Hơn nữa, trong phạm vi toàn cầu, sự hợp tác và liên kết không dừng lại ở các cá nhân hay cộng đồng đơn lẻ mà là sự phụ thuộc, hội nhập giữa các quốc gia.. Chính vì thế, hội nhập quốc tế
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
ĐỀ TÀI: HỘI NHẬP QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC- TIÊU CỰC
CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ ĐỐI VỚI VIỆT NAM.
Họ và tên SV: Trịnh Thuý Nhi
Lớp tín chỉ: Kinh tế quốc tế CLC 63B_AEP(221)_CLC_11
Mã SV: 11214593
GVHD: TS NGUYỄN VĂN HẬU
HÀ NỘI, NĂM 2021
Trang 2Phần mở đầu
Trong hệ thống lý luận và quan điểm Triết học của mình, Các Mác đã đồng nhất bản chất của con người trong thực tế xã hội như là “tổng hòa những quan hệ xã hội” Thật vậy, sự tồn tại và phát triển của con người có sự ràng buộc và ảnh hưởng lẫn nhau Trên cơ sở đó, tầm quan trọng của mối liên kết giữa con người trong xã hội đã và đang trở thành yếu tố then chốt không thể phủ nhận Hơn nữa, trong phạm vi toàn cầu, sự hợp tác và liên kết không dừng lại ở các cá nhân hay cộng đồng đơn lẻ mà là sự phụ thuộc, hội nhập giữa các quốc gia Chính vì thế, hội nhập quốc tế đã trở thành xu hướng tất yếu và có ảnh hưởng mạnh mẽ tới mọi lĩnh vực, đặc biệt là nền kinh tế và khả năng phát triển của phần lớn các quốc gia trên toàn thế giới
Trước bối cảnh này, Việt Nam đã vô cùng nhiệt tình, chủ động trong hội nhập nền kinh tế, chính trị, văn hoá-xã hội và các lĩnh vực khác của nước nhà vào nền kinh tế và các lĩnh vực toàn cầu thế trong hơn 30 năm vừa qua Chính trong hành trình này, Việt Nam đã kịp thời nắm bắt được nhiều
cơ hội, tận dụng nhiều thời cơ thích hợp để xây dựng một không gian phát triển hoàn toàn mới: rộng mở hơn, tự do hơn,… cho nền kinh tế mà thành tựu đáng chú ý nhất phải kể đến việc tham gia vào tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007 Quan hệ cùng hợp tác cùng phát triển trong phạm vi toàn cầu đã đóng góp một phần không nhỏ trong việc khẳng định vị thế, uy tín của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế Bên cạnh những tác động tích cực, Việt Nam cũng gặp không ít những ảnh hưởng tiêu cực, thách thức, rào cản trong quá trình hội nhập kinh tế
Dựa trên mong muốn cá nhân đối với việc tìm hiểu và có cái nhìn đúng đắn về tính tất yếu khách quan của hội nhập quốc tế cùng những ảnh hưởng mà nó mang lại đối với Việt Nam, đồng thời nhìn nhận về những cơ hội, thách thức mà đất nước phải đối mặt để đề ra những giải pháp thiết thực trước tình hình hội nhập của quốc gia, em lựa chọn đề tài “ Hội nhập quốc tế và tác động tích cực – tiêu cực của hội nhập quốc tế với Việt Nam”
Trang 3MỤC LỤC
Trang 4I CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Hội nhập quốc tế
1.1 Khái niệm
