Trong xu thế toàn cầu hóa, tuy là nước đang phát triển, đang trong quá trình chuyển đổi kinh tế nhưng Việt Nam cũng đã có những quyết định sáng suốt khi cải cách kinh tế, tiến hành hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới như tham gia Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA), và Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á Thái Bình Dương (APEC), trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)... Trong đó, phải kể đến việc Việt Nam ký kết với Hoa Kỳ bản Hiệp định Thương mại song phương (BTA) tạo nền tảng tốt và tự tin cho Việt Nam trong công cuộc hội nhập quốc tế, đưa các sản phẩm nội địa vươn tầm thế giới. Lựa chọn đề tài “Cơ hội và thách thức trong hoạt động xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh Việt Nam trước những rào cản kỹ thuật đối với thương mại của Mỹ” bài viết sẽ (i) Nhận diện tổng quan về BTA và tác động của hiệp định đến nền kinh tế Việt Nam (ii) Nắm bắt kịp thời cơ hội cũng như thách thức của hoạt động xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh trong bối cảnh đại dịch Covid 19 (iii) Chủ động kiến nghị giải pháp thúc đẩy xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh tại Mỹ sao cho hiệu quả nhất về lâu dài. Từ khóa: BTA, Việt Nam, xuất khẩu thủy sản, tôm chân trắng đông lạnh.
Trang 1OPPORTUNITIES AND DIFFICULTIES IN EXPORTING FROZEN WHITELEG SHRIMP TO VIETNAM IN THE FACE OF US TRADE TECHNICAL OBSTACLES
Abstract
In the globalization trend, Vietnam, although being a developing nation, is in economic transformation; yet, Vietnam has also made prudent judgments about economic reform, integration with the regional economy, and economic progress They were joining the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), the ASEAN Free Trade Agreement (AFTA), and the Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC), as well as being a member of the World Trade Organization (WTO) etc In this regard, it should be noted that Vietnam and the United States signed a Bilateral Trade Agreement (BTA), laying the groundwork for Vietnam's international integration and bringing indigenous products to the forefront of the
global market Choosing the topic "Opportunities and difficulties in exporting frozen whiteleg shrimp to Vietnam in the face of US trade technical obstacles", the article will (i)
Identification of the BTA and its influence on the Vietnamese economy, (ii) In the framework
of the Covid 19, hooked up with the possibility as well as the problem of a winter-legged white shrimp, (iii) Proactively offer ideas to boost frozen whiteleg shrimp export in the United States so that it is most effective in the long term
Keywords: BTA, Vietnam, seafood export, frozen whiteleg shrimp.
1 Tổng quan nghiên cứu:
Có thể nói việc Việt Nam tự tin đẩy mạnh hội nhập sâu rộng và có những cải cách kinh tế đã giúp nước ta có sự tăng trưởng về tổng kim ngạch xuất khẩu Đơn cử như tác động của việc ký kết Hiệp định thương mại song phương Việt nam - Hoa Kỳ (BTA) đã làm tăng tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào năm 2007 tăng từ 1 tỷ USD lên đến con số 10 tỷ USD Đến năm 2020, dù xuất khẩu sang nhiều thị trường chịu ảnh hưởng lớn từ dịch COVID-19 nhưng thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ vẫn đạt những con số hết sức khả quan Điều này cho thấy trong thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục cải cách kinh tế và hội nhập quốc
tế, tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư cùng có lợi với Hoa Kỳ, cùng hợp tác với doanh nghiệp Hoa Kỳ để thiết lập chuỗi sản xuất, chuỗi giá trị chất lượng
Tuy vậy, hiện nay khi xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sang Mỹ, vẫn có trưởng hợp một khối lượng đáng kể các sản phẩm tôm đã bị trả lại ngay tại các cảng của Mỹ, gây ra nhiều thiệt hại cho các nhà sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam Tại Mỹ, hàng rào kỹ thuật trong thương mại hiện tồn tại đối với mọi ngành sản xuất, nhưng nó có tác động rất quan trọng đến quá trình trao đổi những sản phẩm nông sản chế biến trên thị trường quốc tế Một trong những mặt hàng đó chính là tôm chân trắng đông lạnh Do đó, trong bài nghiên cứu này, nhóm nghiên cứu bên cạnh việc phân tích các rào cản kỹ thuật đối với thương mại còn mong muốn đưa ra được những giải pháp hữu ích cho các cá nhân và doanh nghiệp nhằm mở rộng thị phần thủy hải sản nước ta trên đấu trường quốc tế, cũng là để khẳng định vị thế của sản phẩm “made in Viet Nam”
Trang 22 Tổng quan về Hiệp định Thương mại song phương giữa Việt Nam và Mỹ (BTA) và
tình hình xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sang thị trường Mỹ.
