HIỆN TRẠNG và ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN cây THANH LONG TỈNH LONG AN đến năm 2030

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp “Hiện trạng và định hướng phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An đến năm 2030”, tác giả nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình từ Ban Giám hiệu, Lãnh đạo các Phòng, Ban Trường, thông qua quá trình nghiên cứu tác giả đã học hỏi, lĩnh hội được nhiều kiến thức mới, mang tính trải nghiệm thực tế, ý nghĩa và bổ ích phục vụ cho nghề nghiệp sau này Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Chủ nhiệm khoa đã quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiệ.

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp “Hiện trạng và định hướngphát triển cây thanh long tại tỉnh Long An đến năm 2030”, tác giả nhận được sự hỗ trợnhiệt tình từ Ban Giám hiệu, Lãnh đạo các Phòng, Ban Trường, thông qua quá trìnhnghiên cứu tác giả đã học hỏi, lĩnh hội được nhiều kiến thức mới, mang tính trảinghiệm thực tế, ý nghĩa và bổ ích phục vụ cho nghề nghiệp sau này

Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Chủ nhiệm khoa đã quan tâm,giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành tốt đề tài khóa luận của mình.Tác giả cũng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến Giảng viên hướng dẫn – người đãtận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện và hoàn tất đề tài

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành cảm ơn đến các quý cơ quan: SởNông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Long An, Chi cục Trồng trọt và Quản lí chấtlượng nông sản, Cục thống kê tỉnh Long An, Hiệp hội Thanh long Long An và ngườinông dân địa phương các huyện Châu Thành, Tân Trụ, Thủ Thừa và Thành phố Tân

An đã nhiệt tình giúp đỡ nhóm tác giả trong quá trình thu thập tài liệu, thông tin liênquan đến nội dung nghiên cứu đề tài khóa luận và khảo sát thực tế

Trân trọng./

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 04 tháng 5 năm 2021

TÁC GIẢ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, số liệu sử

dụng để phân tích trong bài khóa luận có nguồn gốc cụ thể, rõ ràng và đã được các cơ

quan có thẩm quyền công bố đúng quy định

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 04 tháng 5 năm 2021

TÁC GIẢ

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

1 ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long

2 VietGAP Vietnamese Good Agricultural Practices(Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt tại Việt Nam)

Bảng 2.6 Hiện trạng sản lượng thanh long phân theo các hộ gia đình tại một số huyện khảo sát 61Bảng 2.7 Hiện trạng năng suất thanh long phân theo các hộ gia đình tại một số huyện khảo sát 64Bảng 3.1 Chỉ tiêu phát triển ngành nông – lâm – ngư nghiệp 74

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Nhiệt độ và lượng mưa qua các tháng năm 2015, trạm TP Tân An 46Biểu đồ 2.2 Quy mô, dân số thành thị, dân số nông thôn và tốc độ giatăng dân số tỉnh Long An giai đoạn 2010 – 2019 57Biểu đồ 2.3 Tỉ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên biết chữ tỉnh Long An so với cả nước giai đoạn 2010 – 2019 49

Biểu đồ 2.6 Tình hình và tốc độ tăng trưởng sản lượng cây thanh long tỉnh Long An giai đoạn 2010 – 2019 56

Biểu đồ 2.7 Chuyển dịch cơ cấu sản lượng cây thanh long phân theo huyện và tương đương tại tỉnh Long An giai đoạn

Biểu đồ 2.8 Tình hình năng suất thanh long tỉnh Long An giai đoạn 2010 – 2019 60Biểu đồ 2.9 Tình hình năng suất thanh long tỉnh Long An và một số huyện, thành phố giai đoạn 2010 – 2019 60Biểu đồ

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT iii

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU iii

DANH MỤC BẢN ĐỒ iii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ iv

DANH MỤC HÌNH ẢNH iv

MỤC LỤC v

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Lịch sử nghiên cứu 3

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 5

5.1 Quan điểm nghiên cứu 5

5.2 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Cấu trúc đề tài 9

PHẦN NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY THANH LONG 10 1.1 Cơ sở lí luận 10

