BÀI THU HOẠCH MÔN LỊCH SỬ PHONG TRÀO CỘNG SẢN VÀ CÔNG NHÂN QUỐC TẾ NHỮNG THÀNH CÔNG CƠ BẢN CỦA QUỐC TẾ II TRONG PHONG TRÀO CÔNG NHÂN QUỐC TẾ

Gần đây nhất là từ cuối năm 2021 đến nay, tình hình trở nên đặc biệt căng thẳng vào thời điểm tháng 12/2021, Nga gửi đến Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương NATO bản đề nghị an ninh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VIỆN: QUAN HỆ QUỐC TẾ

BÀI THU HOẠCH MÔN ĐỊA – CHÍNH TRỊ THẾ GIỚI

ĐỊA CHÍNH TRỊ CỦA UKRAINA TRONG CẠNH TRANH

GIỮA NGA VỚI MỸ VÀ NATO

Họ và tên học viên: Trần Phương Anh

Mã số học viên: MP21110001@hcma.edu.vn

Lớp: Quan hệ quốc tế - K28

Khóa học: 2021 - 2023

HÀ NỘI - 2022

MỤC LỤC

I Mở đầu: 2

II Khái niệm và sơ lược về đất nước Ukraina: 4

1 Khái niệm: 4

2 Khái quát sơ lược về Ukraina: 4

III Xung đột chiến sự Nga – Ukraina: 7

1 Nguyên nhân dưới góc độ địa chính trị: 7

2 Tính toán của các bên: 10

I Mở đầu:

Xung đột quân sự Nga - Ukraine - một sự kiện làm rung chuyển toàn cầu trong thời gian qua được đánh giá sẽ tác động không nhỏ tới cấu trúc an ninh khu vực châu Âu, thậm chí cả cục diện chính trị thế giới Mọi nỗ lực ngoại giao, đàm phán đối thoại được xem là giải pháp tối ưu nhất hiện nay để có thể chấm dứt chiến sự, hạ nhiệt và tìm lối thoát cho cuộc khủng khoảng này

Cuộc khủng hoảng chính trị Nga - Ukraine hiện nay bắt nguồn từ sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh đến nay, gần hơn là năm 2014 khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea, tiếp theo là một số bất ổn ở khu vực Donbass, phía đông của Ukraine - nơi có hai nước Cộng hòa tự xưng là Donetsk (DPR) và Luhansk (LPR)

Gần đây nhất là từ cuối năm 2021 đến nay, tình hình trở nên đặc biệt căng thẳng vào thời điểm tháng 12/2021, Nga gửi đến Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bản đề nghị an ninh gồm 8 điểm, trong đó nêu rõ các quan ngại về an ninh được coi như những “lằn ranh đỏ”, đó là: 1) Ukraine không thể trở thành thành viên của NATO; 2) NATO không tiếp tục mở rộng sang phía đông; 3) NATO quay trở lại điểm xuất phát năm 1997, nghĩa là trước khi mở rộng sang phía đông, kết nạp các nước Đông Âu và ba nước Cộng hòa Baltic làm thành viên mới mà Nga cho là đe dọa nghiêm trọng đến an ninh và lợi ích chiến lược của Nga Sau khoảng 1 tháng rưỡi, Mỹ và NATO gửi lại bản phản hồi tới Nga kèm theo các đề nghị không được đáp ứng thỏa đáng

Theo Mỹ và NATO, tất cả quốc gia có chủ quyền như Ukraine nếu có yêu cầu về an ninh, có thể làm đơn xin gia nhập không chỉ NATO mà bất kỳ tổ chức nào khác phù hợp với lợi ích quốc gia của Ukraine Bản phản hồi cũng nhấn mạnh, việc Nga yêu cầu NATO quay trở lại điểm xuất phát năm 1997 là không hợp lý Điều này khiến Nga cho rằng, những đề nghị chính đáng của mình không được Mỹ và NATO coi trọng

Trước nguy cơ an ninh ngày càng hiện hữu sau khi Ukraine dự kiến ký kết một hiệp định quân sự chiến lược với Anh và Ba Lan, vào ngày 24/2/2022, Tổng thống Nga V Putin tuyên bố mở “chiến dịch quân sự đặc biệt” ở miền Đông

