Vận dụng các chuẩn mực “cần, kiệm, liêm, chính” và “tình yêu thương con người” trong tư tưởng hồ chí minh để xây dựng đạo đức, lối sống cho sinh viên viẹ

Vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong xây dựng đạo đức sinh viên a, Thực hiện đúng lời dạy: "Cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư" nêu cao b, Yêu thương mọi người, phải đoàn kết

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA KẾ TOÁN - KIỂM TOÁN

-

-BÀI THẢO LUẬN MÔN: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Đề tài 2 :

Vận dụng các chuẩn mực “cần, kiệm, liêm, chính” và “tình yêu thương con người” trong Tư tưởng Hồ Chí Minh để xây dựng đạo đức, lối sống cho sinh

viên Việt Nam.

Giáo viên hướng dẫn : TS Bùi Hồng Vạn

Hà Nội, tháng 04 năm 2022

MỤC LỤC

Phần 1: Chuẩn mực “Cần, kiệm, liêm, chính” và “Tình yêu thương con người”

Phần 2: Xây dựng đạo đức, lối sống cho sinh viên Việt Nam theo các chuẩn mực

“cần, kiệm, liêm, chính” và “tình yêu thương con người” của Hồ Chí Minh 6

2.3 Vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong xây dựng đạo đức sinh viên

a, Thực hiện đúng lời dạy: "Cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư" nêu cao

b, Yêu thương mọi người, phải đoàn kết, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn

MỞ ĐẦU

Hồ Chí Minh là một trong những nhà tư tưởng bàn nhiều về vấn đề đạo đức và giáo dục, thực hành đạo đức Hồ Chí Minh cho rằng: “Cũng như sông thì có nguồn mới

có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức đạo đức thì tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” Khi đánh giá vai trò của đạo đức trong đời sống, từ rất sớm, Hồ Chí1

Minh đã nêu rõ đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người, Người coi đạo đức quan trọng với con người như gốc của cây, như ngọn nguồn của sông, suối Người cũng chỉ rõ: “Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang Mọi việc thành hay bại, chủ chốt do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng, hay là không” 2

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vị trí, vai trò quan trọng của thanh niên Người nhấn mạnh: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” Đánh giá rất cao vai trò3

của thế hệ trẻ, Hồ Chí Minh khẳng định: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” Đầy nhiệt huyết, có sức sống tràn trề và4

năng lực sáng tạo , đó là thế mạnh, là vốn quý của tuổi trẻ Người cũng khẳng định, thanh niên đóng vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, là lực lượng nòng cốt để xây dựng xã hội mới Người hết sức quan tâm đến việc giáo dục toàn diện cho các em học sinh, sinh viên cả “Đức, Trí, Thể, Mỹ” Người thường khuyên:

“Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc, rất quan trọng Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng” 5

Trong đó, đức là gốc, là nền tảng, là sức mạnh, là trước hết; tài là cực kỳ quan trọng, không có tài thì không xây dựng phát triển đất nước được Vì vậy, sinh viên Việt Nam cần có cả đức và tài, nếu thiếu tài thì làm việc gì cũng khó, nhưng thiếu đạo đức thì vô dụng, thậm chí có hại

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định, như một lô-gíc tất yếu, việc xây dựng đạo đức, lối sống cho sinh viên Việt Nam là nhiệm vụ rất quan trọng và rất cần thiết trong

xã hội hiện nay

1Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự Thật, H 2011, t.5, tr.292-293

2Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự Thật, H 2011,t.9, tr 354

NỘI DUNG

Phần 1: Chuẩn mực “Cần, kiệm, liêm, chính” và “Tình yêu thương con người”

trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

1.1 Chuẩn mực “Cần, kiệm, liêm, chính”

“Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” là nền tảng của đời sống mới, là phẩm chất trung tâm của đạo đức cách mạng trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, là mối quan

hệ “với tự mình” Hồ Chí Minh quan niệm cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là bốn đức tính của con người, như trời có bốn mùa, đất có bốn phương

