STT: 17 ID phòng thi: 581-058-2506BÀI THI MÔN: Tư tưởng Hồ Chí Minh Hình thức thi: Tiểu luận Thời gian thi: 3 ngày ĐỀ TÀI QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VÀ GIÁ
Trang 1STT: 17 ID phòng thi: 581-058-2506
BÀI THI MÔN: Tư tưởng Hồ Chí Minh
Hình thức thi: Tiểu luận Thời gian thi: 3 ngày
ĐỀ TÀI QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VÀ GIÁ TRỊ CỦA QUAN ĐIỂM ĐÓ TRONG XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM “TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC”
HIỆN NAY
BÀI LÀM
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC 1
1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về bản sắc văn hóa dân tộc 2
1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tiếp thu văn hóa nhân loại 3
CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM “TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC” HIỆN NAY 4 2.1 Tầm quan trọng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc hiện nay 4
2.2 Thực trạng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc hiện nay 4
2.2.1 Ưu điểm 5
2.2.2 Hạn chế 6
2.3 Nguyên nhân của các hạn chế 7
2.4 Giải pháp giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” hiện nay 8
KẾT LUẬN 8 TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 3MỞ ĐẦU Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ thiên tài Người đã để lại nhiều dấu ấn trong quá trình phát triển của nhân loại vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ
và tiến bộ xã hội Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống lý luận chính trị toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng, là kết quả của
sự vận dụng và phát triển sáng tạo của chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện
cụ thể của nước ta Trong đó, tư tưởng Hồ chí Minh về “giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” là một tư tưởng lớn, có giá trị lý luận và thực tiễn vô cùng quan trọng trong công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” hiện nay Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là linh hồn của dân tộc được hun đúc qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước với bao biến cố thăng trầm của lịch sử, là biểu tượng của sự trường tồn, là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc Giữ gìn và bảo vệ bản sắc dân tộc vì thế chính là một nhiệm vụ chúng ta phải đặt lên hàng đầu Dưới sự lãnh đạo của Đảng công cuộc giữ gìn bản sắc dân tộc ở nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, song cũng gặp không ít khó khăn, thách thức
Trên cơ sở làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiểu luận đề xuất các giải pháp
cơ bản đóng góp vào công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” hiện nay
Ngoài phần mở đầu và kết luận, tiểu luận được chia làm hai chương:
Chương 1: Những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
Chương 2: Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay”
Trang 4CHƯƠNG 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC
1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị văn hóa bền vững của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là thành quả của quá trình lao động sản xuất chiến đấu, giao lưu của con người Việt Nam Bản sắc văn hóa dân tộc được nhìn nhận qua hai lớp quan hệ Về nội dung, đó là lòng yêu nước, thương nòi, tinh thần độc lập, tự cường, tự tôn dân tộc…Về hình thức, cốt cách văn hóa dân tộc biểu hiện ở ngôn ngữ, phong tục, tập quán, lễ hội, truyền thống, cách cảm và nghĩ Bản sắc văn hóa dân tộc chứa đựng giá trị lớn và có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Bản sắc văn hóa dân tộc và dân tộc có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Đặc tính của dân tộc được thể hiện rõ nhất qua bản sắc văn hóa dân tộc Dân tộc, quốc gia nào nếu không biết kế thừa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giảm di sản văn hóa dân tộc mình thì chắc chắn sẽ bị tụt hậu, bởi văn hóa không chỉ là mục tiêu, mà còn là động lực của sự phát triển xã hội
Hồ Chí Minh, nhà văn hóa kiệt xuất - danh nhân văn hóa thế giới, là điểm hội
tụ những giá trị cao đẹp nhất trong lịch sử hàng ngàn năm văn hiến - văn minh của dân tộc Việt Nam, là điển hình của sự kết hợp hài hòa giữa đạo lý của dân tộc với tinh hoa của nhiều dòng văn hóa Đông - Tây Người đã nhận thức rất