2.1 Hiệp định Thương mại song phương giữa Việt Nam và Mỹ (BTA)
2.1.1 Khái niệm.
Hiệp định Thương mại Việt Nam - Mỹ (BTA-Bilateral Trade Agreements.) là điều ước quốc tế song phương giữa Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Hợp chủng quốc Hoa
Kỳ về quan hệ thương mại, được ký kết tại Washington DC ngày 13/7/2000 và có hiệu lực kể
từ ngày 10/12/2001 Do tổng thống Hoa Kỳ G.W.Bush ký ngày 16/12/2001, ngày 28/11/2001, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định
Trong hiệp định này, với mong muốn mở rộng quan hệ hợp tác, đôi bên cùng có lợi,
đã có các cam kết về mở cửa thương mại hàng hóa, các quyền sở hữu trí tuệ, thương mại đầu
tư và thương mại dịch vụ Hiệp định này đánh dấu bước tiến lớn trong phát triển mối quan hệ thương mại toàn diện giữa Việt Nam và Hoa Kỳ và khởi đầu cho mối quan hệ bình thường hóa giữa hai nước
Đặt trong hoàn cảnh những năm 2000, khi Việt Nam mới cửa được hơn 10 năm, đây
là thời điểm Việt Nam đang phấn đấu tham gia vào các tổ chức quốc tế để hội nhập với thế giới Là một nước đang phát triển, đang ở trình độ thấp, việc ký kết hiệp định thương mại với quốc gia phát triển nhất thế giới lúc bấy giờ sẽ giúp cho nền kinh tế Việt Nam đi lên mạnh
mẽ, mở rộng con đường gia nhập tổ chức WTO, từ đó càng có uy tín trên trường quốc tế
2.1.2 Nội dung cơ bản về các cam kết của Việt Nam trong Hiệp định.
Trong hiệp định Thương mại song phương giữa Việt Nam và Mỹ có 7 chương (72 điều) và 9 phụ lục về các cam kết như đã nói ở trên, dưới đây, nhóm nghiên cứu sẽ trình bày cụ thể những nội dung về những bản cam kết này
Thương mại hàng hóa
Các quốc gia phải tuân thủ nguyên tắc Tối huệ quốc trong các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, đối xử công bằng về các cơ hội cạnh tranh của các sản phẩm của 2 quốc gia, đồng thời phải có nghĩa vụ để đảm bảo cân bằng thương mại Ngoài ra, khuyến khích quảng bá sản phẩm, cho phép các công ty của đối phương đặt các văn phòng đại diện thương mại cấp nhà nước Trong trường hợp có tranh chấp, phải đưa ra các biện pháp giải quyết Và định nghĩa chung về doanh nghiệp, công ty, cũng như tổ chức các hoạt động thương mại giữa những doanh nghiệp mỗi nước với nhau
Trang 3Các quyền sở hữu trí tuệ
Tôn trọng quyền tác giả đối với các tác phẩm viết, chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu, nhãn hiệu hàng hóa, sáng chế, thiết kế bố trí, bí mật thương mại, kiểu dáng công nghiệp Tất
cả được đối xử với quyền cấp quốc gia
Thương mại dịch vụ
Thương mại dịch vụ cũng phải được đối xử theo nguyên tắc tối huệ quốc khi hội nhập kinh
tế, đồng thời phải được xử lý theo pháp luật quốc gia; các doanh nghiệp được độc quyền và nhà cung cấp dịch vụ độc quyền Tạo mọi lợi thế trong tiếp cận thị trường Được đối xử với cấp độ quốc gia và 2 bên sẽ cam kết bổ sung, cũng như sẽ có lộ trình cam kết cụ thể
Phát triển các quan hệ đầu tư
