24 CHƯƠNG I TỔNG QUAN I CƠ SỞ LÝ LUẬN Qua giảng dạy môn Tin học ở trường THCS Thanh Thuỷ, bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh lớp 8 cảm thấy môn lập trình Pascal khó, khô khan và cực kỳ rời rạc Mới đầu các em cũng rất sợ vì khi thấy giải một bài toán ở ngoài thì đơn giản và chỉ trong vòng vài giây có thể nhẩm ra kết quả còn ở trong lập trình cũng bài toán đó mà phải làm đến hàng chục phút mà có thể cho kết quả sai Pascal trở nên quá xa lạ và khó khăn đối với người sử dụng và nhất là đối v.
Trang 1Tâm lý các em đều cho rằng môn Tin học không phải là môn học chính, do đókhông cần phải để tâm đến "nó" Những tiết học lý thuyết thì ghi chép qua loa choxong chuyện bằng không thì ghi chép "giả vờ" để thầy cô khỏi chú ý hay nhắc nhởtrong lúc giảng bài Trong những tiết thực hành chỉ một vài học sinh thật sự chú tâmsuy nghĩ xây dựng thuật toán, viết chương trình đa số còn lại tranh thủ chơi gamehoặc làm việc riêng Buồn thay cho một số học sinh khi được kiểm tra vở tại thờiđiểm sắp kết thúc học kỳ 2 mà chỉ ghi được 5 bảy trang cho cả một chương trìnhkhá dài trong cuốn Tin học quyển 3.
Xét ở một góc độ nào đó Lập trình cũng là một môn học khó đối với học sinhTHCS Khó ở đây không phải do tính phức tạp của môn học hay phạm vi kiến thứcquá rộng lớn Nếu đem so sánh môn học Lập trình và các phân môn Toán học ởtrường THCS thì Lập trình Pascal gọn nhỏ hơn nhiều lần
Lập trình Pascal "khó" đối với học sinh THCS ở chỗ: Môi trường lập trìnhPascal có giao diện và các từ khóa đều bằng tiếng Anh, các dòng thông báo hay trợgiúp cũng vậy Bình diện chung học sinh THCS vốn tiếng Anh không nhiều, đa sốcác em còn hạn chế về tiếng Anh Đây là một khó khăn cho việc hiểu được Pascal
Một vấn đề nữa cũng là rào cản đối với việc các học sinh THCS tiếp cận vớilập trình Pascal đó là: Tư duy Toán của các em dừng lại ở mức độ Sách giáo khoaToán THCS do đó kỹ năng phân tích, tổng hợp, xây dựng thuật toán cho mỗi bàitoán hay vấn đề cần lập trình chưa tốt Các em vẫn thụ động trong việc tiếp cận bàitoán, sắp xếp tư duy, xây dựng thuật giải
Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn trăn trở làm thếnào nâng cao chất lượng kỹ năng lập trình cho học sinh lớp 8 Việc tiếp cận với mônhọc rất khó khăn, phải làm rất nhiều lần và thực hành rất nhiều tiết các em mới hiểu
Trang 3trình Nhất là những năm gần đây Ngành giáo dục luôn thành lập đội tuyển tham dự
kì thi học sinh giỏi môn Tin học lớp 8, 9, thi THPT chuyên Tin… Điều đó đã thúcđẩy tôi trong quá trình giảng dạy phải nghiên cứu tìm tòi biện pháp, kinh nghiệm đểgiúp cho các em có sự đam mê học tập về lập trình, giúp các em biết được quy trìnhlập trình như thế nào và định hướng cho học sinh cách để trở thành một nhà lập
trình thì cần phải biết “Những kỹ năng cơ bản để giải bài toán trên máy tính bằng ngôn ngữ lập trình Pascal” Giúp các em yêu thích lập trình và học lập trình trong
sự hứng thú
II PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN TẠO RA SÁNG KIẾN
1 Nghiên cứu lý thuyết:
Cơ sở để tìm hiểu kỹ năng cơ bản để giải bài toán trên máy tính bằng ngônngữ lập trình Pascal trong Tin học quyển 3 Tìm hiểu phương pháp dạy học, chuẩnkiến thức kỹ năng môn Tin học ở trường phổ thông, Tài liệu bồi dưỡng giáo viên,Sách giáo khoa Tin 8
2 Nghiên cứu thực tế:
- Thông qua học sinh làm được bài thi trong các kỳ kiểm tra học kỳ, thi họcsinh giỏi các cấp
- Thăm dò ý kiến học sinh và đồng nghiệp
- Phương pháp quan sát khoa học: Quan sát ý thức thái độ học tập của họcsinh ở các tiết học trong quá trình dạy học và các tiết dự giờ
- Phương pháp điều tra: Điều tra hứng thú học tập và kết quả học tập của họcsinh
