Đảng Cộng sản cầm quyền Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng trong giai đoạn hiện nay”

Mở đầu “Đảng Cộng sản cầm quyền Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng trong giai đoạn hiện nay” Lời mở đầu Phần nội dung Chương 1 Đảng cầm quyền, Đảng Cộng sản cầm quyền – Một số vấn đề lý luận 1 1 Đảng chính trị 1 2 Đảng cầm quyền 1 3 Đảng Cộng sản cầm quyền 1 3 1 Đảng Cộng sản và cách mạng giành chính quyền 1 3 2 Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền 1 3 3 Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng 1 3 3 1 Nội dung cầm quyền 1 3 3 2 Phương thức cầm quyền của Đảng Chương 2 Quan điểm của chủ ngh.

“Đảng Cộng sản cầm quyền - Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng

trong giai đoạn hiện nay”

1.3.2 Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền:

1.3.3 Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng:

1.3.3.1 Nội dung cầm quyền:

1.3.3.2 Phương thức cầm quyền của Đảng:

Chương 2: Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng:

2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về Đảng Cộng sản cầm quyền:

2.1.1 Lý luận chung của chủ nghĩa Mác – Lênin về Đảng Cộng sản cầm quyền:

2.1.2 Nội dung cầm quyền:

2.1.3 Phương thức cầm quyền:

2.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về phương thức lãnh đạo của Đảng và xây dựng một Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh:

2.2.1 Về phương thức lãnh đạo của Đảng cầm quyền:

2.2.1.1 Đảng lãnh đạo nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội:

2.2.1.2 Mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện Đảng cầm quyền:

2.2.2 Về xây dựng một đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh:

2.2.2.1 Đảng đó phải bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân trong xây dựng đường lối, chiến lược và sách lược:

2.2.2.2 Xây dựng tổ chức, bộ máy của Đảng đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ trong mỗi giai đoạn cách mạng:

2.2.2.3 Xây dựng đội ngũ cán bộ vừa hồng, vừa chuyên, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới:

Chương 3: Những giải pháp đổi mới nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng:

3.1 Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Quốc hội:

3.1.1 Cơ cấu lại nhân sự Quốc hội:

3.1.2 Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động lập pháp:

3.1.3 Thể chế hóa sự lãnh đạo của Đảng đối với Quốc hội:

3.1.4 Tổ chức lại Quốc hội theo hướng chuyên nghiệp:

3.2 Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Chính phủ:

3.2.1 Nhất thể hóa một chức danh quyền lực giữa Đảng và Nhà nước để tạo điều kiện cho Chính phủ hoạt động một cách thông suốt và hiệu quả:

3.2.2 Sắp xếp lại hệ thống các Ban Cán sự Đảng trong Chính phủ:

3.2.3 Đổi mới cách thức bố trí nhân sự của Chính phủ:

3.3 Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với các cơ quan Tư pháp:

3.3.1 Thể chế hóa sự lãnh đạo của Đảng đối với các cơ quan tư pháp:

3.3.2 Về sự phối hợp giữa các cơ quan thuộc khối nội chính trong quá trình điều tra, xét xử:

3.4 Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội:

3.5 Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền địa phương các cấp:

Phần kết luận

Danh mục tài liệu tham khảo

Lời mở đầu

Trong thế giới hiện đại, sự hoạt động của các đảng chính trị nói chung và cácđảng cầm quyền nói riêng có một ảnh hưởng đặc biệt quan trọng đối với đời sốngchính trị ở mỗi quốc gia Cách thức cầm quyền và tham dự vào đời sống chính trịcủa mỗi đảng có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả lãnh đạo chính trị của đảng đó

Ở nước ta, ngay từ khi ra đời, Đảng đã giành được quyền lãnh đạo cách mạngViệt Nam, trở thành nhân tố quyết định đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi nàyđến thắng lợi khác Nhưng phải đến sau cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945,Đảng ta mới trở thành đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội

Sự cầm quyền và vai trò lãnh đạo của Đảng được khẳng định là một nguyêntắc hoạt động cơ bản, là trụ cột của cơ chế vận hành của cả hệ thống chính trị, làđiều kiện bảo đảm quyền lực chính trị thuộc về nhân dân Hệ thống thể chế đảnglãnh đạo và cầm quyền đó được Đảng ta quan tâm xây dựng ngay từ khi nắm chínhquyền và từng bước được bổ sung để đáp ứng các nhiệm vụ chính trị ở từng giaiđoạn cách mạng

Từ khi công cuộc đổi mới được tiến hành đến nay, cùng với những đổi mớitrên lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, thì nội dung và phương thức lãnh đạo, cầmquyền của Đảng cũng có sự thay đổi Đảng và các tổ chức Đảng ngày càng quy địnhđúng hơn và tôn trọng vai trò của các cơ quan nhà nước, xác định rõ hơn, nội dung,phạm vi lãnh đạo của đảng đối với nhà nước Tuy có những bước tiến quan trọng,song những đổi mới về nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng vẫn chưa đápứng được những yêu cầu đặt ra Sự cầm quyền và lãnh đạo của Đảng vẫn còn bộc lộnhiều hạn chế và bất cập, làm giảm hiệu quả lãnh đạo của Đảng lẫn hiệu lực quản lýcủa Nhà nước và vai trò làm chủ của nhân dân

Về mặt lý luận, vần đề Đảng cầm quyền và sự cầm quyền của Đảng cộng sảntrong điều kiện Nhà nước pháp quyền còn nhiều mặt chưa được làm rõ Cần phảithẳng thắn thừa nhận rằng, chúng ta còn lúng túng về mặt lý luận, lúng túng trongnhận thức về vai trò lãnh đạo của Đảng Nội dung cầm quyền của Đảng là gì?Phương thức cầm quyền như thế nào? phạm vi quyền lực đến đâu để không trái vớinguyên tắc pháp quyền và không đi ngược lại với quyền tự do, dân chủ của nhân

dân… vẫn là những câu hỏi còn nhiều tranh luận giữa các nhà nghiên cứu cũng nhưcác hoạt động chính trị thực tiễn

Trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, dodân và vì dân ở nước ta hiện nay thì yêu cầu đổi mới về nội dung và phương thứccầm quyền của Đảng ngày càng trở nên cấp thiết Câu hỏi được đặt ra là nội dung vàphương thức cầm quyền của Đảng cần được xác định như thế nào để không trái vớiHiến pháp và pháp luật của Nhà nước, không trái với nguyên tắc toàn bộ quyền lựcnhà nước thuộc về nhân dân

Trước những đòi hỏi bức xúc cả về lý luận và thực tiễn nêu trên, việc làm rõnhững luận cứ khoa học về Đảng Cộng sản cầm quyền, về nội dung và phương thứccầm quyền của Đảng trong bối cảnh hiện nay và đưa ra được những phương hướng,những giải pháp nhằm nâng cao vai trò lãnh đạo và cầm quyền của Đảng là yêu cầu

hết sức cấp thiết Xuất phát từ yêu cầu đó, tác giả chọn đề tài “Đảng Cộng sản cầm quyền - Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng trong giai đoạn hiện nay” làm tiểu luận môn học.