Đây là phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hàng ngày của mỗi người, là đại cương đạo đức Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, bọn phong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính nhưng không bao giờ thực hiện mà lại bắt nhân dân tuân theo để phụng sự quyền lợi cho chúng Ngày nay, ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực hiện làm gương cho nhân dân là để đem lại hạnh phúc cho dân Với ý nghĩa như vậy cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư cũng là một biểu hiện cụ thể, một nội dung của phẩm chất “trung với nước, hiếu với dân”

Cũng như khái niệm “trung, hiếu”, “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” cũng

là những khái niệm cũ trong truyền thống dân tộc, được Hồ Chí Minh lọc bỏ những nội dung không phù hợp và đưa vào những nội dung mới đáp ứng yêu cầu của cách mạng Phẩm chất này gắn với hoạt động thực tiễn, được thể hiện cụ thể, hàng ngày của mỗi con người, là cái nhìn thấy được của đạo đức, không thể che giấu, gắn chặt giữa nói và làm, suy nghĩ và hành động

Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, tự lực cánh sinh, có kế hoạch, sáng tạo và

có năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng

Kiệm là tiết kiệm sức lao động, thì giờ, tiền của của nhân dân, của nước, của bản

thân, tiết kiệm từ cái nhỏ đến cái to, không phô trương, hình thức, xa xỉ, hoang phí

Liêm là luôn luôn tôn trọng của công, của dân, liêm khiết trong mọi hoàn cảnh

“không tham địa vị, không tham tiền tài Không tham sung sướng Không ham người tâng bốc mình”

Chính nghĩa là không tà, thẳng thắn, đứng đắn, đối với mình đối với người và đối

với việc “Việc thiện thì dù nhỏ mấy cũng làm, việc ác thì dù nhỏ mấy cũng tránh”

Về chí công vô tư, theo Hồ Chí Minh “khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau”, “phải lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ” Đây là đức tính tốt có thể gồm 5 điều: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là để người cách mạng vững vàng qua mọi thử thách: “Giàu sang không thể quyến rũ, nghèo khó không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục” 6

Hồ Chí Minh cho rằng, các đức tính cần, kiệm, liêm, chính có quan hệ chặt chẽ với nhau, ai cũng phải thực hiện, song cán bộ, đảng viên phải là người thực hành trước để

làm kiểu mẫu cho dân Người thường nhắc nhở cán bộ, công chức, những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hạn Nếu không giữ đúng cần, kiệm, liêm, chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân Hồ Chí Minh quan niệm: “Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm, là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ” Cần, kiệm, liêm, chính còn là nền tảng của đời sống mới, của các7

phong trào thi đua yêu nước Để trở thành người có phẩm chất đạo đức tốt, phải hội đủ các yếu tố cần, kiệm, liêm, chính Hồ Chí Minh coi cần, kiệm, liêm, chính là bốn đức tính

cơ bản của con người:

Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính Thiếu một mùa, thì không thành trời Thiếu một phương, thì không thành đất Thiếu một đức, thì không thành người”8

1.2 Chuẩn mực “tình yêu thương con người”

Kế thừa truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, tiếp thu tinh thần nhân văn của nhân loại qua nhiều thập niên, cùng với việc thể nghiệm chính bản thân mình qua hoạt động thực tiễn, Hồ Chí Minh xác định tình thương yêu con người là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất Theo Hồ Chí Minh, người cách mạng là người giàu tình cảm, có tình cảm cách mạng mới đi làm cách mạng

Vì yêu thương nhân dân, yêu thương con người mà Hồ Chí Minh sẵn sàng chấp nhận mọi gian khổ, hy sinh để đem lại độc lập cho dân tộc, tự do hạnh phúc cho con người