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Nghiên cứu các tài liệu, lýluận khác nhau tạo ra một hệ thông lý thuyết mới đầy đủ và sâu sắc về giải bài toánbằng cách lập trình Pascal
- Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết: Sắp xếp, lựa chọn các bài
toán theo dạng và cách giải cho từng dạng Hệ thống các dạng, các bài tập từ dễ đếnkhó, các điểm cần lưu ý khi giải bài tập
III MỤC TIÊU CỦA SÁNG KIẾN
- Giúp học sinh biết được: Các bước giải bài toán bằng cách lập trình, cácyêu cầu khi giải bài toán bằng cách lập trình và các dạng bài tập khi giải bài toánbằng cách lập phương trình
Trang 4- Giúp học sinh hình thành được phương pháp giải bài toán bằng cách lậptrình nói chung và phương pháp giải từng dạng bài tập nói riêng.
- Phương pháp dạy học phù hợp với năng lực của học sinh, đặc biệt động viênkhích lệ học sinh yếu để gây hứng thú học tập cho học sinh
- Tích hợp các môn học như toán, tiếng anh, …
- Tạo cho học sinh niềm hứng thú và say mê trong lập trình để từ đó giúp cho các
em phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen làm việc độclập và kỹ năng lập trình Bên cạnh đó, học sinh còn biết vận dụng để giải quyết các bàitoán thường gặp trong thực tế; gây hứng thú trong học tập, làm cho “học” là quá trìnhkiến tạo; là niềm say mê để từ đó học sinh biết khai thác và xử lý thông tin, tự hìnhthành hiểu biết, năng lực và phẩm chất
- Khi thực hiện nội dung này bản thân tôi là giáo viên tin học cũng thấy mìnhtrở nên năng động, sáng tạo, phát huy được chuyên môn của mình
Trang 5là một việc làm mới mẻ Đề bài cho không phải là những những cái có sẵn nhưtrong toán học mà bắt buộc học sinh phải chuyển đổi được mối quan hệ giữa các đạilượng được mô tả bằng toán học sang ngôn ngữ lập trình PC Nội dung của các bàitoán này, hầu hết đều gắn với toán học, gắn với các hoạt động thực tế của conngười, xã hội hoặc tự nhiên, … Do đó khi giải toán học sinh thường mắc sai lầm vàkhó chuyển sang ngôn ngữ lập trình PC Mặt khác, nội dung bài: “Giải bài toán trênmáy tính bằng ngôn ngữ lập trình” trong sách giáo khoa tin học 8 quyển 3 mới chỉđưa ra được các ví dụ, chưa phân loại dạng toán, chưa khái quát được cách giải chomỗi dạng
2 Những tồn tại, hạn chế
- Kết quả môn học còn chưa thực sự tốt
- Một số học sinh chưa đam mê với môn Tin học 8
- Môn Tin học 8 là môn học khó (Kiến thức tự nhiên, khô khan, cứng nhắc,chương trình học nặng, đòi hỏi học sinh trong quá trình học tập phải có óc quan sátthực tế, phải tư duy toán học)
- Học sinh trong trường một phần tư duy cũng như việc tiếp thu kiến thức củacác em còn hạn chế
Khi chưa áp dụng SKKN, tôi đã tiến hành kiểm tra khảo sát 3 lớp 8 củatrường THCS Thanh Thủy vào dịp đầu học kỳ I năm học 2021 – 2022
Đề khảo sát (Thời gian 30 phút)
Khởi động Free Pascal và viết chương trình để tính các biểu thức sau đây:
Trang 63 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
- Xét ở một góc độ nào đó Lập trình cũng là một môn học khó đối với họcsinh THCS Khó ở đây không phải do tính phức tạp của môn học hay phạm vi kiếnthức quá rộng lớn Nếu đem so sánh môn học Lập trình và các phân môn Toán học ởtrường THCS thì Lập trình PC gọn nhỏ hơn nhiều lần
- Lập trình PC "khó" đối với học sinh THCS ở chỗ: môi trường lập trình PC
có giao diện và các từ khóa đều bằng tiếng Anh, các dòng thông báo hay trợ giúpcũng vậy Bình diện chung học sinh THCS vốn tiếng Anh không nhiều, đa số các
em còn hạn chế về tiếng Anh Đây là một khó khăn cho việc hiểu được PC
