Quan điểm của triết học mác lênin về tri thức, vai trò của tri thức và sự vận dụng quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên

Đối với hoạt động sản xuất và kinh doanh cũng vậy, việc nắm vững quan điểm biện chứng về mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng cũng như ý nghĩa trong việc nghiên cứu nó có v

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN

Đề tài: “ Quan điểm của triết học Mác - Lênin về tri thức, vai trò của tri thức và

sự vận dụng quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên.”

Họ và tên: Võ Thái Quỳnh Giao

Mã SV: 11211841

STT trong danh sách:

Lớp chuyên ngành: Kinh tế đầu tư 63C

Lớp tín chỉ: Triết học Mác- Lênin 37

Giáo viên hướng dẫn:TS Lê Thị Hồng

Hà Nội, tháng 5, năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 2

A. LÝ THUYẾT 3

I. Khái niệm, phạm trù bản chất và hiện tượng 3

1. Khái niệm 3

2. Phạm trù 4

II. Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng 6

1. Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng 6

2. Tính mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng 6

B. VẬN DỤNG 8

C KẾT LUẬN 10

LỜI MỞ ĐẦU Triết học Mác – Lênin bao gồm chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên,

xã hội và tư duy Triết học Mác – Lênin đem lại cho con người thế giới quan

khoa học và phương pháp luận đúng đắn để nhận thức và cải tạo thế giới Triết học Mác – Lênin kế thừa và phát triển những thành tựu quan trọng nhất của tư duy nhân loại, sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng trong việc xem xét tự nhiên cũng như đời sống xã hội và tư duy con người Phép biện chứng duy vật

là một bộ phận lý luận cơ bản hợp thành thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác – Lênin

Với vai trò to lớn như vậy, việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo lý luận Triết học Mác – Lênin nói riêng và Chủ nghĩa Mác – Lênin nói chung trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa hết sức to lớn cả trong tư tưởng, nhận thức và hoạt động thực tiễn Việc vận dụng lí luận Triết học Mác – Lênin vào từng lĩnh vực cụ thể yêu cầu phải nắm vững bản chất cách mạng, khoa học của lí luận cũng như tình hình thực tiễn để vận dụng đúng đắn, sáng tạo, tránh rơi vào tình trạng dập khuôn máy móc, giáo điều Đối với hoạt động sản xuất và kinh doanh cũng vậy, việc nắm vững quan điểm biện chứng về mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng cũng như ý nghĩa trong việc nghiên cứu nó có vai trò quan trọng trong nhận thức, vận dụng vào hoạt động thực tiễn nói chung và nghiên cứu, học tập của sinh viên nói riêng

Do vốn kiến thức có hạn và là bài tiểu luận đầu tiên của em nên sẽ không thể tránh khỏi những hạn chế và sai sót; vì vậy, em rất mong nhận được

sự chỉ dạy, sửa chữa và đóng góp hoàn thiện của cô

Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

A Lý Thuyết

I Khái niệm, phạm trù bản chất và hiện tượng:

1 Khái niệm:

- Bản chất và hiện tượng là cặp phạm trù trong phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin và là một trong những nội dung của nguyên lý

về mối quan hệ phổ biến dùng để chỉ mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng

- Bản chất là phạm trù chỉ sự tổng hợp tất cả những mặt, những mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định bên trong sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật

+ Ví dụ 1: Trong xã hội có giai cấp, bản chất của nhà nước là công cụ thống trị giai cấp, bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị Nhưng tùy theo tương quan giai cấp và địa vị của giai cấp trong lịch sử mà sự thống trị đó được thể hiện dưới hình thức khác nhau

+ Ví dụ 2: Bản chất một nguyên tố hóa học là mối liên hệ giữa điện tử

và hạt nhân, còn những tính chất hóa học của nguyên tố đó khi tương tác với các nguyên tố khác là hiện tượng thể hiện ra bên ngoài của mối liên kết giữa điện tử và hạt nhân

