Thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện tử hiện nay (khảo sát gồm reuters, fox news, lao động online, zing vn năm 2019)

Xuất phát từ những vấn đề mang tính thời sự nêu trên, tác giả chọn vấn đề “Thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện tử hiện nay Khảo sát tờ Reuters, Fox News, Zing.vn, Lao Động

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VŨ NGỌC HUYỀN CHI

THÔNG TIN VỀ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN

BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ HIỆN NAY

(KHẢO SÁT REUTERS, FOX NEWS, LAO ĐỘNG, ZING NEWS NĂM 2019)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH: BÁO CHÍ

MÃ SỐ: 1.01.01 CHUYÊN NGÀNH: BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS TS NGUYỄN THỊ TRƯỜNG GIANG

HÀ NỘI, THÁNG 6-2020

Hà Nội, ngày 24 tháng 06 năm 2020

CHỦ TỊCH HỘI DỒNG

TH S TRẦN THỊ PHƯƠNG LAN

Tôi xin cam kết đề tài khóa luận tốt nghiệp: “Thông tin về động vật hoang dã

trên báo mạng điện tử hiện nay (Khảo sát tờ Reuters, Fox News, Lao Động, Zing News năm 2019)” là kết quả của công trình nghiên cứu và nỗ lực cá nhân của bản

thân tôi

Các nội dung, kết quả nghiên cứu, phân tích dựa trên tài liệu thực tế thu được trong suốt quá trình làm khóa luận Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước nhà trường

về sự cam đoan này

Hà Nội, ngày 03 tháng 02 năm 2020

NGƯỜI CAM KẾT

Vũ Ngọc Huyền Chi

Để có được một công trình nghiên cứu thành công, trước hết tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Khoa Phát thanh - Truyền hình nói riêng và Học viện Báo chí - Tuyên truyền nói chung đã tạo cơ hội để thực hiện khoa luận tốt nghiệp này

Tác giả xin cám ơn PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang – Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trưởng khoa Phát thanh – Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Thêm vào đó, tác giả đặc biệt cảm ơn sự giúp đỡ của các cơ quan báo mạng điện tử Lao Động, báo điện tử Tri thức Trực tuyến Zing.vn và các tổ chức về bảo vệ động vật hoang dã đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành khóa luận

Tác phẩm khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu về “Thông tin về động vật hoang

dã trên báo mạng điện tử hiện nay” là một trong những công trình nghiên cứu đầu tay của tác giả Khóa luận sẽ không thể tránh khỏi khiếm khuyết, hạn chế Kính mong nhận được sự đánh giá, góp ý của thầy cô trong Hội đồng đánh giá khóa luận để tác phẩm

Tác giả xin trân trọng cảm ơn!

Sinh viên

Vũ Ngọc Huyền Chi

PGS TS Phó giáo sư tiến sĩ

(Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên Việt Nam)

(Trung tâm cứu hộ linh trưởng nguy cấp)

(Trung tâm Nghiên cứu và Bảo ĐVHD) IUCN International Union for Conservation of Nature

(Liên minh Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên)

Ảnh 1 1 Bảng xếp hạng top 10 các trang web có lượt truy cập xếp hạng hàng đầu Việt Nam 1/2019 (Nguồn: We Are Social) 35 Ảnh 2 1 So sánh sapo các bài viết về ĐVHD trên Reuters, Fox News, Zing News và Lao Động được chụp màn hình 73 Ảnh 2 2 Ảnh chụp màn hình so sánh thông tin thời gian đăng tải và thông tin thời gian cập nhật lần cuối nội dung bài về ĐVHD trên Fox News 83 Ảnh 3 1 Khảo sát sự lựa chọn tờ báo mạng điện tử để đọc thông tin về ĐVHD của công chúng (với 320 phiếu khảo sát) 91 Ảnh 3 2 Điểm nhận biết bài báo trên Fox News có sử dụng công cụ Instant Articles 93 Ảnh 3 3 Khảo sát sở thích đọc thông tin trên báo mạng điện tử của công chúng báo mạng điện tử (với 320 phiếu khảo sát) 95 Ảnh 3 4 Khảo sát về nhu cầu, sở thích tiếp nhận nội dung thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử của độc giả (với 320 phiếu khảo sát) 102 Ảnh 3 5 Khảo sát độc giả khi đánh giá về hình thức thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử (với 320 phiếu khảo sát) 106 Ảnh 3 6 Khảo sát những ý kiến đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả, chất lượng thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử (với 320 phiếu khảo sát) 107

Bảng 2 1 Phân loại nội dung thông tin về ĐVHD trên 04 tờ báo khảo sát 45Bảng 2 2 Bảng thống kê số lượng tin/bài về ĐVHD phân theo nội dung đăng tải trên Reuters, Fox News, Lao Động, Zing News năm 2019 45Bảng 2 3 Một số loại thủ pháp đặt tít và ví dụ ở phần tít các tin, bài về ĐVHD trên bốn tờ báo mạng điện tử khảo sát 66Bảng 2 4 Một số loại từ, loại câu và ví dụ ở phần tít các tin, bài về ĐVHD trên bốn tờ báo mạng điện tử khảo sát 71Bảng 2 5 Một số loại thủ pháp đặt tít và ví dụ ở phần tít các tin, bài về ĐVHD trên bốn tờ báo mạng điện tử khảo sát 72Bảng 2 6 Bảng số lượng tin, bài phân chia theo hình thức thông tin trên Reuters, Fox News, Lao Động và Zing News 74Bảng 2 7 Số lượng tin, bài phân theo thể loại trên Reuters, Fox News, Lao Động và Zing News 75 Bảng 3 1 Danh sách sử dụng các trang MXH của Reuters, Fox News, Lao Động và Zing News 92

Biểu đồ 2 1 So sánh tỉ lệ tin/bài về ĐVHD chia theo các tờ Reuters, Fox News, Lao Động, Zing News trong năm 2019 (Đơn vị: %) 43 Biểu đồ 2 2 So sánh lượng tin/bài về ĐVHD chia theo các tháng trong năm

2019 trên Reuters, Fox News, Lao Động, Zing News (Đơn vị: tin, bài) 43 Biểu đồ 2 3 Tỉ lệ tin, bài về ĐVHD chia theo thể loại trên bốn tờ báo khảo sát (đơn vị %) 76 Biểu đồ 2 4 Số lượng tin/bài tự sản xuất và dẫn nguồn trên Reuters, Fox News, Lao Động, Zing News năm 2019 82 Biểu đồ 3 1 Khảo sát tần xuất đọc báo mạng điện tử của công chúng (với 320 phiếu khảo sát) 90 Biểu đồ 3 2 Khảo sát sự quan tâm của công chúng về thông tin ĐVHD trên báo mạng điện tử (với 320 phiếu khảo sát) 90 Biểu đồ 3 4 Khảo sát nguồn tiếp cận thông tin về ĐVHD của công chúng ngoài các trang báo mạng điện tử (với 320 phiếu khảo sát) 94 Biểu đồ 3 5 Khảo sát về nhu câu, sở thích tiếp nhận thông tin ĐVHD thông qua các hình thức truyền tải trên báo mạng điện tử (với 320 phiếu khảo sát) 105

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA THÔNG TIN VỀ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ HIỆN NAY 12

1.1 Các khái niệm cơ bản 12

1.2 Vai trò của báo mạng điện tử khi thông tin về ĐVHD 17

1.3 Tiêu chí đánh giá chất lượng thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử 26

1.4 Ưu điểm, hạn chế của báo mạng điện tử khi thông tin về ĐVHD 31

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CỦA THÔNG TIN VỀ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ HIỆN NAY (Khảo sát các tờ Reuters, Fox News, Lao Động online và Zing.vn) 40

2.1 Giới thiệu khái quát về các cơ quan báo chí thuộc diện khảo sát 40

2.2 Khảo sát thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay 42

2.3 Đánh giá những thành công, hạn chế khi thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay 77

CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG VIỆC THÔNG TIN TUYÊN TRUYỀN VỀ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ HIỆN NAY 87

3.1 Những vấn đề đặt ra 87

3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả của thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay 99

KẾT LUẬN 113

TÀI LIỆU THAM KHẢO 115

TÓM TẮT KHÓA LUẬN 120

PHỤ LỤC 122

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, một phần lớn ĐVHD trên thế giới bị đe dọa bởi nạn săn trộm và buôn bán Loài người là nguyên nhân chủ yếu hiện đang gây ra sự tuyệt chủng hàng loạt lớn nhất kể từ khi loài khủng long tuyệt chủng cách đây 65 triệu năm với tốc độ nhanh hơn từ 1000 đến 10.000 lần so với bình thường Bản cập nhật năm 2019 của Sách đỏ IUCN các loài bị đe doạ cho thấy trong số 63.837 loài được khảo sát trên toàn thế giới, có hơn 30.000 loài đang bị đe dọa tuyệt chủng

- hơn 1/3 Trong số đó có 41% các loài lưỡng cư, 25% động vật có vú, 34% cây

lá kim, 14% loài chim, 30% loài cá mập và tia, 33% loài san hô, 27% loài động vật giáp xác Bảo vệ ĐVHD (động vật hoang dã) là nhiệm vụ, hành động cấp thiết ngay lúc này