- Số lượng học sinh trong một lớp học còn quá đông trên 40 học sinh một lớp,diện tích phòng máy nhỏ hẹp, không khí trong phòng máy không thoáng mát làmcho học sinh không tập trung vào bài giảng ảnh hưởng rất lớn trong quá trìnhgiảng dạy và học tập
- Vẫn còn một số em học sinh tiếp thu kiến thức còn chậm, đặc biệt là kỹnăng cơ bản để giải bài toán trên máy tính bằng ngôn ngữ lập trình PC
- Sự quan tâm của phụ huynh đến việc học tập của con em chưa cao, ít cóđiều kiện chăm sóc, giáo dục và định hướng cho con em trong việc học tập
- Một số học sinh chưa coi trọng môn học, xem đây là một môn phụ nên chưa
có sự đầu tư thời gian cho việc học Ngoài ra, ở chương trình Tin học 8, các em phải
Trang 7làm quen, tiếp cận với ngôn ngữ lập trình PC là một phần mềm có cấu trúc phức tạp,ngôn ngữ lập trình bằng tiếng anh Mặc khác để thực hiện được một chương trìnhthì các em phải có một kiến thức toán học nhất định
4 Tính cấp thiết cần tạo ra sáng kiến
- Hiện nay nước ta cũng như các nước trên thế giới đang cạnh tranh vềnghành công nghệ chế tạo máy cũng như các sản phẩm phần mềm giúp ích cho conngười trên mọi lĩnh vực Vậy làm thế nào để làm được điều đó: nhờ vào ngành côngnghệ thông tin (CNTT)
- Nền tin học của một quốc gia được xem là sự phát triển nếu nó đóng gópđược phần đáng kể vào nền kinh tế quốc dân và vào kho tàng tri thức chung của thếgiới
- Lịch sử nhân loại đã chứng kiến những cuộc cách mạng về CNTT với sự trợgiúp của máy tính và hệ thống máy tính, con người đã nâng cao năng suất và tựđộng hóa ngày một hiệu quả hơn và một trong những ứng dụng không thể khôngnhắc đến đó là những ứng dụng phần mềm của máy tính với nền CNTT hiện nay.Phần mềm máy tính ngày một đi lên và phát triển với những ngôn ngữ lập trìnhkhác nhau và cụ thể là ngôn ngữ lập trình PC PC là một ngôn ngữ lập trình có cúpháp chặt chẽ, đơn giản và dễ hiểu
- Do vậy, Việt Nam nói chung và ngành giáo dục đào tạo nói riêng phải đầu tưphát triển về mọi mặt Đặc biệt là nguồn nhân lực tri thức tức là phải đào tạo ra một thế
hệ trẻ năng động, thông minh, độc lập, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ
để làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhucầu trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
- Là một giáo viên Tin học một trong các mục tiêu khi đưa tin học vào trườnghọc là nhằm giúp học sinh không chỉ biết soạn thảo mà còn phải có khả năng phântích, tổng hợp, trừu tượng hoá, khái quát hoá vấn đề và đặc biệt là phát triển tư duy,sáng tạo, làm nền tảng để học tốt các môn hoa học khác
- Từ thực tế trên, tôi mạnh dạn viết sáng kiến với hy vọng chia sẻ kinh
nghiệm dạy học với đồng nghiệp, đồng thời cùng nhau vận dụng vào thực tiễn dạyhọc môn Tin học 8 THCS, giúp học sinh hứng thú học tập, khuyến khích tự học, tựcập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; từ đó nâng cao chất lượngmôn học
II CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN
Pascal là ngôn ngữ lập trình cho máy tính thuộc dạng mệnh lệnh, đượcNiklaus Wirth phát triển vào năm 1970, là ngôn ngữ đặc biệt thích hợp cho nhiều
Trang 8thế hệ học sinh, là ngôn ngữ vỡ lòng trong chương trình học Ở môi trường này, họcsinh sở hữu một lượng tài nguyên là các kiểu dữ liệu đơn giản, cùng với các câulệnh rõ ràng, trong sáng, nhất quán và rất dễ thuộc Tuy nhiên, nó đòi hỏi người lậptrình tài bố cục, thiết kế một thuật toán sao cho đúng đắn, hiệu quả và tối ưu, rồi vậndụng các quy tắc cú pháp để viết ra được những câu lệnh phù hợp Vì thế kỹ năng
cơ bản để giải bài toán trên máy tính bằng ngôn ngữ lập trình PC thì cần các bướcsau:
- Xác định bài toán
- Tìm cấu trúc dữ liệu biểu diễn thuật toán
- Xây dựng thuật toán
- Viết chương trình
- Kiểm thử chương trình
- Tối ưu chương trình.
