BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN LUẬT DOANH NGHIỆP Chủ đề THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Giảng viên Ts Trần Huỳnh Thanh Nghị Sinh viên thực hiện Đinh Quang Duy MSSV 33201025337 Lớp K23 3 LA01 Hồ Chí Minh, Tháng 5 năm 2022 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN 2 LỜI MỞ ĐẦU 3 1 KHÁI QUÁT VỀ HỢP TÁC XÃ 4 1 1 Khái niệm 4 1 2 Đặc điểm 4 2 THỰC TRẠNG HỢP TÁC XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 5 2 1 Thực trạng các quy phạm pháp luật về Hợp t.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA LUẬT
TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN: LUẬT DOANH NGHIỆP Chủ đề: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HỢP
TÁC XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Hồ Chí Minh, Tháng 5 năm 2022
Sinh viên thực hiện : Đinh Quang Duy
Trang 2MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN 2
LỜI MỞ ĐẦU 3
1 KHÁI QUÁT VỀ HỢP TÁC XÃ 4
1.1 Khái niệm 4
1.2 Đặc điểm 4
2 THỰC TRẠNG HỢP TÁC XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 5
2.1 Thực trạng các quy phạm pháp luật về Hợp tác xã 5
2.2 Thực trạng thành lập và hoạt động của Hợp tác xã hiện nay 6
3 HẠN CHẾ TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT HỢP TÁC XÃ 7
4 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 8
KẾT LUẬN 9
TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
“Tôi xin cam đoan tiểu luận này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong tiểu luận là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện tiểu luận này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong tiểu luận đã được chỉ rõ nguồn gốc”
Tác giả tiểu luận
Đinh Quang Duy
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Ở Việt Nam, kinh tế tập thể phát triển với nhiều hình thức hợp tác đa dạng, trong
đó Hợp tác xã (HTX) là nòng cốt Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 18/3/2002, Hội nghị
Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 5 (khóa IX) nêu rõ “Kinh tế hợp tác mà
nòng cốt là hợp tác xã là thành phần kinh tế quan trọng cùng với kinh tế nhà nước dần trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Phát triển kinh tế tập thể đã trở thành chủ trương xuyên suốt và nhất quán của Đảng và Nhà nước” Chính vì vậy
HTX luôn được nhà nước chú trọng đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả
Sau gần 70 năm hình thành và phát triển HTX đã có những thành công nhất định, chứng minh vai trò quan trọng của mình trong việc xây dựng và phát triển đất nước Đóng góp cho sự tăng trưởng kinh tế bền vững, kiềm chế lạm phát, tăng kim ngạch xuất khẩu, đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với tái cơ cấu nền kinh tế, nhất là kinh tế nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm, thích ứng biến đổi khí hậu Bên cạnh những thành tựu đạt được Các quy đinh pháp luật về HTX cũng đang tồn tại một số bất cập, hạn chế cần được quan tâm, giải quyết Vậy, thực trạng pháp luật hợp tác xã ở Việt Nam hiện nay ra sao, có những ưu điểm nào cần phát huy, và những hạn chế nào cần khắc phục? Tác giả sẽ phân tích và làm rõ trong bài tiểu luận này “THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY”
Trang 51 KHÁI QUÁT VỀ HỢP TÁC XÃ
1.1 Khái niệm
Khoản 1 Điều 3 Luật Hợp tác xã đưa ra định nghĩa: “Hợp tác xã là tổ chức kinh
tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”
Như vậy, HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp độc lập, bên cạnh đó HTX còn có vai trò hỗ trợ, giúp đỡ các thành viên tham gia HTX
1.2 Đặc điểm
HTX có các đặc điểm sau:
Thứ nhất, Hợp tác xã là một tổ chức kinh tế tập thể, có các thành viên là cá nhân
hoặc tổ chức, hoạt động dựa trên cơ sở sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất và tài sản Thành viên hợp tác xã có thể là người lao động, các hộ gia đình, các nhà đầu tư, các doanh nghiệp… thuộc các thành phần kinh tế khác nhau Sự liên kết và hợp tác này không bị giới hạn bởi số lượng thành viên, quy mô, lĩnh vực và địa bàn
Thứ 2, Hợp tác xã là một tổ chức mang tính xã hội sâu sắc, thể hiện qua các
nguyên tắc tổ chức và hoạt động một cách tự nguyện, bình đẳng, dân chủ và cùng có lợi Các thành viên của HTX luôn được giúp đỡ, hỗ trợ, góp phần cải thiện đời sống tinh thần, nâng cao trình độ văn hóa và năng lực trình độ của các thành viên
Thứ 3, Hợp tác xã là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, được cấp Giấy
chứng nhận đăng ký kinh doanh; có tài sản độc lập, tự chịu trách nhiệm bằng tài sản
đó, có thể tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập Bộ máy quản lý được tổ chức chặt chẽ bao gồm hội đồng quản trị, chủ tịch hội đồng quản trị, giám đốc, ban kiểm soát, kiểm soát viên
Thứ tư, Hợp tác xã thực hiện quyền tự chủ thông qua các hoạt động và nghĩa vụ
của nó Quy định tại Điều 8 Luật hợp tác xã: “Hợp tác xã tự thực hiện mục tiêu hoạt động, thực hiện tổ chức quản lý và hoạt động của hợp tác xã Kết nạp thành viên mới, chấm dứt tư cách thành viên hợp tác xã Tăng giảm vốn điều lệ trong quá trình hoạt động Thực hiện các quy định của điều lệ, hoạt động đúng ngành, nghề Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của thành viên Thực hiện quy định của pháp luật về tài chính, thuế, kế toán, kiểm toán, thống kê Quản lý, sử dụng vốn, tài sản và các quỹ của
Trang 6hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của pháp luật Quản lý, sử dụng đất và tài nguyên khác được Nhà nước giao hoặc cho thuê theo quy định của pháp luật.”