Ukraine, nhằm đáp lại lời đề nghị hỗ trợ bảo đảm an ninh của lãnh đạo hai nước DPR và LPR Vậy địa chính trị của Ukraina quan trọng đến thế nào khiến Nga –

Mỹ và Nato muốn gây ảnh hưởng đến như vậy, trong bài thu hoạch này sẽ nghiên cứu được phần nào diễn biến chính trị hiện nay qua góc nhìn địa lý

II Khái niệm và sơ lược về đất nước Ukraina:

1 Khái niệm:

Địa chính trị tiếng Anh là Geo-politics, là lĩnh vực nghiên cứu về tác động của các yếu tố địa lí tới hành vi của các quốc gia và quan hệ quốc tế Cụ thể, địa chính trị xem xét các yếu tố như vị trí địa lí, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên, dân

số hay địa hình tác động như thế nào tới chính sách đối ngoại của một quốc gia

và vị thế của quốc gia đó trong hệ thống quốc tế

Khái niệm "địa chính trị" lần đầu tiên được sử dụng bởi nhà khoa học chính trị người Thụy Điển Rudolf Kjellen vào năm 1899 Kjellen cho rằng các đặc điểm về kinh tế, chính trị và quân sự của một quốc gia bắt nguồn từ các yếu tố địa lí và môi trường của quốc gia đó Các yếu tố địa lí này có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội và chính trị, đồng thời góp phần định hình bản sắc và lịch sử của mỗi quốc gia

Vị trí địa lý hay còn gọi là "địa chính trị" ảnh hưởng rất lớn tới cách một quốc gia quyết định chính sách chính trị Những dãy núi, con sông, bình nguyên,

sa mạc chính là những con bài định mệnh đã được chia, những nhà lãnh đạo phải làm sao để chơi sao cho nó hiệu quả

2 Khái quát sơ lược về Ukraina:

a) Điều kiện tự nhiên: Địa chính trị của Ukraina.Tên Ukraine có nghĩa là vùng đất biên giới Điều này có nghĩa là biên giới với thảo nguyên, ranh giới phân chia giữa người định cư và người du mục, vốn có ý nghĩa rất quan trọng cho đến thế kỷ 18 Ukraina nằm ở Đông Âu, giáp Bê-la-rút, Nga, biển A-dốp, biển Đen, Môn-đô-va, Ru-ma-ni, Hung-ga-ri, Xlô-va-kia và Ba Lan Có vị trí chiến lược trên ngã tư đi châu Âu và châu Á, là quốc gia lớn thứ hai ở châu Âu

Địa hình Ukraine gần như bằng phẳng, điều này cho phép kẻ thù tấn công Nga từ bất kỳ hướng nào nếu kiểm soát được Ukraine Đây là nơi sinh sống của người Cossack, những người đóng một vai trò vượt trội trong lịch sử Ukraine Theo cách hiểu hiện đại, Ukraine xuất hiện như một vùng đất biên giới theo ý nghĩa trung gian giữa Đông và Tây, giữa Chính thống giáo và thế giới Công giáo

La Mã Nhà thờ St Sophia ở Kyiv, với các bức bích họa Byzantine bên trong và phong cách Baroque bên ngoài, là một biểu tượng của điều đó

Lãnh thổ của Ukraine là một phần của vùng đất thấp ở Đông Âu và không

có ranh giới tự nhiên trên một dải đất dài Các trường hợp ngoại lệ duy nhất là Biển Đen ở phía nam và Carpathians ở phía tây, với những ngọn núi duy nhất đáng được nhắc đến Tuy nhiên, một khu vực nhỏ ngoài Carpathians, như Transcarpathia hoặc Carpathian-Ukraine, cũng thuộc quốc gia ngày nay Ở phía đông và phía bắc, đối với Nga, Belarus và Ba Lan, biên giới của Ukraine phần lớn là mang tính chất rộng mở Do đó, nó luôn là khu vực trung chuyển và là hiện trường của các cuộc xung đột vũ trang

Lãnh thổ rộng lớn được chia thành các vùng riêng lẻ theo các tiêu chí tự nhiên và lịch sử Tây Ukraine bao gồm Galicia (với Lviv là trung tâm), Bắc Bukovina (Chernivtsi) và Carpathian-Ukraine (Uzhhorod) Miền Trung Ukraine bao gồm Volhynia, Podolia và khu vực trung lưu sông Dnepr với thủ đô Kyiv Nam Ukraine là khu vực bờ bắc Biển Đen với cảng Odessa và bán đảo Crimea Các tiểu vùng của miền Đông Ukraine là Donbas (Donetsk), Sloboda Ukraine (Kharkiv) và Vùng hạ lưu sông Dneper (Dnipropetrovsk)

