Phi ngôn ngữ(trong giao tiếp báo chí) là không sử dụng ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp mà sử dụng đến các yếu tố khác như điệu bộ,cử chỉ,nét mặt,ánh mắt,chuyển động cơ thể để tham gia vào quá trình giao tiếp Có thể nói,yếu tố phi ngôn ngữ đạt hiệu quả cao hơn so với yếu tố ngôn ngữ rất nhiều,nó chiếm đến hơn một nửa hiệu quả của hoạt động giao tiếp báo chí Trong khi đó,yếu tố ngôn ngữ chí chiếm rất nhỏ cho hiệu quả thông tin giao tiếp,còn lại sẽ phụ thuộc vào những yếu tố khác Cũng dễ hiểu kh.
Trang 1Phi ngôn ngữ(trong giao tiếp báo chí) là không sử dụng ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp mà sử dụng đến các yếu tố khác như điệu bộ,cử chỉ,nét mặt,ánh
mắt,chuyển động cơ thể để tham gia vào quá trình giao tiếp.Có thể nói,yếu tố phi ngôn ngữ đạt hiệu quả cao hơn so với yếu tố ngôn ngữ rất nhiều,nó chiếm đến hơn một nửa hiệu quả của hoạt động giao tiếp báo chí.Trong khi đó,yếu tố ngôn ngữ chí chiếm rất nhỏ cho hiệu quả thông tin giao tiếp,còn lại sẽ phụ thuộc vào những yếu
tố khác.Cũng dễ hiểu khi yếu tố phi ngôn ngữ lại đạt hiệu quả cao hơn so với yếu
tố ngôn ngữ.Vì “cái lưỡi không xương nhiều đường lắt léo”,chỉ phụ thuộc vào ngôn ngữ giao tiếp thì thật khó đoán biết được cảm xúc và hiệu quả của cuộc giao tiếp.Mà kết quả ấy lại phụ thuộc vào các yếu tố phi ngôn ngữ như đã nói ở trên.Lời nói có thể che giấu được hành vi,cảm xúc nhưng những thứ đó không thể che giấu được qua ánh mặt,nét mặt Thí dụ bạn nói mình đang vui vẻ,thoải mái,mà nét mặt căng thẳng và đôi mắt đầy lo lắng thì yếu tố vui vẻ của bạn sẽ được đối phương kiểm chứng lại.Yếu tố phi ngôn ngữ sẽ là những “thông điệp không lời” để giúp chúng ta dễ dàng trong việc tạo lập một cuộc giao tiếp báo chí thuận lợi
Với hoạt động giao tiếp báo chí thì yếu tố phi ngôn ngữ lại càng được chú trọng hơn.Vì thực hiện tốt các yếu tố phi ngôn ngữ này có thể giúp tạo nên thành công của cuộc giao tiếp báo chí cũng như góp phần dẫn dắt cảm xúc của khán giả.Nói về việc đẩy cảm xúc tới cho khán giả,chúng ta có thể nhận thấy rất rõ ràng qua các yếu tố phi ngôn ngữ.Chẳng hạn trong chương trình Như chư hề có cuộc chia ly do dẫn chương trình Thu Uyên đảm nhiệm,chị đã rất khéo léo trong việc dẫn dắt cảm xúc của khán giả khi một chuwong trình mang ý nghĩa nhân văn,tạo ra những cuộc trùng phùng hội ngộ sau bao nhiêu năm xa cách,nét mặt buồn,những giọt nước mắt ngấn mi sẽ là điểm cộng cho Thu Uyên khi lôi kéo được cảm xúc của khán
giả,đồng cảm và chia sẻ cho những hoàn cảnh của những gia đình bị ly tán.Đấy là minh chứng rõ ràng nhất cho việc thể hiện vai trò của yếu tố phi ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp báo chí
Cụ thể - Những yếu tố phi ngôn ngữ
1.Ngôn ngữ hình thể
a.Nét mặt
Mỗi người có một nét mặt khác nhau.Những cấu tạo về cấu trúc gương mặt hay khoảng cách giữa chúng cũng như sự chuyển động cơ mặt của mỗi người sẽ làm
Trang 2nên những nét mặt khác nhau.Thông qua nét mặt người giao tiếp đối diện có thể nhận biết được một phần nào cảm xúc bên trong của người đang giao tiếp với mình.Rất khó có thể giấu được nét được nét mặt vì đây là phần biểu hiện tự nhiên của mỗi người.Khi càng cố giấu giếm thì càng dễ lộ cảm xúc.Một ví dụ trong cuộc sống thường ngày,một đứa trẻ lấy tiền của bố mẹ đi chơi game mà bị phát hiện ngay tại chỗ thì biểu hiện đầu tiên của đứa trẻ là chối ngay lập tức nhưng những ông bố bà mẹ có thể biết được ngay thông qua nét mặt của con mình: nét mặt lấm lét,sợ sệt và lo lắng