rõ mối quan hệ giữa dân tộc và bản sắc dân tộc và có ý thức rõ ràng về giá trị văn hoá dân tộc, văn hoá tinh thần và văn hoá vật chất Người cho rằng, càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác-Lênin càng phải coi trọng những truyền thống tốt đẹp của cha ông Người ca ngợi truyền thống yêu nước, thương người, tinh thần dân chủ, tinh thần quốc tế, đoàn kết, yêu đời, lạc quan, ngợi ca các anh hùng và danh nhân Việt Nam Người đã nói: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Hồ Chí Minh đòi hỏi phải hiểu rõ về dân tộc mình, về lịch sử ở mọi phương diện để phát huy truyền thống quý báu của dân tộc Cái gì tốt mới được phục hồi, cái gì xấu, cổ hủ thì phải loại bỏ
Trang 5Hồ Chí Minh rất quan tâm đến di sản văn hoá của dân tộc Bác yêu những câu
hò xứ Nghệ, xứ Huế và các làn điệu dân ca Việt Nam Bác đã nói rằng: “Âm nhạc dân tộc ta rất độc đáo, Bác đã đi nhiều nước trên thế giới, nhưng Bác vẫn nhớ những câu hát của dân ta Ta có nhiều câu hát dân ca hay lắm phải Bây giờ phải khai khác và phát triển nó lên” Bác cũng nói: “những những người cộng sản chúng ta rất quý trọng cổ điển, có nhiều dòng suối tiến bộ chảy từ những ngọn nguồn cổ điển đó” Bác nhấn mạnh rằng: “Mỗi dân tộc cần phải chăm lo đặc tính dân tộc mình trong nghệ thuật” Chăm lo cốt cách dân tộc, đồng thời cần triệt để tẩy trừ mọi di hại thuộc địa và ảnh hưởng nô dịch của văn hóa đế quốc, tôn trọng phong tục tập quán, văn hóa của các dân tộc ít người Vì vậy, trách nhiệm của con người Việt Nam là phải trân trọng, khai thác, giữ gìn, phát huy, phát triển những giá trị văn hóa dân tộc, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng của từng giai đoạn lịch sử
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tiếp thu văn hóa nhân loại
Theo Hồ Chí Minh, trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, ta phải biết tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Tiếp biến văn hóa (tiếp nhận và biến đổi)
là một quy luật của văn hóa Bác đã nói: "Văn hóa Việt Nam ảnh hưởng lẫn nhau của văn hóa Đông phương và Tây phương chung đúc lại… Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt ta học lấy đề tạo ra một nền văn hoá Việt Nam Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hoá xưa và văn hoá nay, trau dồi văn hoá Việt Nam thật có tinh thần thuần tuý Việt Nam hợp với tinh thần dân chủ” Chúng ta hòa nhập chứ không hòa tan
Hồ Chí Minh chú trọng chắt lọc tinh hoa văn hóa nhân loại Người nhấn mạnh rằng “ các bạn chớ hiểu là tôi cho rằng chúng tôi cần dứt bỏ một văn hoá nào
đó, dù có là văn hoá Pháp đi nữa… Văn hoá của các dân tộc khác cần phải được nghiên cứu toàn diện, chỉ có trong trường hợp đó mới có thể được nhiều hơn cho văn hoá của chính mình” Chúng ta phải tôn trọng văn hóa của thế giới, của các nước khác, bất kì một nền văn hóa nào cũng có bản sắc và nét đẹp của riêng mình, chúng ta cần học hỏi từ họ, lấy đó làm bài học
Trang 6Hồ Chí Minh chỉ rõ mục đích tiếp thu văn hóa nhân loại là để làm giàu cho văn hóa Việt Nam, xây dựng văn hóa Việt Nam hợp với tinh thần dân chủ Nội dung tiếp thu toàn diện bao gồm Đông, Tây, kim, cổ tất cả các mặt, các khía cạnh Tiêu chí tiếp thu là có gì đó hay, cái gì tốt là ta học lấy Mối quan
hệ giữa giữ gìn cốt cách văn hóa dân tộc và tiếp thu văn hóa nhân loại là phải lấy văn hóa dân tộc làm gốc, là cơ sở để tiếp thu văn hóa nhân loại
CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM “TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC” HIỆN NAY 2.1 Tầm quan trọng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc hiện nay Văn hoá là một “cái nôi” ôm trọn và bao trùm những bản sắc lẫn
phương thức tồn tại của một cộng đồng , khiến cộng đồng ấy có “tiếng nói”
và đặc thù riêng Và nền móng vững chắc quyết định nhất của một nền văn hoá là dân tộc Bản sắc văn hoá dân tộc chính là cái “hồn”, là nét tinh hoa được chạm khắc và hình thành trong quá trình lịch sử phát triển của dân tộc Giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc nói cách khác cũng chính là giữ gìn cốt cách dân tộc trong quá trình phát triển của dân tộc Cốt cách dân tộc là cái tương đối ổn định , bền vững bởi nó đã được tạo dựng và khằn định trong lịch sử tồn tại và phát triển của dân tộc Giữ vững được cốt cách dân tộc sẽ giúp dân tộc thích ứng được những luồng gió mới và “dân tộc hoá” sự mới mẻ để cải biên