Việt Nam là đất nước vốn nổi tiếng trên thế giới về tính đa dạng sinh học với 30 vườn quốc gia và có hệ ĐVHD vô cùng phong phú Những năm trở lại đây, rất nhiều loài động vật được phát hiện sau nhiều năm được cho là tuyệt chủng lại được tìm thấy ở Việt Nam như: loài rái cá lông mũi quý hiếm của Châu Á được tìm thấy tại Vườn quốc gia U Minh Hạ, tỉnh Cà Mau; Loài cheo cheo lưng bạc, động vật có móng guốc nhỏ nhất thế giới được cho là tuyệt chủng suốt 30 năm qua đã tìm thấy trong khu rừng gần Nha Trang, Việt Nam năm 2019; Loài hươu chuột được tìm thấy sau gần 30 năm tưởng bị tuyệt chủng

ở Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa…

Tuy nhiên, điều đáng buồn hiện nay là vấn đề nhiều loài ĐVHD quý hiếm

có nguy cơ tuyệt chủng hay gần tuyệt chủng Nếu xu hướng hiện nay tiếp tục, các nhà khoa học cảnh báo rằng trong vòng chỉ vài thập kỷ tới, ít nhất một nửa

số loài thực và động vật trên Trái đất sẽ bị tuyệt chủng Và nguyên nhân do mất môi trường sống, biến đổi khí hậu, thiên tai, ô nhiễm, đại dương bị axit hóa, các loài xâm lấn và do con người hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức và nạn săn trộm, buôn bán tráo phép ĐVHD

Tình trạng buôn bán ĐVHD bất hợp pháp ở Việt Nam và trên thế giới đang diễn biến phức tạp, rất khó kiểm soát Trên trường quốc tế, Việt Nam được đánh giá là một địa điểm trung chuyển và tiêu thụ của các loài ĐVHD Tình trạng này đã và đang đe doạ đến sự sống của nhiều loài ĐVHD, làm mất cân bằng trong hệ sinh thái, gây ảnh hưởng đến an ninh trong nước và các quốc gia khác, nảy sinh nhiều tệ nạn trong xã hội, làm suy yếu nền kinh tế quốc gia Cùng với đó là sự gia tăng ngày càng nhiều của các nhóm tội phạm chặt phá rừng, buôn bán, tàng trữ, săn bắt các loài động vật quý hiếm có tổ chức trong nước, xuyên quốc gia Đây là một vấn đề nhức nhối, làm tăng sự phức tạp của các cuộc điều tra thực thi của các cơ quan chức năng và gây nguy hiểm, đe dọa đến tính mạng của các loài ĐVHD, những người có liên quan Theo thống kê các tin bài trên báo chí về bắt giữ các vụ vận chuyển, tàng trữ, săn bắt, buôn bán, tiêu thụ trái phép ĐVHD trên cả nước năm 2019, có: 160 vụ vi phạm các loại; Thu giữ hơn 6 tấn và 1806 cá thể các loài như tê tê, voi, hổ, tê giác, cá mập, vẹt, rắn, rùa, voọc, cheo cheo… và 14 tiêu bản ĐVHD (nguồn: Pannature) Cho đến nay, công tác tuyên truyền thông tin về ĐVHD ở nước ta vẫn chưa được hiệu quả về cách bảo vệ, duy trì số lượng cá thể ngoài thiên nhiên, phòng, chống nạn buôn bán ĐVHD trái phép Báo chí vẫn còn nhiều hạn chế trong việc khai thác, xử lý, truyền tải thông tin về ĐVHD đến với công chúng

Đặc biệt trong thời điểm công nghệ phát triển nhanh như “vũ bão”, lượng người truy cập vào Internet, cụ thể là các trang mạng xã hội ngày càng cao Ngoài việc chạy đua thông tin với các trang mạng xã hội, các tòa soạn báo mạng điện tử còn cạnh tranh thông tin ngay với các loại hình báo chí khác

Trong bối cảnh như vậy, tác giả nhận thấy vai trò của báo chí với việc tuyên truyền các thông tin về bảo vệ ĐVHD vô cùng quan trọng và cấp thiết Thách thức lớn nhất đặt ra cho các tòa soạn báo mạng điện tử nói riêng và nền báo chí Việt Nam nói chung lúc này chính là việc làm thế nào có thể làm mới, sáng tạo

trong sản xuất tác phẩm báo chí, nắm bắt được nhu cầu, thị hiếu, thu hút công chúng với những thông tin về ĐVHD

Xuất phát từ những vấn đề mang tính thời sự nêu trên, tác giả chọn vấn đề

“Thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện tử hiện nay (Khảo sát

tờ Reuters, Fox News, Zing.vn, Lao Động Online năm 2019)” làm đề tài cho

khóa luận tốt nghiệp với mong muốn nâng cao hiệu quả của việc sản xuất, tuyên truyền thông tin báo chí về các luật hiện hành trong lĩnh vực bảo vệ ĐVHD, nâng cao hiệu quả bảo tồn trong thực tế

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử là vấn đề không mới, tuy nhiên hiện nay, xu hướng sản xuất thông tin về ĐVHD vẫn còn là con số không nhiều

và có nhiều hạn chế trong sản xuất và truyền tải đến độc giả Đứng trước yêu cầu cấp bách đối với vấn đề bảo tồn các loài ĐVHD, Pháp luật Việt Nam đã thiết lập các hành lang pháp lý vững chắc về bảo vệ các loài động vật như:

2.1 Những công trình nghiên cứu trong nước

Hiện nay đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

này Mảng thứ nhất, về luật pháp bảo vệ ĐVHD có rất nhiều tài liệu, đề tài

nghiên cứu lớn như sau:

Trước sự báo động về vấn đề bảo tồn động vật hoang dã, Quốc hội đã ban hành các văn bản pháp luật về có liên quan như:

- “Luật Đa dạng sinh học”, Luật dành riêng một Chương IV với 18 điều quy định về bảo tồn và phát triển bền vững các loài sinh vật;

- “Luật bảo vệ và phát triển rừng (sửa đổi)”, theo đó thương mại mẫu vật

các loài động vật rừng bao gồm cả hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu, quá cảnh phải đảm bảo quy định của pháp luật và các quy định về thương mại quốc tế các loài hoang dã nguy cấp;

- “Luật thú y”, quy định về phòng bệnh, chữa bệnh, chống dịch bệnh động

vật; kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật; kiểm soát giết mổ động vật, sơ

chế, chế biến động vật, sản phẩm động vật; kiểm tra vệ sinh thú y; quản lý thuốc thú y; hành nghề thú y

Một số Nghị định Chính phủ, công văn của các Bộ, ban, ngành liên quan đến ĐVHD:

- “Nghị định số 06/2019/NĐ-CP” của Chính phủ: Về quản lý thực vật

rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán các loài động động vật, thực vật hoang dã nguy cấp;

- “Nghị định số 48/2002/NĐ-CP” của Chính phủ : Nghị định sửa đổi, bổ

sung Danh mục thực vật, động vật hoang dã quý hiếm ban hành kèm theo Nghị định số 18/HĐBT ngày 17 tháng 01 năm 1992 của Hội đồng Bộ trưởng quy định danh mục thực vật rừng, động vật rừng quý hiếm và chế độ quản lý, bảo vệ

- “Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP” của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân

dân tối cao về hướng dẫn áp dụng Bộ luật Hình sự về các tội phạm vi phạm

về bảo vệ động vật hoang dã

- “Nghị quyết 24-NQ/TW” của Ban Chấp hành Trung ương (2013), về chủ

động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên môi trường

- “Công văn 4351/BTNMT-TCMT 2019” về phối hợp rà soát về tình trạng

nuôi động vật hoang dã

Ngoài những vấn đề về luật bảo tồn đa dạng sinh học, động vật nguy cấp, quý, hiếm được một số công trình nghiên cứu khoa học mang tính lý luận và ứng dụng cao phân tích và làm rõ Có thể kể đến một vài công trình luận văn

cử nhân như sau:

- Luận văn Thạc sĩ Luật học năm 2015 của tác giả Bùi Thị Hà: “Pháp luật

về bảo vệ ĐVHD ở Việt Nam” NXB Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015

- Luận văn Thạc sĩ Luật học năm 2016 của tác giả Đào Thị Hương: “Pháp luật về bảo vệ động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm tại Việt Nam” nhà xuất bản Đại học Luật, Đại học Huế năm 2016

Mảng thứ hai là một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về mảng báo chí

thông tin về bảo vệ ĐVHD cũng như điều tra về tệ nạn buôn bán, săn bắt, tàng trữ, vận chuyển trái phép ĐVHD Có thể kể đến một số tài liệu như:

- Sách chuyên khảo“Báo chí điều tra về buôn bán trái pháp luật động vật hoang dã” của Học viện Báo chí và Tuyên truyền kết hợp cùng tổ chức WCS,

Chủ biên là PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2019) Tổng quan về bảo tồn động vật hoang dã và thực trạng, phòng, chống buôn bán trái phép động vật hoang dã, báo chí và kỹ năng báo chí điều tra về buôn bán trái pháp luật động vật hoang dã

- Luận văn Thạc sỹ “Báo mạng điện tử Việt Nam với vấn đề bảo vệ loài tê giác”của tác giả Lê Hoài Linh (Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2017) Luận

văn tìm hiểu thực trạng thông tin về loài tê giác trên ba trang báo mạng điện tử VnExpress, Dân Trí và Tài Nguyên và Môi trường Bên cạnh đó cũng đưa ra một số giải pháp trong việc thông tin tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ loài

tê giác trên các trang báo mạng điện tử tại Việt Nam

Tuy nhiên có thể thấy mục đích của những cuốn sách hay những bài luận văn trên chủ yếu tập trung vào phân tích hệ thống pháp luật, điều tra, thực trạng

và kỹ năng báo chí chuyên mảng điều tra về tội phạm ĐVHD, chứ không có tài liệu nào tổng quan về thông tin về ĐVHD nói chung đăng tải trên báo mạng điện tử