Và đương nhiên trong giao tiếp báo chí cũng vậy,người ta có thể dựa vào yếu tố nét mặt để xử lý các tình huống sự cố diễn ra hay nắm bắt được cảm xúc của nhân vật tham gia giao tiếp.Thí dụ,khi nữ ca sĩ Văn Mai Hương tham gia chương trình Bài hát yêu thích khi cô màn trình diễn của cô được diễn ra quá nửa thì âm thanh vụt tắt.Nét mặt bất ngờ,sửng sốt đến ái ngại và tiếc nuối của cô được khán giả dễ dàng nhận thấy.Nhưng sau đó cô đã nhanh chóng thay đổi bằng nét mặt hồn nhiên và có
ý hối lỗi với khán giả -“Chắc là có một số trục trặc do lỗi kỹ thuật âm thanh.Hương
hy vọng với 2 phút đồng hồ vừa rồi,quý vị đã thưởng thức được hơn một nửa ca khúc.Hy vọng quý vị sẽ thích nó.Chúc chương trình thành công”
Có thể nói sự ứng xử khôn khéo trước khán giả và truyền thông cùng biểu cảm khuôn mặt hợp lý càng giúp Văn Mai Hương lấy được thiện cảm từ khán giả nhiều hơn.Và hai MC của chương trình cũng nhanh chóng chữa thẹn: “Thế mới gọi là những phần trình diễn live ạ.Cũng có sự trục trặc vì kỹ thuật nhưng với những gì Văn Mai Hương thể hiện sẽ giúp cho quý vị yêu quý Mona Lisa”
Trang 3*Một số giấu hiệu thường gặp trong sự thể hiện nét mặt:
-Không giao tiếp mắt(nét mặt lấm lét): Những người muốn che giấu điều gì sẽ không giao tiếp bằng mắt hoặc đang nói dối
+Trong trường hợp này các bạn có thể hoàn toàn có thể nhìn thấy nhân vật khách mời không giao tiếp bằng mắt và như đang muốn che giấu một điều gì đó.Để xem trọn vẹn video này các bạn chỉ cần lên GG gõ “Phóng vấn anh Sơn đa cấp là ra ngay”
Trang 4-Nhìn lướt qua: Khi cảm thấy chán người ta thường nhìn lướt qua người đối diện hoặc liếc nhìn xung quanh phòng
(Người dẫn chương trình đang cảm thấy chán nản khi khách mời để xay rả một sự
cố không đáng có trên sóng truyền hình)
-Cười: Khi cảm thấy tự tin và khi đồng ý,người ta sẽ cười với bạn một cách tự nhiên
(Phạm Hương nở nụ cười tự tin khi trả lời phỏng vấn)
Trang 5b.Ánh mắt
Đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn,chính vì vậy mà người ta có thể đoán biết mọi việc thông qua ánh mắt.Thế mới có lời hát “Em có thể dối anh qua lời nói nhưng làm sao dối được qua ánh mắt”.Ánh mắt sẽ nói lên tất cả cảm xúc,mong muốn,ý định của mỗi người.Thông qua kiểu nhìn người ta có thể điều chỉnh,điều khiển hành vi của đối tượng giao tiếp cũng như đoán được thái độ ý tứ của họ.Khi quan sát ánh mắt cũng phải nắm bắt rất nhanh để cảm nhận được thái độc thực của nhân vật,thể hiện năng lực phán đoán và nhạy bén của nhà báo
Một ánh mắt nhìn thẳng,liếc xéo hay sợ sệt,e ngại chúng ta đều có thể nhìn nhận rất rõ thông qua đôi mắt.Chính vì vậy,việc quan sát ánh mắt là rất cần thiết trong việc tìm hiểu những yếu tố phi ngôn ngữ ảnh hưởng đến hiệu quả của giao tiếp báo chí
*Một vài biểu hiện
Trang 6-Nhìn sâu vào mắt người đối diện: Người nào tỏ ra bực tức với bạn hoặc hợm hĩnh thường nhìn chằm chằm vào mắt bạn
-Duy trì giao tiếp mắt: Liên tục duy trì giao tiếp mắt cho thấy là biểu hiện của sự trung thực và đáng tin cậy
Đôi mắt biết nói của nhà báo Tạ Bích Loan
c.Điệu bộ,cử chỉ
Yếu tố này rất dễ dàng nhận thấy vi nó đã được thể hiện ra bên ngoài.Nếu được vận dụng khéo léo sẽ dễ dàng nhận được hiệu quả tối ưu.Có thể nói,tư
thế(đứng,ngồi ) và cử chỉ(xua tay,gật đầu ) phản ánh trạng thái cảm xúc và thái
