Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng) và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên

Dưới góc độ triết học, quan điểm chung nhất khẳng định rằng mỗi sự vật hiện tượng đang tồn tại đều là một thể thống nhất được cấu thành bởi các mặt đối lập , các thuộc tính, các khuynh h

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề tài: “Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng) và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học

tập của sinh viên”

Ninh Bình, ngày 15 tháng 12 năm 2021

Họ và tên: Phạm Hà Trang

Mã số sinh viên: 11215880 STT (trong DS lớp tín chỉ): 59 Lớp TC: Triết học Mác - Lênin(121)_09

GV hướng dẫn: TS Lê Thị Hồng

LỜI MỞ ĐẦU

Xu hướng Toàn cầu hóa đã và đang phát triển mạnh mẽ trong nhiều thập kỉ qua ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Là một nước đang trên đà công nghiệp hóa – hiện đại hóa, Việt Nam không thể bỏ qua cơ hội hội nhập

ấy với những mặt tích cực mà nó đem lại như: nguồn vốn, nguồn, thị trường, thành tựu khoa học công nghệ,… để tiếp thêm sức mạnh cho nước nhà Tuy vậy, điều này cũng dần lộ ra không ít những khó khăn, thách thức, nhất là việc bảo vệ, giữ vững được độc lập, tự chủ của đất nước Một vấn đề đặt ra buộc nước ta cần phải giải quyết: Làm thế nào để kết hợp hài hòa, sáng suốt việc hội nhập, phát triển đất nước với bảo vệ, giữ vững nền độc lập mà nhiều thế

kỷ qua chúng ta đã chiến đấu anh dũng để có được ngày hôm nay?

Để trả lời cho vấn đề nêu trên, nước ta đã vận dụng một cách đúng đắn, sáng tạo và linh hoạt quan điểm về một quy luật triết học vào thực tiễn của đất nước: Quy luật mâu thuẫn Bằng cách này, Đảng và Nhà nước ta đã đánh giá cao vai trò quan trọng của Triết học nói chung và quy luật mâu thuẫn nói

riêng trong sự nghiệp đổi mới và phát triển nước nhà

Dưới góc độ triết học, quan điểm chung nhất khẳng định rằng mỗi sự vật hiện tượng đang tồn tại đều là một thể thống nhất được cấu thành bởi các mặt đối lập , các thuộc tính, các khuynh hướng phát triển ngược chiều nhau , đối lập nhau,…và mâu thuẫn là động lực của sự phát triển Với mong muốn

chứng minh cho quan điểm trên, em đã chọn nghiên cứu đề tài “Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng)

và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên.”

Bài nghiên cứu có mục đích làm sáng tỏ mối quan hệ mật thiết giữa mâu thuẫn và sự phát triển của sự vật, hiện tượng đời sống, đồng thời chỉ ra những tác dụng của việc nghiên cứu mối quan hệ này tới công tác nghiên cứu

và học tập của sinh viên hiện nay

I GIẢI THÍCH CÁC THUẬT NGỮ TRONG ĐỀ BÀI DƯỚI

QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC

1 Phép biện chứng duy vật

Định nghĩa khái quát về phép biện chứng duy vật, Ph.Ăngghen cho rằng: “Phép biện chứng… là môn khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy”

2 Mâu thuẫn biện chứng

Mâu thuẫn biện chứng là mối liên hệ thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập (những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính, những tính quy định có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau tồn tại một cách khách quan, phổ biến) Với nghĩa như vậy, mâu thuẫn biện chứng là cái tồn tại khách quan, vốn có của bất cứ một sự vật, hiện tượng, quá trình nào trong tự nhiên, xã hội

và tư duy Chẳng hạn như mâu thuẫn tư sản và vô sản, cung và cầu trong nền kinh tế (Trong bài nghiên cứu này, em xin phép được dùng 2 từ mâu thuẫn để nói đến mâu thuẫn biện chứng)

2.1 Tính chất

Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và phổ biến:

- Mâu thuẫn có tính chất khách quan vì nó là cái vốn có trong sự vật, hiện tượng, là bản chất chung của mọi sự vật, hiện tượng