1.1.1 Khái quát về cây thanh long 10

1.1.2 Vai trò cây thanh long trong phát triển kinh tế – xã hội 25

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cây thanh long 27

1.2 Cơ sở thực tiễn 33

1.2.1 Kinh nghiệm trồng cây thanh long tại tỉnh Bình Thuận 33

1.2.2 Kinh nghiệm trồng cây thanh long tại tỉnh Tiền Giang 36

Tiểu kết chương 1 39

CHƯƠNG 2. HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN CÂY THANH LONG TẠI TỈNH LONG AN 40

2.1 Khái quát về tỉnh Long An 40

2.1.1 Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ 40

2.1.2 Hành chính tỉnh Long An 40

2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An 41

2.2.1 Các nhân tố tự nhiên 42

2.2.2 Các nhân tố kinh tế – xã hội 48

2.3 Hiện trạng phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An 52

2.3.1 Diện tích 52

2.3.2 Sản lượng 57

2.3.3 Năng suất 59

2.3.4 Mùa vụ 67

2.3.5 Giống 69

Tiểu kết chương 2 70

CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÂY THANH LONG TẠI TỈNH LONG AN ĐẾN NĂM 2030 72

3.1 Cơ sở xây dựng định hướng phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An 72

3.1.1 Cơ sở pháp lí 72

3.1.2 Phân tích SWOT định hướng phát triển cây thanh long 74

3.2 Một số định hướng phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An 81

3.3 Một số giải pháp phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An 82

Tiểu kết chương 3 84

PHẦN KẾT LUẬN 85

KIẾN NGHỊ 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

PHỤ LỤC 90

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thanh long là loại cây trồng phổ biến ở các vùng từ châu Á đến châu Mĩ, một số

quốc gia như Thái Lan, Israel, Mê-xi-cô và một số nước châu Á, trong đó có Việt Nam

là quốc gia sản xuất thanh long hàng đầu trên thế giới Thanh long là loại cây nhiệtđới, thích hợp trồng ở nơi có điều kiện nóng ẩm, có thể chịu được hạn tuy nhiên sứcchịu úng không cao, phù hợp với nhiều loại đất như đất phù sa, đất đỏ bazan, đất thịt,đất thịt pha sét,… Bên cạnh đó, thanh long cần nhiều nhân lực trong quá trình sảnxuất từ khâu trồng giống, chăm sóc và thu hoạch đòi hỏi nguồn lao động dồi dào, cókinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp, cụ thể là trồng cây thanh long

Thanh long là loại cây được ưa chuộng trên thế giới, với nhiều sản phẩm đượcchế biến từ thanh long như nước ép, nước uống lên men, mứt, siro, kem, thạch, kẹo,bánh, sấy khô ăn liền, dùng tạo màu trong thực phẩm,… hoa thanh long có thể dùngnhư một loại rau màu hoặc uống như trà Châu Á là thị trường tiêu thụ thanh long lớnnhất thế giới, trong đó đặt biệt là Trung Quốc – quốc gia tiêu thụ thanh long lớn nhấtchâu Á, cùng với các quốc gia như Indonesia, Singapore, Thái Lan, Philippines, NhậtBản, Hàn Quốc,… chính vì thế sản lượng tiêu thụ thanh long ngày càng tăng, nhu cầucung ứng thanh long ngày càng lớn, mở rộng đến các quốc gia châu Âu, châu Mĩ Nhưvậy, thanh long là loại nông sản có giá trị và có tiềm năng kinh tế cao đối với các khuvực, quốc gia sản xuất trong đó có Việt Nam

Việt Nam là quốc gia có nhiều điều kiện thuận lợi về khí hậu nhiệt đới ẩm,nguồn nước dồi dào nhờ hệ thống sông ngòi dày đặc, kênh rạch, hồ chứa nước vàlượng mưa lớn, đất trồng đa dạng từ đất phù sa, đất đỏ bazan đến các loại đất xám phù

sa cổ, đất phèn, đất khô cằn Cùng với truyền thống nông nghiệp từ lâu đời, ngườinông dân có kinh nghiệm, kĩ thuật trồng trọt, đó là điều kiện rất thuận lợi để phát triểncây ăn quả nói chung và cây thanh long nói riêng ở nước ta Từ đó những điều kiệnthuận lợi đó, nước ta dần trở thành quốc gia đa dạng về các loại nông sản nhiệt đới,hình thành các vùng chuyên canh cây ăn quả, đặc biệt là thanh long Thanh long đượctrồng nhiều ở các tỉnh như Bình Thuận, Long An, Tiền Giang,…

