Thông qua tác phẩm Dế mèn phiêu lưu ký, anh chị hãy chứng minh rằng truyện viết cho trẻ em của Tô Hoài là món quà hấp dẫn đối với trẻ thơ Bài làm Nhà văn Tô Hoài là một nhà văn nổi tiếng gắn bó với thiếu nhi Việt Nam Trong số những tác phẩm gắn liền với tên tuổi của nhà văn Tô Hoài, thì chắc chẳn thế hệ trẻ không thể không biết đến truyện ngắn Dế mèn phiêu lưu ký (sáng tác năm 1942) – tác phẩm văn xuôi đặc sắc viết về loài vật, dành cho lứa tuổi thiếu nhi và đã đư.
Trang 1BÀI KIỂM TRA 2 : Lò Thị Hồng 1992 Thông qua tác phẩm Dế mèn phiêu lưu ký, anh chị hãy chứng minh rằng truyện viết cho trẻ em của Tô Hoài là món quà hấp dẫn đối với trẻ thơ
Bài làm Nhà văn Tô Hoài là một nhà văn nổi tiếng gắn bó với thiếu nhi Việt Nam Trong số những tác phẩm gắn liền với tên tuổi của nhà văn Tô Hoài, thì chắc chẳn thế hệ trẻ không thể không biết đến truyện ngắn Dế mèn phiêu lưu ký (sáng tác năm 1942) – tác phẩm văn xuôi đặc sắc viết về loài vật, dành cho lứa tuổi thiếu nhi và đã được tái bản nhiều lần, được dịch và xuất bản ở một số nước trên thế giới
- Bằng ngòi bút tài tình ông đã lột tả hết những nét đặc sắc của nhân vật qua những chi tiết chân thực, nét vẽ cụ thể, điệu bộ tự nhiên của thể giới nội tâm của chúng thật gần gũi và ngộ nghĩnh, đánh yêu biết bao.Dế Mèn phiêu lưu kí là một giấc mộng, một ước mơ, khát khao hướng tới chân trời mới, tương lai mới tốt đẹp, tươi sáng hơn là một thế giới côn trùng phong phú về thể loại, đa dạng
về tính cách và là thế giới gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của con người Thế giới ấy chính là một xã hội thu nhỏ của loài người, người xấu có, người tốt
có nhưng quan trọng họ luôn ý thức được những điều mình làm để tự hoàn thiện, phấn đấu, xây dựng một cuộc sống tốt đẹp nhất
- Mỗi loài vật đó gián tiếp thể hiện những con người khác nhau trong xã hội ví dụ như :
Trên chuyến hành trình của mình, Dế Mèn kết tình anh em cùng Dế Trũi – một người bạn tốt, giỏi võ, vui tính Họ cũng nhau chu du khắp thế gian Lúc Trũi bị mất tích, Mèn buồn bã, nhiều lần Mèn ngửa mặt vào không, gọi tên Trũi thảm thiết Khi đọc chương truyện này, tôi đã rất xúc động Tôi rất thương Dế Mèn và Dế Trũi, cảm phục tình cảm mà các bạn dành cho nhau Đúng là phải qua khó khăn, thử thách mới hiểu hết được nhau, thêm yêu quý và tôn trọng nhau Nếu cuộc sống này không có tình bạn, thì thật sự rất lẻ loi, cô độc
Bên cạnh người bạn đường tri kỉ, Dế Mèn chu du đến vương quốc đầm lầy của đại vương Ếch Cốm và thầy đồ Cóc Cư dân ở đây bằng lòng với cuộc sống trong bùn lầy nước đọng, họ tự thỏa mãn với cuộc sống đói nghèo tăm tối và khép kín Ấy thế mà chỉ vì sự nghịch ác và coi thường xung quanh, Mèn và Trũi suýt bỏ mạng ở cái xứ ảm đạm ấy
Rời vương quốc Đầm Lầy, họ đến với làng Cỏ May – vương quốc của côn trùng có cánh – cao ráo, đầy ánh sáng Cư dân ở đây cởi mở, hiếu khách, giàu tinh thần thượng võ, luôn mơ ước về một cuộc sống hòa bình Tới đây, Mèn
