“Phân tích điều kiện ra đời, đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa? Liên hệ với việc phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Xuất phát từ sự nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế hàng hóa ở Việt Nam nên tác giả xin chọn đề tài: “Điều kiện ra đời, đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa t

ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢI

KHOA CHÍNH TRỊ - QPAN - GDTC

*****

TIỂU LUẬN

HỌC PHẦN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Câu hỏi tiểu luận: “Phân tích điều kiện ra đời, đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa? Liên hệ với việc phát triển nền kinh tế thị

trường ở Việt Nam hiện nay ?”

Sinh viên thực hiện: Phạm Hồng Anh

Mã sinh viên: 72DCKT20060 Lớp: 72DCKT22

Khóa: 72 (2021-2025) Giảng viên hướng dẫn: Lê Thị Huyền

HÀ NỘI – 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2

I ĐIỀU KIỆN RA ĐỜI, ĐẶC TRƯNG VÀ ƯU THẾ CỦA SẢN XUẤT HÀNG HÓA 2

1 Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa 2

2 Đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa 4

II ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ

TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 7

1 Những mặt tất yếu khách quan tồn tại nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 7

2 Giải pháp phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 10 KẾT LUẬN 15 TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

LỜI MỞ ĐẦU

Sự ra đời của hàng hoá gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người Đánh dấu sự ra đời của hàng hoá là sự hình thành các bộ lạc Con người không thể tự sản xuất tất cả mọi thứ để có thể đáp ứng được nhu cầu của mình và họ bắt đầu trao đổi với nhau để đảm bảo sự sinh tồn Chính bởi vì tính cấp thiết của hàng hoá trong xã hội, từ trước Mác, đến Mác và sau Mác có rất nhiều lý luận ra đời nhằm nghiên cứu cho loại vật chất mang tên “hàng hoá” C.Mác đã khẳng định rằng sản xuất hàng hoá

và một nền lưu thông hàng hoá phát triển, thương mại, đó là tiền đề lịch sử của sự phát triển thương mại, là tiền đề của sự phát triển

tư bản Ngày nay hàng hoá đóng vai trò quan trọng trong phát triển đất nước, nó cũng là mắt xích quan trọng trong vấn đề sản xuất

Trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội nước ta, Đảng và Nhà nước ta

đã có nhiều chủ trương, đường lối để phát triển nền kinh tế quốc dân

Trong đó việc phát triển nền kinh tế hàng hóa là nhiệm vụ cơ bản nhất Nước ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, lại trải qua nhiều năm chiến tranh vì thế nền kinh tế không thể vươn lên một cách vững chắc, hàng hóa không đủ phục vụ cho nhu cầu của người dân Vì vậy, việc tạo ra một mối quan hệ nhằm thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa đi lên là một việc quan trọng của Đảng và Nhà nước ta trong thời kì quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội Xuất phát từ sự nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc phát triển kinh

tế hàng hóa ở Việt Nam nên tác giả xin chọn đề tài: “Điều kiện ra đời, đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa từ đó liên hệ với việc phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay?”

NỘI DUNG

I ĐIỀU KIỆN RA ĐỜI, ĐẶC TRƯNG VÀ ƯU THẾ CỦA SẢN XUẤT HÀNG HÓA

1 Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa

Theo C.Mác, sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức hoạt động kinh tế mà ở

đó, những người sản xuất ra sản phẩm nhằm mục đích trao đổi, mua bán Sản xuất hàng hóa không xuất hiện đồng thời với sự xuất hiện của xã hội loài người Nền kinh tế hàng hóa có thể hình thành và phát triển khi có các điều kiện:

Một là, phân công lao động xã hội

Phân công lao động xã hội là sự phân chia lao động trong xã hôi thành các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác nhau, tạo nên sự chuyên môn hóa của người sản xuất thành những ngành, nghề khác nhau Khi đó, mỗi người thực hiện sản xuất một hoặc một số loại sản phẩm nhất định, nhưng nhu cầu của họ lại yêu cầu nhiều loại sản phẩm khác nhau Để thỏa mãn nhu cầu của mình, tất yếu những người sản xuất phải trao đổi sản phẩm với nhau

Hai là, sự tách biệt về mặt kinh tế của các chủ thể sản xuất

Sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất làm cho giữa những người sản xuất độc lập với nhau, có sự tách biệt về lợi ích Trong điều kiện đó, người này muốn tiêu dùng sản phẩm của người khác phải thông qua trao đổi, mua bán, tức là phải trao đổi dưới hình thức hàng hóa C.Mác viết: “chỉ có sản phẩm của những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau mới đối diện với nhau như là những hàng hóa”