1 Xác định bài toán:
1.1 Khái niệm bài toán:
Đã là học sinh thì thường xuyên gặp các bài toán ở nhiều dạng khác nhautrong mọi cấp học Tuy nhiên không phải bài toán nào cũng dễ dàng để thực hiệnđược và cho kết quả tốt Nhưng đối với bất kỳ một bài toán nào thì học sinh cũngđược giáo viên hướng dẫn là phải đọc kỹ đề rồi xác định nó : A B
Trong đó:
A là giả thiết: Điều kiện ban đầu hay cái đã cho khi bắt đầu giải bài toán
B là kết luận: Mục tiêu cần đạt được hay cái phải tìm, phải làm ra khi kết thúcbài toán
là suy luận: Giải pháp cần xác định hay một chuỗi các bước cần thực hiện
từ A đến B
1.2 Bài toán trên máy vi tính:
Bài toán trên máy cũng mang đầy đủ các tính chất của bài toán tổng quát trên,nhưng nó lại được diễn đạt theo một các khác
- A: Là đưa thông tin vào – thông tin trước khi xử lý (Input)
- B: Là đưa thông tin ra – kết quả sau khi xử lý (Output)
- : Là chương trình tạo từ các câu lệnh cơ bản của máy tính cho phép xử lý
từ A đến B
1.3 Xác định bài toán:
Việc xác định bài toán là xác định xem ta phải giải quyết vấn đề gì? Với giảthiết nào đã cho và với lời giải cần đạt những yêu cầu gì Khác với các bài toánthuần túy trong toán học là chỉ cần xác định rõ giả thiết và kết luận chứ không cần
Trang 9xác định yêu cầu về lời giải, đôi khi những bài toán tin học trong thực tế chỉ cần tìm
lời giải tốt tới mức nào đó, thậm chí là chỉ ở mức chấp nhận được (nếu lời giải tốt nhất đòi hỏi quá nhiều thời gian và chi phí).
Input Process Output (Dữ liệu vào Xử lý Kết quả ra)
1.4 Một số ví dụ:
Ví dụ 1: Tính diện tích hình vuông.
Các bước xác định cho bài toán:
- Thông tin vào (Input): Cạnh hình vuông a
- Thông tin ra (Output): Kết quả diện tích khi đưa a vào
- Các dữ liệu cần xử lý để chế biến thông tin như:
+ Lần lượt đưa giá trị a vào (cho a = 4)+ Áp dụng công thức tính diện tích hình vuông: a*a
+ Kết quả in ra là 16
Ví dụ 2: Giải phương trình bậc nhất dạng tổng quát bx + c =0
Các bước xác định cho bài toán:
- Thông tin vào (Input): Các số b, c
- Thông tin ra (Output): Nghiệm của phương trình bậc nhất
- Các dữ liệu cần xử lý để chế biến thông tin như:
+ Lần lượt đưa giá trị b, c vào (b = 3; c= - 6) + Áp dụng công thức:
Nếu b = 0 và c = 0 thì phương trình có vô số nghiệmNếu b = 0 và c ≠ 0 thì phương trình vô nghiệmNếu b ≠ 0 thì phương trình có nghiệm x = - c/b;
+ Kết quả in ra là x = 2
2 Tìm cấu trúc dữ liệu biểu diễn thuật toán:
Cấu trúc dữ liệu (data structure): Là kiểu dữ liệu mà bên trong nó có chứa
nhiều thành phần dữ liệu và các thành phần dữ liệu đấy được tổ chức theo một cấutrúc nào đó Nó dùng để biểu diễn cho các thông tin có cấu trúc của bài toán Cấutrúc dữ liệu thể hiện khía cạnh logic của dữ liệu Ví dụ cấu trúc dữ liệu đơn giảnnhất trong chương trình tin học lớp 8 là mảng
Các tiêu chuẩn khi lựa chọn cấu trúc dữ liệu:
Trang 10- Cấu trúc dữ liệu trước hết phải biểu diễn được đầy đủ các thông tin nhập vàxuất của bài toán.