nó thành tài sản của dân tộc, mang âm hưởng của dân tộc Hiện nay, khi mà hội quốc tế phát triển thì việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc lại trở nên vô cùng quan trọng Bởi lẽ, sự phồn thịnh về kinh tế có thể mang lại lợi nhuận khổng lồ về vật chất nhưng nó không đồng nhất với thịnh vượng nếu thiếu vắng đi những giá trị văn hoá dân tộc Giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc là cơ
sở củng cố ý thức tự tôn dân tộc và là nền tảng cho sự phát triển kinh tế bền vững Nó không chỉ nhấn mạnh những nét đặc sắc của dân tộc mà còn là giữ gìn những giá trị thuộc về dân tộc đó
2.2 Thực trạng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc hiện nay
Trang 72.2.1 Ưu điểm
Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, lĩnh vực văn hóa đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, quan trọng Tư tưởng, đạo đức và lối sống của cán bộ, đảng viên và nhân dân đã có những chuyển biến tích cực Nhiều giá trị mới về văn hóa, chuẩn mực đạo đức được khẳng định và nhân rộng trong xã hội Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" và Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", các phong trào thi đua yêu nước ngày càng được mở rộng và từng bước đi vào thực chất trong đời sống xã hội Nhiều di sản văn hoá vật thể, phi vật thể được bảo vệ, phát huy giá trị hoặc bị mai một nay đã được phục hồi, như nghề làm thuốc của người Dao, nghề thêu dệt thổ cẩm của người Thái ở Mai Châu Công tác
xã hội hoá đã thu hút được đông đảo các tổ chức và cá nhân tham gia bảo vệ
và phát huy giá trị di sản văn hoá, góp phần tích cực gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc, dần loại bỏ những sự lỗi thời, lạc hậu Đặc biệt, sau 4 năm triển khai thực hiện chương trình phối hợp về “Đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và gia đình vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2017 -2022”, Ủy ban Dân tộc, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp triển khai các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và gia đình vùng dân tộc thiểu số
và miền núi bảo đảm kịp thời, hiệu quả và sẽ tiếp tục triển khai trong giai đoạn 2021-2025 Đảng cũng có một số đề án đang được triển khai có hiệu quả như đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2025”; Đề án hỗ trợ bình đẳng giới vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2018-2025 Việc tuyên truyền, quảng bá cho hình ảnh của các di sản văn hóa cũng được chú trọng, các bảo tàng lịch sử như Bảo tàng Quốc gia, Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Mỹ thuật cung đình Huế đang làm rất tốt công việc truyền bá của mình Các hoạt động du lịch thăm các khu phố cổ như phố cổ Hội An, Kinh đô Huế, phố cổ Hà Nội, làng
cổ Đường Lâm, tuyến du lịch “Qua những miền di sản Việt Bắc”; tuyến du lịch tìm hiểu không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên cũng góp phần
Trang 8vào việc nâng cao hiểu biết, giáo dục truyền thống văn hóa của quê hương, đất nước, giáo dục lòng yêu nước, ý thức dân tộc trong mỗi người dân
Tiếp thu những lời răn dạy của Bác Hồ về tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, nhân dân ta không chỉ quan tâm giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mà còn tiếp thu những tinh hoa của nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện mình Chiếc áo dài truyền thống có những nét cách tân trong kiểu dáng, hoa văn trang trí hiện đại Nhiều bài hát, lấy chất liệu từ dân gian nhưng lại được phối theo những thể loại nhạc hiện đại thu hút giới trẻ quan tâm hơn
về nền âm nhạc cổ điển như ca khúc “Để mị nói cho mà nghe”, “Tứ phủ” của Hoàng Thùy Linh Người Việt Nam vẫn nô nức tham gia những sinh hoạt văn hóa vốn của phương Tây như Noel, ngày lễ tình yêu valentine, lễ hội hóa trang
2.2.2 Hạn chế
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu trong công tác giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, song vẫn còn tồn tại một số hạn chế sau:
Một, một số bộ phận giới trẻ hiện nay đang quá sùng bái nước ngoài, thiếu kiến thức lịch sử, đang làm tổn hại đến truyền thống văn hóa của dân tộc
ta Những bộ phim nước ngoài sai sự thật về văn hóa, lịch sử Việt Nam như:
“Danh nghĩa người nhà” có hình ảnh đường lưỡi bò hay “Quân đội vương bài” nói nước ta xâm phạm lãnh thổ Trung Quốc, các bộ phim này nhận được
sự phản ứng kịch liệt song vẫn có một bộ phận người ủng hộ phim vì thần tượng Hoặc ca khúc “Gia tài của mẹ” của ca sĩ Khánh Ly đã nói sai sự thật rằng Việt Nam ta có “nội chiến” nhưng vẫn rất thịnh hành trên Tik Tok do người trẻ không hiểu biết về lịch sử dân tộc, sử dụng vì giai điệu bắt tai