Chương 1: Đảng cầm quyền, Đảng Cộng sản cầm quyền – Một số vấn đề

Mỹ, nơi mà tổ chức của các đảng rất lỏng lẻo và các đảng đều có xu hướng thựcdụng hơn là nhấn vào vấn đề hệ tư tưởng và mục tiêu lớn nhất của các đảng là giànhphiếu bầu của cử tri để trở thành đảng cầm quyền

Theo Anthony Down, trong nền chính trị dân chủ, mục đích duy nhất của mộtđảng chính trị là giành quyền lực và quyền thực thi quyền lực nhà nước Quan điểmnày xuất phát từ mục đích căn bản trước hết của các đảng chính trị là vấn đề chínhquyền Nếu một đảng không đưa ra mục đích giành quyền lực nhà nước thì đảng đókhó có thể lôi kéo được quần chúng ủng hộ Và nếu trong một thời kỳ dài, đảng luônthất bại trong tranh cử, không thể giành được quyền lực thì đảng đó cũng có khảnăng mất dần những cử tri đó từng gắn bó với họ

Trong từ điển về chính quyền và chính trị Hoa Kỳ, Jay M.Shafrits cho rằng,đảng chính trị là “một tổ chức tìm cách nằm quyền lực chính trị bằng cách bầu thànhviên của mình vào các cơ quan nhà ước, nhờ đó tư tưởng chính trị của họ có thểđược phản ánh trong các chính sách công cộng”

Khác với quan niệm của các học giả phương Tây, quan điểm của chủ nghĩaMác – Lênin chỉ rõ bản chất giai cấp của các đảng chính trị, với tư cách là tổ chứcchính trị đại diện lợi ích giai cấp, thể hiện lợi ích cơ bản của giai cấp trong cươnglĩnh cũng như trong hoạt động của mình V.I.Lênin đã chỉ ra rằng: “Để nhận rõ đượccuộc đấu tranh của các đảng, thì không nên tin ở lời nói, mà nên nghiên cứu lịch sửthực sự của các đảng, nghiên cứu chủ yếu là việc họ làm, chứ không phải là nhữnglời nói về bản thân họ, xem họ giải quyết các vấn đề chính trị như thế nào, xem thái

độ của họ như thế nào trong những vấn đề có liên quan đến lợi ích thiết thân của cácgiai cấp khác nhau trong xã hội: địa chủ, tư bản, nông dân, công nhân…”

Tiêu biểu cho quan niệm về đảng chính trị theo quan điểm Mácxít Từ điểnBách khoa triết học (Liên Xô) định nghĩa: Đảng chính trị là tổ chức chính trị thểhiện những lợi ích của một giai cấp hay của một tầng lớp xã hội, liên kết những đạidiện ưu tú nhất của giai cấp đạt tới những mục đích và lý tưởng nhất định

Mặc dù có nhiều cách định nghĩa khác nhau, nhưng nhìn chung, chúng ta cóthể đưa ra một số đặc trưng nổi bật về đảng chính trị như sau:

- Là tổ chức chính trị đại diện cao nhất cho lợi ích của một giai cấp, một tầnglớp, một nhóm, hoặc một lực lượng nào đó

- Là các nhóm chính trị được tổ chức chủ yếu nhằm giành quyền lực nhànước

- Là tổ chức chính trị của những người đồng chính kiến, quan điểm, mà trướchết là các chính sách công

Tuy nhiên, việc giải quyết lợi ích của đảng chính trị cũng không tách rời lợiích của dân tộc, quốc gia Theo Ph.Ăngghen, một đảng chỉ có thể vương tới quyềnlực, thực thi được quyền lực, chừng nào trong quá trình thực hiện các lợi ích củagiai cấp thì đồng thời phải thực hiện các lợi ích của cộng đồng, xã hội ở mức độnhất định Đảng phải biến ý chí của một bộ phận thành ý chí của cả dân tộc, quốcgia C.Mác cũng nhấn mạnh, thực hiện chức năng xã hội, lợi ích xã hội là cơ sở của

sự thống trị chính trị, và sự thống trị chính trị cũng chỉ kéo dài chừng nào nó cònthực hiện chức năng xã hội

Mục tiêu của đảng chính trị trước hết là giành quyền lực nhà nước và sử dụngquyền lực đó cho các mục tiêu lợi ích của đảng Khi giành được quyền lực nhànước, đảng đó trở thành đảng cầm quyền Ý chí của đảng cầm quyền trở thành ý chícủa chính quyền, ý chí của xã hội

Trong xã hội dân chủ, đảng chính trị phải là đảng hợp pháp: được pháp luậtthừa nhận và được hoạt động theo khuôn khổ của pháp luật

1.2 Đảng cầm quyền:

Theo cách phổ biến trên thế giới hiện nay, đảng cầm quyền (ruling party) làđảng giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử dân chủ và cạnh tranh Trên cơ sở đóđảng đứng ra thành lập chính phủ và đưa ra các quyết định chính sách dưới danhnghĩa quyền lực nhà nước, đại diện cho nhân dân

Trong hệ thống nghị viện, đảng cầm quyền là đảng chính trị hoặc liên minhchính trị chiếm đa số ghế trong nghị viện Trong hệ thống này, đảng chiếm đa số ghếtrong cơ quan lập pháp cũng đồng thời là đảng kiểm soát nhánh hành pháp củachính phủ Các đảng còn lại sẽ trở thành đảng đối lập Trong trường hợp không cóđảng nào chiếm đa số ghế, một số đảng sẽ hợp tác với nhau để hình thành chính phủliên minh Do vậy, hiếm khi diễn ra tình trạng tranh chấp giữa đa số trong quốc hộivới nhánh hành pháp, bởi vì đảng chiếm đa số ghế trong cơ quan lập pháp cũngđồng thời là đảng của thủ tướng, hoặc nằm trong liên minh với đảng của thủ tướng

Trong hệ thống tổng thống, ứng cử viên của tổng thống đảng nào được ngườidân lựa chọn thông qua cuộc bầu cử, thì đảng đó được gọi là đảng cầm quyền Nhưvậy, đảng cầm quyền là đảng của tổng thống, của người đứng đầu cơ quan hànhpháp, chứ không phải đảng chiếm đa số trong quốc hội Hai chủ thể quyền lực nàyđược bầu ra theo những cách thức khác nhau Trong tương quan quyền lực đó thìquyền lực của tổng thống trội hơn so với quyền lực của quốc hội Đảng của tổngthống có thể chiếm đa số trong quốc hội, nhưng cũng có thể không

Đảng cầm quyền cũng là thuật ngữ dùng để chỉ các Đảng Cộng sản ở nhữngnước có duy nhất một đảng cầm quyền, đang nắm chính quyền để lãnh đạo cáchmạng của các nước đó, như Đảng Cộng sản Trung Quốc (dù nhiều đảng nhưng thựcchất là một đảng cầm quyền), Đảng Cộng sản Việt Nam…

Như vậy, khái niệm đảng cầm quyền được hiểu theo các nghĩa sau:

Thứ nhất, nói tới đảng cầm quyền tức là nói tới vị thế của đảng trong sự so

sánh với các đảng chính trị khác – những đảng không cầm quyền Khi cuộc bầu cửkết thúc, đảng chiếm đa số ghế trong quốc hội (trong hệ thống đại nghị), hoặc ứng

cử viên trúng cử chức tổng thống (là thủ lĩnh của đảng trong hệ thống tổng thống) sẽđứng ra thành lập chính phủ; còn các đảng thiểu số (trong hệ thống đại nghị), hoặcđảng thất cử (trong hệ thống tổng thống) sẽ trở thành những đảng đối lập

Ở Trung Quốc, cũng có một hệ thống đa đảng (bên cạnh Đảng Cộng sảnTrung Quốc còn có tám đảng nhỏ khác), nhưng nước này chủ trương “đa đảng thamchính, một đảng chấp chính” – và đảng chấp chính (cầm quyền) đó chính là ĐảngCộng sản

Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ

“đảng cầm quyền” Khi Hồ Chí Minh đưa ra thuật ngữ này, ở nước ta, bên cạnhĐảng Cộng sản, còn có hai đảng nhỏ khác là Đảng Xã hội và Đảng Dân chủ Khi HồChí Minh nói “Đảng ta là đảng cầm quyền” với hàm nghĩa rằng, bên cạnh Đảng Laođộng Việt Nam đang cầm quyền vào thời điểm đó còn có các đảng không cầmquyền là Đảng Dân chủ và Đảng Xã hội Đảng Cầm quyền ở đây chỉ vị thế củaĐảng Cộng sản trong việc nắm giữ quyền lực nhà nước so với các đảng khác trong

xã hội

Thứ hai, đảng cầm quyền là đảng nắm giữ những vị trí chủ chốt của bộ máy

nhà nước để kiểm soát quá trình hoạch định và thực thi chính sách quốc gia Sau khi

đã giành được chính quyền, đảng cầm quyền sẽ “hóa thân” vào nhà nước Thủ lĩnhcủa đảng sẽ trở thành thủ tướng của chính phủ (hoặc tổng thống), các nhân vật caocấp trong đảng sẽ trở thành các bộ trưởng trong chính phủ

Ngoài ra, với tư cách là người đứng đầu chính phủ, thủ lĩnh của đảng cầmquyền sẽ bổ nhiệm hàng nghìn các chức danh quyền lực chủ chốt trong bộ máy nhànước (theo quy định của pháp luật) Bộ máy tham mưu, tư vấn cho giới lãnh đạo củađảng (khi chưa cầm quyền) sẽ trở thành bộ máy tham mưu, tư vấn chính sách chochính phủ (khi đảng đã ở vị thế cầm quyền) Bằng việc nắm giữ các vị trí quyền lựcnày, đảng cầm quyền có thể kiểm soát được các quá trình quan trọng nhất của chínhsách quốc gia, điều chỉnh và chèo lái nó theo định hướng và mục tiêu phát triển củađảng

Thứ ba, đảng cầm quyền là đảng lãnh đạo người của mình trong bộ máy nhà

nước thực hiện các mục tiêu phát triển của đảng thông qua các chính sách của nhànước Nắm giữ quyền lực nhà nước nhưng các đảng cầm quyền không bao giờ làmthay công việc của nhà nước, hay can thiệp một cách trực tiếp vào công việc của nhànước Điều đó là bất hợp pháp, vì về hình thức, bất kỳ đảng chính trị nào cũng chỉ

có quyền lực chính trị, chứ không có quyền lực nhà nước Các đảng chỉ có quyềnlực nhà nước khi nó trở thành đảng cầm quyền, và khi đó, các quyết định của đảngphải được đưa ra dưới danh nghĩa quyền lực nhà nước (quyền lực do người dân ủynhiệm), thông qua các thủ tục, các quá trình đó được pháp luật quy định, chứ khôngphải đưa ra các quyết định nhân danh đảng

Điều đáng lưu ý là ở hầu hết các quốc gia đa đảng theo kiểu phương Tây có

sự “nhất thể hóa” giữa giới lãnh đạo của đảng cầm quyền và các quan chức trong bộmáy nhà nước; giữa bộ máy tham mưu, tư vấn chính sách cho đảng với bộ máytham mưu tư vấn chính sách cho nhà nước hầu như không có sự tồn tại của bộ phậnlãnh đạo đảng đứng tách ra để làm nhiệm vụ “lãnh đạo” các quan chức trong bộ máynhà nước Họ là một và do vậy, khi nói nhà nước tuân theo sự lãnh đạo của đảngcũng có nghĩa là các quan chức trong bộ máy nhà nước tuân theo chính bản thân

mình Bởi vì, nội các chính phủ, các nghị sĩ quốc hội cũng đồng thời là các nhà lãnhđạo cao cấp nhất của đảng, bộ phận quyết định chính sách của đảng cầm quyền Khinói tới sự lãnh đạo của đảng cầm quyền thường có hàm ý chỉ các phiên hợp riêngcủa các nhà lãnh đạo cao cấp (mà giờ đây đã là thành viên nội các chính phủ và nghị

sĩ trong quốc hội) để bàn về các định hướng chính sách của đảng, cũng như địnhhướng bỏ phiếu cho các chính sách cụ thể nào đó

Rõ ràng, dù là ở các phương Tây hay ở các nước có một đảng duy nhất cầmquyền, dù các cách đi đến sự cầm quyền có khác nhau, thì “cầm quyền” cũng cónghĩa là đảng nắm giữ quyền lực nhà nước, sử dụng nó để lãnh đạo nhà nước vàtoàn xã hội thực hiện mục đích của đảng Với bản chất đó, đảng cầm quyền không

có nghĩa chỉ là đảng nắm giữ chính quyền, bảo vệ chính quyền; vấn đề quan trọnghơn, thể hiện bản chất hơn là đảng sử dụng quyền lực nhà nước để lãnh đạo nhànước và cùng nhà nước và toàn xã hội để thực hiện mục đích của đảng

Như vậy, khái niệm “đảng cầm quyền” dung chứa trong nó cả “đảng lãnhđạo” – đảng lãnh đạo thuận lợi hơn, có công cụ mạnh mẽ hơn trong điều kiện cầmquyền; đảng cầm quyền để lãnh đạo, và chính sự cầm quyền như đã nêu trên, thựcchất đó mang nghĩa lãnh đạo Khái niệm “đảng cầm quyền”, được dùng như là

“đảng lãnh đạo”; và “nội dung và phương thức cầm quyền của đảng”, vì vậy, cũngđược dùng như là nội dung và phương thức lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và

mạng, cách mạng vô sản hoặc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, lật đổ bộ máychính quyền của các giai cấp bóc lột, thiết lập một nhà nước kiểu mới – nhà nước vôsản

Đảng Cộng sản cũng đặt ra mục tiêu trước hết phải giành lấy chính quyềnlàm phương tiện để thực hiện mục đích của mình là cải tổ toàn bộ xã hội, xây dựngchủ nghĩa xã hội Về lý thuyết, trong xã hội tư sản, Đảng Cộng sản cũng có thểgiành được quyền lực nhà nước nhờ vào tranh cử trong các cuộc bầu cử cơ quanquyền lực nhà nước Nhưng trên thực tế, cho đến nay hiếm có Đảng Cộng sản nàogiành được chính quyền bằng con đường đó Trong khuôn khổ thể chế chính trị tưsản, với những quy chế pháp lý (và đôi khi cả bằng sức mạnh bạo lực) thể hiện vàbảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản, các đảng chính trị của giai cấp công nhân khôngthể có sự bình đẳng với các chính đảng tư sản Vì thế V.I.Lênin đã từng nói rằng:Chỉ có những kẻ vô dụng hay ngu ngốc mới có thể nghĩ rằng giai cấp vô sản trướchết cần giành lấy đa số trong các cuộc bầu cử tiến hành dưới sự áp bức của giai cấp

tư sản, dưới sự áp bức của chế độ nô lệ làm thuê, rồi sau mới cướp chính quyền Đó

là một sự ngu ngốc cực độ hay là một sự giả dối cực độ, đó là sự thay thế đấu tranhgiai cấp và cách mạng bằng những cuộc bầu cử và chính quyền cũ

Để giành được chính quyền, giai cấp công nhân và chính đảng của nó chỉ cóthể thực hiện bằng con đường đấu tranh cách mạng; hoặc cách mạng vô sản (như ởnước Nga), hoặc chiến tranh giải phóng dân tộc (như ở các nước Đông Âu), hoặccách mạng dân tộc dân chủ nhân dân (như ở Việt Nam)… Thắng lợi của các cuộccách mạng đã đưa giai cấp công nhân lên giành địa vị giai cấp cầm quyền và chínhĐảng Cộng sản, đội tiên phong của giai cấp công nhân trở thành đảng cầm quyền.Khi giai cấp công nhân nắm quyền thống trị, như V.I.Lênin nói, thì có nghĩa là nắmquyền đó với ý thức là chỉ một mình mình nắm Bởi thế, trong thể chế chính trị xãhội chủ nghĩa, chỉ có duy nhất Đảng Cộng sản nắm quyền lãnhh đạo toàn diện nhànước, không có sự cạnh tranh, chia sẽ quyền lãnh đạo giữa các đảng chính trị khácnhau