“Đầu tiên là công việc đối với con người”, trong bản bổ sung cho Di chúc, Hồ Chí Minh đã viết như vậy và toàn bộ sự nghiệp của Người cũng đã chứng minh cho tư tưởng nhân văn cao cả này Tình thương người, yêu đồng loại, yêu đồng bào, yêu đất nước mình

là tư tưởng lớn, là mục tiêu phấn đấu của Hồ Chí Minh, đã được thể hiện ở sự ham muốn tột bậc của Người là “làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn

tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” Đây là yếu tố cốt9

lõi đầu tiên tạo nên nền tảng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Đó cũng là lý tưởng chính trị, lý tưởng đạo đức và là lý tưởng nhân văn của Người

Hồ Chí Minh yêu thương đồng bào, đồng chí của Người, không phân biệt miền xuôi hay miền ngược, già hay trẻ, trai hay gái hễ là người Việt Nam yêu nước thì đều có chỗ trong tấm lòng nhân ái của Người, nhưng trước hết là dành cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức, bóc lột Không có tình yêu thương đó, không có thể nói đến cách mạng, càng không thể nói đến lý tưởng xã hội chủ nghĩa Tình yêu thương đó gắn liền với thái độ tôn trọng con người, biết cách ngăn đỡ con người, rộng lượng và khoan dung với người, đồng thời nghiêm khắc với mình

Vì yêu thương vô hạn đối với con người, Hồ Chí Minh coi đấu tranh giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do là con đường để giải phóng con người, coi con người được giải phóng và được sống trong độc lập, tự do là nguyện vọng sâu xa và hạnh phúc lớn lao của chính con người

Yêu thương con người gắn liền với niềm tin tuyệt đối vào khả năng tự giải phóng của con người, vào năng lực và khát vọng vươn lên tự hoàn thiện mình theo lý tưởng chân, thiện, mỹ

Bằng hành động và ứng xử của mình, Hồ Chí Minh truyền lại cho chúng ta một đạo lý làm người là phải biết yêu thương và sống với nhau có tình có nghĩa Theo Hồ Chí Minh, “Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được”10 Trong Di chúc, Người viết: “Đầu tiên là công việc đối với con người,… Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau”11

Phần 2: Xây dựng đạo đức, lối sống cho sinh viên Việt Nam theo các chuẩn mực

“cần, kiệm, liêm, chính” và “tình yêu thương con người” của Hồ Chí Minh

2.1 Những nguyên tắc xây dựng đạo đức

2.1.1 Nói phải đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức

Nói đi đôi với làm là nguyên tắc đầu tiên trong ba nguyên tắc đạo đức cách mạng theo quan niệm của Hồ Chí Minh: Nói thì phải làm, xây đi cùng với chống và tu dưỡng đạo đức suốt đời Theo Người, về bản chất, “nói đi đôi với làm” không chỉ là nguyên tắc đạo đức, lẽ sống, phương châm hoạt động mà còn là biểu hiện sinh động cụ thể của việc quán triệt sâu sắc nguyên tắc thống nhất giữa lý luận với thực tiễn, giữa suy nghĩ và hành động, giữa tư tưởng đạo đức và hành vi đạo đức của mỗi người Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ, đảng viên “cần phải óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm Chứ không phải chỉ nói suông, chỉ ngồi viết mệnh lệnh phải thật thà nhúng tay vào việc” 12

Nói đi đôi với làm còn là biểu hiện của sự gương mẫu, trung thực, trong sáng của cán bộ, đảng viên, công chức nêu gương trước nhân dân Theo Người, nói đi đôi với làm, nói phải đúng chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, không được xuyên tạc, nói sai, không được "nói một đằng, làm một nẻo" Nói được, làm được sẽ mang lại hiệu quả công việc, được nhiều người hưởng ứng, ủng hộ, làm theo Không được nói nhiều làm ít hoặc nói mà không làm

Đối với mỗi người để thực hiện được việc thống nhất giữa lời nói với việc làm phải có nhận thức đúng và quyết tâm vượt qua chính mình Có nhận thức đúng nhưng không có sự cố gắng, bền bỉ và quyết tâm vượt qua được sự cám dỗ của lợi ích cá nhân sẽ dẫn đến nói không đi đôi với làm