2.2 Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Đứng đầu danh sách các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có thể kể đến: “Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy

cấp (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora – CITES)” Công ước này nhằm đảm bảo rằng việc thương mại quốc

tế các tiêu bản của các loài động vật và thực vật hoang dã mà không đe dọa sự sống còn của các loài này trong tự nhiên, và nó cũng đưa ra nhiều cấp độ khác nhau để bảo vệ hơn 34.000 loài động và thực vật

Cuốn sách “How to Do Animal Right” của tác giả Ben Isacat được xuất

bản năm 2008 của Animal Ethics có nội dung về việc thực hiện quyền động vật như một hoạt động thực tiễn và hợp pháp Cuốn sách còn cung cấp các phương pháp hoạt động sẽ tiếp tục hoạt động và vận động của bạn cho động vật; khám phá các hoạt động quyền động vật thực tế bạn có thể làm; biết ý nghĩa của quyền động vật và nó khác với các triển vọng khác như thế nào; cảnh giác với xung đột với pháp luật và cách bạn có thể xử lý nó; tìm cảm hứng từ một lựa chọn của các nhà hoạt động quyền động vật; nhận ra loài người đang tàn phá đời sống động vật trên toàn cầu như thế nào; thở hổn hển trước số lượng động vật con người giết hàng năm; và thêm chủ đề vào kho vũ khí của bạn, nhà hoạt động động vật tròn trịa nên biết

Bài viết trên tạp chí Ajil Unbound (2017), Cambridge University của tác

giả Jiwen Chang: “China’s legal response to trafficking in wild animals: the relationshipbetween international treaties and chinese law” nghiên cứu sâu về

những phản ứng của Trung Quốc đối với việc buôn bán ĐVHD, bên cạnh đó chỉ ra mối quan hệ giữa các điều ước quốc tế về ĐVHD và luật pháp bảo về ĐVHD của Trung Quốc

Bài luận “Journalists need to do more to cover wildlife and environment crimes” của tác giả Sharon Guynup, đăng tải trên The Relelator ngày 7/12/2017

có nội dung thông tin về tóm tắt những báo cáo điều tra về tình trạng nguy cấp của nạn tuyệt chủng, suy giảm số lượng loài ĐVHD do săn bắn, buôn bán, vận chuyển, tiêu thụ ĐVHD của con người; qua đó đưa ra những định hướng cho các nhà báo cần phải làm nhiều hơn trong sản xuất, đưa thông tin về vấn đề tội phạm ĐVHD và môi trường

Bài viết “To Conserve Big Cats, World Wildlife Day Talks Communities and Crime” của tác giả Lauren Anderson đăng tải trên SDG Knowledge Hub

ngày 06/03/2018 có nội dung đi sâu nghiên cứu về những nguyên nhân làm mất

đi sự đa dạng sinh học; cách các cơ quan và công ước của Liên Hợp Quốc đã

sử dụng cơ quan đa phương tiện, báo chí truyền thông để nâng cao nhận thức

về bảo tồn các loài mèo lớn

Bên cạnh các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề thông tin điều tra về buôn bán ĐVHD, một số công trình nghiên cứu khác chỉ ra cách thức để

trở thành nhà báo về ĐVHD như bài luận “How to be a Wildlife Journalist”

của tác giả Charlotte Rixon đăng tả trên Conservation Careers ngày 31/12/2015 Bài luận này bàn về những nền tảng kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cơ bản

mà mỗi nhà báo cần chuẩn bị đến các kỹ năng lên ý tưởng cho bài viết, xử lý, ứng biến trong khi tác nghiệp thông tin về ĐVHD

Từ các cách tiếp cận khác nhau, các công trình trên đề cập đến lĩnh vực này khai thác về kỹ năng điều tra, phòng chống buôn bán trái phép động vật hoang dã, các chế tài xử lý vi phạm Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu vào khảo sát và khai thác vấn đề thông tin, truyền thông về bảo vệ ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay

Những kết quả nghiên cứu của các công trình là nguồn tài liệu quan trọng giúp tác giả có thể tiếp thu kiến thức, tham khảo, định hướng cho đề tài nghiên cứu của mình Vì vậy, khóa luận này sẽ là tác phẩm khoa học nghiên cứu và đưa ra những khảo sát cụ thể cho vấn đề thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện tử hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài khóa luận là hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn; khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng của vấn đề thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay; từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị, nâng cao chất lượng cho thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, tác giả khóa luận phải thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu chính sau đây:

Thứ nhất, hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề

tài như các khái niệm cơ bản, vai trò của báo mạng điện tử trong thông tin về động vât hoang dã, tiêu chí đánh giá chất lượng thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử, ưu điểm và hạn chế của báo mạng điện từ khi thông tin về động vật hoang dã

Thứ hai, khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng thông tin về ĐVHD trên

báo mạng điện tử trên 4 tờ báo khảo sát gồm Reuters, Fox News, Lao Động Online, Zing.vn

Thứ ba, để xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiểu biết, kiến thức, tầm

quan trọng, hiệu quả của thông tin về ĐVHD

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài chính là thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay Nghiên cứu này tập trung vào nghiên cứu đối tượng là những sản phẩm báo chí có nội dung liên quan đến bảo vệ ĐVHD, mà cụ thể nhất là những tờ báo mạng điện tử nổi tiếng trong nước và trên thế giới có chuyên trang hoặc có các bài viết về ĐVHD

Để làm rõ những vấn đề liên quan đến thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay, tác giả khóa luận chọn 4 tờ báo mạng điện tử điền hình gồm REUTERS, Fox News, Lao Động và Zing.vn để khảo sát trong năm 2019 Đây là những tờ báo mạng đại diện, có tầm ảnh hưởng trong nước và trên thế giới, có lượng lớn độc giả đang theo dõi trên trang Các sản phẩm báo chí

ở những tờ báo này có nội dung về ĐVHD Tờ REUTERS có mục “Khoa học” trên trang giao diện điện tử có những bài viết về ĐVHD Ngoài ra, tờ báo này còn phát triển kênh youtube “BBC Earth”, nhằm đăng tải các video thông tin báo chí về ĐVHD Tờ Fox News có riêng một chuyên mục nhỏ về “Thiên nhiên

hoang dã” nằm trong “Khoa học” với các tin bài xoay quanh vấn đề bảo vệ ĐVHD

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài triển khai trên nền tảng tư tưởng của Chủ nghĩa Mác – Lênin; quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước, các Công ước, Hiến pháp, các Văn bản phá luật, Nghị định của Chính phủ; Nghị quyết, thông tư hướng dẫn của các bộ, ngành về bảo vệ ĐVHD và các vấn đề có liên quan…

Bên cạnh đó, cơ sở lý luận của khóa luận còn dựa trên những lý thuyết, cơ

sở lý luận về báo chí truyền thông của nền báo chí Cách mạng Việt Nam

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được được mục đích nghiên cứu, tác giả khóa luận phải sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau đây:

 Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Dùng để nghiên cứu liên quan

đến đề tài thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử từ các nguồn: Giáo trình, các báo cáo, Luật, sách, báo, tạp chí, công trình nghiên cứu khoa học, khóa luận tốt nghiệp, luận văn đã được hội đồng thông qua và đánh giá, hình ảnh,

video… nhằm phục vụ cho quá trình nghiên cứu của đề tài

 Phương pháp phân tích nội dung: Dùng để phân tích nội dung các

bài báo, các tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí trên báo mạng điện tử về thông tin ĐVHD Phân tích nội dung là một yếu tố quan trọng, là kim chỉ nam

để công trình khóa luận được chính xác, tin cậy và khoa học Trong thời gian một năm phân tích nội dung các bài viết trên các trang báo mạng điện tử, tác giả có nền tảng so sánh sự giống và khác nhau về việc đưa tin ĐVHD ở từng tòa soạn báo mạng điện tử nói riêng và tòa soạn báo mạng điện tử ở Việt Nam

và trên thế giới nói chung

 Phương pháp phỏng vấn sâu: Dùng để phỏng vấn các nhà báo, nhà

quản lý cơ quan báo chí, nhà nghiên cứu báo chí, một số người đứng đầu hiệp

hội bảo vệ ĐVHD ở Việt Nam về vấn đề này Qua đó, tác giả sẽ rút ra những quan điểm khác nhau, để công trình nghiên cứu được sâu sắc hơn

 Phương pháp điều tra xã hội học - anket: Dùng để khảo sát 300

công chúng của báo mạng điện tử về vấn đề thông tin về ĐVHD Bảng hỏi anket giúp thu thập được nhiều ý kiến từ phía độc giả Qua đó, tác giả có thêm đánh giá khách quan về mức độ quan tâm, hiểu biết của độc giả trước những thông tin về ĐVHD được đăng tải trên các trang báo mạng điện tử hiện nay

và chỉ ra những phương hướng mới cho tòa soạn báo mạng điện tử

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khóa luận

6.1 Ý nghĩa lý luận

Về lý luận, khóa luận làm rõ được những khái niệm, đánh giá được thực trạng thông tin về bảo vệ ĐVHD trên báo mạng điện tử hiện nay, từ đó góp phần bổ sung lý luận, kiến thức nền tảng cho nền báo chí nói chung và cho sinh viên chuyên ngành báo chí nói riêng