và Trũi không chỉ được tiếp đón nồng nhiệt mà còn gặp đươc những người bạn
vô cùng tốt bụng và cùng chung chí hướng
Trang 2Rồi những người anh em bắt đầu hành trình tới vương quốc Kiến Họ hàng nhà kiến tuy bé nhỏ nhưng vô cùng chăm chỉ, đoàn kết Họ xây đắp thành lũy kiên cố nhằm chống lại mọi kẻ thù xâm phạm nhưng lại rất hiếu khách, sẵn sàng mở rộng của đón những người bạn tốt
Nhờ họ hàng nhà Kiến mà Dế Mèn đã làm được một việc hết sức ý nghĩa Đó là kêu gọi các loài vật kết tình anh em Việc làm này đã khiến cho các loài vật trở nên đoàn kết, đồng sức đồng lòng Thế giới bỗng trở nên tươi đẹp hơn, cuộc sống trở nên có ý nghĩa hơn với đầy tình yêu thương, chia sẻ
- Tác phẩm mang đến những thông điệp nghệ thuật mang tính giáo dục nhẹ nhàng cho trẻ “Dế Mèn là hình tượng độc đáo Với phần đời non trẻ, Dế Mèn là một chàng trai tự lập, có khát vọng nhưng còn hống hách và hiếu thắng Khi đã trưởng thành, Dế Mèn trở thành một chàng dế chín chắn, trọng lẽ phải, có tâm hồn phong phú, có ước mơ đi xa Thông qua nhân vật, Tô Hoài đã gửi đến trẻ
em những bài học nhẹ nhàng và thấm thía về nhân cách và đạo lý làm người”
- Sự thành công của tác phẩm không thể không kể đến cách thể hiện tình huống hấp dẫn và cách xây dựng nhân vật tài tình với nghệ thuật nhân hóa khi ta đọc đoạn tích ta thấy
“Một hôm, qua một vùng cỏ xước xanh dài, tôi chợt nghe tiếng khóc tỉ tê
Đi vài bước nữa, tôi gặp chị Nhà Trò ngồi gục đầu bên tảng đá cuội.Chị Nhà Trò đã bé nhỏ lại gầy yếu quá, người bự những phấn, như mới lột Chị mặc áo thân dài, đôi chỗ chấm điểm vàng, hai cánh mỏng như cánh bướm non, lại ngắn chùn chùn Hình như cánh yếu quá, chưa quen mở, mà cho dù có khỏe cũng chẳng bay được xa Tôi đến gần, chị Nhà Trò vẫn khóc Nức nở mãi”, chị mới kể:
“Năm trước, gặp khi trời làm đói kém, mẹ em phải vay lương ăn của bọn nhện Sau đó, không may mẹ em mất đi, còn lại thui thủi có mình em Mẹ em ốm yếu, kiếm bữa cũng chẳng đủ Bao năm nghèo túng vẫn hoàn nghèo túng Mấy bận bọn nhện đã đánh em Hôm nay, bọn chúng chăng tơ ngang đường để bắt
em, vặt chân, vặt cánh ăn thịt em”Tôi xòe cả càng ra, bảo Nhà Trò:“ Em đừng
sợ, hãy trở về cùng với tôi đây Đứa độc ác không thể cậy khỏe ăn hiếp kẻ yếu” Rồi tôi dắt Nhà Trò đi Được một chỗ thì đến chỗ mai phục của bọn nhện
Trong đoạn trích, hình ảnh chị Nhà Trò yếu ớt được miêu tả rất cụ thể: đã
bé lại gầy yếu, người bự những phấn, hai cánh mỏng lại ngắn chùn chùn, “hình như cánh yếu quá, chưa quen mở, mà cho dù có khỏe cũng chẳng bay được xa” Chị hiện ra thật sống động và đầy tội nghiệp Qua ngòi bút của nhà văn, chị
Nhà Trò chính là đại diện cho kiếp nghèo “thấp cổ bé họng” luôn bị thua thiệt,
ức hiếp đủ đường: “thui thủi”, “nghèo túng vẫn hoàn nghèo túng” Họ là “kẻ yếu
Trang 3“ trong xã hội, lúc nào cũng bị những thói đời rình rập khiến cho cuộc sống bất
an và luôn sống trong lo sợ Họ thật đáng thương!