- Mâu thuẫn có tính phổ biến vì nó tồn tại trong tất cả mọi sự vật hiện tượng, mọi giai đoạn, mọi quá trình, tồn tại trong cả tự nhiên, xã hội và tư duy

2.2 Phân loại

Căn cứ vào quan hệ đối với sự vật được xem xét, có thể phân biệt thành mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Căn cứ vào ý nghĩa đối với sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật trong một giai đoạn nhất định, các mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

3 Sự phát triển

Phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn Vận động theo khuynh hướng đi lên mới được gọi phát triển

II ĐỘNG LỰC CỦA SỰ PHÁT TRIỂN DƯỚI QUAN ĐIỂM

DUY VẬT BIỆN CHỨNG

Để chứng minh cho quan điểm nói rằng : Dưới góc độ Triết học, mọi sự vật, hiện tượng đều chứa đựng những mặt, những khuynh hướng đối lập tạo thành những mâu thuẫn trong bản thân nó, sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là nguồn gốc của sự vận động và phát triển, làm cho cái cũ mất đi cái mới ra đời, ta sẽ xem xét thông qua nội dung của Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập (Quy luật mâu thuẫn) - hạt nhân của phép biện chứng

1 Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là một trong

những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật Lenin gọi nó là “ hạt (1) nhân “ của phép biện chứng, vì nó là cơ sở để hiểu rõ mối quan hệ giữa các phạm trù khác nhau cũng như các quy luật cơ bản khác trong phép biện chứng duy vật Hơn thế nữa nó vạch ra nguồn gốc động lực của sự vận động, phát triển của thế giới khách quan và là chìa khóa để tìm hiểu mọi sự vận động và phát triển Nắm được linh hồn của quy luật mâu thuẫn sẽ giúp ta hình thành thế giới quan, phương pháp luận đúng đắn, tư duy khoa học để khám phá bản chất của sự vật và giải quyết đúng đắn, tận gốc các mâu thuẫn nảy sinh trong

sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

2 Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Trong nội dung của quy luật và khái niệm của mâu thuẫn biện chứng có xuất hiện trạng thái thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập Vậy sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là gì? Mối quan hệ của chúng ra sao?

Và chúng hoạt động trong sự vật thế nào để cấu thành nên sự phát triển?

(1) Ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật Quy luật mâu thuẫn, quy luật lượng - chất và quy luật phủ định

2.1 Khái niệm

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối là hai xu hướng tác động khác nhau của các mặt đối lập tạo thành mâu thuẫn Như vậy, mâu thuẫn biện chứng cũng bao hàm cả "sự thống nhất" lẫn "đấu tranh" của các mặt đối lập, tạo thành trạng thái ổn định tương đối của sự vật, hiện tượng

2.1.1 Sự thống nhất của các mặt đối lập

Thống nhất giữa các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự liên hệ giữa các mặt đối lập, biểu hiện ở:

Thứ nhất, hai mặt đối lập tạo thành mâu thuẫn biện chứng tồn tại trong

sự thống nhất với nhau Sự thống nhất của các mặt đối lập là sự nương tựa lẫn nhau, tồn tại không tách rời nhau giữa các mặt đối lập, sự tồn tại của mặt này phải lấy sự tồn tại của mặt kia làm tiền đề, không có mặt này thì không có mặt kia

Thứ hai, các mặt đối lập tác động ngang nhau, cân bằng nhau thể hiện đấu tranh giữa cái mới đang hình thành và cái cũ chưa mất hẳn

Thứ ba, giữa các mặt đối lập bao giờ cũng có những yếu tố giống nhau, gọi là sự "đồng nhất" của các mặt đối lập Với ý nghĩa đó," sự thống nhất của các mặt đối lập" còn bao hàm cả sự " đồng nhất" của các mặt đó Do sự đồng nhất này mà trong nhiều trường hợp, khi mâu thuẫn xuất hiện và tác động ở điều kiện phù hợp, các mặt đối lập chuyển hóa vào nhau