12 Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị quốc gia - Sự Thật, H.2011, t.6, tr 234

Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ thiên tài của dân tộc ta, danh nhân văn hóa thế giới

đã để lại cho dân tộc ta, cho Đảng ta nhiều bài học vô cùng quý giá để hoạt động cách mạng Việt Nam Một trong những bài học đó là học nêu gương tốt, việc tốt và học tập những tấm gương người tốt trong quần chúng nhân dân

Suốt đời, Hồ Chí Minh là một tấm gương về phong cách nêu gương về đạo đức, một hình ảnh mẫu mực về “người lãnh đạo và người đầy tớ thật trung thành của nhân dân” Tấm gương đạo đức của Người chẳng những có sức lôi cuốn, cảm hóa mãnh liệt đối với toàn thể dân tộc Việt Nam mà còn có ảnh hưởng sâu rộng trên toàn thế giới Tấm gương sáng ngời về phong cách nêu gương, nói đi đôi với làm, thể hiện từ việc Người kêu gọi toàn dân tiết kiê |m và bản thân Người nghiêm túc thực hiện trong ăn, mặc, sinh hoạt và làm việc hằng ngày Khi nước nhà vừa giành được độc lập năm 1945, đứng trước nạn đói đang hoành hành, Người kêu gọi toàn dân diệt “giặc đói” bằng hành động cụ thể, mười ngày nhịn ăn một bữa để lấy số gạo tiết kiệm đó cứu những người bị đói và chính Người đã làm gương, nghiêm túc thực hiện một cách triệt để mặc dù phải làm việc nhiều, sức khỏe giảm sút vì vừa trải qua một trận ốm nặng… Bộ đội, cán bộ ăn cơm độn ngô, khoai sắn, Người cũng yêu cầu nấu cơm độn 50% đúng như mọi người Đồ dùng sinh hoạt cá nhân của Người rất giản dị và rất tiết kiệm Bác Hồ thường căn dặn mọi người phải thực hành tiết kiệm, tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời giờ, tiền bạc; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, không xa xỉ, hoang phí, không bừa bãi, phô trương hình thức Bác đã sống cả cuộc đời thanh bạch từ ăn, ở đến phương tiện sử dụng phục vụ công việc hằng ngày…

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng việc xây dựng làng, xã, huyện, tỉnh kiểu mẫu; những “người tốt, việc tốt” Từ những nhân tố mới làm gương mẫu nhân rộng

ra, dấy lên phong trào thi đua học tập và làm theo, tạo nên khí thế cách mạng hào hùng trong sản xuất, công tác rộng khắp trong cả nước Để giáo dục bằng nêu gương đạt kết quả cao, Người chủ trương: “Lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” Ngay từ những ngày đầu hoạt động13

cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm rèn luyện cho cán bộ, đảng viên không những về mặt phẩm chất, đạo đức mà còn rèn luyện về phong cách làm việc Trong tác phẩm “Đường Kách mệnh” và “Sửa đổi lối làm việc”, Người đã yêu cầu cán bộ, đảng viên phải là người có phẩm chất đạo đức cách mạng, vừa phải có năng lực mới đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ; trong đó phong cách làm việc nêu gương là một nhân tố quan trọng cấu thành nên phẩm chất và năng lực của cán bộ, đảng viên

Hồ Chí Minh đã đi xa, nhưng phong cách nêu gương Hồ Chí Minh mãi mãi là nguồn sáng bất tận soi rọi vào mỗi tâm hồn con người Việt Nam, hướng cho mọi người đến với chân, thiện, mỹ của cuộc sống Học tập và làm theo phong cách nêu gương, nói

