TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI BÀI THẢO LUẬN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Đề tài Trình bày cơ sở hình thành tư tưởng HCM Trong các nhân tố tạo nên tư tưởng HCM, nhân tố nào đóng vai trò quyết định bản chất khoa học và cách mạng của tư tưởng HCM? Giảng viên hướng dẫn Nhóm Mã lớp HP GVC TS Bùi Hồng Vạn 02 H2102HCMI0111 Hà Nội, 2021 HÀ NỘI – 2020 HÀ NỘI – 2020 MỤC LỤC PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU 4 PHẦN II NỘI DUNG 5 A CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 5 I Cơ sở khách quan 5 1 Cơ sở thực tiễn 5 1 1 Thực tiễn Việt Nam.
Trang 1
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-BÀI THẢO LUẬN
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Đề tài:
Trình bày cơ sở hình thành tư tưởng HCM Trong các nhân tố tạo nên tư tưởng HCM, nhân tố nào đóng vai trò quyết định bản chất khoa học và cách mạng của tư tưởng HCM?
Hà Nội, 2021
HÀ NỘI – 2020
Trang 2
MỤC LỤC
PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU 4
PHẦN II NỘI DUNG 5
A CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 5
I Cơ sở khách quan 5
1 Cơ sở thực tiễn 5
1.1 Thực tiễn Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 5
1.2 Thực tiễn thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 6
2 Cơ sở lý luận 8
2.1 Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam 8
2.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại 9
2.3 Chủ nghĩa Mác – Lênin 11
II Nhân tố chủ quan 12
1 Phẩm chất Hồ Chí Minh 12
2 Tài năng hoạt động, tổng kết thực tiễn phát triển lý luận 13
B NHÂN TỐ QUYẾT ĐỊNH BẢN CHẤT KHOA HỌC VÀ CÁCH MẠNG CỦA TTHCM - CHỦ NGHĨA MÁC –LÊNIN 13
1 Chủ Nghĩa Mác-Lê nin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của Hồ Chí Minh 13
2 Quá trình tiếp nhận chủ nghĩa Mác–Lênin của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh là những nhận thức ban đầu (cảm tính) đi đến nhận thức lý tính 15
3 Hồ Chí Minh tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin một cách có chọn lọc, phù hợp với điều kiện Việt Nam 16
PHẦN III: KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-BÀI THẢO LUẬN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Đề tài: Trình bày cơ sở hình thành tư tưởng HCM Trong các nhân tố tạo nên tư tưởng HCM, nhân tố nào đóng vai trò quyết định bản chất khoa học và cách mạng của tư tưởng HCM? Hà Nội, 2021
HÀ NỘI – 2020
HÀ NỘI – /2020
Trang 3PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU
ịch sử nhân loại cho thấy mỗi một quốc gia đều cần đến một nền tảng tư tưởng đúng đắn để nhận thức thế giới và định hướng cho con thuyền quốc gia trong thế giới đó Từ khi ra đời đến nay, nước Vịêt Nam hiện đại đã có một nền tảng tư tưởng vững chắc, đó là tư tưởng Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh là danh nhân văn hoá thế giới, người anh hùng giải phóng dân tộc Thế giới ca ngợi Hồ Chí Minh không những là Người là biểu tượng mẫu mực của đạo đức mà còn là sự kết hợp học hỏi và phát triển tư tưởng Triết học Mac-Lênin Tư tưởng Hồ Chí Minh là một bước phát triển mới của chủ nghĩa Mác-Lenin được vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống các quan điểm và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa, là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Để đi đến được khái niệm chính xác về tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta phải trải qua quá trình nhận thức lâu dài Chính vì vậy, nhóm 2 chúng em xin báo cáo thảo luận về chủ đề:
“Trình bày cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Trong các nhân tố tạo nên tư tưởng
Hồ Chí Minh, nhân tố nào đóng vai trò quyết định bản chất khoa học và cách mạng của
tư tưởng Hồ Chí Minh?”
L
Bài thảo luận gồm 2 phần:
Phần A: Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
Phần B: Nhân tố quyết định bản chất khoa học và cách mạng của tư tưởng HCM và chủ nghĩa Mac-Lenin
Trang 4Phần II NỘI DUNG
A CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH.