- Hiện tượng là phạm trù chỉ sự biểu hiện ra "bên ngoài" của bản chất + Ví dụ: Màu da cụ thể của một người nào đó là trắng, vàng hay đen… chỉ là hiện tượng, là vẻ bề ngoài

2 Phạm trù và quan điểm:

- So sánh bản chất với cái chung và quy luật:

- Phạm trù bản chất gắn bó hết sức chặt chẽ với phạm trù cái chung

Cái tạo nên bản chất của một lớp sự vật nhất định cũng đồng thời là cái chung của các sự vật đó

Nhưng không phải cái chung nào cũng là cái bản chất Vì bản chất chỉ là cái chung tất yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của sự vật

Ví dụ: Mọi người đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã hội, đó là cái chung, đồng thời đó là bản chất của con người Còn những đặc điểm về cấu trúc sinh học của con người như đều có đầu, mình, và các chi đó là cái chung, nhưng không phải bản chất của con người (người Việt Nam nhìn chung có tóc đen da vàng nhưng cái chung tóc đen da vàng không phải cái chung bản chất của người Việt Nam)

– Cái bản chất cũng đồng thời là cái có tính quy luật.

Tức là, tổ hợp những quy luật quyết định sự vật động, phát triển của sự vật chính là

bản chất của sự vật ấy Lê-nin viết: “Quy luật và bản chất là những khái niệm cùng một loại (cùng một bậc), hay nói đúng hơn là cùng một trình độ…”

Ví dụ: Quy luật giá trị thặng dư là quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản Quy luật này chi phối toàn bộ quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong của chủ

nghĩa tư bản Đồng thời, quy luật này cũng là bản chất của chủ nghĩa tư bản Bản

chất đó cho thấy chủ nghĩa tư bản luôn có mục tiêu sản xuất giá trị thặng dư càng

nhiều càng tốt

– Tuy cùng trình độ, nhưng bản chất và quy luật không hoàn toàn đồng nhất với nhau Phạm trù bản chất rộng hơn và phong phú hơn phạm trù quy luật:

+ Quy luật là mối liên hệ tất nhiên, phổ biến, lặp đi lặp lại, ổn định giữa các hiện tượng hay giữa các mặt của cùng một hiện tượng

+ Còn bản chất là tổng hợp tất cả những mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên trong sự vật, tức là ngoài những mối liên hệ chung, nó còn những mối liên hệ riêng chỉ nó mới có

- Quan điểm:

Bản chất và hiện tượng tồn tại khách quan trong cuộc sống.

– Cả bản chất và hiện tượng đều có thực, tồn tại khách quan bất kể con người có nhận thức được hay không

Lý do là vì:

+ Bất kỳ sự vật nào cũng được tạo nên từ những yếu tố nhất định Các yếu tố ấy tham gia vào những mối liên hệ qua lại, đan xen chằng chịt với nhau, trong đó có

những mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định Những mối liên hệ này tạo nên bản

chất của sự vật.

+ Sự vật tồn tại khách quan Mà những mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định lại

ở bên trong sự vật, do đó, đương nhiên là chũng cũng tồn tại khách quan

+ Hiện tượng chỉ là sự biểu hiện của bản chất ra bên ngoài để chúng ta nhìn thấy, nên hiện tượng cũng tồn tại khách quan

Ví dụ: Platôn cho rằng, thế giới những thực thể tinh thần tồn tại vĩnh viễn

và bất biến là bản chất chân chính của mọi sự vật Những sự vật mà chúng

ta cảm nhận được chỉ là hình bóng của những thực thể tinh thần mà thôi Những quan điểm này không được khoa học và thực tiễn thừa nhận