Hai, trước sự biến động của chính trị phức tạp của thế giới, một số người mơ hồ, mất cảnh giác trước các thế lực thù địch, phủ nhận thành quả của chủ nghĩa xã hội hiện thực trên thế giới, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đặc biệt là là sự suy thoái về đạo đức, lối sống ở một
bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có cả cán bộ có chức quyền
Trang 9Ba, sự mai một dần của một số ngành nghệ thuật truyền thống như cải lương, tuồng, chèo, đờn ca tài tử Một bộ phận giới trẻ ngày nay đang chạy theo hiện đại mà lãng quên đi nghệ thuật truyền thống
Bốn, hiện tượng lợi dụng lòng tin của nhân dân, mua bán di sản, lợi dụng các di sản tín ngưỡng văn hóa tâm linh để thu lợi bất chính
2.3 Nguyên nhân của các hạn chế
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự tồn tại những hạn chế kể trên, dưới đây là một số nguyên nhân tiêu biểu gây ra những hạn chế đó:
Thứ nhất, các di sản văn hóa khi trở thành sản phẩm du lịch đều trải qua quá trình “hàng hóa hóa” di sản Một tấm thổ cẩm của người Thái muốn bán được cho du khách thì phải cải biến thành các túi đeo, túi đựng điện thoại, vỏ gối, Nghi lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn, người Dao muốn trở thành sản phẩm du lịch cũng phải được sân khấu hóa, cắt gọt phần nghi lễ, bỏ không gian thiêng, tách phần nhảy lửa khỏi tổng thể tín ngưỡng, chỉ còn tiết mục văn nghệ nhỏ lẻ là diễn xướng, nhảy lửa Điều này khiến cho những du khách hay thậm chí người bản địa chưa hiểu rõ về phong tục tập quán địa phương cho rằng di sản đó là như thế, họ hiểu sai và kể cho người khác cũng sai, dần dần làm mai một đi bản gốc của di sản hoặc gây ra hiểu lầm
Thứ hai, các bản dân tộc thiểu số nước ta rất nghèo nên thường dựa vào các doanh nghiệp để kinh doanh du lịch nhưng được hưởng tỷ lệ lợi nhuận chưa cao, không ổn định Sự chia sẻ lợi ích chưa công bằng giữa một số doanh nghiệp và cộng đồng dân cư địa phương dẫn tới việc chưa khuyến khích được người dân phát huy được vai trò chủ thể của mình trong bảo tồn
và phát huy giá trị di sản văn hóa Nên một số người lợi dụng lòng tin của dân,
“thương mại hóa” di sản, lợi dụng để mua bán di sản kiếm lời
Thứ ba, các nghệ nhân nghề truyền thống đang gặp nhiều khó khăn về kinh tế, việc không còn nhiều khán giả hứng thú với nghệ thuật truyền thống, giảm thu nhập khiến họ không thể tiếp tục theo nghề, không tìm được thế hệ tiếp nối dẫn đến sự mai một của nghề truyền thống
Trang 102.4 Giải pháp giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” hiện nay
Một là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân tích cực tham gia các hoạt động văn hóa Biểu dương kịp thời các gương điển hình, các cá nhân, tập thể có những đóng góp tiêu biểu cho việc xây dựng đời sống văn hóa Phát động phong trào xây dựng gia đình văn hóa, làng, ấp, khu phố văn hóa Phê phán nghiêm khắc những trường hợp suy đồi đạo đức, tuyên truyền sai trái về lịch sử nước nhà
Hai là đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, đặc biệt chú tâm đến các cán bộ là người dân tộc thiểu số Cán bộ phải chụ động việc tham mưu cho cấp ủy đảng, chính quyền trong việc xây dựng, ban hành chủ trương, chính sách để lãnh đạo, triển khai sự nghiệp phát triển văn hóa, đảm bảo đúng định hướng, mục tiêu của Đảng, Nhà nước
Ba là cần có các đề án, các quỹ hỗ trợ khôi phục các bộ môn nghệ thuật truyền thống, hỗ trợ cho các nghệ sĩ theo đuổi nghệ thuật truyền thống, tạo điều kiện mở các sân khấu, lễ hội nhằm tạo điều kiện quảng bá và thu hút sự chú ý của nhân dân đối với các bộ môn nghệ thuật đang trên đà mai một đồng thời chú trọng đến đời sống của các dân tộc miền núi, khuyến khích họ làm chủ trong công tác bảo vệ và gìn giữ các di sản văn hóa dân tộc
KẾT LUẬN
Với những phân tích nêu trên, ta có thể hiểu rõ tư tưởng của Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tầm quan trọng của nó trong công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” hiện nay Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, Việt Nam đã có nhiều thành tựu trong giữ gìn bản sắc dân tộc Tuy nhiên, vẫn còn tồn đọng một số hạn chế, cần phải có biện pháp cải thiện hiệu quả Vì vậy, tiểu luận đã đưa ra một số giải pháp đóng góp vào công cuộc xây dựng và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc đặc biệt trong bối cảnh hiện đại hóa ngày nay