Cũng như thương mại dịch vụ và thương mại hàng hóa thì phát triển các quan hệ đầu tư cũng được đối xử theo nguyên tắc quốc gia và tối huệ quốc.Các tiêu chuẩn chung về đối xử sẽ được 2 quốc gia thống nhất, có tính minh bạch, thủ tục riêng Được giải quyết tranh chấp theo tiêu chuẩn chung đã đề ra Hai bên được quyền chuyển giao công nghệ, nhập cảnh, tạm trú và tuyển dụng người nước ngoài, sẽ được bảo lưu nguyên các quyền khi hiệp định còn hiệu lực
2.2 Các cam kết liên quan đến việc xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sang thị trường Mỹ.
2.2.1 Hàng rào thuế quan.
Đối với các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực thủy sản và tôm đông lạnh, chúng ta được thiên nhiên ưu đãi, cùng với lượng lao động rẻ có tay nghề, khiến cho sản phẩm có giá thành rất rẻ Cũng chính vì lý do đó mà trở ngại lớn nhất khi chúng ta xuất khẩu hàng sang thị trường Mỹ đó là thuế chống bán phá giá Ví dụ đơn cử cho quan điểm trên là
Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã siết chặt giám sát nhập khẩu tôm vào Mỹ từ ngày 31/12/2018, với lý do như trên Và cũng chính DOC đã công bố kết quả sau cùng trong đợt rà soát lần thứ
13 (POR 13) về thuế chống bán phá giá tôm (8/2019) rằng: Việt Nam trắng án, tôm xuất khẩu
từ Việt Nam vào Mỹ sẽ được hưởng mức thuế là 0% Điều này đã tạo một “cú hích” tạo đà phát triển cho ngành tôm nói riêng và thủy sản nói chung
2.2.2 Hàng rào phi thuế quan.
Ngoài thuế chống bán phá giá, để có thể ổn định thị trường sản xuất trong nước, Mỹ đã có những chính sách để hạn chế lượng tôm nhập khẩu như Chương trình giám sát thủy hải sản nhập khẩu vào Mỹ (SIMP) Chương trình này yêu cầu các công ty muốn xuất khẩu tôm vào thị trường Mỹ phải đáp ứng những yêu sách sau: đáp ứng đầy đủ thông tin về thu hoạch, đánh bắt và hành trình di chuyển đến khi cập cảng Hoa Kỳ và có thể truy xuất lại trong vòng 2 năm, quy trình kiểm dịch, quy trình đảm bảo an toàn vệ sinh, Tuy nhiên, lượng nhập khẩu tôm chân trắng đông lạnh của Mỹ từ thị trường Việt Nam vẫn là rất lớn, điều này chứng tỏ
Trang 4rằng chất lượng các mặt hàng của chúng ta ngày càng được nâng cao, có thể đáp ứng được yêu cầu của một thị trường khó tính như Mỹ
2.3 Tình hình xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sang thị trường mỹ
2.3.1 Trước đại dịch Covid 19
Giai đoạn từ năm 2013 - 2017, tỷ trọng tôm chân trắng xuất khẩu sang thị trường Mỹ luôn gấp gần 3 lần so với tôm sú Cụ thể là vào năm 2013, Mỹ trở thành thị trường tiêu thụ chân trắng số 1 của Việt Nam Một phần là vì kinh tế suy thoái vào thời điểm này khiến cho người tiêu dùng Mỹ thay đổi xu hướng và thói quen tiêu dùng: chuyển từ tôm sú sang tôm chân trắng Vào năm 2014, xuất khẩu tôm chân trắng đạt mức cao kỷ lục (775,7 triệu USD), chiếm gần 73% tổng giá trị xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Mỹ Năm 2017, XK tôm chân trắng Việt Nam sang Mỹ đạt 536,3 triệu USD, chiếm trên 81% tổng các sản phẩm XK tôm sang Mỹ Đến năm 2019, ngay trước thềm đại dịch Covid-19 thì Mỹ vẫn là thị trường nhập khẩu tôm chân trắng lớn nhất Việt Nam khi tăng 42% trong 9 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm 2018
Hình 1: Tình hình xuất khẩu tôm sang Mỹ giai đoạn 2008 - 2017.