Khóa luận này là công trình nghiên cứu đầu tiên về vấn đề thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử trên cơ sở khảo sát thực tế, có thể trở thành tài liệu tham khảo cho sinh viên, những người nghiên cứu, cá nhân, tổ chức quan tâm đến lĩnh vực này

6.2 Ý Nghĩa thực tiễn

Về thực tiễn, khóa luận đưa ra các con số thống kê thực tế từ 2 tờ báo điện

tử nước ngoài và 2 tờ báo điện tử Việt Nam, so sánh, minh chứng về hiệu quả, hạn chế Từ đó 2 tòa soạn báo mạng điện tử Việt Nam là khách thể nghiên cứu

sẽ có những cái nhìn, định hướng bước phát triển mới trong sản xuất thông tin

về ĐVHD cho tòa soạn của mình

Đối với đội ngũ nhà báo, phóng viên đang làm việc tại các tòa soạn báo chí, khóa luận theo dõi sản phẩm thông tin về bảo vệ ĐVHD và nhu cầu tìm đọc của độc giả, từ đó giúp cho họ tìm ra được cách thức tối ưu trong sản xuất

tin/bài để đạt hiệu quả, thu hút, tác động tích cực tới độc giả hơn

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần các phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu chính của khóa luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện tử hiện nay

Chương 2: Thực trạng thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện

tử hiện nay (Khảo sát báo Reuters, Fox News, Lao Động và Zing News)

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả trong việc

thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện tử hiện nay

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA THÔNG TIN VỀ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN BÁO

MẠNG ĐIỆN TỬ HIỆN NAY 1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Thông tin

Trong đời sống xã hội, thông tin có vai trò vô cùng to lớn giúp con người tồn tại và phát triển Ngày nay, với sự bùng nổ thông tin, thì thông tin là một trong những nhu cầu sống còn của con người Có rất nhiều khái niệm cơ bản

về thông tin của các nhà khoa học như sau:

Theo cuốn “Đại từ điển Tiếng Việt” của tác giả Nguyễn Như Ý, NXB Văn

hóa Thông tin, định nghĩa về thông tin được hiểu như sau: 1 Động từ: “Truyền tin, đưa tin báo cho nhau biết” 2 Danh từ: “Tin tức được truyền đi cho biết; Tin tức về các sự kiện diễn ra trong thế giới xung quanh” 1 [32]

Trong cuốn, NXB Từ điển bách khoa Việt Nam tập 4, NXB Từ điển bách

khoa, thông tin được hiểu là: “1 Một khái niệm cơ bản của khoa học hiện đại, khái quát về điều hiểu biết, tri thức thu được qua nghiên cứu, khảo sát hoặc trao đổi giữa các đối tượng với nhau Một thuộc tính cơ bản của thông tin là đối lập với tính bất định, ngẫu nhiên và hỗn loạn 2 Khái niệm lượng thông tin, được Sanơn (C.E Shannon) định nghĩa như là số bit trung bình cần thiết

để biể diễn thông tin đó, là nền tảng cho lý thuyết thông tin được tồn tại dưới các hệ thống tín hiệu – đã tạo cơ sở cho sự phát triển kỹ thuật xử lý thông tin với sự ra đời và hoàn thiện liên tiếp cho các thế hệ máy tính điện tử Sự thâm nhập rộng rãi và mạnh mẽ của công nghệ thông tin là một đặc điểm nổi bật của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại” 2 [17, tr.251]

1 Nguyễn Như Ý (1999), Đại từ điển tiếng Việt, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội

2 Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo Biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam (2005), Từ điển bách khoa Việt Nam tập

4, NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội.

Theo V G Afanaxep, trong cuốn “Thông tin xã hội và quản lý xã hội”,

NXB Khoa học xã hội, 1979: “Thông tin là phần tri thức được sử dụng để định hướng, tác động đến những hành động tích cực và quản lý xã hội, thực hiện mục đích giữ gìn những đặc điểm, phẩm chất, sự hoàn thiện và phát triển hệ thống” Có thể hiểu cụ thể, trong hoạt động báo chí, khi tìm kiếm về khái niệm thông tin cần đặt nó liên hệ trực tiếp với vấn đề hiệu quả, tức là ảnh hưởng trực tiếp của thông tin đối với công chúng, hướng dẫn nhận thức và giáo dục đạo đức cho họ để có hành động đúng đắn” 3 [10, tr.36]

Trong cuốn “Các loại hình báo chí truyền thông”, NXB Thông tin và Truyền thông, PGS TS Dương Xuân Sơn cho rằng, thông tin được sử dụng

với nhiều ý nghĩa khác nhau trong các tình huống cụ thể “Thông tin là một loại hình hoạt động cụ thể chuyển đi các nội dung thông báo Hoạt động thông tin không chỉ có trong xã hội loài người mà ngay cả trong thiên nhiên cũng có những hoạt động thông tin phức tạp, đa dạng của các loài động vật khác nhau; Thông tin được dùng để chỉ chất lượng nội dung của thông báo nói chung Trong trường hợp này, người ta xem xét chất lượng nội dung thông báo bằng

“lượng thông tin” được chuyển đến đối tượng tiếp nhận” 4 [31, tr.49]

Cũng trong cuốn sách này, PGS.TS Dương Xuân Sơn cho rằng: “ Cung cấp những thông tin cơ bản, bao gồm các kiến thức nền, kiến thức chuyên biệt

và kỹ năng cần thiết, những thông tin cập nhật các vấn đề truyền thông, phù hợp với đối tượng truyền thông” [31, tr.49]

Theo PGS.TS Hoàng Quốc Bảo, trong cuốn “Thông tin cổ động”, thông

tin được hiểu: “Là nội dung kết quả của sự phản ánh hiện thực khách quan, mang tính chất chọn lọc được diễn đạt trong thông báo và sử dụng trong đời sống xã hội” 5 [11, tr.9]

3 V G Afanaxep (1979), Thông tin xã hội và quản lý xã hội, NxB Khoa học xã hội, Hà Nội

4 PGS.TS Dương Xuân Sơn (2016), Các loại hình báo chí truyền thông, NXB Thông tin và Truyền thông, Hà

Nội

5 PGS.TS Hoàng Quốc Bảo (2015), Thông tin cổ động, NXB Lao Động, Hà Nội

Ngoài các cách tiếp cận theo từng góc độ trên, một số cách tiếp cận có tầm

khái quát hơn, chẳng hạn: “Thông tin là tin, dữ liệu được chứa đựng trong văn bản, hồ sơ, tài liệu có sẵn, tồn tại dưới dạng bản viết, bản in, bản điện tử, tranh, ảnh, bản vẽ, băng, đĩa, bản ghi hình, ghi âm hoặc các dạng khác do cơ quan nhà nước tạo ra (Theo Điều 3, Luật Tiếp cận thông tin 104/2016/QH13 do

Quốc hội ban hành 06/4/2016)6 [5]

Có thể thấy, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đã đưa ra rất nhiều những khái niệm khác nhau về thông tin Để đi đến một khái niệm thông tin riêng, tác

giả đưa ra khái niệm sau: Thông là tin tức được thông báo, đăng tải trên báo chí, truyền thông, cung cấp tin tức về sự kiện, con người, sự vật, hiện tượng diễn ra trong đời sống hướng tới đối tượng độc giả, khán giả thông qua nhiều phương thức thích hợp

Qua đó, theo Điều 3, Luật Thú y 79/2015/QH13 được Quốc hội ban hành

ngày 19/06/2015, động vật được hiểu như sau: “Động vật bao gồm: 1 Động vật trên cạn là các loài gia súc, gia cầm, động vật hoang dã, bò sát, ong, tằm

và một số loài động vật khác sống trên cạn; 2 Động vật thủy sản là các loài

cá, giáp xác, động vật thân mềm, lưỡng cư, động vật có vú và một số loài động vật khác sống dưới nước” 7 [6]

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam tập 1, NXB Từ điển bách khoa, khái

niệm về “động vật” có nghĩa là: “Sinh vật ăn các sinh vật khác hoặc các chất

6 Quốc hội (2916), Luật Tiếp cận thông tin, luật số 104/2016/QH13

7 Quốc hội (2015), Luật Thú y, luật số 79/2015/QH13

hữu cơ, thường di chuyển và phản ứng lại những kích thích bên ngoài một cách nhanh chóng Tế bào động vật có màng bọc bên ngoài, không có diệp lục và sinh trưởng có giới hạn” 8 [16, tr.887]

Theo từ điển “The American Heritage dictionary of English Language”

ĐVHD (dịch theo tiếng anh là wildlife hoặc wild animals) được hiểu là “những loài động vật chưa được thuần hóa hoặc thuần hóa và thường sống trong môi trường tự nhiên)” 9 [44]

Theo từ điển “Cambridge”, ĐVHD (dịch theo tiếng anh là danh từ

“wildlife” hay “wild animals”) được hiểu là “những loài động vật phát triển một cách độc lập với con người, thường sống trong điều kiện môi trường tự nhiên, ví dụ như một số loài hươu, gấu, gấu trúc”10 [45]

Theo Điều 3, Chương I, Luật Đa dạng sinh học 20/2008/QH12 được

Quốc hội ban hành 13/11/2008, khái niệm loài hoang dã là: “Loài hoang dã là loài động vật, thực vật, vi sinh vật và nấm sinh sống và phát triển theo quy luật” 11 [3]