Khi Đảng Bônsêvích (Nga) trở thành đa số, Lênin đã khẳng định trách nhiệm

và quyền hạn của Đảng trong việc xây dựng bộ máy nhà nước bằng việc đề ra

phương hướng, nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước, đảng nắm công tác cán bộ của

bộ máy nhà nước, đặc biệt là những chức vụ chủ chốt

Với lý luận và nguyên tắc giành chính quyền của các Đảng Cộng sản, nhưLênin đã vạch ra, tại một số nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa (như TrungQuốc, Việt Nam), thể chế nhất nguyên, tức là chỉ có một đảng duy nhất là ĐảngCộng sản cầm quyền, được khẳng định là nguyên tắc bất di bất dịch Đây là hệthống đảng không cạnh tranh, hoặc không có đảng đối lập trong việc giành quyềnlực nhà nước

Hệ thống một đảng cầm quyền ở các nước xã hội chủ nghĩa có nhiều mặt tíchcực, nhất là có khả năng giữ được ổn định xã hội Nếu các đảng cầm quyền ở cácnước này là những đảng mạnh, với nghĩa là có khả năng lãnh đạo tốt, hội tụ đượcnhững phần tử ưu tú; có năng lực, tận tâm với dân, với nước; biết lắng nghe dân,không tham nhũng, tôn trọng các nguyên tắc dân chủ, pháp quyền, tôn trọng quyềnlực của dân, thì các đảng đó sẽ tạo nên sức mạnh vượt trội trong phát triển đất nước

Tuy nhiên, hệ thống một đảng duy nhất cầm quyền cũng có những hạn chế,chẳng hạn như, tiềm ẩn nhiều khả năng mắc các căn bệnh như: độc đoán, chuyênquyền, lộng quyền, quan liêu, tham nhũng, kìm hãm dân chủ Hầu hết ở các nước có

hệ thống một đảng cầm quyền không cạnh tranh, thì đảng cầm quyền thường canthiệp rất sâu vào công việc nhà nước, dẫn tới nhà nước hóa đảng, quyền lực củađảng và quyền lực nhà nước nhiều khi không có sự phân biệt Đó là những rào cảnđối với việc thực thi dân chủ, trái với các nguyên tắc của nhà nước pháp quyền Về

lý luận và cả thực tế, ở các nước chỉ có một đảng cầm quyền thường ít có sự đốithoại, tranh luận, do đó khó tạo nên sự phản biện tích cực đối với đảng cầm quyền

1.3.2 Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền:

Hơn 25 năm đổi mới vừa qua đã và đang đặt ra những đòi hỏi bức bách, chophép chúng ta có thể nhận thức đầy đủ hơn quan nệm về đảng cầm quyền, đảng lãnhđạo, về đặc điểm cầm quyền, lãnh đạo của đảng, trên cơ sở đó đổi mới phương thứclãnh đạo của đảng đối với Nhà nước và với xã hội một cách đúng đắn hơn

Có quan điểm cho rằng, quyền lực của đảng cầm quyền, là một thứ siêuquyền lực, bên trên quyền lực nhà nước, mặc dù đảng cầm quyền không phải là cơquan công quyền

Như đã phân tích, đảng cầm quyền và nhà nước là các trung tâm quyền lực

có nguồn gốc khác nhau Trong các xã hội dân chủ, quyền lực của đảng là quyền lựccủa một giai cấp, một lực lượng xã hội, còn quyền lực nhà nước là quyền lực củanhân dân được tổ chức thành nhà nước Không thể đồng nhất quyền lực của đảngvới quyền lực của nhà nước Quyền lực của đảng cầm quyền là quyền lực về chínhtrị (vạch chủ trương, đường lối), còn quyền lực nhà nước là quyền lực cai trị xã hội,

là tổ chức và quản lý xã hội Tuy nhiên, trong những hoàn cảnh lịch sử đặc biệt (giaiđoạn chiến tranh và cách mạng), khi nhiệm vụ chính trị là giữ và bảo vệ chínhquyền nhà nước là ưu tiên hàng đầu thì cần thiết thống nhất quyền lực đảng vàquyền lực nhà nước để thực hiện nhiệm vụ chính trị, trọng đại của thời kỳ đó Đâycũng là đòi hỏi khách quan, nhưng chỉ phù hợp trong giai đoạn ấy Việc chuyển đổigiai đoạn, cũng có nghĩa là nội dung cách mạng cũng có những điểm mới, cần phânđịnh lại quyền lực giữa đảng và nhà nước cho phù hợp với tính chất, đặc điểm, yêucầu của giai đoạn cách mạng mới

Trong chế độ một đảng cầm quyền, nội dung đảng lãnh đạo về thực chất lànội dung đảng cầm quyền, nhưng là sự cầm quyền của chỉ một Đảng Cộng sản đượcnhân dân thừa nhận bằng pháp luật Đảng cầm quyền thông qua sự lãnh đạo cơ quancông quyền chứ không tự mình biến thành nhà nước

Về lý luận cũng như về nguyên tắc, Đảng không thể được coi là cơ quancông quyền, do đó, đảng cầm quyền, lãnh đạo không được lấn sân vào các chứcnăng của cơ quan quyền lực công Điều đó có nghĩa là, không thể đồng nhất quyềnlực của đảng với quyền lực của nhà nước Khi quyền lực đảng đồng nhất với quyềnlực nhà nước thì không còn dân chủ và đến một mức độ nào đó, có thể sẽ dẫn đếnnguy cơ độc tài

Đảng Cộng sản thực hiện vai trò cầm quyền (cũng tức là vai trò lãnh đạo) đốivới nhà nước và toàn xã hội dựa trên một nguyên tắc bất di bất dịch, đó là hệ thốngmột đảng cầm quyền duy nhất, không có đảng đối lập, không có cạnh tranh quyền

lực Từ nguyên tắc tổ chức đảng như vậy đã đặt ra rất nhiều vấn đề về đảng, về sựlãnh đạo của đảng

Đã có nhiều ý kiến, trực tiếp hoặc gián tiếp cho rằng, để đổi mới nhà nước,phát triển kinh tế - xã hội, thì trước hết cần thay đổi hệ thống một đảng cầm quyềnbằng một hệ thống nhiều đảng (như mô hình Xingapo) và đảng sẽ khẳng định nănglực lãnh đạo của đảng trên cơ sở cọ sát với các đảng khác; rằng, chỉ trong hệ thống

đa đảng mới có dân chủ và phát huy dân chủ

Trong những năm gần đây, một số phần tử lợi dụng mặt khiếm khuyết của hệthống nhất nguyên, một đảng cầm quyền để công kích Đảng ta, đòi đa nguyên, đađảng Một số tổ chức phản động đòi thành lập một nhà nước không cộng sản (nhưQuốc dân Đảng, Đảng Đại Việt Duy Tân, Đảng Nhân dân, Đảng Nhân dân ViệtNam hành động, Đảng Khăn trắng…)

Có thể khẳng định, trong một quốc gia tồn tại một đảng hay nhiều đảng chưaphải là nhân tố để khẳng định đó là hệ thống dân chủ hay không dân chủ Vấn đề là