I Cơ sở khách quan
1 Cơ sở thực tiễn.
1.1 Thực tiễn Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
Vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Việt Nam vẫn là một quốc gia lạc hậu, kém phát triển Chính quyền nhà Nguyễn đã thực thi chính sách bế quan tỏa cảng khiến Việt Nam khó có cơ hội tiếp xúc và bắt nhịp với sự phát triển của thế giới Không phát huy được những thế mạnh của truyền thống dân tộc và đất nước, không chống lại được âm mưu xâm lược của thực dân Pháp
Khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam Triều đình nhà Nguyễn chiến đấu một cách bạc nhược rồi từng bước dần đầu hàng Với sự kiện bản hiệp ước Patonot được ký kết vào năm 1884, triều đình nhà Nguyễn đã chính thức đánh mất quyền độc lập dân tộc, biến nước ta chuyển từ nhà nước phong kiến độc lập thành nước thuộc địa nửa phong kiến Tuy triểu đình nhà Nguyễn đã đầu hàng thực dân, nhưng các phong trào đấu tranh yêu nước chống Pháp của các tầng lớp quan lại yêu nước, của nhân dân vẫn nổ ra và kháng chiến quyết liệt Tiêu biểu đó chính là phong trào Cần Vương (do vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết) kêu gọi Hưởng ứng lời kêu gọi của phong trào Cần Vương, nhiều cuộc kháng chiến tiêu biểu đã nổ ra làm cho thực dân Pháp mất ăn, mất ngủ, nơm nớp trong lo
sợ như là: Khởi nghĩa Bãi Sậy của Nguyễn Thiện Thuật, khởi nghĩa Ba Đình của Phạm Bành, Đinh Công Tráng; khởi nghĩa Hương Khê của Phan Đình Phùng… Ngoài ra, trong hoàn cảnh thời bấy giờ còn nổi lên cuộc kháng chiến bởi tư tưởng tự phát của nông dân như là khởi nghĩa Yên Thế của Hoàng Hoa Thám v.v
Tất cả các cuộc khởi nghĩa trên đều rất anh dũng và mục đích cao đẹp là đánh đổ thực dân Pháp, giành lại độc lập dân tộc nhưng cuối cùng đều thất bại Nguyên nhân dẫn đến thất bại là một phần do sự chênh lệch về lực lượng, một phần là các cuộc kháng chiến đều bị chi phối bởi tư tưởng phong kiến “trung quân” diễn ra lẻ tẻ, không phát triển thành cuộc kháng chiến toàn dân, không đường lối kháng chiến, không có một tổ chức thống nhất đứng ra lãnh đạo Thất bại này đã chứng tỏ giai cấp phong kiến và hệ tư tưởng “trung quân” của nó đã suy tàn, bất lực trong nhiệm vụ giành độc lập dân tộc.
Năm 1897, sau khi đã bình định Việt Nam, thực dân Pháp bắt tay vào công cuộc khai thác thuộc địa một cách mạnh mẽ Dưới chế độ áp bức về chính trị, bóc lột về kinh
tế, nô dịch về văn hóa của thực dân Pháp đã làm biến đổi tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội ở Việt Nam Các giai cấp cũ có sự phân hóa và các giai cấp, tầng lớp mới xuất hiện với địa vị kinh tế khác nhau: công nhân, tư sản, tầng lớp tiểu tư sản Dưới chế
độ phong kiến, giai cấp địa chủ và nông dân là 2 giai cấp cơ bản trong xã hội, nhưng khi Việt Nam trở thành thuộc địa thì giai cấp địa chủ đã bị phân hóa
Trang 5 Từ khi Pháp xâm lược, xã hội Việt Nam bên cạnh mâu thuẫn cũ là mâu thuẫn giữa giai cấp nông dân với giai cấp địa chủ phong kiến thì nay xã hội còn xuất hiện thêm mâu thuẫn mới: Đó là mâu thuẫn dân tộc giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp; mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân với giai cấp tư sản Trong đó, “mâu thuẫn dân tộc”
là mâu thuẫn gay gắt nhất cần phải được giải quyết
Đầu thế kỷ XX, chịu sự ảnh hưởng của các cuộc vận động cải cách ở Trung Quốc, cuộc Duy tân Minh Trị ở Nhật Bản, Việt Nam xuất hiện phong trào yêu nước theo hướng dân chủ tư sản dưới sự dẫn dắt của sĩ phu yêu nước: Phong Trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng, phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh phát động, phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục do Lương Văn Can, Nguyễn Quyền, phong trào chống đi phu, chống sưu thuế ở Trung Kỳ
Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản nói trên cũng đều thất bại Nguyên nhân một phần do giai cấp tư sản còn non yếu, phần khác do các phong trào chưa có đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn Điều này cũng đã chứng tỏ, giai cấp tư sản cũng không phải là giai cấp có thể thực hiện sứ mệnh giải phóng dân tộc
mà lịch sử phó thác Và câu hỏi: Cứu nước với mục tiêu và bằng con đường nào mới có thể đi đến thắng lợi vẫn chưa thể có lời giải đáp
Cuối thế kỷ XIX ở Việt Nam đã có công nhân, nhưng lúc đó mới chỉ là một lực lượng ít ỏi, không ổn định Đầu thế kỷ XX, công nhân phát triển hơn và trở thành một giai cấp ngay trước Chiến tranh thế giới thứ nhất 1914 - 1918 Giai cấp công nhân Việt Nam chịu sự áp bức bóc lột bởi thực dân, tư bản, phong kiến nên họ sớm đã vùng dậy đấu tranh chống lại ngày càng mạnh mẽ