Từ các khái niệm trên, tác giả đưa ra khái niệm cơ bản nhất: ĐVHD là

các loài động vật sinh sống, phân bố ở khắp nơi trong môi trường tự nhiên Mỗi hệ sinh thái, mức độ đa dạng loài sẽ khác nhau, chủ yếu là những loài động vật chưa được con người thuần hóa Hiện nay các loài động vật hoang

dã sống đang bị ảnh hưởng bởi sự tác động, can thiệp của con người như kiểm soát, quản lý, thao túng, săn bắt, sử dụng, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ và giết với nhiều lý do

1.1.3 Báo mạng điện tử

Hiện nay, cách gọi đối với loại hình báo chí này vẫn chưa được thống nhất Trên thế giới, loại hình này được gọi bằng nhiều tên khác nhau như Online

8 Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo Biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam (1995), Từ điển bách khoa Việt Nam tập

1, NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội

9 Từ điển The American Heritage dictionary of English Language

10 Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/wildlife

11 Quốc hội (2008), Luật Đa dạng sinh học, luật số 20/2008/QH12.

Newspaper (Báo trực tuyến), Electronic Journal (Báo điện tử), Cyber Newspaper (Báo mạng), Internet Newspaper (Báo chí Internet) Ngay tại Việt Nam cũng đang tồn tại nhiều tên gọi và khái niệm khác nhau cho loại hình báo mạng điện tử

Tại mục 6, Điều 3, chương I, Luật Báo chí 103/2016/QH13 được Quốc hội ban hành 05/04/2016 giải thích về định nghĩa báo mạng điện tử như sau:

“Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử” 12 [1]

Theo PGS TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí”:

“Báo mạng điện tử là loại hình báo chí – truyền thông tồn tại, phát triển trên mạng Internet toàn cầu Là kênh truyền thông đặc thù ra đời sau, báo mạng điện tử đã hội tụ được nhiều ưu điểm nổi trội của các kênh truyền thông trước

đó, đồng thời cũng bộc lộ những bất cập” 13 [15, tr.173-174]

Theo TS Nguyễn Trí Nhiệm và PGS TS Nguyễn Thị Trường Giang

trong cuốn “Sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử”: “Báo điện tử hay báo mạng điện tử là loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và phát hành trên mạng Internet Khác với báo in, trên báo mạng điện tử tin tức được cập nhật thường xuyên, ngắn gọn và thông tin có được từ nhiều nguồn khác nhau Báo điện tử cũng khác so với trang tin điện tử về tần suất cập nhật” 14 [25, tr.5]

Theo PGS TS Nguyễn Thị Trường Giang trong “Giáo trình Lý thuyết và

Kỹ năng Báo mạng điện tử”, khái niệm báo mạng điện tử được khái quát như

sau: “Báo mạng điện tử làm một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web, phát hành trên mạng Internet, có ưu thế trong truyền

12 Quốc hội (2016), Luật Báo chí, luật số 103/2016/QH13.

13 PGS.TS Nguyễn Văn Dững (2012), Cơ sở lý luận báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, NXB Lao

Động, Hà Nội.

14 TS Nguyễn Trí Nhiệm, PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang (2014), Báo mạng điện tử - Đặc trưng và phương pháp sáng tạo, NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội

tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và có tính tương tác cao” 15 [18, tr.67]

Trong phạm vi nghiên cứu khóa luận này, tác giả lấy định nghĩa về báo mạng điện tử của PGS TS Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn “Giáo trình

Lý thuyết và Kỹ năng Báo mạng điện tử” làm định nghĩa chung cho khái niệm

về báo mạng điện tử

1.1.4 Thông tin về động vật hoang dã trên báo mạng điện tử

Từ các khái niệm cơ bản về thông tin, động vật hoang dã và báo mạng điện tử nêu trên, tác giả rút ra khái niệm cơ bản của thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử là: Thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử là các thông tin được sản xuất, đăng tải trên báo mạng điện tử về tập tính, nhận dạng, khoa học, môi trường sống, dịch bệnh về những loài động vật sống trong môi trường

tự nhiên, chủ yếu chưa được thuần hóa, gây nuôi; Thông tin về tình hình buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép ĐVHD; Thông tin về mỗi quan hệ tác động giữa con người – ĐVHD và ngược lại; Thông tin về pháp luật của thế giới, nhà nước về bảo tồn ĐVHD, hệ sinh thái và môi trường…

Đối với đối tượng công chúng, độc giả tiếp nhận thông tin về ĐVHD đăng tải trên báo mạng điện tử Họ sẽ được lựa chọn, tiếp cận thông tin về ĐVHD linh hoạt tùy theo thời gian, không gian, nhu cầu, sở thích đọc dưới nhiều hình thức truyền tải như chữ viết và yếu tố đa phương tiện gồm hình ảnh (động, tĩnh), video, âm thanh (radio), đồ họa (graphic) và các chương trình tương tác khác trên trang web hay một số trang mạng xã hội của tờ báo mạng điện tử

1.2 Vai trò của báo mạng điện tử khi thông tin về ĐVHD

Tại Điều I, Chương I, Những quy định chung của Luật Báo chí năm 2016

quy định rõ vai trò của, chức năng của báo chí là: “Báo chí ở nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin thiết yếu đối với đời sống

15 PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang (2016), Lý thuyết và kỹ năng Báo mạng điện tử, NXB Chính trị Quốc

gia Sự thật, Hà Nội

xã hội; là cơ quan ngôn luận của cơ quan Đảng, cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp; là diễn đàn của nhân dân” 16 [1]

Nhận thấy được rằng những loài ĐVHD có nhiều giá trị to lớn trong việc tạo ra hệ sinh thái bền vững, giá trị về mặt thẩm mỹ, khoa học, văn hóa, giải trí

và kinh tế Tuy nhiên, hiện nay số lượng các loài này đang ngày càng giảm mạnh và có nguy cơ tuyệt chủng bởi nhiều yếu tố, trong đó sự tác động của con người là nguyên nhân chủ yếu Dưới đây là một số vai trò của báo mạng điện

tử trong thông tin về ĐVHD

1.2.1 Tuyên truyền, phổ biến văn bản pháp luật, chủ trương, chính sách

của Đảng và Nhà nước về bảo vệ ĐVHD, đồng thời kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp lý

Trên trường quốc tế, Việt Nam được đánh giá là điểm trung chuyển và tiêu thụ ĐVHD đứng đầu thế giới Nhiều đối tượng phạm tội liên quan đến vận chuyển ĐVHD mang quốc tích Việt Nam còn bị bắt từ các đường dây đa quốc gia Hoặc đơn giản chỉ mới vài năm trước, ba lao động tự do tại Angola đã bị bắt giữ và chịu án tù tại Châu Phi, vì một lý do mà ai cũng cho rằng đơn giản:

Họ mua vài chiếc vòng ngà voi và móng vuốt sư tử để làm quà cho vợ con khi

về Việt Nam Một số trường hợp khác, có nhiều vụ vi phạm bị bắt giữ do săn bắt, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển và buôn bán trái phép ĐVHD tập trung chủ yếu ở những khu vực vùng sâu, vùng xa ở một số tỉnh như Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu, Cao Bằng, Tây Nguyên…

Thực tế hiện nay, một bộ phận nhỏ người dân có trình độ dân trí còn thấp,

ít khi được tiếp cận với các hình thức tuyên truyền pháp luật Chính vì vậy không ít vụ bắt giữ các đối tượng vận chuyển, săn bắt, buôn bán ĐVHD trái phép xảy ra là là người dân tộc thiểu số, mà nguyên nhân được xác định là do thiếu hiểu biết về pháp luật Bên cạnh đó, có một số đối tượng đã có nhận thức

16 Quốc hội (2016), Luật Báo chí, luật số 103/2016/QH13

việc làm của bản thân là phi pháp nhưng vẫn cố chấp, coi thường pháp luật, cố tình làm liều, sử dụng những thủ đoạn lưu manh để che mắt, chống đối các cơ quan chức năng

Bảo vệ ĐVHD không chỉ là công tác của các nhà quản lý, cơ quan chức năng nhằm bảo tồn số lượng các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm mà còn là trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi công dân Trên thế giới có rất nhiều loài ĐVHD khác nhau, tùy theo số lượng, đặc điểm từng loài để phân chia vào các nhóm nguy cấp, quý, hiếm hay tuyệt chủng Đã có các Công ước Quốc tế IUNC17, bộ luật riêng nhằm bảo tồn ĐVHD được thực thi trên lãnh thổ Việt Nam Việc tuyên truyền pháp luật đến với người dân là điều vô cùng quan trọng và cấp bách Báo chí cần thực hiện nhiệm vụ là kênh thông tin hữu ích của Đảng, nhà nước điều hành, quản lý, tuyên truyền các thông tin luật pháp về bảo vệ ĐVHD trên các phương tiện truyền thông đại chúng