Khí hậu ôn đới lục địa; lượng mưa phân bố không đều, lớn nhất ở phía tây

và bắc, ít hơn ở phía đông và đông nam Nhiệt độ trung bình tháng 1: từ -7oC đến -8oC; tháng 7: 18 - 19oC (ở vùng Tây Bắc) và 23 - 24oC (ở vùng Đông Nam) Lượng mưa trung bình: từ 300 mm đến 1.200 - 1.600 mm tùy theo vùng Địa hình phần lớn là đồng bằng phì nhiêu, núi chỉ có ở vùng phía tây (dãy Cácpát) và ở bán đảo Crưm vùng cực nam Tài nguyên giàu mangan (chiếm 40% trữ lượng thế giới), thuỷ ngân (đứng thứ 2 thế giới), quặng sắt (chiếm 12% trữ lượng thế giới), U-ran (1,8%), Appatit (29%)

Lãnh thổ của nhà nước Ukraina ngày nay và các vùng phụ thuộc của nó là một phần của ít nhất 14 quốc gia khác nhau trong suốt chiều dài lịch sử; Do thiếu tính liên tục của nhà nước, cho nên dân tộc Ukraine có thể xem là chủ thể của lịch sử Tuy nhiên trước đây, khái niệm về dân tộc còn mơ hồ và chỉ mô tả các cộng đồng khác nhau trong các thời đại riêng lẻ Việc thành hình quốc gia

Ukraine đã bị cản trở và trì hoãn bởi các quốc gia thống trị như Ba Lan và Nga, những nước từ lâu đã phủ nhận sự tồn tại của một quốc gia Ukraine, thậm chí phần nào cho đến bây giờ cũng thế

Sông ngòi là một yếu tố cấu trúc quan trọng, trước hết là sông Dnepr (tiếng Ukraina: Dnipró), cắt đôi Ukraine Kể từ đầu thời Trung cổ, Dnepr đã là một tuyến đường thương mại quan trọng giữa Baltic và Biển Đen, với thành phố Kyiv là điểm trung chuyển quan trọng nhất Tuy nhiên, việc vận chuyển bị cản trở bởi những thác ghềnh cho đến khi một nhà máy thủy điện trên sông được xây dựng Bên kia những thác ghềnh đó là nơi cư trú chính của những người Cossack thuộc Ukraina, do đó họ có tên là Zaporozhere Cossack Chảy vào Biển Đen là sông Bug, sông Dniester (Dnistér), sông Prut ở phía tây, và sông Don ở phía đông, mà nhánh Donetsk của nó là con sông quan trọng nhất ở miền Đông Ukraine

Hầu hết các khu vực của Ukraine có đất đen màu mỡ và rất tốt cho các loại cây trồng như lúa mì, ngô, hoa hướng dương Khí hậu lục địa ôn đới cũng góp phần vào ưu thế đó, mặc dù lượng mưa tương đối ít ở các vùng thảo nguyên Các tài nguyên khoáng sản quan trọng nhất là các mỏ than đá ở lưu vực Donetsk (Donbas) và các mỏ quặng sắt ở hạ lưu sông Dnepr, vốn là động lực chính trong quá trình công nghiệp hóa của Đế chế Nga

b) Dân cư – xã hội: Dân số khoảng 45.559.235 triệu người gồm các dân tộc như Người Ukraina (74%), người Nga (21%), các dân tộc khác (5%) Ngôn ngữ chính là Tiếng U-crai-na; tiếng Nga, tiếng Rumania, tiếng Ba Lan và Hunggaria cũng được sử dụng Tôn giáo gồm đạo Chính thống Ukraina (76%) và đạo Cơ đốc (14%)

Về kinh tế, trước đây, Ukraina đã sản xuất ra hơn 1/4 sản lượng nông nghiệp của Liên Xô (cũ), ngành công nghiệp nặng tương đối phát triển Sau khi Liên Xô tan vỡ (tháng 12-1991), Chính phủ Ukraina đã tự do hóa và tư nhân hóa nền kinh tế