Long An – tỉnh cửa ngõ của vùng Đồng bằng sông Cửu Long các đặc điểm về

tự nhiên tương đối đồng nhất với vùng với khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, đồng bằngrộng lớn giàu phù sa, hệ thống sông ngòi kênh rạch chằn chịt, lao động dồi dào có kinhnghiệm, nhất là lĩnh vực nông nghiệp, cùng với vị trí đắc địa cầu nối của vùng ĐôngNam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long tạo nên lợi thế để phát triển cây ăn quả nhiệtđới Trong đó thanh long là loại cây mang lại hiệu quả kinh tế cao bên cạnh các loạinông sản có giá trị như lúa nước, chanh, dưa hấu, mía, ổi,… Long An là tỉnh đứng thứhai cả nước về diện tích, sản lượng thanh long sau tỉnh Bình Thuận, các điều kiện tựnhiên thuận lợi để phát triển cây thanh long, bên cạnh đó tiến bộ khoa học kĩ thuậtcũng được áp dụng vào sản xuất trở thành cây trồng chủ lực của tỉnh, tăng liên tục vềdiện tích, sản lượng và năng suất Với lợi ích mà cây thanh long mang lại, tỉnh Long

An có sự quan tâm sâu sắc, ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, đầu tư khuyến khíchtrồng cây thanh long, tạo điều kiện thuận lợi về chuyển đổi mục đích sử dụng đất, thủylợi

Tuy nhiên, so với tiềm năng sẵn có Long An vẫn chưa phát triển cây thanh longmột cách toàn diện và mạnh mẽ từ quy mô diện tích, sản lượng đến năng suất sản xuất.Nhằm phân tích thực trạng phát triển cây thanh long trên địa bàn tỉnh, từ đó có nhữngđịnh hướng và giải pháp phù hợp để phát triển cây thanh long bền vững, mang lại hiệuquả kinh tế cao cho người nông dân nói riêng và toàn tỉnh Long An nói chung từ cây

thanh long, tác giả đã chọn đề tài “Thực trạng và định hướng phát triển cây thanh

long tại tỉnh Long An đến năm 2030”.

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu

Mục tiêu chính của đề tài là phân tích thực trạng phát triển cây thanh long tạitỉnh Long An, từ thực trạng đó, tác giả đề xuất một số định hướng và giải pháp gópphần cải thiện, nâng cao hiệu quả sản xuất cây thanh long đến năm 2030 tại tỉnh LongAn

2.2 Nhiệm vụ

 Tổng quan cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển cây thanh long

 Phân tích hiện trạng phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An.

 Đề xuất một số định hướng và giải pháp phát triển cây thanh long tại tỉnh Long

An đến năm 2030

3 Phạm vi nghiên cứu

 Nội dung: Phân tích hiện trạng phát triển cây thanh long tỉnh Long An thôngqua diện tích, sản lượng, năng suất, mùa vụ, giống cây thanh long Đề tài tậptrung phân tích hiện trạng và đưa ra một số định hướng, giải pháp phát triển câythanh long phương diện trồng trọt, không phân tích sâu ngoài lĩnh vực này nhưcông nghiệp chế biến, các sản phẩm từ thanh long, xuất khẩu thanh long,…

 Thời gian:

+ Đề tài tập trung thu thập, phân tích các tài liệu, số liệu từ năm 2008 đến năm2019; quá trình thực địa, phỏng vấn khoảng từ tháng 10/2020 đến tháng3/2021;