+ Trái với các quan điểm trên đây, chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng, cả bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan là cái vốn có của sự vật không do ai sáng tạo ra, bởi vì sự vật nào cũng được tạo nên từ những yếu tố nhất định Những yếu tố này liên kết với nhau bằng những mối liên hệ khách quan, đan xen, chằng chịt Trong đó có những mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định Những mối liên

hệ tất nhiên đó tạo thành bản chất của sự vật Vậy, bản chất là cái tồn tại khách quan gắn liền với sự vật; hiện tượng là biểu hiện ra bên ngoài của bản chất, cũng

là cái khách quan không phải do cảm giác của chủ quan con người quyết định

II Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng:

Chủ nghĩa duy vật biện chứng không chỉ thừa nhận sự tồn tại khách quan

của bản chất và hiện tượng, mà còn cho rằng, giữa bản chất và hiện tượng có quan

hệ biện chứng vừa thống nhất gắn bó chặt chẽ với nhau, vừa mâu thuẫn đối lập nhau

1 Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng

- Bản chất và hiện tượng không những tồn tại khách quan mà còn ở trong mối quan hệ hữu cơ, gắn bó chặt chẽ với nhau

- Mỗi sự vật đều là sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng trước hết thể hiện ở chỗ bản chất luôn luôn được bộc lộ ra qua hiện tượng; còn hiện tượng nào cũng là sự biểu hiện của bản chất ở mức độ nhất định Không có bản chất nào tồn tại thuần túy ngoài hiện tượng; đồng thời cũng không có hiện tượng nào hoàn toàn không biểu hiện bản chất Để nhấn mạnh điều này, V.I.Lênin khẳng định:

"Bản chất hiện ra Hiện tượng là có tính bản chất"

- Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng còn thể hiện ở chỗ bản chất và hiện tượng về căn bản là phù hợp với nhau Bản chất được bộc lộ ra ở những hiện tượng tương ứng Bản chất nào thì có hiện tượng ấy, bản chất khác nhau sẽ bộc lộ ở những hiện tượng khác nhau Bản chất thay đổi thì hiện tượng cũng thay đổi theo Khi bản chất biến mất thì hiện tượng biểu hiện nó cũng mất theo Ngược lại, khi bản chất mới xuất hiện thì nó lại sản sinh ra các hiện tượng phù hợp với nó

- Tóm lại, bản chất và hiện tượng thống nhất với nhau, chính nhờ sự thống nhất này mà người ta có thể tìm ra cái bản chất, tìm ra quy luật trong vô vàn các hiện tượng bên ngoài

2 Tính chất mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng

- Bản chất và hiện tượng thống nhất với nhau, nhưng đây là sự thống nhất của hai mặt đối lập Do vậy không phải bản chất và hiện tượng phù hợp nhau hoàn toàn mà luôn bao hàm cả sự mâu thuẫn nhau Mâu thuẫn này thể hiện ở chỗ: bản chất phản ánh cái chung, cái tất yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của sự vật, còn hiện tượng phản ánh cái riêng, cái cá biệt Cùng một bản chất có thể biểu hiện ra ở nhiều hiện tượng khác nhau tùy theo sự thay đổi của điều kiện và hoàn cảnh Nội dung cụ thể của mỗi hiện tượng phụ thuộc không những vào bản chất, mà còn vào hoàn cảnh cụ thể, trong đó bản chất được biểu hiện Vì vậy hiện tượng phong phú hơn bản chất, còn bản chất sâu sắc hơn hiện tượng Bản chất là cái tương đối ổn định, ít biến đổi, còn hiện tượng là cái thường xuyên biến đổi Nhấn mạnh điều này, V.I.Lênin

viết: "Cái không bản chất, cái bề ngoài, cái trên mặt, thường biến mất, không bám “chắc”, không “ngồi vững” bằng “bản chất”

- Mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng còn thể hiện ở chỗ, bản chất là mặt bên trong ẩn giấu sâu xa của hiện thực khách quan; còn hiện tượng là mặt bên ngoài của hiện thực khách quan đó Bản chất không được biểu lộ hoàn toàn ở một hiện tượng mà biểu hiện ở rất nhiều hiện tượng khác nhau Hiện tượng không biểu hiện hoàn toàn bản chất mà chỉ biểu hiện một khía cạnh của bản chất, biểu hiện bản chất dưới hình thức đã biến đổi, nhiều khi xuyên tạc bản chất Mác đã nhận xét: “Nếu hình thái biểu và bản chất của

sự việc trực tiếp đồng nhất với nhau, thì mọi khoa học sẽ trở nên thừa”