- Cấu trúc dữ liệu phải phù hợp với các thao tác của thuật toán mà ta lựa chọn
để giải quyết bài toán
- Cấu trúc dữ liệu phải cài đặt được trên máy tính với ngôn ngữ lập trình đang
sử dụng
- Đối với một số bài toán, trước khi tổ chức dữ liệu ta phải viết một đoạnchương trình nhỏ để khảo sát xem dữ liệu cần lưu trữ lớn tới mức độ nào
3 Xây dựng thuật toán:
Đây là bước khó nhất đối với học sinh và cũng cho giáo viên khi dạy phầnnày vì các em quen giải bài toán cụ thể nào đó và giải bài toán bằng ngôn ngữ tựnhiên mà các em đã học còn bây giờ các em phải xây dựng thuật toán của một bàitoán tổng quát và bằng ngôn ngữ lập trình của máy
1.1 Khái niệm thuật toán:
Thuật toán là một hệ thống chặt chẽ và rõ ràng các quy tắc nhằm xác địnhmột dãy thao tác trên cấu trúc dữ liệu sao cho: với một bộ dữ liệu vào (Input), sau sốhữu hạn bước thực hiện các thao tác đã chỉ ra, ta đạt được kết quả đã định (Output)
1.2 Phương pháp biểu diễn thuật toán:
Trong phần này chúng ta cần đưa ra một phương pháp mô tả thuật toán mộtcách khoa học để học sinh nhận biết được quy trình làm việc của máy vi tính (Ngônngữ lập trình) làm việc như thế nào Ở bước này đòi hỏi người lập trình cần cónhững hiểu biết cơ bản về toán học thì khả năng biểu diễn thuật toán sẽ trở nên đơngiản hơn và sẽ thấy bài toán trở nên gần gũi Vì vậy trong phần này tôi sẽ đã đưa rahai phương pháp mô tả thuật toán một cách rõ ràng và khoa học nhất để các em dễdàng mô tả thuật toán đúng theo ý tưởng của mình
1.2.1 Phương pháp biểu diễn từng bước:
Phương pháp:
- Các thao tác của giải thuật được liệt kê từng bước
- Tại mỗi bước, sử dụng ngôn ngữ tự nhiên để diễn tả công việc phải làm
- Bước đứng trước (có số thứ tự nhỏ hơn) được thực hiện trước, thực hiệnxong bước này mới chuyển sang bước khác, không nhập nhằng
THUẬT TOÁN
Trang 11Thuật toán “Tìm vị trí xuất hiện đầu tiên của một số nguyên trong dãy số nguyên đã cho”:
- Bước 1: Nhập dãy số nguyên
- Bước 2: Nhập số nguyên a
- Bước 3: Gán cho phần tử so sánh (x) giá trị của số đầu tiên trong dãy
- Bước 4: So sánh a với x
+ Nếu a = x thì ghi nhận vị trí của phần tử x (i)
+ Nếu a ≠ x và x chưa phải phần tử cuối cùng trong dãy thì gán x bằngphần tử tiếp theo và lặp lại bước 4
+ Nếu a ≠ x và x là phần tử cuối cùng của dãy thì gán i = 0
- Bước 5: Nếu i ≠ 0 thì đưa ra vị trí cần tìm là i, ngược lại thông báo khôngtìm thấy
- Bước 6: Kết thúc
Thuật toán “Tìm ước số chung lớn nhất của 2 số nguyên dương a, b.