ở chỗ, hệ thống đó đã đảm bảo thực thi dân chủ như thế nào, đảm bảo thực hiệnquyền lực của nhân dân như thế nào trong quá trình lãnh đạo nhà nước và xã hội.Thực tiễn quá trình Đảng ta thực hiện vai trò của một đảng cầm quyền, Đảng luônhướng tới dân, vì mục đích đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân, và do đó đượcdân tin, dân hy sinh cả tài sản, tính mạng của mình cho sự nghiệp của Đảng, nhờ đó

mà Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác

Tuy nhiên, sẽ là chủ quan nếu cho rằng hệ thống một Đảng Cộng sản lãnhđạo Nhà nước và xã hội ở nước ta hiện nay là tối ưu, đã hoàn hảo Trên thực tế, bêncạnh những yếu tố tích cực do hệ thống một đảng cầm quyền tạo nên, thì hệ thốngnày lại chứa đựng những yếu tố khách quan khác là nguyên nhân làm cho Đảng ta

có những khuyết tật, hạn chế Đó là bệnh chủ quan, duy ý chí; lấn sân nhà nước;nhiều cán bộ đảng, cán bộ có chức, có quyền tham nhũng tài sản công, biến quyềnlực công thành thứ tài sản của riêng mình, phục vụ cho lợi ích của mình, gia đìnhmình; tình trạng suy giảm phẩm chất, đạo đức của một bộ phận không nhỏ cán bộ,đảng viên đến mức báo động… Dân chủ trên thực tế bị vi phạm khá nghiêm trọng

Những khuyết tật, hạn chế đó nhiều khi trở thành những vấn đề bức xúc, căng thẳng,hình thành các điểm nóng chính trị - xã hội ở một số nơi

Để khắc phục những mặt khiếm khuyết đó trong sự lãnh đạo của Đảng đốivới Nhà nước và xã hội, một trong những phương thức quan trọng nhất là phát huydân chủ, mà trước hết là dân chủ trong Đảng Từ đó, Đảng phải phát huy thực sựquyền dân chủ của nhân dân Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, nếu không khắc phụcđược những hạn chế bắt nguồn từ những nguyên nhân khách quan và cả chủ quantrong hệ thống, những khuyết tật đó sẽ tích tụ lại, đến một lúc nào đó sẽ là nguyhiểm, trở thành nguy cơ đổ vỡ cả hệ thống

1.3.3 Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng:

1.3.3.1 Nội dung cầm quyền:

Với tư cách là đảng duy nhất cầm quyền, Đảng chịu trách nhiệm trước nhândân về vận mệnh của dân tộc và sự phát triển của đất nước Nội dung cầm quyền củaĐảng, thể hiện quyền hạn và trách nhiệm của Đảng trong việc quyết định các vấn đềquan trọng của đất nước trong thời kỳ nhất định, và trong từng lĩnh vực cụ thể, trongcác mối quan hệ quyền lực cụ thể với Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chứcđoàn thể nhân dân

Có thể nói, nội dung cầm quyền của Đảng là một phạm trù lịch sử, có phạm

vi, giới hạn và mức độ xác định trong từng mối quan hệ chính trị và quyền lực cụthể, với các đối tượng cụ thể Trên thực tế, nội dung cầm quyền của Đảng thể hiện

rõ nhất trong cương lĩnh chính trị, trong chủ trương, đường lối, chính sách củaĐảng, đảm bảo tính định hướng chính trị cho sự phát triển của đất nước hướng tớimục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Với ý nghĩa như vậy,việc xác định được các nội dung cầm quyền của Đảng trong từng giai đoạn cụ thểcủa đất nước là rất quan trọng

Nội dung cầm quyền của Đảng là toàn bộ hoạt động của đảng cầm quyền, từviệc xác định mục tiêu chính trị của Đảng và dân tộc, cho đến nội dung thực hiệnmục tiêu chính trị đó; nó bao quát toàn diện các lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh của đất nước

Trong lĩnh vực chính trị, việc hoạch định đường lối chính trị là nhiệm vụquan trọng hàng đầu của Đảng Để cầm quyền, lãnh đạo, Đảng có trách nhiệm xáclập thể chế chính trị - xã hội của đất nước trên các mặt: cơ cấu tổ chức chính trị - xãhội, cơ chế vận hành xã hội và những điều kiện đảm bảo cho hai vấn đề trên

Trong lĩnh vực kinh tế, nội dung cầm quyền và lãnh đạo trọng tâm của Đảng

là việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đây đượcxem là mô hình kinh tế tổng quát của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam Một vấn đề có tính quyết định là phải đẩy mạnh sự phát triển của lực lượngsản xuất bằng con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế trithức và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

Trong lĩnh vực xã hội, với sứ mệnh của mình, Đảng phải lãnh đạo phát huysức mạnh của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phát triển kinh tế, nâng cao đời sốngnhân dân, phát triển các quan hệ xã hội lành mạnh, bảo đảm công bằng, bình đẳng

xã hội phát triển con người, xây dựng một xã hội văn minh, con người hạnh phúc

Trong lĩnh vực văn hóa, trên nền tảng của việc xây dựng một nền văn hóatiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, Đảng phải định hướng xây dựng một nền văn hóachính trị nói chung và văn hóa cầm quyền của đảng nói riêng Văn hóa chính trị củaĐảng, đến lượt mình, nó chỉ đạo việc lựa chọn mục tiêu, lý tưởng chính trị; nó quyđịnh đường lối, nội dung, chiến lược phát triển đất nước

Một nội dung quan trọng của Đảng cầm quyền là quan hệ giữa Đảng với Nhànước và các tổ chức chính trị - xã hội với tư cách là lực lượng của nhân dân Đảngnắm Nhà nước bằng cách hóa thân vào Nhà nước, đưa người vào giữ các chức vụquan trọng của các cơ quan Nhà nước, lãnh đạo các cơ quan đó vận hành theo chủtrương, đường lối của mình Bằng phương thức cầm quyền, lãnh đạo của mình,Đảng làm cho các cơ quan Nhà nước vận hành đúng và có hiệu quả theo chức năng,trách nhiệm của mình Đảng cầm quyền thành công là ở chỗ lãnh đạo vì dân, lãnhđạo một cách dân chủ, theo pháp luật, bảo đảm khoa học

1.3.3.2 Phương thức cầm quyền của Đảng:

Phương thức cầm quyền của Đảng là hệ thống phương pháp, hình thức, biệnpháp mà Đảng vận dụng để sử dụng Nhà nước, tác động vào Nhà nước và bằng Nhànước nhằm thực hiện các nội dung cầm quyền, đạt mục tiêu cuối cùng của Đảng

Phương thức cầm quyền của Đảng cũng có nghĩa là Đảng xây dựng tổ chức,thiết kế tổ chức bộ máy nhà nước để thực hiện vai trò cầm quyền của mình

Phương thức cầm quyền và phương thức lãnh đạo là những khái niệm khácnhau, nhưng có những nội dung đồng nhất với nhau Đảng vẫn có thể lãnh đạo nhândân khi chưa giành chính quyền, nhưng Đảng chỉ có thể cầm quyền khi đã giànhđược quyền lực nhà nước về tay mình Do vậy, phương thức cầm quyền của Đảngthực chất chỉ là phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện Đảng đã ở vị thếcầm quyền Nếu không ở vị thế cầm quyền, Đảng không thể nào thực hiện được đầy

đủ các phương thức lãnh đạo này, đặc biệt là việc lãnh đạo Nhà nước thể chế hóađường lối của Đảng thành các chính sách, pháp luật của Nhà nước

Dù Đảng Cộng sản là đảng cầm quyền, Đảng vẫn chỉ là tổ chức chính trị,lãnh đạo chính trị Các phương thức cầm quyền của Đảng đối với Nhà nước và xãhội bao gồm:

Thứ nhất, lãnh đạo thông qua các quan điểm, cương lĩnh, chiến lược, các

đường lối, chủ trương, điều lệ, chỉ thị và các quyết định khác của Đảng đối với tổchức và hoạt động của Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội

Thứ hai, lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa cương lĩnh, đường lối, chủ trương

của Đảng thành các quyết định của cơ quan công quyền Nhà nước căn cứ vào nghịquyết của Đảng để cụ thể hóa thành kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, các đạoluật, các nghị định, thông tư và các văn bản pháp quy khác, nhằm thực hiện nghịquyết trong thực tiễn

Thứ ba, Đảng lãnh đạo Nhà nước thông qua các cơ quan lãnh đạo Đảng từ

Trung ương đến cơ sở

Thứ tư, Đảng đưa người của Đảng vào những vị trí chủ chốt trong bộ máy

quyền lực nhà nước Đảng đào tạo những đảng viên của Đảng trở thành nhữngngười có phẩm chất chính trị, đạo đức, có chuyên môn giỏi, có khả năng tuyêntruyền, vận động quần chúng để giới thiệu ứng cử bầu vào các cơ quan quyền lực

dân cử (Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp) và giữ những cương vị chủ chốttrong bộ máy nhà nước

Thứ năm, Đảng lãnh đạo Nhà nước thông qua công tác kiểm tra của các tổ

chức đảng Nội dung của công tác kiểm tra là kiểm tra các tổ chức đảng và đảngviên chấp hành nghị quyết của Đảng

Thứ sáu, Đảng lãnh đạo Nhà nước thông qua tính tiên phong gương mẫu của

đảng viên

Thứ bảy, cầm quyền, lãnh đạo phải lấy dân làm gốc, dựa vào dân, đoàn kết

toàn dân, phát huy tối đa và hiệu quả sức mạnh của nhân dân Điều đó nói lên mụctiêu của Đảng là vì dân và phương thức cầm quyền hiệu quả là phải dựa vào sứcmạnh của nhân dân

Thứ tám, phương thức cầm quyền, lãnh đạo của Đảng không chỉ thể hiện ở

đường lối chính trị, cách thức điều hành Nhà nước và các tổ chức chính trị làm theomình Đảng lãnh đạo một cách trí tuệ, khoa học và nghệ thuật Đó là sự cầm quyềnkhéo léo, linh hoạt, nhạy bén bảo đảm sự kết hợp thực tế, các sự kiện cụ thể

Toàn bộ các phương thức cầm quyền của Đảng chủ yếu được thực hiện thôngqua sự lãnh đạo (với tư cách hiểu về thuật ngữ lãnh đạo như ở nước ta hiện nay), lànhằm thể chế hóa ý chí của Đảng thành hiến pháp, pháp luật, chính sách của Nhànước và lãnh đạo tổ chức thực hiện ý chí đó

Chương 2: Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng:

2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về Đảng Cộng sản cầm quyền:

2.1.1 Lý luận chung của chủ nghĩa Mác – Lênin về Đảng Cộng sản cầm quyền:

Vấn đề Đảng Cộng sản cầm quyền nói chung và nội dung, phương thức cầmquyền của Đảng nói riêng là một trong những nội dung quan trọng của chủ nghĩaMác – Lênin đề cập Tuy nhiên, vào giai đoạn C.Mác và Ph.Ăngghen còn sống, dogiai cấp vô sản trong thực tế chưa giành được chính quyền và chưa có một nhà nướccủa mình, nên các ông chưa có điều kiện đề cập đến và có những quan điểm cụ thể

về vấn đề này Mác và Ăngghen chủ yếu mới đề cập đến vấn đề đấu tranh giai cấp

trong các xã hội có giai cấp tất yếu sẽ dẫn đến việc hình thành các đảng chính trị vàcác đảng chính trị đó sẽ đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Các ông chỉ

ra rằng, trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào giành được quyền lực nhà nước sẽ trởthành giai cấp thống trị và thực hiện vai trò lãnh đạo xã hội Chỉ đến đầu thế kỷ XX,trong những điều kiện mới, kế thừa những di sản tư tưởng, quan điểm cơ bản củacác ông, V.I.Lênin đã phát triển và có những luận điểm sâu sắc về vấn đề cầm quyềncủa Đảng Cộng sản (Đảng Công nhân dân chủ xã hội Nga, Đảng Bônsêvích Nga)

Ngay từ trước Cách mạng Tháng Mười Nga (năm 1917), V.I.Lênin đã chorằng, Đảng Bônsêvích Nga “bất cứ lúc nào cũng sẵn sàng đứng ra nắm toàn bộchính quyền” Trong thời kỳ lãnh đạo chính quyền và xây dựng chủ nghĩa xã hội ởnước Nga, Lênin đã nhiều lần sử dụng trong các bài nói, bài viết của mình các thuậtngữ, khái niệm như “đảng cầm quyền”, “đảng lãnh đạo”… Theo ông, đảng cầmquyền có nghĩa là đảng lãnh đạo nhà nước hay đảng lãnh đạo nhà nước khi đã cầmquyền Lênin khẳng định, ở nước Nga “chỉ có một đảng cầm quyền duy nhất đanglãnh đạo” Trong các luận điểm về Đảng Cộng sản cầm quyền, Lênin đã đề cập đếnnhiều vấn đề về sự cầm quyền của đảng, trong đó cốt lõi là nội dung và phương thứccầm quyền (lãnh đạo) của Đảng Cộng sản đối với Nhà nước và xã hội Đảng Cộngsản lãnh đạo Nhà nước chính là nói lên các đặc điểm mang tính bản chất của nềnchuyên chính vô sản Trong nền chuyên chính vô sản, nhà nước phải chịu lãnh đạocủa Đảng Cộng sản

Trong vấn đề đảng cầm quyền, trước hết Lênin đã đề cập đến mối quan hệgiữa đảng và nhà nước và vai trò cầm quyền, lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối vớinhà nước Chỉ có Đảng Cộng sản lãnh đạo, nhà nước mới đáp ứng đúng mục tiêucủa đảng là xây dựng một xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa, giai đoạn đầu củachủ nghĩa cộng sản Và để giải quyết được mối quan hệ giữa đảng và nhà nước, đápứng được vai trò lãnh đạo của đảng đối với nhà nước trong chế độ xã hội mới thìvấn đề quan trọng hàng đầu là phải có sự phân định rõ chức năng, nhiệm vụ lãnhđạo của đảng với chức năng quản lý của nhà nước Vấn đề này đã được Lênin chỉ ravào thời kỳ trước khi Đảng Công nhân dân chủ xã hội Nga giành được chính quyền

Vấn đề phân định chức năng, nhiệm vụ lãnh đạo của Đảng với chức năng,nhiệm vụ quản lý của nhà nước được Lênin tiếp tục đề cập, làm rõ và khẳng định cụthể hơn sau khi Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, Đảng Cộng sản Nga đãlãnh đạo bộ máy chính quyền Xôviết thực hiện công cuộc phát triển kinh tế, xâydựng chế độ xã hội mới Lênin cho rằng, chừng nào mà Ban Chấp hành Trung ươngĐảng và toàn Đảng còn tiếp tục làm công tác quản lý hành chính, nghĩa là quản lýnhà nước, thì Đảng không thể gọi là người lãnh đạo được Tại Đại hội lần thứ XIĐảng Cộng sản Nga (4-1922), khi đánh giá về mối quan hệ giữa đảng và nhà nướclúc đó, Lênin viết rằng: “Giữa đảng và các cơ quan Xôviết hiện đã có những quan

hệ không đúng… Phải chấm dứt tình trạng là bất kỳ vấn đề vụn vặt nào cũng đưa ratrước Ban Chấp hành Trung ương, mà phải nâng cao uy quyền của Hội đồng Bộtrưởng dân ủy…” Từ đó, Lênin khẳng định: “nếu cứ lãnh đạo bằng cách đó, thìchúng ta nhất định đi tới chỗ diệt vong… rằng, cần phải phân rõ chức năng, quyềnhạn của bộ máy của Đảng và của bộ máy của các Xôviết” Để khắc phục sự lẫn lộn,chồng chéo, trùng lắp về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan đảng và nhà nước,theo Lênin “cần phân định một cách rõ ràng hơn nữa những nhiệm vụ của Đảng (vàcủa Ban Chấp hành Trung ương của nó) với nhiệm vụ của chính quyền Xôviết; tăngthêm trách nhiệm và tính chủ động cho các cán bộ Xôviết và các cơ quan Xôviết,còn về đảng thì giành quyền lãnh đạo chung công tác của tất cả các cơ quan nhànước gộp chung lại, mà không can thiệp một cách quá thường xuyên, không chínhquy và thường là nhỏ nhặt”