độ với một nội dung tâm lý nhất định.Điệu bộ,cử chỉ sẽ chứa đựng một thông điệp ngầm nào đó và điều quan trọng là nhà báo phải giải mã được thông điệp đó để dãn dắt và duy trì cảm xúc cho hoạt động giao tiếp.Những phong tục tập quán,nét văn hóa của mỗi địa phương, vùng đất khác nhau phải được nhà báo vận dụng khéo léo.Chẳng hạn như một cái bắt tay,xoa đầu hay xoa lưng người khác ở Việt Nam thể hiện một thái độ thân thiện thì bạn nên thật tránh khi ở Malaysia,họ sẽ không bắt tay người khác giới và tránh những hành động như xoa lưng hay xoa đầu
họ.Đây là những yếu tố thuộc về bản sắc văn hóa mà nhà báo phải trau dồi thì mới
có thể thiết lập những cuộc tiếp xúc báo chí đạt hiệu quả
*Một số biểu hiện:
Trang 7-Hơi ngoảnh đầu: Khi chú ý đánh giá điều bạn đang nói,người đối diện sẽ hơi ngoảnh đầu sang một bên như muốn nghe rõ hơn
-Nghiêng đầu: Hơi nghiêng đầu thể hiện sự không tự tin lắm về điều vừa nói
-Gật đầu: Khi đồng ý với bạn,người đối diện sẽ gật đầu trong khi đang nói
-Tư thế ngồi: Dáng ngồi biểu hiện cho phong thái cũng như địa vị của mỗi con người,phong thái chững chạc sẽ biểu hiện cho sự tự tin và tôn trọng đối với khán giả
- Sựu dẫn dắt cảm xúc trong giao tiếp báo chí: Những giọt nước mắt hay những nụ cười thể hiện sự đồng cảm,sẻ chia với nhân vật
(MC Thanh Huyền rơi nước mắt tại Bữa trưa vui vẻ)
2.Giọng nói
Khi tiến hành giao tiếp,âm lượng cường độ giọng nói có thể ảnh hưởng trục tiếp đến thái độ của đối tượng giao tiếp.Trong khi nói,sự lên giọng,xuống giọng không đúng lúc sẽ gây mất thiện cảm cho cuộc trò chuyện.Sự thay đổi ngữ điệu là những tín hiệu thay đổi thái độ trong giao tiếp.Việc sử dụng cách nói,cách xưng hô cũng rất quan trọng trong việc thiết lập một cuộc giao tiếp báo chí thành công.Khi
nói,tránh sử dụng từ ngữ địa phương,không nói lắp,nói nhịu,cách diễn đạt khó
Trang 8hiểu,âm lượng không đủ nghe tất cả những yếu tố đó sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả giao tiếp
The kết quả nghiên cứu của trường Đại học Sheffield(Anh) cho thấy Alan Rickman
là người có giọng nói hay nhất hành tinh.Sự kết hợp hoàn hảo giữa tông giọng,tốc độ,tần suất,số từ nói trong một phút và ngữ điệu
Còn ở Việt Nam,những giọng đọc huyền thoại phải kể đến Kim Tiến,Thanh
Hùng,Bích Ngọc thế hệ sau với Quang Minh,Vân Anh
3.Trang phục
Người ta thường nói,trang phục không thể làm nên con người nhưng mọi người thường đánh giá con người qua hình thức bề ngoài mà trang phục là yếu tố được chú ý đến đầu tiên.Thế mới có câu: Người đẹp vì lụa,lúa tốt vì phân.Họ ăn mặc để phù hợp với vai trò,địa vị xã hội của mình: Y phục xứng kỳ đức.Dù trang phục không làm nên con người mới nhưng nó lại tạo dựng nên một hình ảnh đẹp,thể hiện nhân cách,cá tính,sở thích,hoàn cảnh,văn hóa của nhà báo.Việc ăn mặc chỉnh tề,lịch sự,sẽ giúp ta tự tin hơn để đạt kết quả như mong muốn.Không nên để vẻ bề ngoài quá lôi thôi lếch thếch,nhếch nhác sẽ dẫn đến hiệu quả giao tiếp bị giảm sút hoặc dẫn đến thất bại,trừ khi phải đóng vai đi điều tra.Và đôi khi về tiếp xúc với bà con nông dân nơi còn nhiều khó khăn thì với một bộ veston cùng giày da bóng loáng sẽ không phù hợp với hoàn cảnh.Khi ấy chúng ta lại phải hòa nhập với bà con nơi đây để tìm sự đồng cảm.Trang phục chỉ là yếu tố hình thức bên ngoài nhưng cũng rất quan trọng,việc vận dụng linh hoạt yếu tố phù hợp với hòan cảnh
sẽ giúp cho hiệu quả giao tiếp báo chí được cao hơn.Bởi vì mọi người vẫn nói: “ăn cho mình mặc cho người”.Còn đối với nhà báo là mặc cho công chúng,sự chỉnh tề,chỉn chu là sự tôn trọng dành cho khán giả
Sự chỉnh tề trong phong cách ăn mặc trong chương trình Thời sự