Để mỗi công dân có thể nhận thức rõ tầm quan trọng, sự cần phải biết và thực hiện pháp luật về ĐVHD, báo chí có vai trò đổi mới về nội dung, hình thức tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật một cách dễ hiểu, gần gũi với cuộc sống đến mọi tầng lớp nhân dân Hơn thế, báo chí còn có vai trò trong việc chỉ

ra những hạn chế, thiếu sót, đóng góp ý kiến để hoàn thiện hệ thống pháp luật

1.2.2 Là diễn đàn để nhân dân và các chuyên gia góp ý, sửa đổi chính

sách về ĐVHD

Báo chí không chỉ là công cụ tuyên truyền của nhà nước mà còn là diễn đàn của nhân dân Công chúng báo chí là đối tượng mà báo chí hướng vào để tác động, nhằm lôi kéo, thu phục họ vào phạm vi ảnh hưởng của mình Công chúng báo chí và các chuyên gia có thể nắm bắt thông tin, đưa ra bình luận, ý kiến cá nhân Từ việc báo chí thông tin những chính sách của Đảng, Nhà nước và các

tổ chức uy tín trong lĩnh vực bảo tồn ĐVHD thì báo mạng điện tử cũng có thể

17 IUCN viết tắt của International Union for Conservation of Nature

trở thành một diễn đàn để người dân và các chuyên gia góp ý sửa đổi, xây dựng những chính sách này

1.2.3 Thông tin về vai trò của ĐVHD với hệ sinh thái, là điều kiện cho

việc phát triển các ngành kinh tế

Không chỉ giúp cho hệ sinh thái cân bằng, ĐVHD tác động mạnh đến toàn

bộ nền kinh kế mà không phải ai cũng nhận thấy được điều này

Thứ nhất, phát triển ngành ngành Nông - Lâm nghiệp, ví dụ như thông tin

đăng tải trên báo chí về loài ong trên thế giới tuyệt chủng, chỉ hai năm sau trái đất sẽ diệt vong bởi cây trồng trong nông nghiệp không thể sinh sản và phát triển, nguồn thức ăn cho động vật và con người cạn kiệt, nạn đói sẽ xảy ra… Bên cạnh đó, báo chí thông tin về một số loài ĐVHD như rắn, mèo hoang nếu tuyệt chủng thì chuột đồng và các loài gặm nhấm sinh sôi, tàn phá lương thực, mùa màng kiến nông nghiệp mất mùa để nông dân chủ động phòng tránh và có những biện pháp ngăn chặn hiệu quả

Thứ hai, phát triển ngành Du lịch - Vận tải - Dịch vụ: báo chí thông tin về

một số các vườn quốc gia bảo vệ ĐVHD hay các khu du lịch sinh thái, những cánh rừng dành cho người yêu thích phượt, mạo hiểm, tham quan tự nhiên hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế đến tham quan Bởi nơi đó có đa dạng loài ĐVHD sinh sống trong môi trường tự nhiên và du khách muốn trực tiếp cảm nhận, trải nghiệm thật Điều này không chỉ khiến cho ngành du lịch tăng trưởng

mà giúp cho nhiều ngành kinh tế khác phát triển như giao thông vận tải (vận chuyển du khách thông qua hàng không, đường bộ, đường thủy, đường biển), dịch vụ nghỉ dưỡng, nhà hàng, vui chơi, giải trí cùng nhiều dịch vụ liên quan khác

Thứ ba, thuận lợi cho nghiên cứu giống và phát triển y học: Thông qua

một số nghiên cứu của các nhà khoa học về gen, tập tính của các loài ĐVHD được thông tin rộng rãi đến công chúng Báo chí là cầu nối giữa những nhà khoa học, là cầu nối giữa những nghiên cứu thành công đến với cuộc sống của

người dân, là bước đệm giúp y học nước nhà được thế giới công nhận và biết đến nhiều hơn

1.2.4 Thông tin thông tin thực trạng suy giảm, tuyệt chủng ĐVHD Nâng

cao ý thức của con người trong bảo vệ ĐVHD và hệ sinh thái

ĐVHD là một đề tài rộng, phong phú với nhiều nội Báo chí nói chung và các tờ báo mạng điện tử nói riêng đã quan tâm và đưa nhiều thông tin về ĐVHD Những thông tin về ĐVHD được truyền tải sinh động, hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của công chúng thông qua các yếu tố đa phương tiện

Không chỉ thông tin khoa học về tập tính, chế độ sinh sản, sinh trưởng, các

tờ báo còn sản xuất những thông tin về vai trò của ĐVHD; Nạn săn bắn, buôn bán, tàng trữ ĐVHD trái phép; Pháp luật về ĐVHD, ĐVHD tấn công con người hay thực trạng suy giảm số lượng và tuyệt chủng ở ĐVHD

Thứ nhất, thông tin về một số loài ĐVHD đã tuyệt chủng từ lâu, nay được phát hiện, tìm thấy một số cá thể còn sống cần được tuyên truyền về đặc điểm nhận dạng, tên loài, tập tính loài cho người dân nắm chắc Từ đó, các nhà quản

lý, chính quyền địa phương sẽ có những phương án, biện pháp duy trì, phát triển số lượng, bảo vệ loài cho phù hợp Người dân có nhận thức rõ vai trò, sự nguy cấp trước nguy cơ tuyệt chủng của loài đó

Năm 2019, thế giới các loài ĐVHD đứng trước nạn chết chóc, nguy cơ tuyệt chủng do các vụ hỏa hoạn cháy rừng lớn như: vụ cháy rừng rậm nhiệt đới Amazon tháng 8/2019 18; vụ cháy rừng ở Austraylia hồi tháng 1/2020 đã thiêu rụi hàng triệu hecta đất rừng, khiến hàng 1,25 tỷ loài ĐVHD bị giết19, thải ra nhiều khí CO2 vào khí quyển và các chất gây ô nhiễm khác, làm tình trạng biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng phức tạp hơn Với những con số cụ thể được cập nhật liên tục trên các trang báo mạng điện tử, công chúng sẽ tiếp cận thông tin hiệu quả

https://thanhnien.vn/the-gioi/125-ti-Báo chí cũng đưa một số thông tin về thực trạng ô nhiễm môi trường như không khí, mặt đất, ô nhiễm nguồn nước, rác thải nhựa, biến đổi khí hậu ảnh hưởng xấu đến sự tồn tại và phát triển của các loài ĐVHD cũng như con người

Ví dụ thông tin đăng từ các nhà khoa học rằng mỗi tuần, lượng vi nhựa chứa trong hải sản, đồ hộp nhựa mà con người nuốt phải mỗi tuần có thể ép ra tương đương một chiếc thẻ ATM; Sinh vật chết vì nuốt các mảnh nhựa hoặc bị vướng, mắc vào những mảnh rác nhựa do con người thải ra; Biến đổi khí hậu, trái đất nóng lên gây làm cho các loài ĐVHD ở Bắc Cực, Nam Cực mất môi trường sống, thay đổi tập tính, cạn kiệt nguồn thức ăn và chết dần… Nhận thấy sự nguy hiểm trước những thiên tai, ô nhiễm môi trường, tuyệt chủng ở hàng loạt các loài ĐVHD mà nguyên nhân chính do ý thức của con người Báo chí không chỉ thường xuyên cập nhật những thông tin này nhằm nâng cao ý thứ, thay đổi hành động, bảo vệ môi trường sống, hạn chế sử dụng đồ nhựa cho cả cộng đồng Thứ hai, sự bùng nổ mạnh mẽ của MXH đã tác động, làm thay đổi mạnh

mẽ, ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của hàng tỷ người dân trên toàn thế giới Bên cạnh những mặt tích cực mà MXH mang lại, từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: sự thiếu hiểu biết, trình độ, động cơ không lành mạnh mà nhiều bài viết, trạng thái (status), phát ngôn, thông tin sai lệch đăng tải trên MXH đã tạo

ra những hậu quả nghiêm trọng

Trước tình trạng nhiễu loạn thông tin trên MXH, Đảng ta khẳng định báo chí báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng có vai trò vô cùng quan trọng trong định hướng nhận thức, hình thành dư luận xã hội và nâng cao hiệu quả của phản biện xã hội Bên cạnh đó, thông tin về ĐHVD đăng tải trên báo mạng điện tử cần bám sát thực tiễn, khách quan, thời sự, dễ hiểu, hấp dẫn sẽ thu hút sự quan tâm của công chúng, tạo hiệu quả tuyên truyền, định hướng tư tưởng cao hơn

Một số người có quan niệm cổ hủ, niềm tin thiếu khoa học, sai lầm, không

có cơ sở khoa học chứng minh rằng việc ăc, sử dụng bộ phận hoặc cá thể các

loài ĐVHD quý hiếm giúp tăng cường sức khỏe, chữa được nhiều bách bệnh Thế nhưng thực tế cho thấy, đó là quan niệm sai lầm bởi một số loài ĐVHD là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra một số đại dịch bệnh nguy hiểm làm giảm hệ miễn dịch và gây tử vong ở người như bệnh HIV từ tinh tinh, dịch SAR (2003), EBOLA (2014), MER (2018) hay đại dịch toàn cầu nCovid-19 bắt nguồn từ Trung Quốc từ cuối năm 2019

Theo nhận định của các tác giả trong tờ tạp chí “Epidemiology & Infection” được xuất bản trực tuyến bởi NXB Đại học Cambridge

ngày 23/1/2013, có viết: “Việc khảo sát và tuyên bố việc lây lan dịch bệnh bắt nguồn ĐVHD là khó khăn vì thông tin về số loài và phân bố trong không gian thường không đầy đủ Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, điều này có thể gây rủi ro lớn trên toàn thế giới đối với sức khỏe con người, động vật nuôi và ĐVHD đang bị đe dọa” 20 [39, tr 1509-1521]