Thứ năm, Thu nhập của hợp tác xã được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng
dịch vụ, sản phẩm hoặc theo vốn góp, công sức lao động đóng góp của thành viên đối với hợp tác xã tạo việc làm
Thứ sáu, HTX được hưởng các chính sách bảo đảm, hỗ trợ và ưu đãi của Nhà nước
quy định tại Điều 6 Luật hợp tác xã cụ thể như sau: “Nhà nước có chính sách hỗ trợ sau đây đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã:
Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực;
Xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường;
Ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới;
Tiếp cận vốn và quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã;
Tạo điều kiện tham gia các chương trình mục tiêu, chương trình phát triển kinh
tế - xã hội;
Thành lập mới hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và các loại thuế khác theo quy định của pháp luật về thuế;
Ưu đãi lệ phí đăng ký hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí
Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng;
Giao đất, cho thuê đất để phục vụ hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của pháp luật về đất đai;
Ưu đãi về tín dụng;
Vốn, giống khi gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh;
Chế biến sản phẩm.”
2 THỰC TRẠNG HỢP TÁC XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1 Thực trạng các quy phạm pháp luật về Hợp tác xã
Từ sau Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 18/3/2002, trong thời gian qua Chính phủ
đã ban hành 4 nghị định hướng dẫn thi hành Luật HTX năm 2003, 1 nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật HTX năm 2012 56 nghị định có đề cấp đến phát triển HTX; Thủ tướng Chính phủ ban hành 42 quyết định và 7 chỉ thị; các bộ, ngành Trung ương ban hành 89 thông tư, 43 quyết định, 7 chỉ thị và nhiều văn bản hướng dẫn
Trang 7có liên quan về kinh tế HTX; có 893 văn bản cấp địa phương do tỉnh ủy, thành ủy, HĐND, UBND các cấp ban hành Đến nay, có 53/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ban hành nghị quyết, kết luận, chỉ thị của tỉnh ủy, thành ủy, HĐND tỉnh; toàn bộ 63/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có quyết định, chỉ thị về triển khai thi hành Luật Hợp tác xã năm 2012
Sau gần 20 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW và 10 năm thực hiện Luật Hợp tác xã năm 2012, mặc dù tình hình kinh tế thế giới, khu vực trong nước
có nhiều bất ổn đặc biệt là những năm gần đây do ảnh hưởng của địch Covid-19 cũng như chiến tranh Nga-Ucraina Nhưng nhờ có hệ thống pháp lý chặt chẽ, phù hợp cùng với sự quan tâm của đảng và nhà nước khu vực HTX vẫn phát triển khá ổn định, có sự tăng trưởng cả về số lượng và chất lượng
2.2 Thực trạng thành lập và hoạt động của Hợp tác xã hiện nay
Giai đoạn 2002-2022 có thể coi là giai đoạn HTC có bước phát triển vượt bậc về
cả số lượng, chất lượng và hiệu quả hoạt động Cụ thể:
2008 13.532
2009 12.249
2010 11.924
2011 13.338
2012 13.087
2018 22.861
2021 26.823
Bảng 2.1: Số lượng hợp tác xã qua mốt số năm (Nguồn: Niên giám thống kế Việt
Nam)
Có thể thấy, số lượng HTX thành lập mới tăng nhanh qua các năm, chứng tỏ sức hút và vị thế to lớn của HTX trong hệ thống nền kinh kế nước ta hiện nay
Nếu như giai đoạn 2001-2011 trung bình chỉ có 1.164 HTX thành lập mới mỗi năm thì đến giai đoạn 2012-2021 trung bình có 2.617 HTX thành lập mới mỗi năm (tăng gấp 2,24 lần)
Bên cạnh số lượng, HTX cũng đã giải quyết nhu cầu việc làm cho một số lượng lớn lao động Tính đến 31/12/2021, số lao động làm việc trong HTX là 1.078.000 người, tăng 549.693 người (gấp 2 lần) so với thời điểm 31/12/2001
