1 19 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC BÀI THU HOẠCH LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TÊN MÔN HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG AN NINH TÊN BÀI THU HOẠCH MỐI QUAN HỆ GIỮA XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NĂM 2021 MỤC LỤC Trang PHẦN I MỞ ĐẦU 1 PHẦN II NỘI DUNG 2 Chương 1 Cơ sở lý luận về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa 2 1 1 Khái niệm Tổ quốc và Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC
BÀI THU HOẠCH
LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TÊN MÔN HỌC: GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG AN NINH
TÊN BÀI THU HOẠCH: MỐI QUAN HỆ GIỮA XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG
Trang 2MỤC LỤC Trang
Chương 1 Cơ sở lý luận về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội
1.1 Khái niệm Tổ quốc và Tổ quốc xã hội chủ nghĩa 21.2 Tính tất yếu bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa 31.3 Quan điểm của Đảng về nhiệm vụ xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa 5
Chương 2 Mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã
hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay 8
2.1 Mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội
2.2 Những vấn đề đặt ra trong mối quan hệ giữa xây dựng và
Trang 3Tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 30 năm đổi mới về mốiquan hệ giữa xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa,Đảng ta chỉ rõ: “Dựng nước đi đôi với giữ nước là quy luật tồn tại và pháttriển của dân tộc ta Xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa là quy luật phát triển của cách mạng nước ta” [1,tr.179] Đây là sựkhẳng định hết sức đúng đắn, có tính quy luật, trên cơ sở lý luận và thực tiễncách mạng nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, cũng như trong suốt chiều dàilịch sử dân tộc Tuy nhiên, xem xét dưới góc độ khoa học, nội dung của quan
hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc không phải là một đại lượng bất biến, mà
có tính lịch sử, cụ thể và được xác định một cách phù hợp với từng giai đoạnphát triển của cách mạng Chính vì thế, trong bối cảnh hiện nay, để tiếp tụcthực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới và phát triển đất nước, hơn lúc nào hết,chúng ta cần phải làm sáng tỏ những nội dung mới về mối quan hệ giữa xâydựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; trên cơ sở đó, tham mưu giúpĐảng, Nhà nước một số vấn đề phương pháp luận trong hoạch định chủtrương, chính sách chiến lược, nhằm chỉ đạo thực tiễn công cuộc xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới
Nắm vững, giải quyết và xử lý tốt mối quan hệ giữa xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc mà Đại hội XIII của Đảng đã đề ra là một nhiệm vụ to lớn vàhết sức nặng nề, đòi hỏi quyết tâm chính trị cao với những giải pháp đồng
bộ, thể hiện rõ trách nhiệm chính trị của mỗi chủ thể trong hệ thống chính
trị nước ta Từ những lý do trên tác giả chọn đề tài tiểu luận: “Mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay” có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
Trang 4Phần II: NỘI DUNG
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
1.1 Khái niệm Tổ quốc và Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
- Tổ quốc là một phạm trù lịch sử dùng để chỉ đất nước, con người gắnliền với biên giới, lãnh thổ xác định, những điều kiện kinh tế, tự nhiên, nhữngtruyền thống văn hóa, tâm lý, tình cảm của những cộng đồng người hìnhthành trên lãnh thổ đó và một chế độ xã hội, một thể chế chính trị tương ứng
Lịch sử nhân loại đã chứng minh, tổ quốc được hình thành đầy đủ khi xãhội đã có sự phân công lao động, xuất hiện giai cấp và nảy sinh nhà nước Tổquốc là chế độ kinh tế và chính trị, gắn với giai cấp và nhà nước Tổ quốc baogiờ cũng có một giai cấp đại biểu trung tâm – giai cấp thống trị xã hội, và dovậy, tổ quốc luôn mang tính giai cấp Tổ quốc là một hiện tượng lịch sử, cókhởi nguồn, ra đời, phát triển và tiêu vong Tổ quốc là sự thống nhất chặt chẽtrên hai phương diện tự nhiên và chính trị - xã hội của một quốc gia
+ Về tự nhiên: Đó là chủ quyền lãnh thổ: Vùng đất, vùng trời, vùng biển,thềm lục địa , đã được hình thành trong quá trình lịch sử, là địa bàn cư trúhoạt động, sinh sống của nhiều thế hệ của cộng đồng dân cư trong quốc gia vớinhững bản sắc văn hóa và truyền thống lịc sử