“Toàn cầu hóa hay hội nhập quốc tế là từ ngữ dùng để mô tả sự hợp tác và phụ thuộc lẫn nhau của nền kinh tế, văn hoá, cũng như dân số và các vấn đề về con người trên toàn thế giới, thể hiện thông qua sự giao lưu, gắn bó, hợp tác trong thương mại - trao đổi hàng hoá, dịch vụ; cũng như công nghệ, dòng vốn đầu tư, con người và thông tin Các quốc gia trên toàn thế giới đã phối hợp với nhau trong việc xây dựng và củng cố các mối quan hệ hợp tác kinh tế; tạo động lực cho hợp tác quốc tế Song, thuật ngữ này chỉ dần trở nên phổ biến sau Chiến tranh lạnh ( đầu những năm 90 của TK XX)” (Thuật ngữ dịch từ Website của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson )
1.2 Nội dung
1.2.2 Hội nhập quốc tế trong chính trị, quốc phòng, an ninh
Hội nhập quốc .tế trong lĩnh.vực chính .trị là từ ngữ mô tả quá trình đưa các đất nước tham gia vào các .cơ chế quyền lực tập trung, các cộng đồng quyền lực tập thể trên cơ sở những mục đích, lợi ích cá nhân của quốc gia mình Tất cả các quốc gia trên thế giới đều có khả năng hội nhập chính trị quốc .tế thông qua việc tạo lập các quan hệ phụ thuộc lẫn nhau về quyền lực từ việc ký kết các hiệp.ước quốc tế đa .phương, khu vực, tiểu .khu.vực hoặc song.phương (hiệp ước về liên minh hay đồng minh); hay gia nhập trong các cộng đồng, tổ chức chính trị khu vực (có thể kể đến: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam .Á-ASEAN, Liên.Minh Châu .Âu-EU) hoặc bất kỳ một tổ chức nào có tầm cỡ toàn cầu (Liên hợp quốc (United Nations)
1.2.3 Hội nhập quốc tế trong văn hoá - xã hội
1.2.3.1 Hội nhập quốc tế về văn hoá
Lĩnh hội các tinh hoá, giá trị, bản sắc văn hoá tiên tiến và đa dạng của thế giới nhằm bổ sung, phát triển và đa dạng hoá nền văn hoá quốc gia chính là mục tiêu chủ đạo của hội.nhập quốc tế.về văn.hoá Điều này thể hiện qua quyết định và hành trình tham dự vào các tổ chức, cộng đồng cùng phối hợp và phát triển nền văn hóa, chẳng hạn: tham gia, tuân thủ và đóng góp vào Cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) hoặc ký các hiệp ước và gia nhập điều ước quốc.tế song .phương, khu.vực.và đa.phương.về hỗ trợ, phối hợp, chung tay phát triển bản sắc văn hóa riêng biệt Quá trình này chính là sợi dây liên kết bền vững giữa các quốc gia mối và làm sâu sắc chúng, tạo động lực cho giao lưu, hoà nhập song vẫn bảo tồn được những giá trị riêng biệt giữa văn hoá của từng quốc gia Đồng thời, hội.nhập quốc tế về văn hoá .cũng giúp nâng cao các giá trị đời sống, văn hoá đối với mỗi cá nhân công dân
ở các quốc gia
1.2.3.2 Hội nhập quốc tế về xã hội
Trang 5Trong lộ trình chuyển mình nội hàm, Việt Nam đã cùng với bạn bè quốc tế đối diện, xử lý rất tốt các vấn đề rất như nguồn.cung về lao .động, thị.trường việc .làm, môi trường và an.sinh xã .hội, bảo trợ xã .hội, giáo dục và đảm bảo quyền trẻ em, đẩy lùi tệ.nạn xã .hội cũng như bình đẳng về giới tính và các vấn đề xã hội tương tự Hội.nhập quốc .tế hỗ trợ Việt Nam một phần không nhỏ trong cải thiện chất lượng đối mặt và xử lý các vấn đề liên quan tới xã hội
1.2.4 Hội nhập quốc tế trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và các lĩnh vực khác