Như một vị cứu tinh cho cuộc đời Nhà Trò tội nghiệp, Dế Mèn hiện lên đầy
vẻ ga lăng bởi hành động cứu chị Nhà Trò ốm yếu thoát khỏi bọn nhện Hành động của Dế Mèn như đã tiếp thêm niềm tin, sức mạnh cho Nhà Trò đanh trong
cơn tuyệt vọng, đang “khóc tỉ tê”, “ngồi gục đầu bên tảng đá cuội” “ Tôi xòe cả càng ra, bảo Nhà Trò:
“ Em đừng sợ Hãy trở về cùng với tôi đây Đứa độc ác không thể cậy khỏe
ăn hiếp kẻ yếu.”
Với hành động bênh vực kẻ yếu, Mèn đã nêu cao lẽ sống “ở đời thương nhau là hơn, thù hằn độc ác làm gì” Đó cũng chính là lẽ sống của những người luôn đứng ra bảo vệ lẽ phải, bảo vệ những người yếu đuối, trừng trị kẻ xấu
Mặc dù không xuất hiện trực tiếp nhưng qua lời kể của chị Nhà Trò ta cũng thấy được bản chất xấu xa, độc ác của bọn nhện Chúng đã ỷ thế đông người, bắt
nạt kẻ yếu: “ Mấy bận bọn nhện đã đánh em Hôm nay, bọn chúng chăng tơ ngang đường để bắt em, vặt chân, vặt cánh ăn thịt em.”
Chỉ với một đoạn trích ngắn nhưng người đọc như thấy được thế giới côn trùng hiện ra trước mắt Không những vậy, với nghệ thuật nhân hóa tu từ rất điêu luyện của mình, Tô Hoài đã đưa người đọc về với xã hội Việt Nam thời phong kiến, tiếp xúc với ba kiểu người Qua nhân vật Dế Mèn, ta bắt gặp những thanh niên đang độ sung sức của tuổi trẻ, dũng cảm dám đấu tranh bảo vệ dân lành Với việc khoác lên người chị Nhà Trò chiếc áo của người nông dân xưa,
ta cảm thông cho những người nông dân nghèo đáng thương, chỉ mong an phận
mà cứ bị bắt nạt, áp bức, bóc lột đủ đường Và những kẻ luôn ăn hiếp, bắt nạt người dân cũng được hiện lên qua ngòi bút sắc sảo của nhà văn Tất cả đều được hiên lên qua nghệ thuật nhân hóa tu từ tài tình của nhà văn Tô Hoài Đó cũng chính là điều làm nên sức hấp dẫn của truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí”
- Cách xây dựng nhân vật nhân hóa, có tính cách đa dạng
Xây dựng nhân vật trong văn của Tô Hoài là rất phong phú và sáng
tạo.Nhân vật ông chọn là các loài vật gần gũi với đời sống con người Ngoài những đặc điểm vốn có, chúng đều được ông cho thêm những tính cách, những tâm tư, tình cảm giống như của
- Sử dụng ngôn ngữ độc thoại, đối thoại , miêu tả và có tính giáo dục thẩm
mỹ cho trẻ
Trong các loại hình văn học nghệ thuật, thể loại tự sự cho phép sử dụng biện pháp tả một cách phóng túng trong việc cụ thể hoá đối tượng, không chỉ ở
Trang 4bề ngoài mà còn giúp hé mở những nét bên trong nhân vật.Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê: “Tả là diễn đạt bằng ngôn ngữ cho người khác có thể hình dung ra được một cách rõ nét” Là một trong những biện pháp nghệ thuật quan trọng đối với các thể loại văn học song không thể thiếu là thể loại tự sự Bằng sự sáng tạo, kết hợp khéo léo các loại từ loại,
