Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp đóng vai chương 4 công nghệ 10

Phần I MỤC LỤC 1 Mở đầu 1 11 1 Lí do chọn đề tài 1 12 Mục đích nghiên cứu 1 13 Đối tượng nghiên cứu 1 14 Phương pháp nghiên cứu 2 Nội dung 3 2 31 Cơ sở lý luận 2 31 1 Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài 2 31 1 1 Trên thế giới 2 31 1 2 Ở Việt Nam 2 31 2 Một số khái niệm cơ bản 2 31 2 1 Phương pháp dạy học tích cực 2 41 2 2 Phương pháp dạy học theo dự án 2 42 Thực trạng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT 4 Thọ Xuân 2 42 1 Thực trạng dạy học của giáo viên 2 52 2 Việc học của HS đối với môn.

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu 1

2.Nội dung 3

2.1.Cơ sở lý luận 3

2.1.1.Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài 3

2.1.1.1.Trên thế giới 3

2.1.1.2 Ở Việt Nam 3

2.1.2 Một số khái niệm cơ bản 3

2.1.2.1 Phương pháp dạy học tích cực 3

2.1.2.2 Phương pháp dạy học theo dự án 4

2.2 Thực trạng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT 4 Thọ Xuân. .4

2.2.1.Thực trạng dạy học của giáo viên 4

2.2.2 Việc học của HS đối với môn Công nghệ 10 5

2.2.3 Nguyên nhân thực trạng trên 5

2.3.2 Một số ví dụ cụ thể 7

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16

3.Kết luận và kiến nghị 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực đã, đang và

sẽ trở thành yếu tố không thể thiếu trong quá trình dạy học Sự đổi mới này trởthành một “trợ thủ đắc lực” cho môn học Công Nghệ Bởi lẽ, cách làm này lấy họcsinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Họcsinh không còn cảm thấy nhàm chán bởi lối truyền thụ kiến thức thụ động mà thayvào đó là các em tự tìm tòi, khám phá để chiếm lĩnh tri thức

Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn nhiều vấn đề cầnquan tâm Nhiều giáo viên đã tích cực áp dụng nhưng chưa có sự sáng tạo, đangcòn rập khuôn máy móc Chưa biết sử dụng phương pháp thích hợp cho từng bàihọc Điều này đã mang lại những kết quả không như mong muốn

Tạo lập doanh nghiệp là phần có kiến thức khá mới mẻ đối với cả giáo viên vàhọc sinh, Sự mới mẻ này mang đến một số khó khăn nhất định cho giáo viên dạy,đặc biệt là giáo viên kiêm nhiệm Tuy nhiên nếu giáo viên biết vận dụng nhữngphương pháp mới vào giảng dạy thì đây lại là chương rất thú vị, không những lôicuốn được học sinh tham gia vào quá trình học tập mà các em còn rất hứng thú, chủđộng, sáng tạo

Với những kiến thức đã được học kết hợp với sự trau dồi kinh nghiệm giảng dạytôi đã mạnh dạn thử nghiệm phương pháp dạy học dự án ở một số bài trong chươngTạo lập doanh nghiệp và thu được kết quả hết sức khả quan, trước hết đó là sự thayđổi cách nhìn của các em học sinh về môn Công nghệ Khi tôi bước vào lớp họccảm thấy được sự mong chờ của các em học sinh để được học, được thể hiện mìnhchứ không phải là sự thờ ơ, lãnh đạm Đối với tôi, thực sự đấy là hạnh phúc

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: “ Sử dụng phương pháp dạy học theo

dự án ở một số bài trong chương 4 – Công nghệ 10 góp phần phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế, xây dựng giáo án và vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạyhọc chương 4 - Công nghệ 10, nhằm phát huy tính tích cực khơi dậy hứng thú họctập của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học Công nghệ 10

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp dạy học dự án trong chương trình công nghệ 10

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướngtích cực hóa việc học của học sinh

- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Công nghệ 10 (phần tạo lậpdoanh nghiệp)

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp dạy học dự án trong nội dung

chương 4: Doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp - Công nghệ

10 theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh.