- Có tình hình đó là do nội dung của hiện tượng được quyết định không chỉ bởi bản chất của sự vật, mà còn bởi những điều kiện tồn tại bên ngoài của nó, bởi tác động qua lại của nó với các sự vật xung quanh

- Các điều kiện tồn tại bên ngoài đó và sự tác động qua lại của sự vật này với sự vật khác lại thường xuyên biến đổi Vì vậy, hiện tượng thường xuyên biến đổi, trong khi bản chất vẫn giữa nguyên

- Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bản chất luôn giữ nguyên như

cũ từ lúc ra đời cho đến lúc mất đi Mà bản chất cũng biến đổi, nhưng là biến đổi rất chậm so với hiện tượng Lênin viết: “Không phải chỉ riêng hiện tượng là tạm thời, chuyển động, lưu động, bị tách rời với những giới hạn chỉ có tính ước lệ, mà bản chất của sự vật cũng như thế.”

B Vận dụng

Hiện nay, Việt Nam đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất Đây là một cơ hội phát triển vô cùng lớn nhưng đi cùng là vô vàn những khó khăn đối với đất nước ta Dù đã đạt được những thành tựu khả quan: tỉ lệ tăng trưởng GDP trong vài năm gần đây luôn đạt từ 5% đến 6%, đời sống người dân đã

được cải thiện đáng kể nhưng chặng đường phía trước còn dài và đầy thách thức Chúng ta phải nỗ lực hơn nữa để mang Việt Nam sánh vai cùng các cường quốc năm châu Trong quá trình này, không thể không kể đến vai trò của thanh niên sinh viên – thế hệ sẽ kế tiếp cha, anh trong sự nghiệp gây dựng đất nước giàu, mạnh, xã hội văn minh, công bằng

Cùng với sự phát triển của đất nước, văn hóa đa quốc gia ngày càng du nhập vào Việt Nam, lối sống,suy nghĩ của người dân đặc biệt là thanh thiếu niên, sinh viên ngày càng tiên tiến, hiện đại Không thể không nói đến sự thay đổi tích cực của sinh viên ngày này Họ không chỉ chăm chỉ học tập để phấn đấu đạt được các công việc viên chức ổn định trong nhà nước như xưa mà đã chú ý phát triển bản thân, năng động tham gia các hoạt động ngoại khóa để cải thiện năng lực, hướng đến những mục tiêu xa hơn, lớn hơn như du học, làm việc ở nước ngoài, tham gia các công ty, doanh nghiệp đa quốc gia hay thậm chí là làm chủ một doanh nghiệp của riêng mình

Sự tiến bộ này đã giúp đất nước thêm phần phát triển nhờ lớp trẻ ngày càng thông minh và năng động Tuy vậy, song song với việc phát triển của xã hội là những tệ nạn, lối suy nghĩ, hành xử, vấn nạn suy đồi trong xã hội ngày nay Và những bạn trẻ sinh viên là những người có thể tiếp xúc trực tiếp với mặt trái đó và dễ dàng tham gia trở thành những thành phần bị xã hội chỉ trích Hậu quả đó là do các bạn sinh viên chưa thật sự hiểu rõ và phân biệt được bản chất và hiện tượng sự việc diễn ra trong xã hội Họ chỉ nhìn thấy bề nổi của vấn đề mà đánh giá sai lầm về bản chất, những mối liên hệ bị che khuất đằng sau đó Mặt bên ngoài là hiện tượng và mặt bên trong là bản chất Sự vật, sự việc và quá trình nào cũng có hai mặt của nó Vì vậy khi xem xét sự vật trong quá trình tự nhiên và xã hội cần phải hiểu rõ quan điểm biện chứng về mối quan

hệ bản chất và hiện tượng

Những tệ nạn đó có thể kể đến những hiện tượng điển hình như Sugar baby - Sugar daddy, đầu tư chứng khoán, tiền ảo,… Đây đều là những hiện tượng mới nổi trong những năm gần đây