Về chất lượng hoạt động: Tỷ lệ các HTX nông nghiệp được đánh giá hoạt động
có hiệu quả tăng từ khoảng 30,0% năm 2016 lên 55,0% năm 2018 Trước đây chỉ có
Trang 8khoảng 5-10% HTX tham gia dịch vụ tiêu thụ nông sản cho nông dân nhưng đến năm
2018 tỷ lệ này đã đạt 24,5% Đặc biệt, số HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất kinh doanh tăng rất nhanh từ gần 200 HTX năm 2017 lên 520 HTX năm 2018
Tuy nhiên, qua đánh giá của Bộ NN&PTNT cho thấy, hoạt động của HTX vẫn còn rất nhiều khó khăn tồn tại Thực tế còn nhiều HTX có quy mô sản xuất, kinh doanh nhỏ, số lượng thành viên ít Quá trình mở rộng số lượng thành viên, quy mô kinh doanh, tích lũy vốn, tài sản diễn ra chậm
Kể từ khi có Luật HTX năm 2012 Các HTX trên trên cả nước đã được thành lập mới, chuyển đổi HTX, thay đổi ngành nghề kinh doanh phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường và đã thu được nhiều thành tựu từ hoạt động kinh doanh Các HTX đã hoạt động theo đúng quy định của pháp luật và thu được nhiều lợi nhuận, đời sống nhân dân được cải thiện hơn Hoạt động HTX đã được cải thiện, bộ máy tổ chức hoạt động năng động, hiệu quả, đủ sức cạnh tranh trên thị trường với các thành phần kinh tế khác
3 HẠN CHẾ TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT HỢP TÁC XÃ
Bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn còn nhiều vấn đề hạn chế, bất cập do một số nguyên nhân khách quan và chủ quan tác động Để HTX có thể cạnh tranh với các thành phần kinh tế khác đòi hỏi những quy định của HTX phải luôn luôn được bổ sung và hoàn thiện
Thực tế, một số quy định còn chưa được quy định rõ ràng như:
Xác định trách nhiệm của xã viên trong trường hợp góp xã viên sức;
Việc huy động vốn còn khó khăn do vốn góp tối đa thấp, Các quy định cho vay tín dụng đã được ban hành nhưng còn chậm trễ, nhiều chính sách được ban hành nhưng đến nay các HTX vẫn chưa được hưởng lợi từ các chính sách đó;
Quy trình thủ tục thành lập HTX còn rườm rà, nhiều thủ tục không cần thiết; Trình độ đội ngũ cán bộ quản lý HTX còn hạn chế, yếu về mặt chuyên môn Chưa có quy định rõ trách về trách nhiệm
Những hạn chế nêu trên là nguyên nhân chủ yếu cản trở sự phát triển về số lượng
và chất lượng của HTX Cần được bổ sung hoàn thiện để nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy tối đa vai trò của HTX, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế thị trường
ở nước ta hiện nay
Trang 94 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
Để phát huy những thành tựu đạt được, và khắc khục những hạn chế sự về mặt pháp lý của HTX, tác giả xin đưa ra một số đề xuất như sau:
Thứ nhất, miễn phí đăng ký thành lập Hợp tác xã Đa phần xã viên HTX là
những người nghèo, cần có có chính sách ưu đãi, đào tạo, bồi dưỡng Do vậy miễn phí đăng ký thành lâp là bước đầu tiên để khuyến khích mở rộng mô hình HTX
Thứ hai, nên tăng mức vốn góp tối đa Theo luật HTX 2012 thì các thành viên
được góp vốn tối đa không quá 20% vốn điều lệ Vậy khi có ít thành viên tham gia, hoặc các thanh viên góp ít vốn thì HTX thì sẽ không đủ vốn hoạt động Điều này dẫn đến nhiều khó khăn khi cần huy động vốn của thành viên có điều kiện góp vốn trong khi thành viên ít vốn không đồng ý góp thêm vốn
Thứ ba, đặt ra mức vốn góp tối thiểu khi gia nhập Hợp tác xã Một số thành viên