- Bước 1: Nhập 2 số nguyên dương là a, b
- Bước 2: So sánh giá trị a và b Nếu a bằng b thì sang bước 3, ngược lại akhác b thì sang bước 4
- Bước 3: Tìm được ước số chung là a và kết thúc chương trình
- Bước 4: Nếu a lớn hơn b thì ước số chung lớn nhất là a:= a - b và quay trởlại bước 2 Ngược lại ước số chung là b:= b - a và quay trở lại bước 2
2.1.2 Phương pháp biểu diễn bằng sơ đồ khối:
Phương pháp:
- Sử dụng mũi tên để quy định trình tự thực hiện các thao tác
- Sử dụng các hình khối để minh hoạ cho các lệnh hay thao tác
Thuật toán “Tính chu vi, diện tích hình tam giác”
Trang 12Thuật toán “Tìm giá trị lớn nhất của 1 dãy số nguyên
3 Tính chất của thuật toán:
- Tính dừng: Thuật toán phải kết thúc sau một số hữu hạn lần thực hiện cácthao tác
- Tính xác định: Sau khi thực hiện một thao tác thì hoặc là thuật toán kết thúchoặc là có đúng một thao tác xác định để được thực hiện tiếp theo
- Tính đúng đắn: Sau khi thuật toán kết thúc, ta phải nhận được Output cần tìm
Ví dụ: Với thuật toán tìm giá trị lớn nhất của dãy số nguyên đã xét ở trên
Sai
Trang 13- Tính dừng: Vì giá trị của i mỗi lần tăng lên 1 nên sau N lần thì i> N, khi đókết quả phép so sánh ở bước 3 xác định việc đưa ra giá trị Max rồi kết thúc.
- Tính xác định: Thứ tự thực hiện các bước của thuật toán được mặc định làtuần tự nên sau bước 1 là bước 2, sau bước 2 là bước 3 Kết quả các phép so sánhtrong bước 3 và bước 4 đều xác định duy nhất bước tiếp theo cần thực hiện
- Tính đúng đắn: Vì thuật toán so sánh Max với từng số hạn của dãy số vàthực hiện Max ai nếu ai > Max nên sau khi so sánh hết N số hạng của dãy thì Max
là giá trị lớn nhất
4 Viết chương trình
Viết chương trình là dùng ngôn ngữ lập trình cụ thể nào (Ngôn ngữ Pascal) đểdiễn tả thuật toán, cấu trúc dữ liệu thành câu lệnh để máy tính có thể thực hiện được vàgiải quyết đúng bài toán mà người viết chương trình mong muốn Và đây cũng là mộttrong những bước then chốt của người lập trình
Sau khi đã có thuật toán ta phải lập trình để thực hiện thuật toán đó Muốn lậptrình đạt hiệu quả cao, cần phải có kỹ thuật lập trình tốt Kỹ thuật lập trình tốt thể hiện
ở kỹ năng viết chương trình, khả năng gỡ rối và thao tác nhanh
Lập trình tốt không chỉ nắm vững ngôn ngữ lập trình là đủ, mà phải biết cáchviết chương trình một cách uyển chuyển, khôn khéo và phát triển dần dần để chuyểncác ý tưởng ra thành chương trình hoàn chỉnh Để đạt được những điều trên thì cơ bảnhọc sinh phải nắm được cấu trúc chung của một chương trình PC cần có những thànhphần nào
Một chương trình Pascal có các phần:
a Phần khai báo :
Phần này bắt đầu bằng từ khóa Program rồi tiếp đến là tên của chương trình
và chấm dứt bằng dấu chấm phẩy (;) Tên chương trình phải được đặt theo đúng quicách của danh hiệu tự đặt (thỏa mãn quy ước đặt tên trong PC) Phần này có thể có
hoặc không có cũng được
Ví dụ: Program Lap_trinh_Pascal;
Program bai_tap;
Trình tự tiếp theo của một chương trình PC có thể có một số hoặc tất cả cáckhai báo dữ liệu sau:
CONST: Khai báo hằng
TYPE: Định nghĩa kiểu dữ liệu mới
VAR: Khai báo các biến có dùng trong chương trình