2.3.2 Trong bối cảnh đại dịch Covid-19
Tôm nuôi bóc vỏ đông lạnh (tôm thẻ chân trắng, tôm sú) là những mặt hàng Hoa Kỳ nhập khẩu nhiều nhất vào năm 2020 Các sản phẩm này chiếm hơn ¼ khối lượng và giá trị nhập khẩu tôm của Hoa Kỳ với 226 nghìn tấn với giá trị trên 2 tỷ USD Theo VASEP, vào năm
2020 tôm thẻ chân trắng chiếm 70,1% tổng lượng tôm xuất khẩu của Việt Nam Tổng giá trị xuất khẩu tôm thẻ chân trắng tăng 11% trong khi tôm sú giảm 15% Xuất khẩu tôm thẻ chân
Trang 5trắng chế biến và sản phẩm thô / tươi / đông lạnh lần lượt tăng 18% và 6% Trong đại dịch Covid-19, xuất khẩu tôm thẻ chân trắng giá hợp lý tăng tốt hơn so với tôm sú, và các sản phẩm tôm chế biến được tiêu thụ nhiều hơn so với sản phẩm tươi / sống / đông lạnh
Hình 2: Các thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam năm 2021.
Đến tháng đầu năm 2021, Mỹ vẫn là thị trường dẫn đầu trong việc nhập khẩu tôm chân trắng đông lạnh của Việt Nam
Hình 3: Cơ cấu thị trường xuất khẩu thủy sản của Việt nam theo VASEP.
Bất chấp đại dịch Covid-19, tổng trị giá xuất khẩu tôm nói chung và tôm chân trắng đông lạnh của Việt Nam sang thị trường Mỹ vẫn tăng trưởng dương khả quan liên tục Một phần là
Trang 6nhờ việc triển khai nhanh chóng tiêm vaccine cho người dân sinh sống tại Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình khôi phục và ổn định lại các ngành kinh tế, đặc biệt là thuỷ sản
2.3.3 Nỗ lực của chính phủ trong quá trình xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sang Mỹ giữa đại dịch Covid 19.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước: thực hiện một số biện pháp nhằm hỗ trợ các doanh
nghiệp xuất khẩu thuỷ sản:
Nhóm bi ện pháp tài chính: khuyến khích người dân tiếp tục tiến hành hoạt động sản xuất,
xuất khẩu với các biện pháp như: miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp thuỷ sản; các chính sách giãn nợ đối với người nuôi trồng, chế biến thuỷ sản, nhưng không chuyển thành nợ xấu
Nhóm bi ện pháp liên quan tới sản xuất: Với mục tiêu hướng tới sự phát triển bền vững của
ngành, chính phủ đã cho quy hoạch vùng nuôi trồng thuỷ sản nguyên liệu Khuyến khích đẩy mạnh công tác tổ chức sản xuất theo hướng liên kết chuỗi từ cung ứng vật tư sản phẩm đầu vào sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, từ đó phát triển mô hình đó trên phạm vi toàn quốc Chú trọng đến vấn đề môi trường đi cùng với phòng chống dịch bệnh và chất lượng sản phẩm xuất khẩu Bên cạnh đó còn giúp doanh nghiệp tiếp cận với các công nghệ, thiết bị tiên tiến như:
hệ thống nuôi tuần hoàn (RAS), nuôi cá nước lạnh, kỹ thuật nuôi ghép và nuôi hôn hợp,
Đối với VASEP: Là một kênh thông tin và đối thoại trực tiếp giữa các doanh nghiệp thuỷ sản,
VASEP đã và đang cập nhật, theo dõi những thông tin, diễn biến mới nhất trên thị trường xuất khẩu thuỷ sản nói chung, thị trường xuất khẩu tôm nói riêng; để từ đó kịp thời thông báo cho doanh nghiệp trong ngành giúp doanh nghiệp có những bước chuẩn bị cũng như điều chỉnh các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhằm giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh đại dịch đang diễn biến phức tạp Đặc biệt điều đó còn giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất
và xuất khẩu
2.4 Đánh giá tình hình xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh của Việt Nam sang thị trường Mỹ
- Chi phí sản xuất thấp, dễ nuôi, năng suất
cao dẫn đến việc có giá bán thấp
- Có điều kiện tự nhiên thuận lợi
- Kích cỡ tôm phù hợp với nhu cầu của
người tiêu dùng Mỹ
- Chi phí con giống cao do phải nhập khẩu tôm bố mẹ, giá cước vận chuyển vật tư cao
- Khu vực nuôi tôm chưa đáp ứng đủ các yêu cầu về công nghệ
- Khả năng cạnh tranh thương hiệu còn chưa cao
- Nguồn lao động dày dặn kinh nghiệm còn chiếm tỷ lệ thấp
Trang 7Cơ hội (O) Thách thức (T)