1.4.2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để làm cơ sở cho việcnghiên cứu đề tài

1.4.3 Phương pháp thực tập sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT 4 Thọ Xuân, tiến hành theo quy trìnhcủa đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiêncứu

1.4.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để thống kê, xử lý, đánh giá kết quảthu được

Từ đầu thế kỉ XX ở Bắc Mỹ cũng như ở Châu Âu, DHDA đã tạo nên một chuyểnđộng xã hội- giáo dục với thay đổi mạnh mẽ trong nhà trường Nền tảng củachuyển động này là đem đến cho học sinh sự hào hứng tiếp nhận kiến thức, sự thayđổi phương pháp học tập với sự tham gia một cách có ý thức nhất, tích cực nhất củahọc sinh vào việc tiếp thu tri thức.[1]

Ngày nay, DHDA còn mang tính toàn cầu và càng phát triển mạnh mẽ hơn vớimột định hướng quan trọng là sử dụng nó như một phương pháp dạy học tích cựcnhằm phát triển năng lực học tập của học sinh

Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học đang được rất nhiều nước trên thế giớiquan tâm phát triển

2.1.1.2 Ở Việt Nam

Cùng với xu thế của thế giới, ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu củanhiều tác giả về phương pháp dạy học dự án như T.S Nguyễn Văn Cường và T.SNguyễn Thị Diệu Thảo trong bài viết “ Dạy học dự án, một phương pháp có chứcnăng kép trong đào tạo giáo viên” Trong tài liệu Dự án Việt Bỉ “Dạy và học tíchcực- một số phương pháp và kỹ thuật dạy học” đã giới thiệu rất chi tiết về phươngpháp dạy học dự án.[2]

Với những nghiên cứu trên các tác giả đã nêu lên những cơ sở lý thuyết cơ bản

và quy trình vận dụng PPDA, đồng thời với những nghiên cứu có thực nghiệm thực

tế là các dẫn chứng sinh động về hiệu quả của PPDA đối với người học trong cácquá trình đào tạo Các đề tài nghiên cứu là những đóng góp tích cực cho nhữngPPDH mới

Như vậy việc sử dụng phương pháp DHDA trong dạy học đã được nghiên cứu từkhá sớm Tuy nhiên việc sử dụng phương pháp DHDA để cung cấp kiến thức vàrèn luyện cho HS các kỹ năng trong môn Công nghệ 10 còn nhiều hạn chế

2.1.2 Một số khái niệm cơ bản

2.1.2.1 Phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn,

được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng

phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tớiviệc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, tức là tập kết

vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập kết vào phát huytính tính tích cực của người dạy.[2]

2.1.2.2 Khái niệm dạy học dự án

Dạy học dự án là một hình thức dạy học hay phương pháp dạy học phứchợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến thức vàhình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (dự án) có thậttrong đời sống, theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thựchành và tạo ra các sản phẩm cụ thể.[2]

2.1.2.2.1 Ưu điểm của dạy học dự án.

- Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội

- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học

- Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm

- Phát triển khả năng sáng tạo

- Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp

- Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn

- Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc

- Phát triển năng lực đánh giá

- Rèn luyện và phát huy các kỹ năng xã hội quan trọng [2]

Không chỉ với học sinh, dạy học dự án còn đem lại nhiều lợi ích cho giáoviên Dạy học dự án góp phần đổi mới phương pháp dạy học, thay đổi phươngthức đào tạo, có điều kiện nâng cao tính chuyên nghiệp, mở rộng sự hợp tác vớiđồng nghiệp và xây dựng các mối quan hệ với học sinh

2.1.2.2.2 Hạn chế của dạy học dự án.

- Không phải bất kỳ bài học nào cũng vận dụng được phương pháp dạy học dự

án, dạy học dự án không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức mang tính hệ thốngcũng như rèn luyện hệ thống kỹ năng cơ bản

- dạy học dự án bổ sung cho các phương pháp dạy học truyền thống, không thaythế cho phương pháp thuyết trình và luyện tập

- dạy học dự án đòi hỏi nhiều thời gian và công sức chuẩn bị nên không thể tiếnhành một cách thường xuyên trong chương trình môn học bởi có thể ảnh hưởng tớithời gian học các môn khác

- dạy học dự án đòi hỏi địa điểm dạy phải phù hợp cho hoạt động của giáo viên và

HS, sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học và cơ sở vật chất hiện đại

- dạy học dự án đòi hỏi giáo viên phải có năng lực tổ chức và quản lý học sinhtrong hoạt động, nhất là hoạt động nhóm Bên cạnh đó, nhiều học sinh đã quen vớiphương pháp dạy học truyền thống nên không quen với việc chủ động định hướngquá trình học tập, vì thế đã gặp nhiều khó khăn Tương tự, nhiều giáo viên đã quen

và tự tin với vai trò giảng dạy theo phương pháp dạy học truyền thống nếu chuyểnsang vai trò “người dẫn đường” trong dạy học dự án cũng gặp nhiều lúng túng.[3]