+ Về xã hội: Chế độ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội được xây dựngtrên đó là nhà nước của giai cấp thống trị Bản chất của giai cấp thống trị vàchế độ xã hội đương thời quy định bản chất tổ quốc
- Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là một loại hình Tổ quốc mà trong đó giaicấp công nhân và nhân dân lao động đã thiết lập chế độ xã hội chủ nghĩa, rađời gắn liền với thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa, là thành quả cáchmạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ra đời là thành quả cuộc đấu tranh cách mạngcủa giai cấp công nhân và nhân dân lao động Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đầutiên trên thế giới là Tổ quốc Nga Xô viết, ra đời sau thắng lợi của cách mạng
xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga năm 1917, tiếp theo đó là một loạt các
Trang 5nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu trước đây và sau này là ở Việt Nam, Trung
Quốc, Cu Ba Đây là loại hình tổ quốc khác hẳn về chất so với các loại hình tổ
quốc đã có trong lịch sử Đặc trưng cơ bản phổ quát của Tổ quốc xã hội chủnghĩa là: Độc lập dân tộc, thống nhất và toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ; giai cấpcông nhân và nhân dân lao động làm chủ tổ quốc trên nền tảng liên minh giaicấp những người lao động do Đảng Cộng sản lãnh đạo
1.2 Tính tất yếu bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Lịch sử phát triển của nhân loại đã chứng minh rằng từ khi tổ quốc rađời, bên cạnh việc đẩy mạnh xây dựng đất nước, giai cấp thống trị xã hội cònphải phát động nhân dân đấu tranh chống thiên tai, địch họa và nhiều cuộcchiến tranh chống các thế lực xâm lược để bảo vệ tổ quốc
- Từ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí MinhTrong thời đại C.Mác và Ph.Ăngghen, Tổ quốc xã hội chủ nghĩa chưa
ra đời, vấn đề bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa chưa đặt ra trực tiếp Bởi vì
trong giai đoạn này chủ nghĩa tư bản đang trong giai đoạn phát triển tương đối
hoà bình, Tổ quốc xã hội chủ nghĩa chưa trở thành hiện thực C.Mác và
Ph.Ăngghen cho rằng để giải phóng mình và giải phóng toàn xã hội, giai cấp
công nhân phải đứng lên đấu tranh lật đổ quyền lực thống trị của giai cấp tưsản, phải giành lấy chính quyền, giành lấy dân chủ, trở thành giai cấp thốngtrị xã hội, trở thành giai cấp dân tộc, đại biểu cho dân tộc Tuy nhiên, từ tổngkết thực tiễn cách mạng châu Âu 1848 - 1849, đặc biệt là sau thất bại củacông xã Paris (1871), quần chúng cách mạng bị dìm trong biển máu, C.Mác
và Ph.Ăngghen đã đi đến kết luận: Giai cấp vô sản và nhân dân lao động phải
tổ chức lực lượng để bảo vệ thành quả của cách mạng
V.I.Lênin kế thừa, bổ sung, phát triển, hoàn thiện học thuyết của chủC.Mác và Ph.Ăngghen về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Khi chủ nghĩa tưbản chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc làm cho các mâu thuẫn trong xãhội tư bản càng phát triển gay gắt, nảy sinh hiện tượng phát triển không đềugiữa các nước tư bản, hình thành khâu yếu trong hệ thống tư bản chủ nghĩa.V.I.Lênin khẳng định: Cách mạng vô sản có thể nổ ra và giành thắng lợi ở
Trang 6một số nước, thậm chí một nước kém phát triển; nhưng đó phải là khâu yếunhất trong sợi dây chuyền của chủ nghĩa đế quốc Ngay sau khi Cách mạngTháng Mười thành công, V.I.Lênin đã khẳng định một cách dứt khoát tính tấtyếu giai cấp công nhân và nhân dân lao động phải tiến hành bảo vệ Tổ quốc
xã hội chủ nghĩa Người nhấn mạnh đến sự cần thiết phải xây dựng lực lượng
vũ trang, xây dựng Hồng quân vững mạnh, tăng cường khả năng quốc phòngđất nước V.I Lênin là người đầu tiên nêu lên khái niệm “bảo vệ Tổ quốc xãhội chủ nghĩa” Người chỉ rõ: “Kể từ ngày 25 tháng Mười năm 1917, chúng ta
là những người chủ trương bảo vệ Tổ quốc
Quan điểm bảo vệ thành quả cách mạng của giai cấp công nhân củaC.Mác và Ph.Ăngghen, học thuyết về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa củaV.I.Lênin có giá trị thực tiễn lớn lao chỉ đạo công cuộc bảo vệ tổ quốc xã hộichủ nghĩa và là cơ sở lý luận quan trọng cho các đảng cộng sản và công nhânquốc tế, nhà nước xã hội chủ nghĩa trong việc hoạch định chiến lược quốcphòng, an ninh, bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ tổ quốc của giai cấpcông nhân và nhân dân lao động Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo nhữngquan điểm, tư tưởng trên vào cách mạng nước ta Hồ Chí Minh khẳng địnhtrong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc ta là lịch sử dựng nước đi đôi với giữnước khi nói chuyện với cán bộ, chiến sỹ Đại đoàn 308 (Đại đoàn Quân Tiên