Xét trong khoa học – công nghệ, hội.nhập quốc tế làm khởi sắc lĩnh vực này trong nước nhờ hỗ trợ tiếp cận, đuổi kịp trình độ hiện đại, không ngừng đổi mới của thế giới, từ đó cải thiện năng lực nghiên cứu, tận dụng tối ưu các thành tựu liên quan tới khoa.học.– công.nghệ.trong nước, giảm bớt khoảng cách về công nghệ của Việt Nam trên trường quốc tế, đặc biệt là các nước.phát.triển, nâng cao cơ sở vật chất, kết.cấu .hạ tầng.kỹ.thuật, đẩy mạnh tiềm lực Việt Nam đối với lĩnh vực
Ngoài các nội dung về hội nhập kể trên, hội.nhập quốc tế.toàn diện bao hàm trong nó cả hội nhập trên đa dạng các vấn đề khác của đời sống xã hội, như: giáo dục, y tế, thể dục thao thao, v.v xây dựng nên một quá trình chung nhất, toàn thể, thống nhất về sự gỡ bỏ các rào cản, hợp lực, liên kết sâu với các quốc gia và toàn cầu
1.3 Bản chất
Đối với bản chất, hội.nhập quốc tế chính là một dạng thức phát triển cao hơn của hợp tác quốc
tế Cơ sở của các mối.quan hệ quốc tế cũng như hội nhập quốc tế là lợi ích của cá nhân các quốc gia, đất nước thành viên Các quốc gia từng bước tham gia vào xu hướng này, xét đến cùng đều vì
vị thế, cơ hội và sự giàu có mà cá nhân các quốc gia không có khả năng tự mình tạo ra cho dân tộc Bên cạnh đó, từng bước hội nhập của quốc gia trên phạm vi toàn cầu chính là tiền đề đẩy mạnh tiến độ văn minh, hưng thịnh của nhân loại
2 Hội nhập kinh tế quốc tế
1.1 Khái niệm
Hội nhập kinh tế quốc tế có.thể hiểu là quá trình giao .lưu, hợp lực, phối hợp, liên kết và gắn bó giữa nền kinh tế của một đất nước với các đất nước khác hoặc tổ chức kinh.tế.khu vực .hội nhập với toàn cầu Đây được coi như một xu hướng tất nhiên, tất yếu trong hành trình thúc đẩy bước tiến kinh tế của độc lập từng quốc gia trên thế giới
1.2 Các loại hình hội nhập kinh tế quốc tế
Hợp tác kinh tế song phương : Xuất phát điểm của loại hình hội nhập này bắt đầu từ rất sớm
và được biểu hiện dựa trên các thỏa.thuận, hiệp.định kinh .tế, thương mại, hay .đầu.tư, các thỏa ước, điều khoản về thương.mại.tự.do song phương…
Hội nhập kinh tế khu vực : Bắt nguồn từ những năm 50 thế kỷ XX và kéo dài đến hiện tại, xu vực hóa đã và đang trở thành xu hướng được ưa chuộng và ngày càng phát triển mạnh mẽ theo thời gian Nhằm phân loại hội.nhập kinh tế .khu.vực.dựa trên các trình độ từ thấp tới cao:Khu vực Mậu
Trang 6dịch tự do (FTA) Liên Minh Hải quan (CU) Thị trường chung (CM) , , , Liên.Minh Kinh .tế và tiền
tệ (EMU)
1.3 Hội nhập kinh tế quốc tế và một số thành tựu tiêu biểu
1.3.1 Hội nhập kinh tế quốc tế và một số thành tựu tiêu biểu trong lịch sử
Kể cả đối với giai đoạn chế độ phong kiến, thuộc địa chiếm hữu hay cận đại, giữa các đất nước cũng xuất hiện các hành động mang tính đa dạng hoá và mở rộng giao thương, buôn bán cùng nhau “Con.đường tơ .lụa” chính là dẫn chứng không thể thuyết phục hơn về sự giao lưu, thông thương trong thời kỳ cổ-trung đại Cùng với sự tồn tại qua hơn 10 thế kỷ,
“Con đường tơ lụa ” giúp cho giao thương giữa các quốc.gia Phương Đông .và Tây.đạt những thành tựu vô cùng rực .rỡ Đây cũng được nhận định giống như một dấu ấn rõ ràng và điển hình nhất .trong lịch .sử về thương mại của thế giới