2.2 Thực trạng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT 4 Thọ Xuân

2.2.1.Thực trạng dạy học của giáo viên

Trường THPT 4 Thọ Xuân được thành lập năm 2002, được tách ra từ trườngTHPT Lê Hoàn Cơ sở vật chất của trường còn thiếu thốn rất nhiều, trong đó có cácthiết bị liên quan đến đổi mới phương pháp giảng dạy Chính vì vậy việc áp dụngcác kỹ thuật dạy học tích cực còn nhiều hạn chế Giáo viên chỉ chú trọng áp dụngcác kỹ thuật dạy học trong các tiết thao giảng, dự giờ, còn trong các tiết dạy bìnhthường thì vẫn theo kiểu truyền thụ một chiều, thầy đọc- trò chép Cộng thêm tâmthế của các em học sinh không mấy mặn mà với môn học làm ảnh hưởng rất lớnđến chất lượng giờ dạy.

2.2.2 Việc học của HS đối với môn Công nghệ 10

Qua thực tế giảng dạy cho thấy, chất lượng giờ dạy môn Công nghệ 10 chiếm

tỷ lệ trung bình rất cao Hoạt động các em chủ yếu là nghe giảng, ghi chép chứchưa có ý thức phát biểu xây dựng bài Một số em còn làm việc riêng trong giờ học,

có khi lớp 40 học sinh nhưng trong suốt giờ học chỉ tập trung 4-5 em phát biểu xâydựng bài Các em hầu như không có hứng thú vào việc học tập bộ môn Công nghệ

10

Từ thực tế trên dẫn đến kết quả học tập bộ môn chưa cao Số học sinh giỏi ít,khá và trung bình nhiều, yếu vẫn còn

2.2.3 Nguyên nhân thực trạng trên

Học sinh chưa thực sự quan tâm đến môn học này vì cho rằng đây là mônhọc phụ, không thi tốt nghiệp cũng như không thi đại học, cốt sao chỉ đủ điểm làđược Đa số các em đều có suy nghĩ môn Công nghệ là môn học khô khan, nhiềukiến thức thực tiễn Điều này chứng tỏ môn Công nghệ không được học sinh quantâm, chú ý trong khi học

Bên cạnh những lí do khách quan trên thì còn một lí do chủ quan nữa là bảnthân giáo viên dạy Qua thực tế giảng dạy tôi thấy rằng nếu giáo viên đưa ra nhữngtình huống có vấn đề, kết hợp với việc sử dụng các phương pháp dạy học phát huytính tích cực như: thảo luận nhóm, phiếu học tập, sử dụng băng hình… cùng vớinhững câu hỏi tìm tòi, kích thích tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôinổi hẳn, các em tích cực phát biểu xây dựng bài Ngược lại, ở một số lớp giáo viên

sử dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… lớp học trở nêntrầm, ít học sinh phát biểu xây dựng bài

2.3.Giải pháp thực hiện

2.3.1 Quy trình các bước tiến hành phương pháp dạy học theo dự án trong môn Công nghệ 10

Bước 1: Quyết định chủ đề

-Tìm trong chương trình học tập các nội dung cơ bản có liên quan hoặc có thể ứngdụng vào thực tế

- Phát hiện những gì tương ứng đã và đang xảy ra trong cuộc sống Chú ý vàonhững vấn đề lớn mà xã hội và thế giới đang quan tâm

- Giáo viên phân chia lớp học thành các nhóm, hướng dẫn học sinh đề xuất, xácđịnh tên đề tài Đó là một dự án chứa đựng một nhiệm vụ cần giải quyết, phù hợp

với các em, trong đó có sự liên hệ nội dung học tập với hoàn cảnh thực tiễn đờisống xã hội Giáo viên cũng có thể giới thiệu một số hướng đề tài để học sinh lựachọn.