chỉ góp một số vốn không đáng kế trở thành “thành viên hình thức” Trong luật HTX quy định “chỉ có thành viên góp vốn (thành viên chính thức) mới được quyền tham gia quản lý tổ chức kinh tế tập thể, HTX” Cụ thể là mỗi thành viên góp có 1 phiếu biểu quyết và phiếu biểu quyết có giá trị ngang nhau, không phụ thuộc vào số vốn góp hay chức vụ của thành viên, hợp tác xã thành viên hoặc đại biểu thành viên chưa làm rõ mức vốn góp tối thiểu, dẫn đến tình trạng một bộ phận thành viên chỉ góp vốn mang tính hình thức, thực chất có một vài thành viên thực sự góp vốn, phần lớn đứng tên cả
vợ và chồng nhằm lách luật, tranh thủ sự hưởng lợi từ các chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước
Thứ 4, nên bổ sung quy định về trình độ tối thiểu của Chủ nhiệm, Ban quản trị,
Ban kiểm soát Hợp tác xã HTX chỉ có thể tồn tại và phát triển bền vững có được một
hệ thống các cơ quan quản lý, điều hành, kiểm soát đầy đủ với các cán bộ có năng lực
và trình độ, được đào tạo bài bản và có nhiều kinh nghiệm tốt trong việc quản lý, điều hành một tổ chức kinh tế Nên pháp luật về HTX cần quy định cụ thể về vấn đề này
Trang 10KẾT LUẬN
Hợp tác xã đã và đang góp phần quan trọng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, phát triển nền kinh tế đất nước Hiện nay nhà nước đang thực hiện các chính xác mở cửa nền kinh tế, Việt Nam ra nhập các tổ chức thương mại quốc tế, không chỉ là cơ hội
mà cũng là thách thức to lớn đối với các tổ chức kinh tế nước ra HTX đang phát huy vai trò là nhân tố then chốt, liên kết các nhà sản xuất nhỏ với các doanh nghiệp, nâng cao khả năng cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh nước ra là một nước nông nghiệp nhỏ
lẻ hộ gia đình chiếm tỉ lệ cao Mô hình HTX góp phần làm cho thị trường Việt Nam trở nên đa dạng và đáng tin cậy, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài Cùng với những tín hiệu mới đang tác động tích cực của khu vực HTX hiện nay, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ cùng với sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và nỗ lực phấn đấu vươn lên của các HTX, hứa hẹn trong thời gian tới HTX ở nước ta sẽ phát triển bền vững, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế, góp phần đưa nước ta
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH MỤC VĂN BẢN PHÁP LUẬT
1 Luật doanh nghiệp 2020
2 Luật hợp tác xã 2012
3 Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 18/3/2002
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Chơn Hòa 2019 Luận văn thạc sĩ luật học “Pháp luật về hợp tác xã
trong lĩnh vực nông nghiệp qua thực tiễn tại Quảng trị”.
2 Lê Bảo Tạp chí khoa học kinh tế - Số 4(08)2014 “Thực trạng và giải pháp
phát triển hợp tác xã ở Việt Nam”.
3 Nguyễn Văn Đoàn 2021 “Phát triển mô hình hợp tác xã kiểu mới ở Việt Nam:
Thực trạng và giải pháp” Truy xuất từ
https://lmhtx.phutho.gov.vn/Chuyen-muc-tin/Chi-tiet-tin/t/phat-trien-mo-hinh-hop-tac-xa-kieu-moi-o-viet-nam-thuc-trang-va-giai-phap/title/36339/ctitle/ 540292?AspxAutoDetectCookieSupport=1
4 Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư 2020 Sách trắng hợp tác xã Việt Nam 2020 Truy
xuất từ https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2020/04/Sach-Trang-HTX-2020.pdf
5 Nhàn Thư 2019 Hợp tác xã Việt Nam giai đoạn 2012-2016: Thực trạng và giải
pháp Truy xuất từ https://consosukien.vn/hop-tac-xa-viet-nam-giai-doan-2012-2016-thuc-trang-va-giai-phap.htm
6 Trung tâm TT&DVTC 2020 “Thực trạng áp dụng Luật Hợp tác xã sau gần 10
năm thực hiện: Những vấn đề đặt ra với chính sách tài chính” Truy xuất từ
https://mof.gov.vn/webcenter/portal/ttpltc/pages_r/l/chi-tiet-tin-ttpltc?
dDocName=MOFUCM184664