1.3.2 Hội nhập kinh tế quốc tế và một số thành tựu tiêu biểu trong thời kỳ hiện đại.
Dựa trên những thành tựu trong lịch sử, hội.nhập kinh tế quốc .tế liên tục phát triển và tạo ra những dấu mốc sâu sắc cho nền.kinh tế toàn .cầu Trong số đó, có thể kể đến:
Đầu tiên chính là thị trường chung: Thị trường chung là nơi hội tụ và đảm bảo đầy đủ các nhân
tố, quy định, yếu tố của hiệp.định.đối tác kinh .tế và liên minh thuế quan, và cả các yếu tố như di chuyển tự do đối với các nhân tố sản xuất (dòng vốn, cung đối với lao động) giữa các quốc gia thuộc khối kinh tế Chẳng hạn như thị trường chung được hợp lực tạo dựng tại Châu Âu trong năm
1957 dựa trên các điều khoản và quy định của Hiệp ước Rôme mà các quốc gia thành viên là Pháp, Lúcxămbua, Cộng.hòa Liên bang .Đức, Ý, Bỉ, Hà Lan) và sau đó có thêm sự đồng hành một vài thành viên mới như: Đan Mạch, Anh, Ailen (1973), Hy Lạp (1981), Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha (1986) hoặc Thị trường chung Đông và Nam Phi thành lập vào năm 1994
Thứ hai, hệ quả của toàn cầu hoá còn là các Liên minh tiền tệ (Moneytary Union) từ cơ sở các quốc gia hợp tác và liên kết các chính sách đối với tiền tệ, thoả thuận về vấn đề dự phòng tiền tệ và phát hành một đồng.tiền.chung Đối với các liên minh về tiền tệ, hoạt động của các ngân hàng trung ương trong điều.tiết.thị trường tiền tệ, hành vi của các giao dịch giữa các tổ chức về tiền.tệ
và tài chính quốc .tế) đều được thống nhất Bên cạnh việc sử dụng một đơn vị về tiền tệ thống nhất, các thành viên trong khối kinh.tế.buộc phải.từ bỏ quyền thực thi .đối với một số chínhsáchtiền.tệ riêng.của quốc gia, và thay thế chính là chính sách tiền tệ chung duy nhất được thống nhất bởi toàn khối do một ngân hàngtrungương.chung của khối .đó.chịu trách nhiệm (dẫn chứng: Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) của EU
3 Tác động toàn cầu của hội nhập kinh tế quốc tế
1.1 Tác động tích cực
Thứ nhất, hội.nhập kinh.tế quốc .tế tạo cơ sở, các điều kiện và hỗ trợ tăng cường phát triển các quan hệ thương mại, cũng như thu hút đầu tư nước ngoài Qua việc liên kết các quốc.gia.trên
Trang 7phạm vi toàn .cầu, hội nhập mở rộng thị trường xuất khẩu và nhập khẩu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
Biểu đồ Nghiên cứu về sự tăng trưởng GDP thực của các quốc gia có và không có sự thúc đẩy trong hội nhập quốc tế(Nguồn: Prognos 2020)
Có thể thấy rằng thông qua biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng GDP thực của các quốc gia có và không có sự gia tăng hội nhập quốc tế, có thể nhận định sự thay đổi của GDP tỉ lệ thuận với tình trạng ì trệ trong toàn cầu hoá của các quốc gia Sự thúc đẩy hội nhập quốc tế càng cao, GDP tăng trưởng càng lớn do các yếu tố liên quan đến chi.phí sản .xuất, dòng vốn đầu tư, nguồn.cung.về nhân.sự, hạ.tầng kỹ .thuật, lĩnh hội công nghệ, quy mô tiêu thụ….Chính sự tăng.trưởng kinh.tế .sẽ tạo ra những tác động .như giải.quyết vấn đề việc .làm, nâng.cao.mức thu nhập và mức sống.quốc dân