Bước 2: Xây dựng kế hoạch

- Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định mục đích, nhiệm vụ, cách tiến hành, kếhoạch thực hiện dự án, xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vậtliệu, kinh phí…

- Xác định mục tiêu học tập cụ thể bằng cách dựa vào chuẩn kiến thức và kĩ năngcủa bài học

Bước 3: Thực hiện

-Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện công việc theo kế hoạch đã đề ra chonhóm và cá nhân Học sinh thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn,thực hành để hoàn thành dự án

Bước 4: Giới thiệu sản phẩm

-Kết quả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng bài thu hoạch, báo cáo… Đôikhi, đó lại là các sản phẩm vật chất được tạo ra qua hoạt động thực hành

Quy trình dạy học theo dự án trong giảng dạy môn Công nghệ

2.3.2 Một số ví dụ cụ thể

Ví dụ 1: Áp dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học bài 50:

“Doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp”

Đối với bài này tôi thực hiện như sau: chia lớp thành 4 nhóm, yêu cầu họcsinh tìm hiểu kiến thức sách giáo khoa và các nguồn tài liệu khác để trình bày một

số kiến thức về doanh nghiệp Cụ thể:

- Nhóm 1: tìm hiểu Đặc điểm kinh doanh hộ gia đình và tổ chức kinh doanh hộ giađình

- Nhóm 2: tìm hiểu Xây dựng kế hoạch kinh doanh hộ gia đình

- Nhóm 3,4: tìm hiểu về doanh nghiệp nhỏ

Công việc này được giáo viên phân công vào cuối tiết học trước

Các dự án được tổ chức theo hoạt động nhóm Các nhóm học tập tổ chức hộithảo tìm hiểu về những nội dung giáo viên đã đưa ra Mỗi nhóm tự tìm hiểu kiếnthức của nhóm mình, đồng thời đọc hiểu các kiến thức sách giáo khoa để có thểthảo luận, trao đổi giữa các nhóm Bài tập thuyết trình hoàn thiện bằng cách sửdụng công nghệ thông tin

Cách thức đánh giá

- Học sinh được đánh giá kết quả dựa vào quá trình làm việc nhóm và trình bày kếtquả thuyết trình

- Kết thúc bài học, học sinh làm 1 bài kiểm tra trắc nghiệm nhanh

Tôi xin giới thiệu một số hình ảnh các nhóm học sinh thuyết trình sản phẩmcủa nhóm mình

Nhóm 1,2: Đặc điểm kinh doanh hộ gia đình và xây dựng kế hoạch kinh doanh hộ gia đình.

Một vài hình ảnh về kinh doanh hộ gia đình

Nhóm 3,4: Tìm hiểu về doanh nghiệp nhỏ

Sản xuất lương thực, thực phẩm Sản xuất công nghiệp tiêu dùng

Đại lí bán hàng Dịch vụ internet

Một số lĩnh vực mà doanh nghiệp nhỏ có thể thực hiện

Hình ảnh các nhóm học sinh tham gia thảo luận và thuyết trình sản phẩm

Ví dụ 2: Dạy học dự án áp dụng vào bài 51, 52: “Lựa chọn lĩnh vực kinh doanh”,

“thực hành lựa chọn cơ hội kinh doanh”.

Bước 1: Quyết định chủ đề

Đối với chủ đề này tôi gợi mở vấn đề, nêu chủ đề của dự án là: Xác định kế hoạch kinh doanh và tìm kiếm cơ hội kinh doanh.

Tôi chia lớp thành 4 nhóm, các nhóm cử nhóm trưởng, thư kí…các nhóm tự

do chọn mặt hàng và hình thức kinh doanh

Bước 2: Xây dựng kế hoạch

Tôi hướng dẫn học sinh xác định mục đích, nhiệm vụ, cách tiến hành, kếhoạch thực hiện dự án, xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vậtliệu, kinh phí…

Bước 3: Thực hiện dự án

Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện công việc theo kế hoạch đã đề racho nhóm và cá nhân Học sinh thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thựctiễn, thực hành để hoàn thành dự án

Bước 4: Giới thiệu sản phẩm

Sau đây tôi xin trình bày một số dự án của các em học sinh đã thực hiện.Sản phẩm 1: Nhóm 1 lớp 10A1

Tên dự án: Kinh doanh mỹ phẩm 1.Ý tưởng kinh doanh:

Buôn bán các mặt hàng mĩ phẩm giúp dưỡng da, chăm sóc da, làm trắng, làmđẹp…

- Nhận thức được cơ hội này, nhóm chúng em đã có những bước chuẩn bị để thamgia vào lĩnh vực kinh doanh mĩ phẩm Đó là mở một của hàng kinh doanh mĩ phẩmbán lẻ và bán online

3 Mục tiêu:

Ban đầu là giới thiệu sản phẩm tốt đến người tiêu dùng, sau đó mở rộng quy

mô kinh doanh

4 Phân công nhiệm vụ:

Quản lí: Mai Anh

Tìm hiểu thị trường: Thái Tuấn, Trần Nam

Tìm hiểu sản phẩm: Lan Anh, Bảo

Quản lí cửa hàng bán lẻ: Đạt, Dương