Phong trào công nhân và các phong trào yêu nước tại Việt Nam đầu thế kỷ XX là điều kiện thuận lợi để chủ nghĩa Mác-Lênin xâm nhập, truyền bá vào nước ta Hồ Chí Minh là người dày công truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào phong trào công nhân và yêu nước Việt Nam, sáng lập Đảng Cộng Sản, chấm dứt khủng hoảng về đường lối cách mạng Sau
đó chính thực tiễn Đảng lãnh đạo cách mạng tháng tám thành công, lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, lãnh đạo vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là nhân tố bổ sung, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trên tất cả các phương diện
1.2 Thực tiễn thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản trên thế giới đã phát triển
từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa
Các nước đế quốc Anh, Pháp, Mỹ, Đức, Nga, Nhật Bản…đã chi phối toàn bộ tình hình thế giới Phần lớn các nước châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ Latinh đã trở thành thuộc địa và phụ thuộc của các nước đế quốc Chủ nghĩa đế quốc với bản chất của mình đã trở thành kẻ thù chung của tất cả các dân tộc thuộc địa
Trang 6Tình hình đó đã làm sâu sắc thêm mâu thuẫn vốn tồn tại trong lòng chủ nghĩa tư bản là mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản với giai cấp vô sản ở các nước tư bản; mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau; mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc với chủ nghĩa
đế quốc – mẫu thuẫn ngày càng phát triển, trở thành mâu thuẫn gay gắt giữa các thời đại Giành độc lập cho các dân tộc thuộc địa trở thành mong muốn chung của giai cấp vô sản quốc tế; tình hình đó đã thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới phát triển: cuộc cách mạng Tân Hợi (10/1911) ở Trung Quốc, công cuộc Canh tân đất nước của Nhật Bản cuối thế kỷ XIX; phong trào “bất bạo động” của Đảng Quốc Đại ở Ấn Độ lãnh đạo những năm đầu thế kỷ XX đã ảnh hưởng đến tư tưởng, thu hút sự quan tâm của nhiều người yêu nước Việt Nam
Từ cuộc đấu tranh sôi nổi của công nhân các nước tư bản chủ nghĩa cuối thế
kỷ XIX, đầu thế kỉ XX đã dẫn đến một cao trào mới của cách mạng thế giới với đỉnh cao là Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi (1917)
Các mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản, chủ yếu là do tranh giành thị trường giữa các nước
đế quốc, đã dẫn tới chiến tranh thế giới lần thứ nhất nhằm chia lại các khu vực ảnh hưởng làm xuất hiện phong trào của nhân dân thế giới đầu tranh đòi hòa bình, chấm dứt chiến tranh đế quốc và đó cũng là một trong những nguyên nhân bùng nổ Cách mạng Tháng Mười Nga Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga là thắng lợi đầu tiên của chủ nghĩa Mác – Lênin, là thắng lợi vĩ đại nhất của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức do Đảng cộng sản lãnh đạo Cuộc cách mạng vĩ đại này đã làm
"Thức tỉnh các dân tộc châu Á", nó đã đánh đổ giai cấp tư sản và giai cấp địa chủ phong kiến, lập nên một xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa Thắng lợi này đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử loài người – thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới Cuộc cách mạng vô sản ở nước Nga thành công đã nêu một tấm gương sáng về sự giải phóng các dân tộc bị áp bức, mở ra trước mắt họ thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc
Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi Nhà nước Xô Viết dựa trên nền tảng liên minh công - nông dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvích Nga ra đời
Quốc tế Cộng sản được thành lập (1919)
Ngày 2-3-1919, Quốc tế Cộng sản ra đời ở Mátxcơva trở thành Bộ tham mưu, lãnh đạo phong trào cách mạng thế giới Dưới sự lãnh đạo của Lênin, Quốc tế Cộng sản đẩy mạnh việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và kinh nghiệm Cách mạng Tháng Mười Nga ra khắp thế giới, thúc đẩy sự ra đời và hoạt động ngày càng mạnh mẽ của các đảng cộng sản
ở nhiều nước
Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi, sự ra đời của nhà nước Xô viết, Quốc tế Cộng sản và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô cùng với sự phát triển mạnh mẽ phong trào cộng sản, công nhân và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới ảnh hưởng
Trang 7sâu sắc tới Hồ Chí Minh trên hành trình đi ra thế giới tìm mục tiêu và con đường cứu nước Đó là cơ sở thực tiễn cách mạng thế giới trực tiếp dẫn tới sự hình thành tư tưởng