Trang 8Thứ hai, hội.nhập kinh.tế quốc .tế tạo ra các cơ hội cho từng quốc gia để tìm kiếm và đạt đến một
vị thế phù hợp trên cơ.sở trật tự thế giới .mới
Bảng xếp hạng mức độ tăng trưởng giá trị thương hiệu quốc gia
(Nguồn: Báo cáo của Brand Finance - Tài Chính Thương hiệu)
Dựa trên nghiên cứu của Brand Finance, năm 2020 vừa qua, Việt Nam đã gia tăng uy tín và vị thế thông qua mức độ tăng trưởng giá trị thương hiệu nội địa nhanh nhất thế giới, đạt đến con số 29% về mức tăng trưởng ( tức 319 tỷ USD) Chính vì vậy, giá trị thương hiệu quốc gia thăng hạng
9 bậc, đạt vị trí 33 trên tổng số 100 đất nước có giá trị về thương hiệu lớn nhất toàn cầu
Thứ ba, hội.nhập kinh.tế quốc tế là tiền đề cho việc định hướng và xây dựng cơ.cấu.kinh.tế quốc tế mới .với những lợi thế, năng.lực vượt trội .về quy mô, nguồn.lực.- các nhân tố phát.triển
Thứ tư, một tác động không thể phủ định của hội.nhập kinh.tế quốc .tế chính là tạo ra các kinh nghiệm, định hướng và hỗ trợ trong việc hoàn thiện các hệ.thống chính .sách, pháp.luật của .đất nước trong lĩnh.vực kinh tế phù hợp với luật .pháp, thông.lệ quốc .tế Khi các chính sách và điều luật được hoàn thiện với những đòi hỏi của hội nhập, đất nước sẽ có khả năng chủ động hơn, tích cực hơn trong hội.nhập kinh tế quốc tế
Thứ năm, dựa trên cơ sở các liên minh, liên hợp về kinh tế luôn gắn bó và giúp đỡ lẫn nhau trong
đa lĩnh vực, đa ngành, có thể thấy rằng sự ổn định ở mức.độ.tương.đối.để cùng phát triển; cũng như năng lực phản ứng nhạy bén, linh hoạt trong việc duy trì và đẩy mạnh các.quan hệ kinh .tế quốc tế giữa các quốc gia thành viên .cũng được hình thành Hệ quả của mối quan hệ ngày càng bền chặt giữa các nước trên thế giới là động lực hối thúc các thành viên tạo ra những cơ sở trong dài hạn.cho việc tạo lập và phát triển các quan hệ song phương khu , vực, và .đa phương
Trang 9Thứ sáu, khi thị trường được nới rộng, các quốc gia được đặt lên “bàn cân” xếp hạng, hội nhập là
cơ sở của động.lực cạnh .tranh để khẳng định mình; đồng thời tạo ra các “chất xúc tác” thúc giục vận dụng thành.tựu khoa học công .nghệ, cải thiện và “cách tân” cơ.cấu kinh tế ., cơ.chế quản .lý Kinh.tế Đặc biệt, hội nhập còn mở ra các thời cơ giúp Việt Nam trong việc lĩnh hội, tiếp thu và áp dụng các kinh nghiệm quản lý của các nước phát triển
Cuối cùng, quá trình hội nhập là xuất phát điểm cho những ưu thế phát huy, duy trì nền hoà bình,
an ninh, trật tự xét trong giới hạn khu vực và toàn cầu
1.2 Tác động tiêu cực