Phong), tại Đền Giếng (thuộc Khu Di tích lịch sử Đền Hùng - Phú Thọ): “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” Theo
tư tưởng của Người thì bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trước hết là bảo vệ
thành quả cách mạng, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội
- Từ bản chất, âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địchđối với chủ nghĩa xã hội
Bản chất của chủ nghĩa đế quốc là hiếu chiến xâm lược, phản độngkhông bao giờ chịu từ bỏ địa vị, lợi ích đã mất, chúng tìm mọi cách khôi phụclại Chúng thực hiện nhiều âm mưu, thủ đoạn xảo quyệt như: Diễn biến hòabình, bạo loạn lật đổ đối với các nước xã hội chủ nghĩa và tấn công xâm lượccác quốc gia độc lập có chủ quyền bất chấp luật pháp quốc tế V.I.Lênin
Trang 7khẳng định: Còn chủ nghĩa đế quốc thì còn nguy cơ chiến tranh xâm lược, cònchiến tranh xâm lược tất yếu còn chiến tranh bảo vệ Từ khi chủ nghĩa xã hộiphát triển thành hệ thống thế giới thì sự chống trả của kẻ thù càng quyết liệthơn Sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội theo mô hình xô - viết ở Liên Xô và cácnước Đông Âu có nhiều nguyên nhân trong đó nguyên nhân trực tiếp là sựchống phá của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch Sự sụp đổ của Liên
Xô và sự tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới càng chứng minh mộtquy luật khắc nghiệt là, nếu không tăng cường cảnh giác cách mạng, khôngchủ động, tích cực chuẩn bị mọi mặt, thường xuyên chống lại âm mưu vàhành động xâm lược, lật đổ của các thế lực thù địch, thì chủ nghĩa xã hộikhông thể đứng vững, Tổ quốc xã hội chủ nghĩa không thể tồn tại lâu dài Bàihọc đắt giá trên đây một lần nữa khẳng định luận điểm hoàn toàn đúng đắncủa V.I.Lênin: Giành được chính quyền đã khó, nhưng giữ được chính quyềncòn khó khăn hơn
1.3 Quan điểm của Đảng về nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ quốc phòng được Đại hội XIII củaĐảng xác định: “Củng cố quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam
xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước,
hệ thống chính trị và toàn dân, trong đó Quân đội nhân dân là nòng cốt” [3,
tr.156], theo đó quan điểm chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt
Nam xã hội chủ nghĩa được xác định như sau:
Một là, Giữ vững vai trò lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của
Đảng, sự quản lý tập trung, thống nhất của nhà nước đối với quân đội nhândân, công an nhân dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc
Đây là quan điểm mang tính nguyên tắc, quyết định và chỉ đạo toàn bộ
sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; là sự khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộngsản đối với toàn bộ quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấpcông nhân mà chủ nghĩa Mác – Lênin, học thuyết bảo vệ tổ quốc xã hội chủnghĩa của V.L Lênin đã chỉ ra Quan điểm này là cơ sở tiền đề, định hướng
Trang 8và chỉ đạo việc xác định các mục tiêu, nội dung, phương châm và nhiệm vụbảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới
Hai là, Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội;
lấy việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển kinh tế - xã hội
là lợi ích cao nhất của Tổ quốc
Đây là quan điểm thể hiện định hướng mục tiêu, lợi ích và phươnghướng bảo vệ Tổ quốc Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là mục tiêu, lýtưởng và là ngọn cờ chiến đấu của toàn đảng, toàn dân và toàn quân ta Độclập dân tộc là điều kiện tiên quyết để thực hiện chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa
xã hội là cơ sở bảo đảm vững chắc cho độc lập dân tộc
Lợi ích cao nhất của toàn thể dân tộc Việt Nam hiện nay là phát triểnkinh tế - xã hội Vì vậy, mọi tư tưởng và hạnh động, phương pháp và cáchthức bảo vệ Tổ quốc đều phải nắm vững quan điểm giữ vững môi trường hòabình và ổn định; làm cho môi trường ngày càng tiến triển tốt hơn Giữ vữngmôi trường, ổn định vừa là mục tiêu chiến lược lâu dài, vừa là phương thức,sách lược quan trọng hàng đầu trong bảo vệ Tổ quốc Giữ vững môi trườnghòa bình, ổn định chẳng những là lợi ích cao nhất của Tổ quốc, là phát triểnkinh tế, xã hội sẽ được thực hiện mà độc lập dân tộc sẽ ngày càng vững chắchơn, chủ nghĩa xã hội sẽ phát triển nhanh, mạnh hơn