Sự tách biệt về mặt kinh tế giữa người sản xuất là điều kiện đủ để nền sản xuất hàng hóa ra đời và phát triển

Ba là, sản phẩm đó phải được đem ra trao đổi (mua – bán) trên thị trường

Những vật phẩm do con người làm ra, thỏa mán nhu cầu nào đó của con người nhưng không đêm trao đổi mua bán trên thị trường, mà chỉ để sử dụng cho nhu cầu của người sản xuất ra nó thì cũng không phải là hàng hóa Ví dụ như: Người nông dân sản xuất ra lúa, gạo nhưng chỉ để ăn thì lúa, gạo đó không phải là hàng hóa

Xét về hình thức tồn tại, hàng hóa có thể tồn tại ở dạng vật thể (hữu hình), cũng có thể tồn tại ở dạng phi vật thể (vô hình) Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hóa, khái niệm này cũng ngày càng được mở rộng,

có những thứ trước đây không được coi là hàng hóa thì nay cũng được đem trao đổi hoặc xử lý như một hàng hóa Ví dụ như quyền sử dụng đất, quyền

sở hữu trí tuệ, thương hiệu kinh doanh

Hàng hóa ra đời gắn liền với sự ra đời của sản xuất hàng hóa Nói cách khác, hàng hóa là đối tượng mà nền sản xuất hàng hóa hướng đến, sự ra đời, vận động, biến đổi của hàng hóa gắn liền với sự hình thành, phát triển của nền sản xuất hàng hóa Vậy sản xuất hàng hóa là gì? Sản xuất hàng hóa là một cách thức tổ chức sản xuất mà trong đó các sản phẩm làm ra dùng để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của một bộ phận hoặc đa số bộ phận người dân

sử dụng, chứ không phải để đáp ứng cho chính người trực tiếp sản xuất ra hàng hóa Sản xuất hàng hóa ra đời và tồn tại gắn kiền với hai điều kiện sau: Một là, có sự phân công lao động xã hội Phân công lao động xã hội là

sự phân chia lao động xã hội thành những ngành nghề khác nhau, tạo ra sự chuyên môn hoá lao động sản xuất Phân công lao động xã hội tuân theo các quy luật sau: Lao đông trong sản xuất vật chất - sản xuất phi vật chất; nông nghiệp - công nghiệp; lao động chân tay - lao động chất xám; phân công diễn

ra tại chỗ, theo vùng, lãnh thổ, quốc gia

Khi đã có phân công lao động xã hội, mỗi người sản xuất tạo ra một hoặc một số loại sản phẩm mà mình có khả năng, có điều kiện sản xuất thuận lợi

hơn, rộng ra là mỗi một cơ sở sản xuất chỉ sản xuất ra một loại sản phẩm nhất định Đối với loại sản phẩm này, họ có thể sản xuất vượt quá nhu cầu sử dụng của mình Trong khi đó, để thoả mãn nhu cầu đa dạng của cuộc sống,

họ cần phải có nhiều loại sản phẩm khác nhau, và như vậy, sẽ xuất hiện nhu cầu trao đổi sản phẩm giữa những người sản xuất với nhau Như vậy, phân công lao động xã hội làm cho những người sản xuất phụ thuộc vào nhau, đó

là tiền để để có sản xuất hàng hóa

Hai là, có sự tách biệt về mặt kinh tế của những người sản xuất Thực chất ở đây muốn nói tới quyền sở hữu, quyền chi phối của người sản xuất đối với sản phẩm do họ làm ra Sự tách biệt này chính là do quan hệ sở hữu khác nhau và sự phát triển của xã hội khác nhau về tư liệu sản xuất Do vậy, những sản phẩm làm ra phải thuộc quyền sở hữu nhà sản xuất và do họ chi phối Người này sử dụng sản phẩm của người khác phải được thông qua trao đổi, mua bán Như vậy, sự tách biệt về mặt kinh tế giữa những người sản xuất làm cho họ độc lập với nhau, có thể đứng đối diện với nhau trong quan

hệ trao đổi các sản phẩm do họ làm ra

Như vậy, phân công lao động xã hội làm cho những người sản xuất phụ thuộc vào nhau, sự tách biệt về mặt kinh tế lại làm cho họ độc lập với nhau