đi đôi với làm của Người có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng ở nước ta hiện nay, giúp cán bộ, đảng viên phải luôn luôn tự tu dưỡng, rèn luyện để trở thành những người có phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống giản dị, trong sáng, luôn gắn

bó mật thiết với nhân dân, luôn lấy lợi ích của nhân dân làm mục đích hoạt động của mình Học tập và làm theo phong cách nêu gương, thống nhất giữa nói và làm của Người

để không ngừng củng cố lòng tin của nhân dân với cán bộ, đảng viên, cũng như củng cố

mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân, là nhiệm vụ trước mắt và lâu dài đối với sự nghiệp cách mạng ở nước ta hiện nay

2.1.2 Xây đi đôi với chống

Nguyên tắc thứ hai để rèn luyện đạo đức cách mạng là xây đi đôi với chống Bởi

vì trong cuộc sống hàng ngày, những hiện tượng tốt - xấu, đúng - sai, cái đạo đức và cái

vô đạo đức vẫn còn đan xen nhau, đối chọi nhau, thông qua hành vi của mỗi một con người khác nhau Thậm chí, những đan xen và đối chọi ấy còn diễn ra ngay trong bản thân mỗi một con người Do đó việc xây và chống trong lĩnh vực đạo đức hoàn toàn là điều không đơn giản

Xây phải đi đôi với chống, muốn xây phải chống, chống nhằm mục đích xây Trong khi xây dựng, bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức mới phải đồng thời chống lại cái xấu, cái sai, cái vô đạo đức Ở đây điều quan trọng là phải phát hiện sớm, hướng cho mọi người vào cuộc đấu tranh cho sự trong sạch và lành mạnh về đạo đức.Xây dựng đạo đức mới, đạo đức cách mạng trước hết phải được tiến hành bằng việc giáo dục những phẩm chất, những chuẩn mực đạo đức mới Việc giáo dục đạo đức phải được tiến hành phù hợp với từng giai đoạn cách mạng, phù hợp với từng lứa tuổi,ngành nghề, giai cấp, tầng lớp và trong từng môi trường khác nhau, phải khơi dậy được ý thức đạo đức lành mạnh ở mỗi người Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: "Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng Ta phải biết làm cho phần tốt trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân

và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của người cách mạng" 14

Bản thân sự tự giác cũng là một phẩm chất đạo đức cao quý đối với mỗi người và mỗi tổ chức, trước hết là Đảng Xây phải đi đôi với chống, với việc loại bỏ cái sai, cái xấu, cái vô đạo đức trong đời sống hàng ngày.Hồ Chí Minh cho rằng trên con đường đi tới tiến bộ và cách mạng, đạo đức chỉ có thể được xây dựng thành công trên cơ sở kiên trì mục tiêu chống chủ nghĩa đế quốc, chống những thói quen và tập quán lạc hậu và loại trừ chủ nghĩa cá nhân Đây thực sự là "một cuộc chiến đấu khổng lồ" giữa tiến bộ và lạc hậu, giữa cách mạng và phản cách mạng Để giành được thắng lợi trong cuộc chiến đấu này,điều quan trọng là phải phát hiện sớm, phải tuyên truyền, vận động hình thành phong trào quần chúng rộng rãi đấu tranh cho sự lành mạnh, trong sạch về đạo đức Để xây và chống có hiệu quả phải tạo thành phong trào quần chúng rộng rãi; Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã phát động rất nhiều phong trào như vậy Đó là phong trào thi đua thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu (năm 1952); đó là phong trào: 3 xây, 3 chống” năm 1963) Có phong trào, có cuộc vận động cho toàn Đảng, toàn dân; nhưng lại có phong trào, có cuộc vận động riêng cho từng ngành, từng giới Thông qua đó mà lôi cuốn mọi người vào cuộc đấu tranh nhằm xây gì, chống gì rất cụ thể, rõ ràng để mọi người phấn đấu, tự bồi dưỡng và nâng cao phẩm chất, đạo đức cách mạng