Ba là, Kết hợp chặt chẽ giữa hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo
vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Sức mạnh bên trong là nhân tố quyết định, phát triển kinh tế, xã hội lànhiệm vụ trung tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, xây dựng và pháttriển văn hóa, con người làm nền tảng tinh thần của xã hội là sức mạnh nộisinh quan trọng Kết hợp chặt chẽ kinh tế, văn hóa, xã hội với quốc phòng, anninh và quốc phòng, an ninh với kinh tế, văn hóa, xã hội trong từng chiếnlược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội, chú trọng vùng sâu, vùng
xa, biên giới, biển, đảo Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, giáo dụcnâng cao ý thức trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của các cấp,
Trang 9các ngành, của mỗi cán bộ, đảng viên và từng người dân đối với nhiệm vụ bảo
vệ Tổ quốc
Bốn là, Xây dựng sức mạnh tổng hợp về kinh tế, chính trị, tư tưởng,
văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại
Mục đích là phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, của cả
hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý điều hành của Nhànước, lực lượng vũ trang làm nòng cốt; tăng cường tiềm lực quốc phòng, anninh, không ngừng xây dựng thế trận quốc phòng gắn với thế trận an ninhnhân dân phù hợp với tình hình mới
Năm là, Quán triệt đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, chủ
Sáu là, Vận dụng đúng đắn quan điểm đối tác, đối tượng.
Đảng ta chỉ rõ: “Những ai tôn trọng độc lập, chủ quyền, thiết lập và mởrộng quan hệ hữu nghị, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi với Việt Nam đều làđối tác của chúng ta Bất kỳ thế lực có âm mưu và hành động chống phá mụctiêu của nước ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đều là đối tượngđấu tranh” [4, tr.53] Trong tình hình diễn ra nhanh chóng và phức tạp hiệnnay, cần có cách nhìn biện chứng trong xử lý các tình huống Bởi vì trong đốitác có mặt là đối tượng; trong đối tượng có mặt là đối tác Đối tượng khôngchỉ là lực lượng gây chiến tranh, bạo loạn lật đổ mà còn là kẻ xâm phạm chủ
Trang 10quyền, lợi ích quốc gia – dân tộc, bằng phương thức vũ trang hoặc phi vũtrang.
Bảy là, Nâng cao công tác dự báo, nắm chắc tình hình, chủ động phòng
ngừa, sớm phát hiện và triệt tiêu những nhân tố bên trong có thể dẫn đếnnhững đột biến bất lợi
Đây là quan điểm chỉ đạo phương châm chủ động giữ nước, quántriệt và thể hiện tư tưởng chủ động giữ nước của cha ông ta: “Lo giữ nước
từ lúc nước chưa nguy”, không để bị động, bất ngờ, lấy phòng ngừa làchính Do vậy, trong tình hình hiện nay, Đảng ta chỉ rõ: “Có kế sách ngănngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa Nỗ lực phấn đấu đểngăn ngừa xung đột, chiến tranh và giải quyết các tranh chấp bằng các biệnpháp hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế Kiên quyết, kiên trì đấu tranhbảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, vùngtrời, vùng biển; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển” [3,tr.155-156]
Để thực hiện mục tiêu, quan điểm tư tưởng chỉ đạo trên, cần nắm vữngphương châm: Kiên định các nguyên tắc chiến lược, đi đôi với vận dụng linhhoạt sách lược, tranh thủ sự ủng hộ rộng rãi của nhân dân trong nước, dư luậnquốc tế; phải phân hóa kẻ thù; lấy việc phát huy dân chủ, giáo dục, thuyếtphục, phòng ngừa là chính, xử lý nghiêm các sai phạm
Chương 2: MỐI QUAN HỆ GIỮA XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
2.1 Mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Trước hết, cần nhìn nhận mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực tiếp tục có những diễnbiến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ khó dự báo Cạnh tranh chiến lược giữa cácnước lớn và sự chi phối của họ đối với các nước nhỏ, tạo nên sự xung đột vềlợi ích, dẫn đến bất ổn về an ninh đối với nhiều quốc gia, nhất là những nước
có vị trí chiến lược quan trọng như Việt Nam Ở trong nước, mặc dù thế vàlực, sức mạnh tổng hợp của nước ta tăng lên, uy tín quốc tế của đất nước ngày