Hồ Chí Minh
2 Cơ sở lý luận.
2.1 Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
Chủ nghĩa yêu nước, ý chí quật cường, đấu tranh bất khuất:
Chủ nghĩa yêu nước là giá trị xuyên suốt trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Đó là động lực, sức mạnh giúp cho dân tộc Việt Nam tồn tại vượt qua mọi khó khăn trong dựng nước và giữ nước mà phát triển Chính chủ nghĩa yêu nước là nền tảng
tư tưởng, điểm xuất phát và động lực thúc đẩy Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước,
và tìm thấy ở chủ nghĩa Mác-Lênin con đường cứu nước, cứu dân
Hồ Chí Minh đã chú ý kế thừa, phát triển tinh thần đấu tranh anh dũng, bất khuất vì độc lập, tự do của Tổ quốc, nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam Trong tuyên ngôn độc lập Hồ Chí Minh đã trịnh trọng tuyên
bố với thế giới: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy” Không có gì quý hơn độc lập tự
do - chân lý lớn của thời đại được Hồ Chí Minh khẳng định, đồng thời cũng chính là một điểm cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh
Tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái:
Trong lãnh đạo nhân dân Việt Nam xây dựng và bảo vệ đất nước, Hồ Chí Minh hết sức chú trọng kế thừa, phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam là yêu nước gắn liền với yêu dân, có tinh thần đoàn kết, dân chủ, nhân ái, khoan dung trong cộng đồng và hòa hiếu với các dân tộc lân bang Truyền thống này cũng hình thành cùng với sự hình thành dân tộc, từ hoàn cảnh và nhu cầu đấu tranh quyết liệt với thiên nhiên và với giặc ngoại xâm Bước sang thế kỷ XX, mặc dù xã hội Việt Nam đã có sự biến đổi sâu sắc về cơ cấu giai cấp – xã hội, nhưng truyền thống này vẫn bền vững Hồ Chí Minh đã
kế thừa, phát huy sức mạnh của truyền thống nhân nghĩa, đoàn kết, tương thân tương ái
thể hiện tập trung trong bốn chữ “đồng” (đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh)
Cần cù, chịu khó, dũng cảm, thông minh, sáng tạo, quý trọng người tài:
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã chú trọng khơi dậy và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam trong hoạch định đường lối, phương pháp cách mạng Việt Nam Đó là tinh thần cần cù, thông minh, sáng tạo trong lao động, sản xuất và anh hùng trong chiến đấu Người Việt Nam từ xưa đã rất
xa lạ với đầu óc hẹp hòi, thủ cựu, thói bài ngoại cực đoan Trên cơ sở giữ vững bản sắc của dân tộc, nhân dân ta đã biết chọn lọc, tiếp thu, cải biến những cái hay, cái tốt, cái đẹp
Trang 8của người thành những giá trị riêng của mình điều đó đã được khẳng định qua các cuộc đấu tranh giành độc lập tự do dân chủ của nhân dân ta qua nhiều thập kỷ từ chiếc nỏ thần của An Dương Vương qua các cuộc kháng chiến chống Pháp Mĩ cho đến cuộc chiến đấu với đại dịch covid-19
Tinh thần lạc quan, ý chí vươn lên vượt qua mọi khó khăn thử thách:
Trong muôn nguy, ngàn khó, nhân dân Việt Nam vẫn động viên nhau “Chớ thấy song cả
mà ngã tay chèo” Tinh thần lạc quan đó có cơ sở từ niềm tin vào sức mạnh của bản thân mình, tin vào sự tất thắng của chân lý, chính nghĩa
2.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại
Tinh hoa văn hóa phương Đông
Đối với Nho giáo, Hồ Chí Minh tự giới thiệu: “Tôi xuất thân từ một gia đình nhà Nho,
nơi mà các thanh niên đều theo học đạo Khổng” Nho giáo là một hệ thống đạo đức, triết
lý giáo dục và triết học chính trị do Khổng Tử đề xướng Hồ Chí Minh chú ý kế thừa và đổi mới tư tưởng dùng nhân trị, đức trị để quản lý xã hội Kế thừa và phát triển quan niệm của Nho giáo về việc xây dựng một xã hội lý tưởng trong đó công bằng, bác ái, nhân, nghĩa, trí, dũng, tín, liêm được coi trọng để có thể đi đến một thế giới đại đồng với hòa bình, không có chiến tranh, các dân tộc có quan hệ hữu nghị và hợp tác; trong việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của con người; trong công tác xây dựng Đảng về đạo đức Ví
dụ về quan điểm “trung – hiếu”: Nho giáo cho rằng Trung với vua và hiếu với cha mẹ
Hồ Chí Minh bổ sung “Trung với nước hiếu với dân” để dạy cán bộ: “cần, kiệm, liêm,
chính”, “chí công vô tư” để giáo dục cán bộ và người dân
Đối với Phật giáo, Hồ Chí Minh chú ý kế thừa, phát triển tư tưởng từ bi, vị tha, yêu
thương con người, khuyến khích làm việc thiện, chống lại điều ác; đề cao quyền bình đẳng của con người và chân lý; khuyên con người sống hòa đồng, gắn bó với đất nước của Đạo Phật Những quan điểm tích cực trong triết lý của Đạo Phật được Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo để đoàn kết đồng bào theo Đạo Phật, đoàn kết toàn dân vì nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh; trong việc xây dựng xã hội mới, con người mới Việt Nam hiện nay
Đối với Lão giáo, Hồ Chí Minh chú ý kế thừa, phát triển tư tưởng của Lão Tử, khuyên
con người nên sống gắn bó với thiên nhiên, hoà đồng với thiên nhiên, hơn nữa phải biết bảo vệ môi trường sống, phát triển tư tưởng thoát mọi ràng buộc của vòng danh lợi trong Lão giáo
Trong các bài nói, bài viết, Hồ Chí Minh còn chú ý kế thừa, phát triển nhiều ý tưởng của các trường phái khác nhau trong các nhà tư tưởng phương Đông cổ đại khác như Mặc Tử, Hàn Phi Tử, Quản Tử những trào lưu tư tưởng tiến bộ thời cận hiện đại ở Ấn Độ, Trung
Trang 9Quốc như chủ nghĩa Găngđi, chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn Hồ Chí Minh đã phát triển sáng tạo các quan điểm về dân tộc, dân quyền, dân sinh của Tôn Trung Sơn trong cách mạng dân chủ tư sản thành tư tưởng đấu tranh cho Độc lập - Tự do - Hạnh phúc của con người và dân tộc Việt Nam theo con đường cách mạng vô sản
Hồ Chi minh đã kế thừa và phát triển những tinh hoa trong tư tưởng, văn hóa phương Đông để giải quyết những vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam.