Ta có thể xét đến một ví dụ như sau: Cùng nhìn lại lịch sử, ta thấy rằng tuy giai cấp tư bản và giai cấp vô sản là hai giai cấp đối lập với nhau, tuy

nhiên họ cần có giai cấp kia tồn tại thì bản thân họ mới có thể tồn tại Giai cấp

tư bản sở dĩ cần đến người công nhân chính là vì người công nhân là lực

lượng đem lại lợi nhuận cho nhà tư bản Giai cấp vô sản vốn dĩ phải làm thuê cho nhà tư bản vì đó là do nhu cầu sống của họ, nhu cầu tồn tại của họ trong điều kiện họ không có tư liệu sản xuất Nếu không có giai cấp vô sản tồn tại với tư cách là một giai cấp bán sức lao động cho nhà tư bản thì cũng không có giai cấp tư sản tồn tại với tư cách là một giai cấp mua sức lao động của giai cấp vô sản để bóc lột

2.1.2 Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập

Các mặt đối lập không chỉ thống nhất, mà còn luôn "đấu tranh" với nhau Đấu tranh của các mặt đối lập là sự tác động qua lại theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đó Hình thức đấu tranh của các mặt đối lập hết sức phong phú, đa dạng, tùy thuộc vào tính chất, vào mối liên hệ

qua lại giữa các mặt đối lập và tuỳ điều kiện cụ thể diễn ra cuộc đấu tranh giữa chúng

2.2 Mối quan hệ giữa sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Mối quan hệ giữa sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập thể hiện ở chỗ trong một mâu thuẫn, sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập không tách rời nhau

Không có sự thống nhất sẽ không có đấu tranh, thống nhất là tiền đề của đấu tranh, còn đấu tranh của các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của

sự vận động, phát triển

2.3 Sự chuyển hóa của các mặt đối lập

Quá trình thống nhất và mâu thuẫn giữa các mặt đối lập sẽ tất yếu dẫn đến sự chuyển hóa giữa chúng Do sự đa dạng của thế giới nên hình thức

chuyển hóa cũng rất đa dạng: có thể hai mặt đối lập chuyển hóa lẫn nhau, cũng có thể cả hai chuyển thành những chất mới Sự chuyển hóa của các mặt đối lập phải có những điều kiện nhất định

Tóm lại, Trong sự vật mới lại có mâu thuẫn mới, các mặt đối lập trong mâu thuẫn mới lại đấu tranh với nhau, làm cho sự vật ấy lại chuyển hoá thành

sự vật khác tiến bộ hơn, cứ như vậy mà các sự vật hiện tượng thường xuyên biến đổi và phát triển không ngừng, vì vậy, mâu thuẫn là nguồn gốc động lực của mọi quá trình vận động phát triển của sự vật hiện tượng

3 Động lực của sự phát triển

Đến đây, ta chỉ thấy mâu thuẫn mới chỉ là nguồn gốc và động lực cơ bản của sự phát triển của sự vật, hiện tượng, còn động lực trực tiếp đó là quá trình hình thành, phát triển và giải quyết mâu thuẫn Điều này có nghĩa là mâu thuẫn tự nó không phải động lực của sự phát triển, việc con người can thiệp vào mâu thuẫn, tìm cách giải quyết nó mới là cái có ý nghĩa thúc đẩy hay kìm hãm sự phát triển Mâu thuẫn nói chung chỉ là nguồn gốc của sự phát triển, vì

nó giải thích nguyên nhân tận gốc của sự vận động Còn động lực của sự phát triển chỉ có thể là việc giải quyết mâu thuẫn

Việc hình thành, phát triển và giải quyết mâu thuẫn là một quá trình đấu tranh rất phức tạp và trải qua nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng của nó:

 Giai đoạn hình thành mâu thuẫn, biểu hiện: đồng nhất nhưng bao hàm

sự khác nhau; khác nhau bề ngoài, khác nhau bản chất, mâu thuẫn

được hình thành

 Giai đoạn phát triển của mâu thuẫn, biểu hiện: các mặt đối lập xung đột với nhau; các mặt đối lập xung đột gay gắt với nhau