-Hiệp hội VSEP - nơi cung cấp thông tin và
đối thoại trực tiếp giữa các doanh nghiệp
thuỷ sản ngày càng phát triển
- Việt Nam gia nhập TPP và các FTA
- Tiếp cận, tiếp thu môi trường công nghệ
tiên tiến từ nhiều nước phát triển
- Có quá nhiều đối thủ cạnh tranh trên thị trường thuỷ sản Mỹ
- Quy trình kiểm định chất lượng và an toàn
vệ sinh sản phẩm ngày càng được thắt chặt khi xuất khẩu sang Mỹ
3 Một số giải pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sang thị trường Mỹ.
3.1 Cơ hội và thách thức đối với hoạt động xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh của Việt Nam sang Mỹ.
3.1.1 Cơ hội cho hoạt động xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh Việt Nam.
● Dự án Tạo thuận lợi thương mại do USAID tài trợ
Dự án Tạo thuận lợi Thương mại do USAID tài trợ được thực hiện trong 5 năm với mục tiêu
hỗ trợ Chính phủ Việt Nam áp dụng và triển khai cách tiếp cận quản lý rủi ro tại các cơ quan hải quan và kiểm tra chuyên ngành, từ đó tăng cường việc thực thi Hiệp định Tạo thuận lợi Thương mại của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Đây là một thuận đối với việc xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh ở nước ta Thông qua dự án này, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sẽ được tháo gỡ nhiều khó khăn liên quan đến các vấn đề như đơn giản hóa và hài hòa hóa các chính sách, thủ tục giữa các cơ quan, tạo thuận lợi thương mại xuất khẩu được tăng cường, quan hệ giữa đối tác và doanh nghiệp được thúc đẩy đóng vai trò tương đối quan trọng
● Cơ hội tiến sâu vào thị trường Mỹ
Mỹ là thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam và đồng thời cũng là nơi nhập khẩu tôm chân trắng đông lạnh lớn nhất chiếm 75% tỷ trọng tôm nhập khẩu từ Việt Nam Do nhu cầu về mặt hàng này tại Mỹ luôn cao và duy trì sự ổn định nên nước này vẫn duy trì đà tăng trưởng nhập khẩu tôm từ Việt Nam trong khi các nguồn cung khác lần lượt gặp khó khăn về nguồn cung nguyên liệu dẫn tới việc giá xuất khẩu tăng, lượng thu hoạch tại hai thị trường lớn như Ấn Độ và Indonesia đều có xu hướng giảm Theo đó, thị phần của Việt Nam đã tăng 2% từ 8% vào năm 2020 lên đến 10% cho tới tháng 10 năm 2021 Dự báo, đây vẫn sẽ là thị trường nhập khẩu tôm chân trắng đông lạnh lớn nhất của Việt Nam và sẽ theo đà tăng lên dần