Đầu tiên khi xét đến mối quan hệ Sugar daddy - Sugar baby, được hiểu nôm na là mối quan hệ giữa daddy – một người đàn ông lớn tuổi, có điều kiện kinh tế khá giả sẽ chu cấp cho baby – những cô gái trẻ một số tiền lớn hàng tháng để được đáp ứng những nhu cầu của bản thân Và thật ngạc nhiên khi hầu

hết các baby hiện nay đều là các sinh viên nữ trẻ tuổi của các trường đại học, thậm chí có cả những em gái còn đang học cấp ba tham gia mối quan hệ này Khoan nói đến tính đúng sai của mối quan hệ, ta sẽ chỉ phân tích những biến thể, mặt trái và hậu quả của việc hiểu sai về Sugar daddy – Sugar baby Vì có thể dễ dàng nhận được một số tiền lớn hàng tháng nên có rất nhiều bạn trẻ tò

mò và hứng thú mà chưa hề tìm hiểu rõ về nó Điều này có thể dẫn đến hiện tượng các học sinh sinh viên mù quáng tham gia dẫn đến những vấn nạn như sinh viên sa đà mà không chăm chỉ học tập rèn luyện để phát triển năng lực bản thân, mối quan hệ ngoài luồng của những người đàn ông đã có gia đình, những thanh niên trẻ tuổi đua đòi làm daddy,… Thậm chí ngày nay đã có biến thể Sugar mommy và Sugar boy

Sự hiểu sai về bản chất của mối quan hệ này qua những hiện tượng xã hội – điều chỉ phản ánh được một phần bản chất đã khiến đa phần xã hội hiểu sai về bản chất của Sugar daddy – Sugar baby, từ đó có những suy nghĩ, đánh giá sai lệch về mối quan hệ, mặt tốt cũng như những người tham gia mối quan hệ này Sau đó phải kể đến cơn sốt chơi chứng khoán, tiền ảo Trong thời đại ngày nay, đầu tư chứng khoán, tiền ảo không còn xa lạ gì đối với chúng ta Nhất là khi ai cũng mong muốn có thêm nhiều nguồn thu nhập Nhiều ý kiến cho rằng đầu tư chứng khoán, tiền ảo là một nguồn thu nhập thụ động - không phải làm

gì mà tiền vẫn chảy vào túi Vì suy nghĩ này mà rất nhiều người, phần lớn là những người trẻ, có cả các sinh viên còn đang trong quá trình học tập đổ xô đi đầu tư, đầu tiên là số tiền nhỏ sau là những khoản tiền khổng lồ Đúng là có không ít người đã thành công và trở nên giàu có nhờ phương thức này nhưng

kém thông minh mà dẫn đến hậu quả là mất mát một số tiền lớn thậm chí phá sản Các bạn sinh viên ham mê đầu tư có thể dẫn đến hiện tượng bỏ bê việc học Để có thể đầu tư chúng ta phải dành thời gian học hỏi, tìm hiểu, quan sát

và lựa chọn rất kỹ càng Đôi khi còn phải chấp nhận một số “đau thương” Vậy nên trước khi tham gia hay đánh giá bất cứ hiện tượng nào trong xã hội, chúng ta – những sinh viên trẻ tuổi, tương lai của đất nước phải tìm hiểu thật kỹ bản chất của sự việc Mọi sự vật, sự việc đều có hai mặt, thậm chí nhiều mặt, nhiều khía cạnh Chúng ta không được chỉ nhìn vào bề nổi hay một hiện tượng chỉ phản ánh được một phần của vấn đề mà phải nhìn nhận tất cả các hiện tượng, các mặt của vấn đề và cho ra một kết luận khách quan nhất về bản