 Giai đoạn giải quyết mâu thuẫn, biểu hiện: Sự chuyển hóa của các mặt đối lập, mâu thuẫn được giải quyết Khi mâu thuẫn vận động đến một giai đoạn nhất định, xung lực của các mặt đối lập đạt đến trình độ “chín muồi”, lúc đó mâu thuẫn mới có đủ điều kiện để được giải quyết

Lúc đầu mâu thuẫn mới xuất hiện mâu thuẫn chỉ là sự khác nhau căn bản, nhưng theo khuynh hướng trái ngược nhau - càng ngày càng phát triển đi đến đối lập - hai mặt đối lập xung đột gay gắt đã đủ điều kiện - chúng sẽ chuyển hoá lẫn nhau, mâu thuẫn được giải quyết Nhờ đó thể thống nhất cũ được thay thế bằng thể thống nhất mới; sự vật cũ mất đi sự vật mới ra đời thay thế

Do vậy, chính sự đấu tranh của các mặt đối lập dẫn đến sự chuyển hóa của các mặt đối lập (giải quyết mâu thuẫn) là nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển Nếu mâu thuẫn không được giải quyết (các mặt đối lập

không chuyển hóa) thì không có sự phát triển

Giải quyết mâu thuẫn là để phát triển, nhưng phải quyết mâu thuẫn khi

có đủ điều kiện chín muồi, không nên giải quyết mâu thuẫn một cách vội

vàng khi chưa có điều kiện, cũng không để cho việc giải quyết mâu thuẫn xảy

ra tự phát, phải cố gắng thúc đẩy tạo ra điều kiện chín muồi của mâu thuẫn và điều kiện giải quyết

Đối với các mâu thuẫn khác nhau thì phải có những phương pháp giải quyết khác nhau, tùy thuộc vào bản chất của mâu thuẫn và điều kiện cụ thể Phải tôn trọng mâu thuẫn, có biện pháp giải quyết thích hợp với từng mâu thuẫn., không né tránh mâu thuẫn, phân tích đầy đủ các mặt đối lập nắm được bản chất, nguồn gốc, khuynh hướng của sự vận động và phát triển

III KẾT LUẬN

Như vậy, từ bài nghiên cứu, ta có thể rút ra kết luận sau:

Thứ nhất, mâu thuẫn biện chứng là cái tồn tại khách quan, phổ biến và việc giải quyết mâu thuẫn ấy là động lực của sự phát triển của mọi sự vật hiện tượng

Thứ hai, bản thân sự vật hiện tượng luôn luôn tồn tại đấu tranh và

thống nhất giữa các mặt đối lập

Thứ ba, giải quyết mâu thuẫn là một quá trình gian nan và phức tạp Giải quyết được mâu thuẫn sẽ là động lực trực tiếp dẫn đến sự phát triển

Từ những kết luận nêu trên, ta rút ra ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa mâu thuẫn và sự phát triển:

Thứ nhất, thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng; từ đó giải quyết mâu thuẫn phải tuân theo quy luật, điều kiện khách quan Muốn phát hiện mâu thuẫn, cần tìm ra thể thống nhất của các mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng; từ đó tìm ra phương hướng, giải pháp đúng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn

Thứ hai, phân tích mâu thuẫn cần bắt đầu từ việc xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng loại mâu thuẫn; xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ giữa các mâu thuẫn và điều kiện chuyển hóa giữa chúng Phải biết phân tích

cụ thể một mâu thuẫn cụ thể và đề ra được phương pháp giải quyết mâu thuẫn

đó

Thứ ba, phải nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập, không điều hòa mâu thuẫn cũng không nóng vội hay bảo thủ, bởi giải quyết mâu thuẫn còn phụ thuộc vào điều kiện đã đủ và chín muồi hay chưa

IV Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU QUAN ĐIỂM ĐÓ TRONG NGHIÊN CỨU, HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN

Sinh viên là những người đang tham gia học tập tại các trường đại học, cao học và trung cấp Tại đó, họ được đào tạo bài bản, chuyên sâu về các kiến thức ngành nghề và các lĩnh vực mà đất nước đang quan tâm Vì lẽ này nên

họ được coi là thế hệ mầm non tương lai kiến thiết nước nhà, sở hữu trí tuệ và tài năng mà hầu như không thể tìm thấy trong các thế hệ khác Hiểu được trọng trách thiêng liêng này, trở thành một sinh viên đại học luôn là một trong những lựa chọn của các bạn trẻ, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế tri thức đang phát triển mạnh mẽ Cuộc sống tự do, độc lập, và hơn thế nữa là không khí xã hội học tập hoàn toàn khác, hứa hẹn nhiều điều lý thú ở chân trời phía trước Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội mà nó đem lại, rất nhiều sinh viên bị làm cho bối rối, lúng túng trước những khó khăn, thách thức Để góp phần giải quyết vấn đề này, ta cùng một lần nữa nhìn lại quy luật mâu thuẫn đã nêu trên

Trước hết, mỗi sinh viên nên hiểu rằng mâu thuẫn là cái tồn tại khách quan và phổ biến, điều này có nghĩa là mâu thuẫn sẽ xảy ra ở không riêng một

cá nhân nào Tất cả mọi sinh viên đều sẽ phải trải qua những mâu thuẫn khi bắt đầu đến với cánh cổng đại học, vì vậy thay vì lúc nào cũng than thân trách phận và đổ lỗi cho hoàn cảnh, chúng ta cần thẳng thắn chấp nhận mâu thuẫn, coi đó là điều hiển nhiên, không sớm thì muộn cũng sẽ xảy ra Trong mọi mặt của cuộc sống sinh viên, từ mối quan hệ đến các công việc học tập, nghiên cứu, mâu thuẫn đều tồn tại Trong những môi trường mới đều sẽ nảy sinh ra mâu thuẫn mới, để giải quyết mâu thuẫn mới, sinh viên rất cần những suy nghĩ, tư duy mới Đó là một câu hỏi rất lớn đặt ra: Làm thế nào sinh viên có thể giải quyết được mâu thuẫn của mình một cách hiệu quả và thỏa đáng

nhất?

Điều đầu tiên sinh viên cần làm đó là định vị mâu thuẫn Sinh viên nào cũng muốn mọi thứ của mình phải trở nên hoàn hảo, toàn vẹn, từ điểm GPA, học bổng, đến các thành tích khác và cả những mối quan hệ xã hội Chính vì vậy mà chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận, xem xét kĩ lưỡng từng khía cạnh một, xem mâu thuẫn đang tồn tại ở những đâu Có được một danh sách các mâu thuẫn sẽ thuận lợi hơn trong giải quyết mâu thuẫn sau này

Sau khi đã có trong tay danh sách những mâu thuẫn cần được giải

quyết, sinh viên cần cân nhắc mâu thuẫn nào quan trọng và cấp thiết hơn sẽ giải quyết trước, mâu thuẫn nào sẽ giải quyết sau Điều này phụ thuộc hoàn toàn vào đánh giá của từng cá nhân vì đối với một số sinh viên, việc học và đạt học bổng, ra trường bằng giỏi, bằng xuất sắc sẽ là ưu tiên hàng đầu, nhưng đối với một số khác thì họ coi kĩ năng, kinh nghiệm làm việc, mối quan hệ xã hội lại là thứ quan trọng hơn cả Vì vậy, xã định tính quan trọng của từng mâu thuẫn sẽ đem lại kết quả cuối cùng thành công nhất

Bước tiếp theo vô cùng cần thiết đó chính là tìm hiểu nguyên nhân, ngọn ngành của mâu thuẫn Mâu thuẫn dù bản thân nó tồn tại khách quan nhưng nhìn chung vẫn có nguồn gốc hình thành Nhiệm vụ của mỗi sinh viên

là tìm hiểu vì lý do gì mà những mâu thuẫn ấy phát triển, gây nên không ít khó khăn cho bản thân mình Chỉ khi “bắt đúng bệnh” thì chúng ta mới có được cách “chữa” sao cho hiệu quả

Và cuối cùng, khi đã nhận ra được những nguyên nhân gây nên những mâu thuẫn, việc của sinh viên là tìm mọi cách để giải quyết các mâu thuẫn, vì mỗi mâu thuẫn được giải quyết thì mỗi sự phát triển lại được ra đời Càng cố