Đó là mâu thuẫn mà chỉ có sự ra đời của sản xuất hàng hoá mới giải quyết được Đây là hai điều kiện cơ bản, cần và đủ của sản xuất hàng hóa, nếu thiếu một trong hai điều kiện trên, nền sản xuất hàng hóa sẽ không xuất hiện

2 Đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa

Sản xuất hàng hoá ra đời là từ sản xuất tự cấp tự túc và thay thế nó trong quá trình lịch sử lâu dài Sản phẩm của lao động chỉ mang hình thái hàng hoá khi nhằm đưa ra trao đổi, mua bán trên thị trường Nghĩa

là, có thể có yếu tố sản phẩm của người lao động song không phải là hàng hoá khi sản phẩm đó không nhằm mục đích sản xuất để trao đổi Hàng

hoá có thể sử dụng cho nhu cầu cá nhân hoặc nhu cầu sản xuất Hàng hoá có thể tồn tại ở dạng vật thể hoặc ở dạng phi vật thể

Kinh tế hàng hóa ra đời, gắn liền với các phạm trù: hàng hóa, tiền tệ, trao đổi, giá cả, giá trị là kiểu tổ chức kinh tế trong đó từ sản xuất đến tiêu dùng phải thông qua khâu trung gian là thị trường Đó có thể coi là những đặc trưng riêng của sản xuất hàng hóa so với kiểu tổ chức kinh tế

tự cung, tự cấp Nhắc đến sản xuất hàng hóa là nhắc đến mối liên hệ giữa người mua và người bán, xung quanh đối tượng là hàng hóa và tiền tệ Ở

đó, mục đích của người bán là giá cả, giá trị, còn mục đích mà người mua hướng đến là giá trị sử dụng Hoạt động mua bán, trao đổi diễn ra trên thị trường, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế khách quan: quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu Những ưu thế của sản xuất hàng hóa được thể hiện qua những nội dung sau đây:

Một là, sản xuất hàng hóa ra đời đã phá vỡ tính tự cấp tự túc, bảo thủ trì trệ, lạc hậu, giải phóng lực lượng sản xuất

Sản xuất tự cung tự cấp với mục đích sản xuất ra những giá trị sử dụng

để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của chính người sản xuất, nên không tạo

ra động lực thúc đẩy sản xuất phát triển Sản xuất hàng hóa là sản xuất cho người khác, cho xã hội, sản xuất để bán, vì mục tiêu lợi nhuận, do đó

nó tạo ra động lực mạnh mẽ thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Sản xuất hàng hóa không những giúp cho người mua và người bán có quan

hệ với nhau, mà còn tạo ra mối liên hệ giữa những người sản xuất nhỏ

lẻ, giữa các cộng đồng dân cư, rộng hơn là giữa các quốc gia, dân tộc Tính chất cát cứ, vùng miền bị xóa nhòa, khi đó, một hàng hóa được sản xuất

ra ở một nơi trở thành sản phẩm tiêu dùng ở một địa phương khác, thỏa mãn nhu cầu của người khác Tính tự cấp, tự túc, bảo thụ trì trệ, lạc hậu dần mất đi, mở đường cho lực lượng sản xuất có bước phát triển vượt bậc, khối lượng hàng hóa tạo ra ngày càng nhiều vì giờ đây, hàng hóa

người sản xuất làm ra sẽ phục vụ cho nhu cầu của hàng triệu người tiêu dùng khác

Hai là, sản xuất hàng hóa thúc đẩy cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm

Trong sản xuất tự cung tự cấp, quy mô sản xuất nhỏ, chủ yếu dựa vào nguồn lực sẵn có của tự nhiên, nhu cầu tiêu dùng thấp nên không có cạnh tranh, không tạo ra động lực mạnh mẽ thúc đẩy cải tiến kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm Với lực lượng sản xuất thủ công lạc hậu, người lao động chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, nên nền sản xuất tự cung tự cấp không thể tạo năng suất lao động cao, không tạo ra tích lũy cần thiết để tái sản xuất mở rộng