Từ xưa, sau cuộc xâm lược của người Mông Cổ, người Rus chia thành các nhóm sắc tộc gồm người Nga, người Ukraine và người Belarus Trong khi người Nga vẫn nằm dưới sự cai trị của dân du mục da vàng Mông Cổ, người Ukraine

và người Belarus là thần dân của Litva và Ba Lan, những người đã được thống nhất trong một liên minh gia tộc từ năm 1386 và trong một liên minh thực sự từ năm 1569

Về văn hóa, các phong tục Ukraina bị ảnh hưởng nhiều bởi Thiên chúa giáo, là tôn giáo vượt trội trong nước Thời kỳ tham gia vào Liên bang Xô viết, Ukraina chịu nhiều ảnh hưởng của văn hóa Nga Sau khi tách ra khỏi Liên bang

Xô - viết, văn hóa Ucraina đã có lại được sự phát triển độc lập và hội nhập khá nhiều với phương Tây Ukraine lúc này chịu ảnh hưởng của tây Âu thông qua trung gian của Ba Lan, các vùng phía tây sớm hơn và mạnh hơn, còn các vùng trung tâm thì chậm và ít hơn Nhiều thành phố đã được trao quyền tự trị, nhiều người Đức và người Do Thái đến định cư ở Ukraine Các trào lưu trí tuệ của Chủ nghĩa Nhân bản, trào lưu văn hóa Phục hưng cũng như các nhánh của Cải cách tôn giáo (Tin Lành) đều đã thâm nhập đến Ukraine

Mối liên hệ lịch sử với phần còn lại của châu Âu góp phần phân biệt phong trào dân tộc Ukraine với Nga Ukraine đã liên kết chặt chẽ hơn với Tây Âu Bất chấp những thất bại do các cuộc xâm lược của người Tatar, Ukraine đã tham gia vào quá trình phát triển xã hội và văn hóa của châu Âu

III Xung đột chiến sự Nga – Ukraina:

1 Nguyên nhân dưới góc độ địa chính trị:

Nguồn gốc gây ra căng thẳng hiện nay giữa Nga với Ukraine, cũng như giữa Nga với Mỹ và phương Tây xuất phát từ mối lo ngại của Nga về việc Ukraine và phương Tây đang lợi dụng sự suy yếu tương đối của Nga nhằm tìm cách tái chiếm khu vực Donbass và thúc đẩy việc gia nhập NATO Khác với các điểm nóng khác trên thế giới, Ukraine hiện là điểm nóng phức tạp nhất, hội tụ

đủ các yếu tố tôn giáo, văn hóa, lịch sử, là tâm điểm giao thoa các lợi ích địa-kinh tế, địa-chiến lược giữa Nga với Mỹ và phương Tây

Nằm trên lục địa Âu - Á, Ukraine là “vùng đệm tự nhiên” giữa Đông và Tây Cả Nga và phương Tây đều cho rằng, bên kia là mối nguy cơ an ninh, đe dọa sự tồn tại của mình Theo Nga, việc Ukraine xin gia nhập NATO sẽ làm mất cân bằng cán cân quyền lực an ninh ở sườn phía tây của Nga, đe dọa đến không gian sinh tồn của nước Nga, mất vùng đệm chiến lược, suy giảm ảnh hưởng địa -chính trị từng có trong thời kỳ Liên Xô, do đó Nga phải hành động kịp thời để ngăn chặn mối nguy cơ an ninh này để duy trì “vùng đệm an ninh” sống còn, chống lại nỗ lực mở rộng ảnh hưởng về phía tây của NATO

Bên cạnh đó, người Nga với lòng tự hào, tự tôn dân tộc rất cao Đối với Nga, tình trạng suy giảm của kinh tế - trật tự xã hội trong nước và việc Nga phải

từ bỏ ảnh hưởng tại nhiều khu vực trên toàn cầu chính là hậu quả của việc Liên

Xô sụp đổ Quá khứ hào hùng của nước Nga đã tạo nên tinh thần dân tộc cao độ Trong khi đó, Mỹ và phương Tây lý giải đó là việc họ cần làm để ngăn chặn Nga nổi lên ở khu vực Điều này sẽ đe dọa đến an ninh châu Âu (khu vực ảnh hưởng truyền thống của Mỹ), đoàn kết nội khối NATO, vai trò lãnh đạo toàn cầu và một trật tự quốc tế có lợi cho Mỹ

