lệ lạm phát nên để giữ lãi suất ổn định thì lãi suất danh nghĩa phải tăng Tuy nhiên, khi lãi suất danh nghĩa tăng, nền kinh tế sẽ rơi vào tình trạng suy thoái và tỷ lệ thất nghiệp tăng cao

III Liên hệ với thực tiễn ở Việt Nam

Tổng công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) được thành lập năm 1945, tính đến năm 2002 là công ty duy nhất cung cấp dịch vụ điện thoại cố định và điện thoại di động Chặng đường 57 năm phát triển, VNPT đã mở rộng mạng lưới tới 91% trên tổng số 9.501 xã của cả nước Chính sự phổ biến rộng rãi này dẫn đến tính độc quyền và mang lại nhiều hạn chế trong việc sử dụng Cấu hình hạ tầng mạng không công bằng, sử dụng hạ tầng mạng tốn kém (giá thuê kênh VTI quốc

tế của VNPT cao gấp 4 lần các công ty khác lạm dụng phương tiện kỹ thuật để chặn dịch vụ của đối thủ (Một số Bưu điện tỉnh tắt trung kế, chặn cuộc gọi qua các dịch vụ 177, 178 ) Đặc biệt, việc hai mạng điện thoại VinaPhone và MobiFone không thu phí hòa mạng khi người dùng nói chuyện với nhau

mà chỉ phân chia doanh thu khiến các doanh nghiệp khác gặp khó khăn và cạnh tranh về giá khi tham gia thị trường viễn thông Nhưng hiện nay, ngoài VNPT, trên thị trường dịch vụ viễn thông do có sự tham gia của nhiều nhà mạng viễn thông như SPT, Viettel, Vishiel, EVN Telecom, Hanoi Telecom, đã cạnh tranh gay gắt, thách thức lớn - sự cạnh tranh để tồn tại