Thứ nhất,.hội nhập kinh tế quốc .tế hình thành nên áp lực cạnh tranh gay gắt .giữa các nước khi gia nhập quá trình này Do thị trường được nới rộng ra toàn cầu, đối thủ tiềm năng liên tục gia nhập thị trường và đối thủ trực tiếp .cũng như các sản.phẩm.thay thế xuất hiện với số lượng khổng lồ, khiến nhiều doanh nghiệp, ngành hàng có thể lâm vào tình trạng khó khăn do không đủ năng lực cạnh tranh, làm ăn thua lỗ do chênh lệch giá, chi phí đầu vào sản xuất; thậm chí phá sản
Thứ hai, hội.nhập kinh tế quốc .tế khiến mức độ phụ thuộc của nền kinh tế của một đất nước riêng biệt vào thị.trường của khu.vực .và thế giới Điều này khiến một quốc gia dễ bị sa lầy vào các cuộc khủng hoảng như suy thoái, lạm phát phi mã,… toàn cầu hoặc trong khu vực về lĩnh vực kinh tế
Biểu đồ về Mức độ phụ thuộc của thế giới và các nước trong phạm vi toàn cầu vào chuỗi cung ứng phụ kiện đồ điện và điện tử Trung Quốc năm 2018
(Nguồn: Trang thông tin số của Hội đồng lý luận trung ương)
Có thể thấy như trong biểu đồ trên, thế giới chịu sự phụ thuộc rất lớn vào lĩnh vực phụ kiện đồ điện
và điện tử mà Trung Quốc xuất khẩu Điều này tương đương với việc bất ổn định trong giá cả và kinh tế trong ngành hàng hoá này do mức lạm phát, tăng trưởng kinh tế không đồng đều giữa các nước phụ thuộc và nguồn cung tất yếu-Trung Quốc
Trang 10◦Hội nhập kinh tế quốc tế có thể đặt các nước trước nguy cơ gia tăng tình trạng khủng bố quốc tế, buôn lậu, tội phạm xuyên quốc gia, dịch bệnh, di dân, nhập cư bất hợp pháp
Một báo cáo của Trung Tâm Nghiên Cứu PEW đã cho thấy con số biểu hiện mức độ nhập cư trái phép ở Mỹ đã gia tăng đáng kể ( từ 3.5% lên tới 12.2%) trong 15 năm xét trong giai đoạn hội nhập của quốc gia này tăng trưởng mạnh Điều này vẫn tiếp diễn cho tới thời kỳ hiện đại, dẫn đến hệ quả: Mỹ phải đưa ra hàng loạt chính sách ( trong đó gồm có xây dựng bức tường ngăn cách với Mexico) nhằm ngăn chặn tình trạng này
◦Hội nhập không phân phối công bằng lợi ích và rủi ro cho các nước và nhóm nước khác nhau trong xã hội Do đó, dễ làm tăng khoảng cách giàu nghèo, tụt hậu giữa các quốc gia hay tầng lớp dân cư trong xã hội
Biểu đồ về Thu nhập bình quân theo tháng
(Nguồn: Nghiên cứu về thu nhập bình quân theo tháng của Oxfam)
Trên cơ sở Nghiên cứu về thu nhập bình quân theo tháng của Oxfam, nhóm người giàu đang ngày càng tạo ra khoảng cách xa hơn các nhóm đối tượng khác ( thu nhập thấp hơn, gồm: nghèo, cận nghèo, trung lưu và cận giàu) về thu nhập Đây chính là minh chứng thuyết phục cho phân bổ lợi ích không đồng đều trên toàn thế giới trong thời kỳ hội nhập
◦Các nước đang và kém phát triển phải đối mặt với nguy cơ trở thành “bãi rác” công nghiệp của các nước công nghiệp phát triển trên thế giới
◦Hội nhập kinh tế quốc tế tạo ra một số thách thức đối với quyền lực Nhà nước theo quan niệm truyền thống
◦Làm tăng nguy cơ bản sắc dân tộc, văn hóa truyền thống bị xói mòn, lấn át bởi văn hóa nước ngoài
II VẬN DỤNG THỰC TIỄN QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM
1 Tính tất yếu của hội nhập kinh tế quốc tế