Với Ukraine, họ cho rằng với tư cách là một quốc gia độc lập, có chủ quyền

và là thành viên của Liên hợp quốc, Ukraine có toàn quyền quyết định xin trở thành thành viên của NATO và EU hay bất cứ tổ chức quốc tế nào Mỹ và các quốc gia châu Âu thành viên của NATO và EU ủng hộ quyết định của Ukraine

vì điều này phù hợp với lợi ích của họ, giúp mở rộng không gian kinh tế và an ninh của cả EU và NATO Tuy câu chuyện là sự lựa chọn của Ukraine, nhưng

hệ quả của nó lại tác động trực tiếp đến an ninh, hòa bình và ổn định của châu

Âu, cũng như quan hệ giữa Mỹ với Nga và với các nước lớn khác trên phạm vi toàn cầu khi đặt trong bối cảnh địa-chính trị phức tạp hiện nay của nước Nga sau Chiến tranh Lạnh, quan hệ giữa các quốc gia trong không gian hậu Xô Viết, và

đặc biệt là quan hệ "cơm không lành, canh chẳng ngọt" giữa Nga với Mỹ và

NATO

Đối với Nga, việc Ukraine gia nhập NATO được xem như "giới hạn đỏ"

mà Nga không cho phép Mỹ và NATO vượt qua, vì các lý do sau: Một, là quốc

gia chỉ lớn thứ hai sau Nga trong không gian hậu Xô Viết, việc Ukraine trở thành thành viên của NATO không chỉ làm tăng đáng kể sức mạnh quân sự của NATO, mà còn mở rộng biên giới của NATO sát lãnh thổ Nga, đe dọa an ninh toàn bộ khu vực châu Âu thuộc lãnh thổ Nga

Hai, việc này sẽ khuyến khích xu hướng "ly khai" với Nga từ bên trong các

tổ chức kinh tế, an ninh trong không gian hậu Xô Viết mà Nga đang đóng vai trò lãnh đạo và chi phối như Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS), Tổ chức hiệp ước an ninh tập thể (CSTO), Liên minh kinh tế Á Âu (EAEU) Với chính sách

"bóc, tách" từng bước như vậy, nếu không có cách thức ứng phó hữu hiệu, Nga không sớm thì muộn sẽ rơi vào tình trạng "thân cô, thế cô" trong việc đương đầu với các sức ép của Mỹ, phương Tây, thậm chí cả Trung Quốc

Ba, việc "mất" khu đệm Ukraine theo hướng Ukraine xích lại gần hơn với

Mỹ và "phương Tây hóa” có nguy cơ làm lan tỏa "cách mạng màu" từ Ukraine sang chính nước Nga và làm cho nước Nga, một nhà nước liên bang được hình thành từ 85 thực thể khác nhau, bị suy yếu và tan rã từ bên trong Với các lợi ích quá lớn như vậy nên điều dễ hiểu là chính quyền của Tổng thống Putin phải bằng mọi giá ngăn cản xu hướng "phương tây hóa" và gia nhập NATO của Ukraine

Để ngăn điều này không trở thành hiện thực, Nga đã ngay lập tức thi hành

chính sách ngoại giao "Bên miệng hố chiến tranh" một cách bài bản, quyết liệt

nhất khiến Mỹ và phương Tây tin rằng Nga sẽ sẵn sàng "khai hỏa" nếu như không nhận được sự nhượng bộ và cam kết giải quyết căng thẳng thông qua con đường ngoại giao Tổng thống Putin hiểu rằng bản thân Nga đang gặp khó khăn

tứ bề, nếu bị sa lầy tại Ukraine nước Nga sẽ càng lún sâu trong khó khăn kinh tế

và cô lập, thậm chí vĩnh viễn mất luôn vị thế cường quốc hiện nay

Vài "ngọn đòn gió" của Putin cũng đủ khiến Mỹ, phương Tây và cả Ukraine bộc lộ các rạn nứt, các yếu điểm chết người của họ cũng như các cân nhắc để xuống thang Về phía Ukraine, nước này cam kết quay trở lại thỏa thuận Minsk, chấp thuận ngừng bắn và không tấn công các lực lượng thân Nga ở hai nước cộng hòa Luhansk và Donetsk Hai là, Mỹ và NATO khẳng định sẽ không