Tinh hoa văn hoá phương Tây
Cùng với tư tưởng triết học phương Đông, Hồ Chí Minh còn tiếp thu nền văn hóa dân chủ và cách mạng của phương Tây Người chịu ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng tự do, bình đẳng trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ, năm 1776 và Tuyên ngôn nhân quyền
và dân quyền của Đại Cách mạng Pháp, năm 1791 và đề xuất quan điểm về quyền mưu cầu độc lập, tự do, hạnh phúc của các dân tộc trong thời đại ngày nay Ngay từ khi còn học ở Trường tiểu học Pháp-bản xứ ở thành phố Vinh (1905), Hồ Chí Minh đã quan tâm tới khẩu hiệu nổi tiếng của Đại Cách mạng Pháp năm 1789: Tự do - Bình đẳng - Bác ái
Đi sang phương Tây, Người quan tâm tìm hiểu những khẩu hiệu nổi tiếng đó trong các cuộc cách mạng tư sản ở Anh, Pháp, Mỹ
Về tư tưởng và văn hóa Pháp, Hồ Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa nhân văn, những tư
tưởng tiến bộ, mới mẻ trong các tác phẩm của thời kỳ văn hóa Phục hưng, của thế kỷ ánh sáng, của các nhà văn, nhà tư tưởng nổi tiếng như Vonte, Điđơrô, Môngtétxkiơ, Rútxô; trong bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền 1791 của nước Pháp Đặc biệt, tư tưởng
Tự do – Bình đẳng – Bác ái trong văn hóa Pháp có ảnh hưởng sâu sắc đến tư tưởng Hồ Chí Minh
Về tư tưởng và văn hóa Mỹ, Hồ Chí Minh đã tiếp thu một cách sáng tạo những tư tưởng
về “quyền bình đẳng”, “quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc” của con người, về quyền của nhân dân kiểm soát chính phủ và về ý chí đấu tranh giành độc lập, tự
do của nhân dân được ghi trong bản Tuyên ngôn Độc lập 1776 của nước Mỹ Hồ Chí Minh còn nghiên cứu tư tưởng, tiếp thu những tư tưởng tiến bộ của một số nhà tư tưởng ở
Mỹ như Oasinhtơn, Giépphecsơn, Lyncôn
Tuy nhiên, trong khi khẳng định những giá trị chân chính, những nhân tố tiến bộ của các cuộc cách mạng dân chủ tư sản phương Tây, Hồ Chí Minh cũng đồng thời đánh giá đúng những hạn chế của nó Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa ” Người kết luận: “ Cách mệnh An Nam nên nhớ những điều ấy”
Trang 102.3 Chủ nghĩa Mác – Lênin
Đối với Hồ Chí Minh, chủ nghĩa Mác - Lênin là thế giới quan, phương pháp luận trong nhận thức và hoạt động cách mạng
Trên cơ sở lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã triệt để kế thừa, đổi mới, phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, tinh hoa văn hóa nhân loại kết hợp với thực tiễn cách mạng trong nước và thế giới hình thành lên một hệ thống các quan điểm cơ bản, toàn diện về cách mạng Việt Nam Chủ nghĩa Mác - Lênin tiền đề lý luận quan trọng nhất, có vai trò quyết định trong việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
Chủ tịch Hồ Chí Minh là gốc rễ truyền bá tư tưởng cho dân tộc, bằng việc mở lớp đào tạo các học trò như Hồ Tùng Mậu, Trần Phú,…để các đồng chí tiếp thu tư tưởng và truyền bá lại cho nhân dân Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đoàn kết nhân dân đứng lên chống lại thực dân đề quốc Trong suốt cuộc đời mình Người luôn đặt lơi ích nhân dân lên đầu: Phá kho thóc chia cho dân, chia đất cho dân cày, mở lớp học Bình dân học vụ xóa mù chữ, mở thêm trường lớp…
Chúng tôi giành được thắng lợi đó do nhiều nhân tố, nhưng cần phải nhấn mạnh rằng mà không phải chỉ nhân dịp kỷ niệm lần thứ 100 năm ngày sinh Lênin - chúng tôi giành được cái thắng lợi đó trước hết là nhờ cái vũ khí không gì thay thế được là chủ nghĩa Mác-Lênin
Quá trình tiếp nhận chủ nghĩa Mác - Lênin: từ những nhận thức ban đầu (cảm tính) đi đến nhận thức lý tính
Hồ Chí Minh trở lại nghiên cứu chủ nghĩa Mác sâu sắc hơn, để rồi tiếp thu học thuyết của các ông một cách có chọn lọc, không rập khuôn máy móc, không sao chép giáo điều
Hồ Chí Minh tiếp thu lý luận Mác - Lênin theo phương pháp mácxít, nắm lấy cái tinh thần, cái bản chất
Người vận dụng lập trường, quan điểm, phương pháp biện chứng của chủ nghĩa Mác -Lênin để giải quyết những vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam, chứ không đi tìm những kết luận có sẵn trong sách vở
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh không những đã vận dụng sáng tạo, mà còn bổ sung, phát triển và làm phong phú chủ nghĩa Mác - Lênin trong thời đại mới.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, việc giải phóng người dân lao động và giải phóng dân tộc
có liên hệ chặt chẽ với nhau Người đặt giải phóng dân tộc lên trước và tin rằng việc giải phóng dân tộc sẽ thúc đẩy Cách mạng vô sản Cách mạng tháng 8 của nước ta đã chứng minh cho điều này