Trang 8● Cơ hội nâng tầm thủy sản Việt, tiến ra thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh dịch bệnh Covid 19, việc xuất khẩu tôm và hoạt động trong chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng nghiệm trọng Tuy nhiên, năm 2021 xuất khẩu tôm ra nước ngoài và phần lớn là tôm chân trắng đông lạnh lại có những tác động tích cực với kim ngạch 3,9 tỷ USD Các doanh nghiệp Việt Nam không ngừng mở rộng quy mô thị trường và sản lượng Các thị trường lớn của Việt Nam phải kể đến Mỹ, EU, Anh, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Úc, Canada, Chúng ta cần coi trọng, duy trì và giữ vững các thị trường tiềm năng này Đồng thời cần phải xem xét tình hình cụ thể, tùy từng thời điểm sẽ có thị trường dẫn dắt khác nhau
Ngoài thị trường lớn nhất là Hoa Kỳ ra, chúng ta còn không ngừng thúc đẩy xuất khẩu sang các thị trường lớn và khó tính khác.Thị trường EU và Anh vẫn là thị trường lớn và đầy tiềm năng cho tôm Việt Nam Năm 2021, Việt Nam xuất khẩu tôm sang thị trường này đạt
850 triệu USD, chiếm 21,8% trong tổng giá trị xuất khẩu tôm của nước ta "Tôm ta tuy chiếm hạng sau tôm Ecuador ở đây về lượng, nhưng tiềm năng về thị trường của chúng ta lớn hơn, bởi trình độ chế biến của Ecuador còn thấp”, VASEP nhận định Xuất khẩu tôm của Việt Nam vào Nhật Bản cũng đạt 581 triệu USD, chiếm 14,9% trong tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của nước ta năm 2021
● Cơ hội phát triển mô hình Logistics chuyên biệt cho nông thủy sản
Nước ta đã có những chính sách và biện pháp để thúc đẩy, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu Song lợi nhuận thu về chưa thực sự cao do chúng ta chưa thể tự kiểm soát thị trường cung ứng (logistics) Điều này cũng cho thấy vấn đề về vận chuyển, kho bãi, lưu trữ, đối với các mặt hàng nông - thủy sản Do vậy, để đảm bảo việc phát triển lâu dài, khắc phục hạn chế ngành chế biến thủy hải sản, nâng cao chất lượng và tạo sự chủ động trong việc xuất khẩu hàng hóa, chúng ta cần đầu tư vào phát triển hệ thống cung ứng một cách bài bản Đây là cơ hội để chúng ta đầu tư, thúc đẩy phát triển một mô hình cung ứng chuyên biệt cho thủy sản
● Cơ hội cải thiện môi trường kinh doanh
Việc gia tăng kim ngạch xuất khẩu tới các thị trường quốc tế đã đặt ra các bài toán lớn về việc cải thiện môi trường kinh doanh tại Việt Nam Khai thác thị trường quốc tế đồng nghĩa với việc nhà nước cần phải cải thiện các chính sách hỗ trợ cũng như thắt chặt khâu quản lý để nâng cao chất lượng, xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh, hiệu quả Từ đó tạo động lực để các doanh nghiệp cải thiện từ hoạt động nuôi trồng, khai thác, chế biến cho tới quá trình xuất khẩu