các kiểu câu sao cho phù hợp nhất để qua đó nhà văn giúp cho bạn đọc có thể liên tưởng đến đối tượng thông qua sự thể hiện của các câu chữ Bên cạnh đó, miêu tả không chỉ cho người đọc hình dung về hình thức, vẻ ngoài của đối tượng
mà cùng với dụng ý của nhà văn, nó còn hé mở cả những điều thầm kín bên trong của đối tượng.Đến với Dế Mèn phiêu lưu kí, tác giả đã xây dựng thành công một thế loài vật phong phú về chủng loại và đa dạng về tính cách, Qua đó tạo nên một bức tranh sinh động về cuộc sống của các con vật
Vậy bằng cách nào mà Tô Hoài đã tạo nên sự thành công bước đầu cho tác phẩm trong việc khắc khọa nhân vật ? Bạn đọc sẽ dễ nhận thấy các nhân vật trong truyện được nhắc đến khá là tỉ mỉ, chi tiết thông qua những câu từ mang đậm chất miêu tả như: “Chuồn Chuồn Tương có đôi cánh kép vàng điểm đen thường bay lượn quanh bãi những hôm nắng to”, “Hắn bé hơn tôi một chút Nhưng hắn ngạo mạn và xấc xược làm sao! Bé loắt choắt thế mà đã bắt chước đâu được bộ mặt hờm hợm, khinh khỉnh từ cái dáng chân đi khụng khiệng, vẻ coi thiên hạ như rác.”, “Tôi ngoảnh nhìn lên : anh Xiến Tóc lực lưỡng và uy nghi bọc mình trong bộ giáp đồng hun rất cứng, bộ mặt hung tợn lắm.”…
Tô Hoài có một khả năng quan sát đặc biệt, khả năng ấy giúp nhà văn quan sát cặn kẽ đến mức bật ra được nét đặc sắc của đối tượng, rồi từ đó lựa chọn từng chi tiết cụ thể, chính xác Ðây là thế mạnh trong nghệ thuât xây dựng nhân vật của Tô Hoài
Với sự quan sát tinh tế, tỉ mỉ đến từng chi tiết nhà văn đã xây dựng một nhân vật trung tâm với hình ảnh chàng Dế Mèn thanh niên cường tráng với “Ðôi càng tôi mẫm bóng
Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn hoắt Thỉnh thoảng, muốn thử sự lợi hại của những chiếc vuốt, tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ Ðôi cánh tôi, trước kia ngắn hủn hoẳn bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi Mỗi khi tôi vũ lên, đã nghe tiếng phành phạch giòn giã Lúc tôi đi bách bộ thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc…Tôi đi đứng oai vệ Mỗi bước đi, tôi làm điệu dún dẩy cá khoeo chân, rung lên rung xuống hai chiếc râu Cho ra kiểu cách con nhà
Trang 5võ Tôi tợn lắm Dám cà khịa với tất cả mọi bà con trong xóm Khi tôi to tiếng thì ai cũng nhịn, không ai đáp lại.”
- Bằng con đường đặc thù văn học đưa đến cho trẻ em cảm xúc đối với cái đẹp góp phần hình thành năng lực cảm thụ cái đẹp
Qua những trang viết về loài vật, đặc biệt là truyện Dế Mèn phiêu lưu kí, chúng ta có thể thấy rằng nghệ thuật xây dựng nhân vật trong văn của Tô Hoài
là rất phong phú và sáng tạo.Nhân vật ông chọn là các loài vật gần gũi với đời sống con người Ngoài những đặc điểm vốn có, chúng đều được ông cho thêm những tính cách, những tâm tư, tình cảm giống như con người