Qua nhận định trên, có thể thấy nếu như dịch bệnh gây nguy hiểm cho con người bắt nguồn từ ĐVHD và bùng phát tại một vài khu vực ở bất kỳ quốc gia nào, thông tin báo chí cập nhật về dịch bệnh này hết sức quan trọng Báo chí không chỉ đưa tin về tình hình dịch bệnh cho người dân địa phương và các quốc gia khác biết cách phòng tránh, mà ngay chính những người bản địa sẽ thông thạo khi vực có xuất hiện, phân bố những cá thể được cho là nguồn lây bệnh

Từ đó, các cơ quan chức năng và cơ quan dịch tễ sẽ có những biện pháp tiêu hủy hoặc khử trùng đúng nơi, hạn chế, kiểm soát dịch bệnh lây lan rộng Những thông tin về dịch bệnh trên báo chí còn có tác động mạnh đến nhận thức của người dân rằng không nên ăn, tiêu thụ, chế biến, vận chuyển các loài ĐVHĐ

1.2.5 Đưa ra các giải pháp tốt để bảo vệ ĐVHD

Báo chí thông tin về một số công viên Thủy sinh ở Cuba triển khai dự án phục hồi chức năng đặc biệt, nhằm giúp các bệnh nhi khuyết tật, mắc chứng

20 Epidemiology & Infection (2013), A novel approach to assess the probability of disease eradication from a wild-animal reservoir host, NxB Đại học Cambridge

bệnh tự kỷ giao tiếp, hòa nhập với cộng đồng Điều đặc biệt ở phương pháp này chính là cho trẻ em chơi đùa với những con cá heo đã được huấn luyện, nhằm cải thiện kỹ năng giao tiếp, vận động cho những đứa trẻ đó Khi thông tin này được đăng tải trên các trang báo mạng điện tử, có rất nhiều phụ huynh có nhu cầu đưa con nhỏ đến chữa những căn bệnh tương tự hoặc mong chờ những dự

án này sẽ có mặt ngay tại đất nước mình

Do sự phát triển kinh tế nhanh chóng trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã trở thành một trong những thị trường ĐVHD lớn nhất thế giới Những lý do chính cho việc buôn bán là thiếu các chất thay thế khả thi cho các nguyên liệu thô được sử dụng trong các loại thuốc truyền thống của Trung Quốc (ví dụ: mật gấu, bột mật gấu, tê tê và các sản phẩm khác); Từ năm 2013, trong khuôn khổ xây dựng nền văn minh sinh thái, Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp chặt chẽ hơn về luật pháp, thực thi hành chính, xét xử tư pháp và hợp tác quốc tế về phòng ngừa và trừng phạt buôn bán bất hợp pháp Thời gian gần đây, trước sự bùng nổ và diễn biến xấu của đại dịch toàn cầu nCovid-19 xuất phát từ Vũ Hán, Trung Quốc, báo chí và dư luận trên cả thế giới đã tạo sức ép, buộc chính quyền các nước như Trung Quốc, Indonexia, Malaysia… ra lệnh đóng cửa, dẹp bỏ những khu chợ buôn bán, tiêu thụ các sản phẩm ĐVHD và các loài ĐVHD còn sống; thắt chặt an ninh trong việc nghiêm cấm, phát hiện, bắt giữ các hành vi xuất nhập khẩu, vận chuyển, buôn bán, tiêu thụ ĐVHD từ các nước khác đến quốc gia mình

Ngoài ra, báo mạng điện tử kịp thời đăng tải những vụ việc người dân có thể bị tấn công bởi loài ĐVHD dữ dằn như: vùng biển có cá mập tấn công người, gấu đuổi theo du khách khi đi trong rừng, hổ tấn công người dân để cảnh báo, nhắc nhở công chúng và đưa ra các kỹ năng sinh tồn khi bắt gặp loài ĐVHD nguy hiểm ra sao Bên cạnh đó, báo chí thông tin về một số loài gặm nhấm tàn phá lương thực, mùa màng kiến nông nghiệp mất mùa để nông dân chủ động phòng tránh và có những biện pháp ngăn chặn hiệu quả

1.2.6 Thông tin thực trạng buôn bán trái phép động vật hoang dã và tội

phạm tham nhũng trong buôn bán ĐVHD

Tội phạm ĐVHD đang ngày một gia tăng trên toàn cầu là mối đe dọa đến

hệ sinh thái, nền kinh tế, an ninh xã hội của mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ Hoạt động phạm tội có tổ chức đã gây ra những tác động tiêu cực, xâm hại tài nguyên thiên nhiên, hệ sinh thái, gây mất trật tự xã hội, sinh kế cộng đồng và nền kinh

tế Loại tội phạm ĐVHD này cũng là nguồn tài trợ cho các loại hình tội phạm khác, và có mối quan hệ chặt chẽ với tội phạm tham nhũng, bao che và rửa tiền của một số “ông lớn” có chức quyền và địa vị trong xã hội

Nhận thức được điều đó, báo chí có vai trò, nhiệm vụ trong việc phát hiện, cung cấp thông tin cho các cơ quan chức năng điều tra, làm rõ, xử lý các vụ án tiêu cực, buôn bán trái phép các loài ĐVHD Cơ quan báo chí và cơ quan điều tra đồng phối hợp trên cơ sở điều phối hoạt động hỗ trợ cho các chính phủ, các

cơ quan thực thi pháp luật về ĐVHD và làm luật cấp quốc gia Bên cạnh đó, báo mạng điện tử đẩy mạnh thông tin để ngăn chặn tội phạm buôn bán ĐVHD trái phép trên mạng lưới internet, các trang mạng xã hội Buộc chính quyền địa phương chịu trách nhiệm kiểm soát và chấm dứt tình trạng tiêu thụ ĐVHD trái phép trên địa bàn; Tăng cường tiếng nói của các cơ quan có thẩm quyền trong việc bảo vệ ĐVHD; Siết chặt quản lý việc cấp giấy phép gây nuôi thương mại ĐVHD; Đưa ra các biện pháp răn đe, xử lý theo pháp luật hiệu quả với nhóm tội phạm này Bên cạnh đó cũng để răn đe, cảnh cáo, không xem nhẹ những trường hợp đối tượng đang có ý đồ thực hiện hành vi phạm tội

Sau khi các cơ quan chức năng bắt giữ tội phạm vận chuyển, buôn bán, tàng trữ ĐVHD, số cá thể ĐVHD còn sống sẽ được xử lý một cách hợp lý Các loài động vật tịch thu sẽ cung cấp các giải pháp nhân đạo, hoặc tiếp tục nuôi nhốt các động vật này, hoặc thả chúng trở lại cuộc sống hoang dã hoặc áp dụng giải pháp mang lại cái chết không đau đớn cho những loài động vật này

Báo chí, đặc biệt là sự thông tin nhanh của báo mạng có vai trò thông tin

về các vụ bắt giữ cho công chúng biết Mặt khác, báo chí cung cấp thông tin chí các trung tâm giải cứu, bảo vệ ĐVHD ở Việt Nam đến nhận dạng loài và

có những phương án riêng Đối với một số cá tể loài ĐVHD còn sống và đang trong tình trạng bị thương, ốm yếu sẽ được nhanh chóng đưa về trung tâm chữa lành vết thương, phục hồi sức khỏe Một số loài sau khi phục hồi sức khỏe sẽ được tái thả về cuộc sống hoang dã ngoài tự nhiên hoặc các khu vườn quốc gia

có nhân viên chăm sóc, bảo vệ

Cũng từ những thông tin trên báo chí, một số cơ sở nghiên cứu khoa học biết đến thông tin này và đến nhận những loài ĐVHD còn sống về phục vụ việc nghiên cứu nguồn gen, nhân giống, giáo dục môi trường; một số trung tâm biểu diễn xiếc, vườn bách thú đến xin nhận cá thể ĐVHD từ các cơ quan chức năng

xử lý, tịch thu từ tội phạm theo đúng các thủ tục của pháp luật

1.3 Tiêu chí đánh giá chất lượng thông tin về ĐVHD trên báo mạng điện tử

1.3.1 Tính chính xác, kiểm chứng chặt chẽ của thông tin

Tính chính xác, khách quan, chân thực là sức mạnh của nền báo chí chính thống nói chung và báo mạng điện tử nói riêng Tính xác thực, kiểm chứng của thông tin phản ánh đòi hỏi bài báo phải phản ánh sự thật một cách chính xác với địa điểm, thời gian, không gian và con người (nhân chứng) Quy định của nội dung là không được bịa đặt hoặc tự ý thêm bớt nội dung một cách tùy tiện Đây là một điểm, giúp cộng với công chúng, độc giả có niềm tin khi lựa chọn thông tin trên báo chí thay vì những thông tin có thể chưa được kiểm chứng về

độ chính xác ở trên các trang tin không chính thống hay các trang mạng xã hội

Sự chính xác, chân thực trên báo mạng điện tử thể hiện ở chỗ cập nhật đúng thông tin về thời gian, địa điểm, sự kiện, sự việc, hiện tượng và con người trong vấn đề nói đến Ngoài ra, thông tin trên báo mạng điện tử cần có cái nhìn đa

chiều, chọn lọc, tuyệt đối thông tin không được nói quá, bịa đặt, tưởng tượng, suy diễn