Sản xuất hàng hóa là sản xuất ra sản phẩm để bán, do đó có sự cạnh tranh gay gắt giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh Để giành ưu thế trong cạnh tranh, người sản xuất phải năng động, sáng tạo, linh hoạt, thường xuyên cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất để tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm Cùng với đó là việc tiết kiệm chi phí sản xuất nhằm mục đích thu lợi nhuận cao càng thúc đẩy người sản xuất phải quan tâm tới cải tiến kỹ thuật, ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất kinh doanh, từ đó góp phần thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Mặt khác, phân công lao động là điều kiện cho sự ra đời của sản xuất hàng hóa, nhưng khi sản xuất hàng hóa càng phát triển lại tác động làm cho phân công lao động càng trở nên sâu, rộng hơn, không chỉ theo chiều rộng mà còn mở rộng theo chiều sâu Phân công lao động xã hội phát triển góp phần thúc đẩy cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm

Ba là, sản xuất hàng hóa thúc đẩy giao lưu văn hoá

Sản xuất tự cung tự cấp, quy mô mang tính khép kín, điều kiện sản xuất hạn hẹp, sản phẩm sản xuất ra chỉ để phục vụ nhu cầu nội tại của bản thân người sản xuất mà không có nhu cầu và động lực trao đổi, giao

lưu với bên ngoài khiến cho sản xuất mang tính cát cứ, vùng miền, người sản xuất không có điều kiện để mở rộng hoạt động giao lưu kinh tế - xã hội Từ đó ngày càng làm tăng tính khép kín, bảo thủ trong cả sản xuất

và quan hệ xã hội

Sản xuất hàng hóa ra đời không chỉ góp phần mở rộng giao lưu kinh

tế mà còn mở rộng giao lưu văn hoá, làm thoả mãn ngày càng tốt hơn đời sống tinh thần của con người Sản xuất hàng hóa tạo ra năng suất lao động cao, chất lượng hàng hóa ngày càng cải thiện và khối lượng ngày càng nhiều, chủng loại đa dạng và phong phú làm cho thị trường được

mở rộng, giao lưu kinh tế - xã hội giữa các vùng, các miền, các địa phương

và quốc tế phát triển, tạo điều kiện thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao của con người Mỗi sản phẩm hàng hóa giờ đây không chỉ đơn thuần là vật phẩm đem ra trao đổi, mua bán trên thị trường mà còn phản ánh đặc trưng mỗi vùng miền, phản chiếu đời sống vật chất, tinh thần của người lao động

II ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Những mặt tất yếu khách quan tồn tại nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

Kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kiểu tổ chức kinh tế sản xuất hàng hóa, ở đó các quan hệ kinh tế đều được thực hiện trên thị trường, thông qua trao đổi, dưới sự chi phối của các quy luật kinh tế khách quan Như vậy, xét về bản chất, kinh tế thị trường cũng chính là kinh tế hàng hóa Xét về trình độ, kinh tế thị trường là một giai đoạn có trình độ phát triển cao của kiểu tổ chức kinh tế sản xuất hàng hóa Đó là khi mà tất cả sức lao động, dịch vụ, chất xám, đều là hàng hóa; khi thị trường được

mở rộng phong phú, hoàn thiện, đồng bộ; khi các quan hệ kinh tế trong

quá trình tái sản xuất xã hội đều được tiền tệ hóa Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, quan hệ hàng hóa - tiền tệ cũng ngày càng được

mở rộng, kiểu tổ chức kinh tế sản xuất hàng hóa lần lượt phát triển qua các giai đoạn khác nhau: sản xuất hàng hóa, kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường

Đối với Việt Nam, Đảng ta luôn kiên định con đường, mục tiêu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Sau 35 năm đổi mới, cùng với những vấn đề đúc rút từ thực tiễn phát triển đất nước, quan điểm của Đảng về nền kinh tế thị trường định hưỡng xã hội chủ nghĩa không ngừng được phát triển và ngày càng hoàn thiện Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đó là“nền KTTT định hướng XHCN Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường; đồng thời, bảo đảm định hướng XHCN phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tồn tại ở Việt Nam

là tất yếu khách quan Nó xuất phát từ những lý do sau:

Một là, kinh tế thị trường tồn tại ở Việt Nam là tất yếu khách quan Trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, sự lựa chọn

mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tất yếu, bởi

vì, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, hai điều kiện quy định sự ra đời và tồn tại của kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường không những chưa mất đi mà ngày càng bộc lộ rõ nét

Phân công lao động xã hội ngày càng phát triển (cả chiều rộng, chiều sâu, không chỉ ở trong nước mà đang từng bước vươn ra quốc tế) Theo chiều rộng, phân công lao động xã hội không giới hạn trong một vùng, miền hay khu vực lãnh thổ nào mà phân công cả trong các ngành,