+ Đề xuất định hướng và giải pháp đến năm 2030

 Không gian: khi thực hiện đề tài, tác giả phân tích hiện trạng phát triển diệntích, sản lượng, năng suất trên toàn tỉnh Long An, tuy nhiên tác giả tập trungchủ yếu ở các huyện Châu Thành, Tân Trụ, Thủ Thừa, TP Tân An – những nơicanh tác chính cây thanh long trên địa bàn tỉnh Long An để tiến hành thực địa,phỏng vấn

4 Lịch sử nghiên cứu

Ngành trồng trọt được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, từ các nhà Kinh tế,Nông nghiệp cũng như các nhà Địa lí học Tài liệu nghiên cứu về lĩnh vực này phongphú và đa dạng, trong đó nghiên cứu về tình hình sản xuất, kĩ thuật trồng trọ được chútrọng đầu tư nghiên cứu Bên cạnh có các Bộ, Ngành liên quan cũng có nhiều côngtrình nghiên cứu đến sự phát triển của ngành trồng trọt, trong đó có cây ăn quả, cụ thể

là cây thanh long Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài khóa luận như:

 Tác giả Lê Vũ Nghĩa (năm 2015), “Phát triển ngành trồng trọt tỉnh QuảngNgãi”, tác giả đã tập trung phân tích các vấn đề lí luận, bên cạnh đó phân tíchcác nhân tố ảnh hưởng đến ngành trồng trọt cũng như phân tích tình hình pháttriển ngành trổng trọt trong giai đoạn trước, một số giải pháp phát triển ngành

trồng trọt Tuy nhiên, đề tài chưa tập trung vào tình hình và chưa nêu ra địnhhướng và các mô hình hiệu quả của phát triển ngành trồng trọt.

 Tác giả Nguyễn Thị Hồng Nhung (năm 2013), “Phát triển cây ăn quả tỉnh VĩnhLong theo hướng bền vững”, tác giả đã vận dụng những vấn đề lí luận và thựctiễn về phát triển cây ăn quả để tập trung phân tích hiện trạng phát triển cây củatỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2001 – 2011 Từ đó, đề xuất các định hướng và giảipháp phát triển CAQ của tỉnh Vĩnh Long theo hướng bền vững đến năm 2020

So với thời điểm hiện tại, những quan điểm, định hướng, hiện trạng đã có thayđổi so với thời điểm mà tác giả đã nghiên cứu

 Tác giả Nguyễn Trần Nhật Tiến (năm 2014), “Phát triển cây ăn quả chủ lực tỉnhTiền Giang: Hiện trạng và giải pháp”, tác giã đã vận dụng cơ sở lí luận và thựctiễn ngành cây ăn quả đề tài tập trung phát triển cây ăn quả chủ lực tỉnh TiềnGiang giai đoạn 2000 – 2012, từ đó đưa ra các giải pháp thích hợp cho cây ănquả chủ lực của tỉnh Tiền Giang đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 Nhưvậy cơ bản đề tài đã có tầm nhìn đến năm 2030, tuy nhiên đề tài tập trung vàocác cây chủ lực ở giai đoạn trước, cơ cấu cây trồng hiện tại có thể đã thay đổi,việc phát triển hiện tại cũng có phần thay đổi so với giai đoạn trước đó, ngoài ratác giả chưa đề xuất được các mô hình phát triển cho các loại cây ăn quả chủlực

 Tác giả Nguyễn Ngọc Phụng (năm 2017), “Hiệu quả sản xuất thanh long theotiêu chuẩn VietGAP tại huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận”, từ cơ sở líluận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp và sản xuất nôngnghiệp theo tiêu chuẩn VietGAP, tác giả đã nêu lên thực trạng về hiệu quả kinh

tế sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn VietGAP của các hộ nông dân trên địabàn huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận, phân tích ác yếu tố ảnh hưởngđến hiệu quả sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn VietGAP của hộ nông dântrên địa bàn huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận, từ đó, đề xuất một sốgiải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thanh long theo tiêu chuẩnVietGAP của các hộ nông dân trên địa bàn huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh BìnhThuận

phát triển cây thanh long ở nước ta nói chung và huyện Chợ Gạo nói riêng trên

cơ sở đánh giá các tác động của nhân tố tự nhiên và kinh tế xã hội của huyện, từ

đó đề xuất các định hướng giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả sảnxuất, ổn định phát triển cây thanh long Tuy nhiên, hiện trạng phát triển tác giảchỉ đánh giả ở góc độ tình hình sản xuất và phân bố, chưa thể hiện rõ hết cáckhía cạnh khác của hiện trạng phát triển như giống, mô hình sản xuất,…