3.1.2 Thách thức cho hoạt động xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh Việt Nam.
● Thách thức trong công tác nắm vững và chấp hành các quy định đảm bảo thực thi các cam kết an toàn về thủy sản (HACCP)
Trang 9Thứ nhất, một số doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc hiểu đúng về HACCP Cùng với đó,
người lao động nhận thức chưa rõ ràng về tiêu chuẩn của những quy định đảm bảo thực thi các cam kết an toàn về thủy sản Điều này đòi hỏi sự hiểu biết rõ về HACCP và thiết lập thời gian, quy trình đào tạo nhân sự chất lượng
Thứ hai, các doanh nghiệp Việt Nam gặp thách thức về mặt tài chính, đảm bảo thời gian
trong việc thiết lập hệ thống đồng bộ cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và sự đồng thuận của các nhân sự HACCP cần được thực hiện trong suốt quy trình sản xuất, từ khâu chuẩn bị, chế biến nguyên liệu cho đến khi hoàn thiện thành sản phẩm cuối cùng Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp thực hiện nhiều trách nhiệm hơn để đảm bảo tiêu chuẩn
● Thách thức của đại dịch Covid 19
Nhu cầu nhập khẩu tôm chân trắng trên các thị trường nhập khẩu chính thủy sản Việt Nam đặc biệt là thị trường Mỹ bị giảm do ảnh hưởng từ đại dịch Covid-19 Nhìn lại một giai đoạn trong Covid của Mỹ, doanh số bán tôm của Mỹ sụt giảm từ 70-80% Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến ngành xuất khẩu tôm tại Việt Nam bởi Mỹ là thị trường tôm chân trắng “sáng” của nước ta Theo số liệu thống kê từ cục Hải quan Việt Nam, năm 2020 xuất khẩu thủy sản của Việt Nam giảm 3,9% về lượng và giảm 1,51% về giá trị so với năm 2019, kết quả xuất khẩu không đạt được như kế hoạch Đến nay, sau khi đã kiểm soát được tốt dịch bệnh, vẫn còn tồn đọng vấn đề kẹt nhiều tàu, cảng biển ở Mỹ cần xử lý Đầu năm 2022 khối lượng nhập khẩu tôm tại Mỹ tăng 22% so với đầu năm 2021, nhu cầu tôm của Mỹ có thể bị chững lại khi tồn kho tăng, thiếu kho đông lạnh để bảo quản Thêm vào đó chiến sự ở Ukraine cũng làm ảnh hưởng tới hoạt động vận chuyển tôm bởi giá xăng dầu tăng quá cao, nhiều ngư dân cho tàu nằm bờ, thậm chí bán tàu bỏ nghề
● Thách thức trong quá trình nuôi trồng, chăm sóc và bảo quản tôm chân trắng đông lạnh
Thứ nhất, dựa vào đặc điểm sinh học của tôm chân trắng, đòi hỏi người nuôi trồng nâng cao
khả năng ứng biến đối với những tác động đột ngột từ thời tiết, dịch bệnh, môi trường, nhằm đảm bảo quá trình nuôi trồng, chăm sóc tôm Ngành tôm Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức như hạn hán, xâm nhập mặn, thời tiết bất thường Theo Báo Thừa Thiên Huế: hàng trăm hộ dân ở Ngũ Điền thả giống tôm chân trắng hơn một tháng, trong điều kiện thời tiết những ngày đầu rất thuận lợi, tôm phát triển tốt Tuy nhiên, các đợt mưa lớn liên tục khiến nhiều ao hồ trên cát ven biển các xã chết hàng loạt