2.1.3 Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời

Nguyên tắc thứ ba là: Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời Bởi mỗi người phải thường xuyên chăm lo tu dưỡng đạo đức như việc rửa mặt hàng ngày, đó là công việc kiên trì, bền bỉ suốt đời Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nêu lại tấm gương của người xưa: Mỗi

buổi tối đều tự kiểm điểm để bỏ đỗ đen, đỗ trắng vào hai cái lọ, để cứ nhìn vào đó có thể biết mình tốt xấu ra sao? Trong thực tiễn, có người trong lúc đấu tranh thì hăng hái, trung thành, không sợ nguy hiểm, không sợ gian khổ, hy sinh, nhưng đến khi có ít quyền hạn thì đâm ra kiêu ngạo, xa xỉ, phạm vào tham ô, lãng phí, quan liêu, biến thành người có tội với cách mạng Từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh mới đưa ra một kết luận khái quát: “Một dân tộc, một Đảng và mỗi một con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng

dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân Cho nên trong khi ta kiên trì và đẩy mạnh cuộc chiến đấu chống Mỹ, cứu nước, làm cho văn minh chiến thắng bạo tàn thì đồng thời phải loại trừ những cái xấu xa do chế độ cũ để lại trong xã hội và trong mỗi con người”15 Theo Người: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” 16

Nếu không thường xuyên rèn luyện thì lúc khó khăn có thể vượt qua, có công với cách mạng, nhưng đến khi an nhàn lại xa vào chủ nghĩa cá nhân trở thành con người ngăn cản cách mạng, cho dân, cho nước Cũng chính vì lẽ đó mà tu dưỡng đạo đức phải gắn với thực tiễn bền bỉ trong mọi lúc mọi nơi, mọi hoàn cảnh, có như vậy mới phân biệt được đạo đức mới khác với đạo đức cũ

Đây là những nhân tố cơ bản để hình thành đạo đức cách mạng của người Việt Nam trong thời đại mới, nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo

2.2 Thực trạng đạo đức, lối sống sinh viên Việt Nam hiện nay

Đi vào nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, một nền đạo đức mới đã và đang hình thành cùng với công cuộc đổi mới của Đảng Đó là nền đạo đức vừa phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc: yêu nước, thương người, sống nghĩa tình trọn vẹn, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư vừa đáp ứng những thay đổi của dân tộc và thời đại mới Phần lớn sinh viên Việt Nam vẫn giữ được lối sống tình nghĩa, trong sạch, lành mạnh: khiêm tốn, cần cù và sáng tạo: sống có bản lĩnh, có chí lập thân, lập nghiệp, năng động, nhạy bén, dám đối mặt với những khó khăn thách thức, dám chịu trách nhiệm Trong khi đó, vẫn tồn tại một bộ phận sinh viên đi ngược lại với những đức tính trên

2.2.1 Thành tựu

Trước hết những biểu hiện tích cực trong đạo đức và lối sống của sinh viên Việt Nam theo các chuẩn mực “cần, kiệm, liêm, chính” trong Tư tưởng Hồ Chí Minh:

Sinh viên Việt Nam được thừa hưởng truyền thống tốt đẹp của dân tộc : “Cần”: tức

là siêng năng cần cù, chịu thương chịu khó và truyền thống hiếu học Đức tính ấy bắt nguồn từ truyền thống tốt đẹp của dân tộc, ngày càng được giữ vững và phát huy bởi sinh viên Việt Nam hiện nay Trong mọi thời đại, sinh viên Việt Nam luôn khao khát tìm tòi, khám phá chân trời tri thức Xưa có Cao Bá Quát không có tiền mua sách vở, dầu đèn,

ông lấy que củi làm bút, lấy lá làm vở, lấy đom đóm làm đèn Ngày nay, sinh viên không chờ đợi, thụ động dựa vào giảng viên, họ tự mình đọc sách, chủ động nghiên cứu trên internet để lấy thông tin Không chỉ riêng việc học tập, mà mọi vấn đề khác trong cuộc sống đều được sinh viên chủ động giải quyết Ham học, ham hiểu biết chính là động lực cho việc lĩnh hội tri thức của sinh viên Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: "Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên” Khắc ghi lời dạy của Người, sinh viên Việt17