Cùng với việc phân định rõ chức năng quyền hạn bộ máy của Đảng và bộmáy của Nhà nước, Lênin cũng chỉ ra rằng, Đảng Cộng sản Nga cầm quyền tức làĐảng không chỉ lãnh đạo Nhà nước mà là lãnh đạo cả xã hội, và việc nhất thể hóamột số bộ phận, hoặc cán bộ lãnh đạo của Đảng và chính quyền, sẽ không ảnhhưởng đến hiệu quả công việc của cả Đảng và chính quyền Theo Lênin, điều quantrọng là phải nhận thức sâu sắc rằng, Đảng có chức năng lãnh đạo, còn nhà nước cóchức năng là quản lý hành chính Như vậy, Lênin đã khẳng định rất rõ vai trò cầmquyền, lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước Lãnh đạo là công việc có những cáchthức khác với quản lý Quản lý của Nhà nước mang tính chất hành chính, có lúc cần

thiết phải sử dụng cả sự cưỡng bức, còn lãnh đạo không thể có cưỡng bức Lãnh đạocủa Đảng cần đến uy tín và có sức thuyết phục cao, từ đó mới giữ vững được vai tròcầm quyền của mình

2.1.2 Nội dung cầm quyền:

Sự lãnh đạo của đảng cầm quyền đối với nhà nước được thể hiện trước hết ởnội dung lãnh đạo Sau khi Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, Đảng Cộngsản Nga đã lãnh đạo tổ chức và hoạt động của bộ máy chính quyền Xôviết Nhữngnội dung lãnh đạo của Đảng đã có những điểm mới so với trước đó, tức là chuyểntrọng tâm từ việc lãnh đạo giành chính quyền về tay giai cấp vô sản sang trọng tâmthực hiện công cuộc khôi phục phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở vật chấtcho chủ nghĩa xã hội Điều đó cho thấy, nội dung cầm quyền, lãnh đạo của đảng khi

đã nắm chính quyền có những điểm khác so với nội dung lãnh đạo khi đảng chưanắm được chính quyền Chỉ khi đảng nắm được chính quyền, những nội dung lãnhđạo mới được hiểu và biểu hiện là những nội dung cầm quyền

Nội dung cầm quyền, lãnh đạo của đảng cầm quyền đối với nhà nước thểhiện chủ yếu và trước hết ở việc đảng xác định các mục tiêu mang tính chất địnhhướng trong các chủ trương, đường lối, cương lĩnh, nghị quyết của mình Mục tiêu,

lý tưởng của đảng cũng chính là mục tiêu xác định cho nhà nước đạt tới, vì lợi íchcủa giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động Mục tiêu được phân ra theocác góc độ khác nhau như: mục tiêu dài hạn và mục tiêu ngắn hạn; mục tiêu tổngquát và mục tiêu riêng biệt đối với từng lĩnh vực đó

Mục tiêu lâu dài bao gồm những tiêu chí mà sự lãnh đạo của đảng cần phảiđạt sau một thời gian dài Điều đó cũng có nghĩa là cương lĩnh của đảng đòi hỏi phải

có tầm nhìn xa trông rộng Các mục tiêu hay những định hướng, đường lối, chủtrương đó của đảng cần phải được xây dựng một cách khoa học, tức là phải tuântheo những quy luật khách quan và xuất phát từ thực tiễn để đảm bảo sự đúng đắncủa chúng

Trong các chủ trương, đường lối, cương lĩnh, nghị quyết của mình, đảng cònphải xác định cả những nhiệm vụ cho đảng và nhà nước Có nhiệm vụ lâu dài,

nhiệm vụ trước mắt trong các lĩnh vực của đời sống xã hội Trong tác phẩm Những

nhiệm vụ trước mắt của Chính quyền Xôviết viết vào tháng 4-1918, Lênin cho rằng,

sau khi Đảng Cộng sản đã nắm được chính quyền thì “nhiệm vụ tổ chức quản lýnước Nga – hiện đang được đề ra trước mắt chúng ta, đó là nhiệm vụ trước mắt…,nhiệm vụ quản lý đã trở thành nhiệm vụ chủ yếu và trung tâm Chúng ta, ĐảngBônsêvích, chúng ta đã thuyết phục được nước Nga Chúng ta đã giành được nướcNga… Bây giờ, chúng ta phải quản lý nước Nga Và toàn bộ đặc điểm của tình thếhiện thời, tất cả sự khó khăn là ở chỗ phải hiệu rõ những đặc điểm của bước chuyển

từ nhiệm vụ chủ yếu là thuyết phục nhân dân và dùng lực lượng quân sự trấn áp bọnbóc lột, sang nhiệm vụ chủ yếu là quản lý”

Việc xác định các nhiệm vụ của đảng và nhà nước trong các cương lĩnh, nghịquyết của đảng cần phải có sự định hướng vào các nhiệm vụ cấp thiết và mấu chốt.Tức là cần xác định các nhiệm vụ trọng yếu và phải tập trung vào giải quyết chúng.Theo Lênin: “Chuyên chính vô sản là sự lãnh đạo của giai cấp vô sản Giai cấp vôsản với tư cách là giai cấp lãnh đạo, thống trị phải biết hướng chính sách vào việcgiải quyết trước tiên vào vấn đề cấp thiết nhất, “mấu chốt nhất”” Trong các cươnglĩnh, nghị quyết của mình, đảng cần xác định các nhiệm vụ chủ yếu và đề ra cácbiện pháp chỉ đạo thực hiện trong thực tiễn Các nhiệm vụ chủ yếu bao gồm: côngtác tư tưởng, xây dựng bộ máy nhà nước và các tổ chức quần chúng; công tác xâydựng đảng, trong đó đặc biệt vấn đề tổ chức cán bộ và kiểm tra của đảng; nhiệm vụtrong các lĩnh vực phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đốingoại

Theo quan điểm của Lênin, trong nội dung lãnh đạo của Đảng với nhà nước,đảng không nên đề ra các nhiệm vụ quá chi tiết, nội dung giải quyết các công việcquá cụ thể Đảng chỉ cần định ra các phương hướng, nhiệm vụ chung về các mặt vànguyên tắc chung về tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước

2.1.3 Phương thức cầm quyền:

Sự cầm quyền, lãnh đạo của đảng không chỉ bao hàm mặt nội dung, mà đểlãnh đạo hiệu quả, điều vô cùng quan trọng khác là phương thức cầm quyền, lãnhđạo Nghĩa là làm thế nào để đảng có thể chuyển tải các nội dung cầm quyền, lãnhđạo thành các chính sách của nhà nước, tạo ra sức ảnh hưởng mạnh mẽ của đảng với

toàn xã hội Phương thức cầm quyền, lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và xã hộiđược Lê nin đề cập một các khá rõ nét, qua các phương thức chủ yếu sau:

Thứ nhất, đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước bằng việc đề ra các chủ

trương, đường lối, cương lĩnh, chỉ thị, nghị quyết của đảng

Ở vị trí cầm quyền, đảng có trọng trách là lãnh đạo nhà nước và toàn xã hội.Những nội dung lãnh đạo được xác định trong các cương lĩnh, chỉ thị, nghị quyếtcủa đảng là những vấn đề về mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ trong các lĩnh vựccủa đời sống chính trị, kinh tế, xã hội mà nhà nước là người có trách nhiệm phải giảiquyết thực hiện chúng Điều đó có nghĩa, với tư cách đảng cầm quyền, những nộidung được đề ra bao hàm các vấn đề về đường lối, quan điểm chính trị và nguyêntắc tổ chức liên quan tới chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, phát triển văn hóa,giáo dục, quốc phòng – an ninh, đối ngoại, truyền bá hệ tư tưởng cũng như đào tạocán bộ, xây dựng bộ máy nhà nước là thuộc về trách nhiệm của đảng, còn giải quyết

và thực hiện cụ thể như thế nào là trách nhiệm của nhà nước Điều này cũng tức làphải có sự phân định rõ chức năng lãnh đạo của đảng và chức năng quản lý, giảiquyết các công việc cụ thể của nhà nước Đảng không lãnh đạo nhà nước theo cácnội dung như trên với cách thức ra các mệnh lệnh từ trên ban xuống, buộc nhà nướcphải thực hiện, theo kiểu “tôi có quyền, tôi ra lệnh thì anh phải phục tùng”, mà lãnhđạo bằng việc đề ra các chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết Tại Đại hội lầnthứ X Đảng Cộng sản Nga, Lênin cũng chỉ rõ: “Nhiệm vụ của chúng ta chỉ là định

ra những đường lối, nguyên tắc và nêu ra các khẩu hiệu Đảng ta là một đảng cầmquyền và những quyết định do đại hội của đảng thông qua là những điều mà toànnước Cộng hòa phải tuân theo”

Thứ hai, đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước thông qua tổ chức đảng, đội

ngũ cán bộ, đảng viên của đảng trong bộ máy nhà nước

Đây là phương thức lãnh đạo mang tính phổ biến đối với mọi đảng cầmquyền Tuy nhiên, ở mỗi nước cũng có những đặc điểm riêng, tùy điều kiện cụ thể.Theo quan điểm của Lênin, đây là một trong các phương thức lãnh đạo cơ bản, thểhiện như một trọng trách của đảng cầm quyền Tại Đại hội lần thứ VIII các Xôviếttoàn Nga (2-1920), Lênin cũng viết rằng: chừng nào một đảng cầm quyền còn quản

lý, chừng nào đảng ấy còn phải giải quyết tất cả mọi vấn đề về những sự bổ nhiệmkhác nhau, thì anh không thể để có tình trạng là việc bổ nhiệm các chức vụ nhà nướcquan trọng nhất lại do một đảng không lãnh đạo tiến hành”

Theo quan điểm của Lênin, chỉ có thông qua đội ngủ đảng viên của đảng cầmquyền trong bộ máy nhà nước, mọi hoạt động của nhà nước mới bảo đảm theo đúngmục tiêu của đảng cầm quyền đã vạch ra

Như đã nêu ở trên, đảng lãnh đạo nhà nước trước hết là bằng việc đề rađường lối, cương lĩnh, chỉ thị, nghị quyết của đảng Tuy nhiên, việc thực hiện chúng

là công việc rất khó khăn và đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ của đảng Đó là nhữngđảng viên của đảng, những cán bộ ủng hộ, phục tùng đường lối của đảng Chỉ cóthông qua đội ngũ cán bộ này, các chỉ thị, nghị quyết của đảng mới được thực hiệntrên thực tế Theo quan điểm của Lênin, những cán bộ, đảng viên trong bộ máy nhànước phải hoạt động làm sao bảo đảm vừa với tư cách là người đại diện cho đảngcầm quyền, vừa với tư cách là người đại biểu nhân nhân, tức là người đại diện chochính quyền

Thứ ba, đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra

Đây là phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền đã được Lênin đề cập ởnhiều tác phẩm Kiểm tra được coi là công việc mấu chốt trong lãnh đạo của đảngđối với nhà nước và xã hội Lênin đã nhiều lần nhấn mạnh: điểm trung tâm của côngtác tổ chức là việc chọn người, giao việc và kiểm tra hiệu quả chấp hành Lênin cònchỉ thị: Hãy dành thời gian để tiến hành kiểm tra công việc chấp hành thực tế côngtác – mấu chốt của toàn bộ công tác, của toàn bộ chính sách hiện nay là ở đấy”.Theo quan điểm của Lênin, các cơ quan và cá nhân người lãnh đạo phải hết sức coitrọng công tác kiểm tra; tổ chức tốt việc kiểm tra phải được coi là chức năng quantrọng của cơ quan và người lãnh đạo Lênin còn cho rằng, phải đi từ công tác kiểmtra để, một mặt, tác động tới bộ máy nhà nước, coi đây là điểm xuất phát và khâutrung tâm của phương thức lãnh đạo của đảng đối với các cơ quan nhà nước; mặtkhác, thông qua công tác kiểm tra mà xem lại tính đúng đắn, tính phù hợp của cácchủ trương, chỉ thị, nghị quyết của đảng so với thực tiễn, từ đó có những sửa đổi, bổsung, phát triển sáng tạo các chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của đảng

Như vậy, theo quan điểm của Lênin, trong quá trình lãnh đạo, đảng không được chủquan, thỏa mãn với các quyết định, chủ trương của mình mà luôn tổ chức sự kiểmtra tính đúng đắn của các chủ trương, quyết định đó Thông qua công tác kiểm tra

mà phát hiện, sáng tạo ra cái mới, cái tốt hơn, đề ra nội dung và phương thức lãnhđạo sát hợp hơn với thực tiễn cuộc sống

Đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước thông qua công tác kiểm tra Tuy nhiên,

ai là người thực hiện kiểm tra đó? Lênin cho rằng, chính ngay những đảng viên củađảng trong bộ máy nhà nước, thực hiện sự kiểm tra đó Tức các đảng viên của đảngphải là những người đảm nhiệm việc kiểm tra các công việc của các cơ quan và cán

bộ, công chức nhà nước

Đảng lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra, song để kiểm tra trong lãnhđạo bảo đảm có hiểu quả, đảng cần phải biết cách kiểm tra, trong đó đặc biệt lưu ýđến việc lôi cuốn quần chúng nhân dân vào công việc kiểm tra Theo Lênin, kiểm tra

là công việc thường xuyên trong lãnh đạo của đảng Do vậy, đảng cần phải thườngxuyên tổ chức cho quần chúng nhân dân thực hiện công việc kiểm tra, tham giađóng góp phê bình, kiểm soát hoạt động của các cơ quan và cán bộ, công chức trong

bộ máy nhà nước

Quần chúng nhân dân là những người ngoài đảng, đảng lôi cuốn họ vào kiểmsoát hoạt động của các cơ quan nhà nước tức là đảng, đồng thời sử dụng họ kiểmsoát ngay chính các đảng viên của đảng đang nắm giữ các vị trí trong bộ máy nhà

nước Trong Huấn thị của Hội đồng lao động và quốc phòng gửi các cơ quan Xôviết địa phương vào tháng 5-1921, Lênin viết: “…cần phải duy trì sự kiểm soát và sự

lãnh đạo của những người cộng sản Mặt khác, những người ngoài đảng cũng phảikiểm soát các đảng viên; muốn vậy cần phải lôi kéo những nhóm công nhân, nôngdân ngoài đảng, đã được thử thách về phương diện trung thực của mình, vào Bộ dân

ủy thanh tra công nông, và không kể họ ở chức vụ nào, lôi cuốn họ tham gia mộtcách không chính thức vào việc kiểm tra và nhận xét công tác”

Thứ tư, đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước thông qua công tác vận động

quần chúng nhân dân tham gia quản lý nhà nước