 Tác giả Nguyễn Thị Mộng Trinh (năm 2009), “Phân tích hiệu quả trồng thanhlong ở huyện Châu Thành tỉnh Long An”, tác giả đã đánh giá thực trạng trồngcây thanh long của hộ nông dân ở huyện Châu Thành, đồng thời phân tích chiphí, doanh thu, lợi nhuận đạt được của hộ nông dân trồng thanh long, từ đóđánh giá những thuận lợi, khó khăn trong quá trình trồng thanh long, đề xuấtgiải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả trồng thanh long của huyệntrong thời gian tới

Nhìn chung, các đề tài đã thể hiện được tình hình và định hướng phát triển cây

ăn quả nói chung và cây thanh long nói riêng, đây là nguồn tài liệu tham khảo quý giácho tác giả trong quá trình thực hiện khóa luận Tuy nhiên các đề tài nghiên cứu cáckhía cạnh khác nhau trong phát triển cây ăn quả nói chung và cây thanh long nói riêng,thực trạng và các đề xuất định hướng và giải pháp phát triển ở thời điểm hiện tại có thể

đã không còn phù hợp với tình hình thực tế Chính vì vậy, cần thiết có một đề tàinghiên cứu cụ thể hơn, thể hiện thực tế hơn về tình hình và phát triển ngành trồng trọttheo định hướng phát triển mới của đất nước nói chung và tỉnh Long An nói riêng

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

5.1 Quan điểm nghiên cứu

Chương 3

5.1.1 Quan điểm tổng hợp – lãnh thổ

Tính tổng hợp được xem là tiêu chuẩn hàng đầu trong đánh giá các giá trị khoahọc của các công trình nghiên cứu về các địa tổng thể Trong nghiên cứu địa lí, đây làquan điểm quan trọng được hiểu như sau: (i) tổng hợp là nghiên cứu đồng bộ, toàndiện các hợp phần của thể tổng hợp địa lí trong mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữachúng để tạo ra sự phân dị lãnh thổ; (ii) tổng hợp là sự kết hợp có quy luật, có hệ thống

trên cơ sở phân tích đồng bộ và toàn diện các hợp phần của các địa tổng thể, đồng thờiphát hiện và xác định những đặc điểm đặc thù của các địa tổng thể

Thanh long là loại cây ăn quả nhiệt đới, được phát triển ở nước ta chủ yếu phục

vụ cho nhu cầu thực phẩm trong và ngoài nước Muốn trồng được cây thanh long bềnvững phụ thuộc các yếu tố tự nhiên (khí hậu, đất, nước,…) và kinh tế xã hội (giaothông, nguồn lao động, thị trường tiêu thụ,…) Việc sản xuất cây thanh long tại tỉnhLong An là một vấn đề lớn cần có sự quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương,

hỗ trợ, hợp tác giữa thương lái, cơ quan doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh với ngườinông dân Bên cạnh đó, phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An cần phải quan tâmđến sự phát triển của các loại cây khác trong ngành trồng trọt Chính vì vậy, việc xâydựng các yếu tố tại tỉnh Long An thành một hệ thống sự vật – hiện tượng hoàn chỉnh,thống nhất không thể tách rời khỏi sự phát triển của tỉnh nói riêng và cả nước nóichung

Hệ thống lãnh thổ là tập hợp các thành tố tạo nên một chỉnh thể ổn định và vậnđộng theo quy luật tổng hợp, mỗi hệ thống vừa là một chỉnh thể hoàn chỉnh vừa là mộtyếu tố của một hệ thống khác lớn hơn Cùng chung với sự phát triển cây thanh long ởhuyện Chợ Gạo (tỉnh Tiền Giang) làm cơ sở để phát triển cây thanh long tại tỉnh Long