Nam luôn năng động và sáng tạo, không ngại khổ, không ngại khó khăn, thử thách Chính sinh viên là những người tiên phong trong mọi công cuộc cải cách, đổi mới về kinh tế, giáo dục…Trong đầu họ luôn đầy ắp các ý tưởng độc đáo và thú vị; và họ tận dụng mọi cơ hội để biến các ý tưởng ấy thành hiện thực Không chỉ chờ đợi cơ hội đến,

họ còn tự mình tạo ra cơ hội Với thế mạnh là được đào tạo vừa toàn diện vừa chuyên sâu, sinh viên có mặt trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội của đất nước Các ý tưởng độc đáo không chỉ nằm trong suy nghĩ mà luôn được thử nghiệm trong thực tế Chúng có thể thành công hoặc thất bại, song sinh viên không hề chùn bước Một điều quan trọng đáng nói ở đây, đó là nếu gặp rủi ro thất bại thì họ sẵn sàng chấp nhận như một chuyện đương nhiên tất yếu sẽ xảy ra, tức là có thất bại thì thất bại ấy cũng nằm trong kế hoạch Họ dám nhìn thẳng vào thất bại và vượt qua nó

Cùng với “Cần” thì “Kiệm” cũng là một trong những nét phẩm chất tốt đẹp của dân tộc “Kiệm” là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí Khổng Tử nói:“ Người sản xuất nhiều, người tiêu xài ít Làm ra mau, dùng đi chậm thì của cải luôn đầy đủ” Nhiều sinh viên Việt Nam biết sống tiết kiệm để chi trả cho cuộc sống, học tập, … “Kiệm” không chỉ là tiết kiệm về của cải vật chất mà còn tiết kiệm về thời gian và công sức Của cải nếu hết còn có thể làm thêm nhưng thời giờ đã qua thì không bao giờ kéo trở lại được Đức tính “ Kiệm” được thể hiện trong cách làm việc nhóm của sinh viên Khi làm việc có

tổ chức, mỗi người làm một phần thì chỉ cần một thời gian ngắn, công việc sẽ được hoàn thành mà tốn ít thời gian, ít sức lực mà hiệu quả công việc rất cao “ Kiệm” còn được sinh viên Việt Nam áp dụng trong việc giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn hơn: những phong trào quyên góp sách vở, bút thước, quần áo, thức ăn thường xuyên được sinh viên phát động trong nhà trường

Về việc thực hiện “Liêm”: Liêm là trong sạch, không tham lam Ngay từ bậc tiểu học, học sinh đã được giáo dục về đức tính liêm khiết qua những câu chuyện đời thường như "Nhặt được của rơi" với bài học giản dị mà ai cũng thuộc “Nhặt được của rơi phải trả lại người đánh mất" Nhờ việc được giáo dục, truyền dạy những điều hay, lẽ phải từ gia đình và nhà trường nên phần lớn sinh viên đều mang trong mình đức tính này

“Chính” tức là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn Thế hệ sinh viên Việt Nam hiện nay vẫn giữ được đức tính thật thà, chính trực, luôn có thái độ cầu tiến trong học tập Sinh viên Việt Nam luôn tự đánh giá bản thân là non trẻ, còn thiếu kinh nghiệm và sự từng trải Chính vì thế, khi quyết định một điều gì, sinh viên không bao giờ quên tham khảo ý kiến của những người xung quanh, đặc biệt là bậc cha chú của mình Và khi đã nhận được sự ủng hộ của lớp người đi trước, họ tự tin thực hiện ý định của mình, sinh viên luôn khiêm tốn học hỏi, phát triển cái hay, sửa chữa cái dở, tự phê bình, nhận khuyết điểm và sửa chữa sai lầm, dám nhìn thẳng vào những điểm yếu để sửa chữa sai lầm