Hiện nay, nhiều đối tượng tung tin giả trên các trang MXH với mục đích nhằm vào đối tượng cụ thể hoặc chỉ đơn giản để “câu tương tác”, chú ý, sự quan tâm của nhiều người Điều này đã làm “méo mó” nhận thức của một bộ phận công chúng trong xã hội, tạo nên sự hoang mang, lo sợ, mất uy tín, ảnh hưởng tới lòng tin của nhân dân với sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước Tính chính xác của thông tin có vai trò vô cùng to lớn, giúp định hướng dư luận xã hội trước tình trạng thông tin “fake news” sai sự thật, không đúng thuần phong mỹ tục, phản động tràn lan, khó kiểm soát

1.3.2 Tính thời sự, kịp thời của thông tin

Thông tin liên quan đến ĐVHD trên báo mạng điện tử chính xác, khách quan, kiểm duyệt chặt chẽ thôi chưa đủ mà cần thời sự và kịp thời, đúng lúc Tnh thời sự và kịp thời của thông tin được cập nhật liên tục trên trang báo mạng điện tử theo diễn biến trình tự thời gian, không gian và mức độ tăng dần, giảm dần, tầm quan trọng của vấn đề Hiện nay, các trang báo mạng điện tử đăng tải bài viết với tiêu chí nhanh giúp độc giả có thể chủ động, liên tục nắm bắt dòng

sự kiện đang diễn ra theo từng phút, từng giờ, từng ngày Quan trọng nhất là khi có thông tin tràn lan trên mạng xã hội, tính kịp thời đúng lúc có vai trò định hướng dư luận và không hoang mang cho nhân dân

Ví dụ như thông tin về thảm họa cháy rừng Amazon, tờ Lao Động Online

đã cập nhật thông tin xung quanh vụ cháy này liên tục như sau: Vào lúc 07:20 ngày 25/08/2019, tờ báo thông tin về sự phá hủy của vụ cháy rừng Amazon được cho là nguy hiểm hơn nhiều so với vũ khí hủy diệt hàng loạt đối với con người, hệ sinh thái, ĐVHD và bầu khí quyển21 Đến 11:00 cùng ngày, tờ báo đưa thêm thông tin từ các chuyên gia nhận định tình hình cháy rừng Amazon

21 Lao Động (25/08/2019), Cháy rừng Amazon tàn phá trái đất như vũ khí hủy diệt hàng loạt, https://laodong.vn/the-gioi/chay-rung-amazon-tan-pha-trai-dat-nhu-vu-khi-huy-diet-hang-loat-751066.ldo

đã nguy kịch và không còn là chuyện nội bộ của Brazil mà trở thành vấn đề khẩn cấp quốc tế22 Ngày 30/8, tờ báo đưa ra thông tin về vụ cháy rừng đã trở thành thảm họa của toàn cầu23 Những thông tin được cập nhật liên này đã cung cấp cho độc giả những cái nhìn tổng quát, khách quan về tình hình ngày càng nguy hiểm của vụ cháy rừng Amazon tác động người dân Brazil, ĐVHD sinh sống tại đó mà còn ảnh hưởng tới toàn thế giới

1.3.3 Tính độc đáo, đa chiều của thông tin

Thứ nhất, tính độc đáo của thông tin thể hiện ở chỗ, bên cạnh việc đưa

những thông tin “bình thường”, ví dụ như một số thông tin cơ bản giới thiệu về con vật có đặc điểm gì, hình dáng của nó ra sao Tận dụng được lợi thế về mặt

đa phương tiện, một số tờ báo mạng điện tử đã đẩy mạnh sản xuất nhiều thông tin có liên quan đến ĐVHD thú vị, hấp dẫn độc giả Những thông tin này không nhất thiết đăng trên những chuyên mục riêng về ĐVHD mà có thể đăng tải ở bất cứ chuyên mục khác như Du lịch, Ẩm thực, Thế giới, Công nghệ, Chuyện lạ…

Trao đổi về vấn đề này, nhà báo Nguyễn Anh Tú, báo Zing News chia sẻ:

“ĐVHD là một đề tài có sức hút, đặc biệt khi các vấn đề liên quan đến quyền động vật và bảo vệ môi trường đang được quan tâm nhiều hơn Du lịch và động vật, đặc biệt là ĐVHD vốn có mối liên kết chặt chẽ nhưng trước nay vẫn chưa được nhìn nhận đúng đắn Nhiều người vẫn nghĩ động vật nói chung và ĐVHD nói riêng phục vụ nhu cầu giải trí của con người là điều dĩ nhiên Từ đó, dẫn đến những việc như bạo hành động vật, khai thác bừa bãi, ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của chúng Do đó, đưa tin về ĐVHD trên mục du lịch cũng là cách hướng độc giả du lịch có trách nhiệm hơn và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, động vật”

https://laodong.vn/the-gioi/chay-Thứ hai, thông tin về ĐVHD không chỉ cung cấp kiến thức mà còn là

những công trình nghiên cứu khoa học, những thông tin khoa học về ĐVHD giúp cho độc giả có thể vận dụng, tìm tòi, nghiên cứu về lĩnh vực ĐVHD

Thứ ba, thông tin ĐVHD nhiều chiều, nhiều góc độ tiếp cận giúp cho công

chúng húng nhận thức sâu sắc hơn bản chất các sự kiện và vấn đề thực tiễn đang đặt ra Thông qua các phương thức thông tin như tin sự kiện, giải thích và phân tích, bình luận chuyên luận cho đến các dạng thức tiểu phẩm, bút ký, tranh ảnh, biếm họa để không gây nhàm chán cho người đọc Thay vì đưa tin theo cách bình thường, báo mạng điện tử thường chọn lọc các góc nhìn lạ, mới, có thể liên quan đến trào lưu thịnh hành (Trend) để tăng sự hấp dẫn cho thông tin

Ví dụ: Cách đưa thông tin về một số địa điểm du lịch trên thế giới có nuôi thả các đàn chim bồ câu để thu hút du khách, thì báo Zing News lại đẩy thông tin

trở nên độc đáo và hấp dẫn khi nói chim bồ câu “đội mũ cao bồi lang thang ở Las Vegas” 24 Chắc chắn, khi đọc và xem ngay phần tiêu đề độc đáo và hấp

dẫn, người đọc sẽ đặt ra nhiều câu hỏi và muốn xem ngay thông tin đó để hiểu

vì sao những chú chim lại đội mũ cao bồi

1.3.4 Tính mục đích

Thông tin báo chí tác động đến đông đảo người, nên mục đích đầu tiên của báo chí là mục đích chính trị Do đó tính tất yếu, khách quan và phổ biến của mục đích thông tin và tính chính trị của mục đích trong thông tin báo chí là điều

dễ hiểu, không phải thông tin để mà thông tin

Thứ nhất, báo chí trực tiếp tuyên truyền quan điểm tư tưởng mà có sự báo

chí đại diện Đối với báo chí Việt Nam, đó là tuyên truyền đường lối, quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản và pháp luật của Nhà nước Việt Nam Bao gồm tuyên truyền nội dung các bộ luật bảo vệ đa dạng sinh học,

24 Zing News (22/12/2019), Chim bồ câu đội mũ cao bồi thang thang ở Las Vegas, chim-bo-cau-doi-mu-cao-boi-lang-thang-o-las-vegas-post1024646.html

https://zingnews.vn/video-luật phát triển và bảo vệ rừng, các công ước, chính sách bảo vệ ĐVHD trên thế giới và khu vực, các bộ luật dân sự, hình sự cho tội phạm ĐVHD…

Thứ hai, báo chí là công cụ truyền tải thông tin về ĐVHD đến công chúng

thông qua sự kiện và vấn đề thời suy chọn và thông tin sự kiện, vấn đề thời sự Qua đó, báo chí là diễn đàn của nhân dân vừa mang mục đích nâng cao nhận thức của người dân trong việc đấu tranh, bảo vệ môi trường sống và các loài ĐVHD

Thứ ba, báo chí chủ động tuyên dương những thành tựu, cá nhân xuất sắc,

phê bình, lên án những hành vi làm sai, làm tráo trái pháp luật của Đảng và Nhà nước, gây nguy hại đến hệ sinh thái, các loài ĐVHD trong xã hội

1.3.5 Tính đại chúng (dễ hiểu) của thông tin

Đối tượng mà báo chí cần tác động chính là công chúng trong xã hội Một trong những vai trò lớn nhất của báo chí thông tin để phục vụ đời sống nhận thức và định hướng dư luận xã hội Do đó, thông tin về ĐVHD đăng tải trên báo chí phải sử dụng ngôn từ dễ hiểu, gần gũi, quen thuộc, phù hợp với mọi lứa tuổi, sở thích, trình độ nhận thức chung của nhân dân, giúp nhân dân có thể hiểu một cách dễ dàng và hiểu ngay Công chúng báo chí có thể hiểu như nhau mới có khả năng thống nhất nhận thức nhanh và cùng hành động nhanh, cũng như thống nhất phương thức ứng xử với vấn đề đang diễn ra

1.3.6 Tính tương tác

Tương tác xã hội trong báo chí là một trong những đặc điểm của báo mạng điện tử nhờ có sự giúp đỡ của công nghệ thông tin và truyền thông số Tương tác xã hội ở đây thể hiện ở hai chiều qua lại giữa chủ thể với khách thể truyền thông, giữa cơ quan truyền thông và công chúng Thông qua những thông tin

về ĐVHD dễ hiểu trên báo chí, công chúng báo mạng điện tử có thể tham gia tương tác, phản biện, đóng góp các ý kiến, nguyện vọng với cơ quan báo mạng điện tử nhằm cải thiện, phát triển thông cho báo chí, đáp ứng nhu cầu cần thiết của người dân