Thứ hai, các doanh nghiệp sản xuất, nuôi trồng, chăm sóc thủy sản chưa làm chủ được khâu
sản xuất tôm giống Tôm giống phụ thuộc chính vào nguồn nhập khẩu và khai thác từ tự nhiên Năm 2021, tổng nhu cầu tôm giống là trên 281.800 con, tuy nhiên, có đến trên 240.800
Trang 10con tôm giống từ nguồn nhập khẩu và chỉ có 41.000 con tôm giống được sản xuất trong nước (gồm 21.000 con tôm thẻ chân trắng)
Thứ ba, các đơn vị sản xuất tôm đối mặt với thách thức nâng cao năng suất, hiệu quả sản
xuất trong thời gian tới bởi hiện nay công nghệ vùng nuôi tôm quảng canh chưa phù hợp Mặc dù có diện tích canh tác lớn nhưng sản lượng và giá trị thấp
● Tính cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu mặt hàng tôm chân trắng đông lạnh
Thị trường xuất khẩu mặt hàng tôm chân trắng đông lạnh Việt Nam gặp thách thức bởi các nước đối thủ của tôm Việt Nam đang ngày cải thiện sản lượng và chất lượng Theo ông Hồ Quốc Lực, chủ tịch HĐQT Công ty Sao Ta (Fimex Việt Nam) Trong những năm gần đây, Ấn Độ đã đề ra mục tiêu tăng tỷ lệ tôm chế biến và mua hơn 1000 bộ cấp đông IQF của Việt Nam và bắt đầu đã chiếm lĩnh dẫn phân khúc tôm IQF tươi tại Mỹ bởi giá thành tối ưu, đứng đầu nguồn cung tôm tại Mỹ đầu năm 2022
Theo các doanh nghiệp thu mua giá tôm thẻ chân trắng tăng hơn 20.000 đồng đến 25.000 đồng/kg và đang dao động từ 95.000 đồng/kg đến 230.000 đồng/kg tùy loại Giá tôm thẻ chân trắng năm nay luôn ở mức cao do đầu vụ nuôi tôm mới năm 2022 nguồn cung chưa nhiều, trong khi nhu cầu tiêu thụ trong nước và chế biến xuất khẩu khá lớn Điều này đòi hỏi các đơn vị sản xuất, chế biến tôm tại Việt Nam cần tối ưu các khâu sản xuất, nguồn nguyên liệu đầu vào để giảm chi phí, đưa ra sách lược để tăng trưởng
Bên cạnh đó, những đạo luật và chương trình liên quan tại Mỹ cũng tác động tới ngành Xuất khẩu tôm Việt Nam, đặc biệt là Chương trình Giám sát nhập khẩu thủy sản (SIMP) Theo đó, chương trình giám sát nhập khẩu thủy sản (SIMP) của Mỹ yêu cầu khai báo
và lưu giữ hồ sơ đối với hàng thủy sản nhập khẩu nhằm ngăn chặn các sản phẩm đánh bắt bất hợp pháp, không được báo cáo và không được kiểm soát hoặc giả mạo xâm nhập thị trường
Mỹ Đầu năm 2019, tôm Việt Nam vào Mỹ phải khai báo nguồn gốc từng lô hàng theo chương trình SIMP Mã số vùng nuôi, ao nuôi phải cung ứng trước và trước khi lô hàng xuất bến phải báo cho phía Hoa Kỳ chi tiết xuất xứ lô hàng Việc này gắn liền công tác cấp mã số
cơ sở nuôi – là một việc khó nhưng buộc phải tuân thủ mới đáp ứng yêu cầu khi xuất khẩu sang Mỹ
3.2 Giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu tôm chân trắng đông lạnh sang thị trường Mỹ.
3.2.1 Giải pháp ngắn hạn trong bối cảnh đại dịch Covid 19.
● Sản xuất tập trung, ứng dụng quy trình hiện đại