An Sự phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An không tách rời khỏi ngành trồngtrọt, nông nghiệp của tỉnh Long An, bên cạnh đó, phát triển cây thanh long tỉnh Long

An gắn liền với sự phát triển cây thanh long của vùng ĐBSCL và cả nước Từ đó, tácgiá phân tích được hiện trạng phát triển và có làm căn cứ để phân tích hiện trạng và đềxuất các giải pháp phát triển bền vững

5.1.2 Quan điểm lịch sử – viễn cảnh

Các chủ thể của kinh tế – xã hội nói chung và địa lí trồng trọt nói riêng là mộtquá trình hình thành, tồn tại và phát triển Nói đến phát triển của một sự vật hiệntượng, cần đánh giá khái quát qua một giai đoạn cụ thể để có cái nhìn tổng quát và đadiện từ quá khứ đến hiện tại, từ hiện tại định hướng phát triển đến tương lai Sự pháttriển sẽ thay đổi liên tục theo thời gian, chính vì vậy, việc nghiên cứu sự phát triển củacây thanh long tại tỉnh Long An cần phải có quan điểm này nhằm mục đích so sánh sự

góp phần phân tích quá trình sản xuất cây thanh long thông qua các thuận lợi và khókhăn, đề ra các định hướng và giải pháp phát triển bền vững, lâu dài.

5.1.3 Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững

Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững cần thiết trong việc nghiên cứu ởhầu hết các lĩnh vực: tự nhiên, kinh tế, xã hội,… trong đó có nông nghiệp, cụ thể làtrồng cây thanh long Sản xuất nông nghiệp nói chung và cây thanh long nói riêng phụthuộc vào điều kiện tự nhiên đồng thời cũng tác động đến điều kiện tự nhiên Vì vậy,phát triển cây thanh long cần quan tâm đến sinh thái, môi trường, bảo vệ tài nguyênthiên nhiên,… Kết hợp các biện pháp bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế hạn chếtác động đến môi trường sinh thái để sự phát triển được bền vững

5.2 Phương pháp nghiên cứu

1.1

5.2.1 Phương pháp thu thập, tổng hợp, phân tích tài liệu

Đây là phương pháp nghiên cứu các văn bản, tài liệu lí luận khác nhau về mộtchủ đề, bằng cách phân tích chúng thành từng bộ phận, từng mặt để hiểu chúng mộtcách toàn diện Nó còn nhằm phát hiện ra những xu hướng, những trường phái nghiêncứu của từng tác giả, từ đó lựa chọn những thông tin quan trọng phục vụ cho đề tàinghiên cứu của mình

Tác giả sử dụng các nguồn tài liệu chính thống, được công bố, có nguồn gốc cụthể, rõ ràng từ các trang cổng thông tin điện tử, tạp chí chuyên ngành, các công trìnhnghiên cứu có liên quan đến đề tài,… Bên cạnh đó, tác giả cũng khai thác tài liệu, sốliệu về điều kiện, hiện trạng và định hướng phát triển từ Tổng cục Thống kê, Sở Nôngnghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Long An, Cục Thống kê tỉnh Long An,… nhằmđánh giá chính xác, khách quan hiện trạng và đề xuất định hướng phát triển cây thanhlong của tỉnh Vì vậy, cần có phương pháp này để thuận lợi cho phân tích đề tài khóaluận

5.2.2 Phương pháp bản đồ

Đây là phương pháp quan trọng và cần thiết trong nghiên cứu một vấn đề về địa

lí Việc sử dụng bản đồ sẽ mang tính trực quan, sinh động, thể hiện rõ đối tượng địa lícần nghiên cứu Phân tích rõ nét các tác động dựa trên bản đồ hành chính từ đó đánh

giá điều kiện phát triển và sự phân bố cây thanh long trên địa bàn tỉnh Tác giả sử dụngcác dạng bản đồ sau nhằm mục đích phục vụ cho việc nghiên cứu sự phát triển câythanh long trên địa bàn tỉnh Long An:

 Bản đồ hành chính tỉnh Long An

 Bản đồ hiện trạng phát triển cây thanh long tỉnh Long An

Các bản đồ trên được thực hiện trên cơ sở dữ liệu của tỉnh Long An và sử dụngphần mềm MapInfo Professional 11.0 để xây dựng

5.2.3 Phương pháp thực địa

Phương pháp thực địa là phương pháp nghiên cứu định tính của thu thập dữ liệu

từ thực tế thông qua quan sát và thu thập thông tin Tác giả sử dụng phương pháp này

để có cái nhìn tổng quan về sự phát triển cây thanh long trên địa bàn tỉnh Long Annhằm đảm bảo tính thực tế trong quá trình nghiên cứu Tác giả trực tiếp quan sát cácquy trình từ chi tiết đến khái quát sản xuất cây thanh long tại địa bàn nghiên cứu, thuthập thông tin bước đầu nhận định kết quả nghiên cứu Đồng thời, sử dụng phươngpháp để kiểm chứng kết quả thu thập, tổng hợp, phân tích tài liệu, số liệu Tác giả cũng

sử dụng phương pháp này để kiểm chứng kết quả nghiên cứu của đề tài với thực tế

5.2.4 Phương pháp điều tra Xã hội học

Điều tra xã hội học là cách thu thập thông tin từ quần chúng thông qua cácphiếu hỏi giúp cho việc nhìn nhận, đánh giá về những vấn đề kinh tế, xã hội Trong đó,phỏng vấn bán cấu trúc là phỏng vấn dựa theo danh mục các câu hỏi hoặc các chủ đềcần đề cập đến Tuy nhiên thứ tự và cách đặt câu hỏi có thể tuỳ thuộc vào ngữ cảnh vàđặc điểm của đối tượng phỏng vấn Đây là phương pháp cần thiết trong việc nghiêncứu, nhất là đề tài mang tính thực tế, thông qua việc điều tra bằng bảng hỏi tác giả sẽ

có thêm chất liệu tham khảo từ nhiều nguồn ý kiến khác nhau giữa các hộ gia đình,người lao động trong sản xuất thanh long trên địa bàn tỉnh Tác giả đẩy mạnh việcphỏng vấn các hộ gia đình có trồng cây thanh long để hiểu rõ hơn về các vấn đề nhưquy trình trồng và kĩ thuật chăm sóc cây, diện tích, sản lượng, năng suất, mùa vụ,giống cây trồng Từ đó có góc nhìn khách quan trong hiện trạng phát triển và đề xuấtcác định hướng phù hợp nhằm phát triển bền vững cây thanh long trên địa bàn tỉnh

Bên cạnh đó, tác giả có thể khai thác thêm được các nội dung, vấn đề liên quan đếntrồng cây thanh long từ bà con nông dân.

Tác giả tiến hành phỏng vấn bán cấu trúc 100 hộ gia đình trên địa bàn các huyệnChâu Thành (35 mẫu), Tân Trụ (30 mẫu), Thủ Thừa (17 mẫu), TP Tân An (18 mẫu)

về quy mô diện tích trồng cây thanh long tại hộ gia đình vào khoảng thời gian từ tháng

10 đến tháng 2 năm 2020

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nội dungnghiên cứu của đề tài được cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển cây thanh long

Chương 2 Hiện trạng phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An

Chương 3 Định hướng phát triển cây thanh long tại tỉnh Long An đến năm2030

PHẦN NỘI DUNGCHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY THANH LONG

5.3 Cơ sở lí luận

5.3.1 Khái quát về cây thanh long

5.3.1.1 Nguồn gốc, tên gọi cây thanh long

Thanh long là một loài thực vật bản địa tại Mê-xi-cô, các nước Trung Mĩ và

Nam Mĩ,… được người dân bản xứ trồng chủ yếu để lấy quả Sau quá trình di lưu,ngày nay thanh long được mở rộng phạm vi trồng trọt, du nhập vào các nước thuộckhu vực Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, Philipines, Indonesia trong đó có ViệtNam; ngoài ra còn được trồng phổ biến ở miền nam Trung Quốc, Đài Loan và một sốkhu vực khác trên thế giới

Tại Việt Nam, cây thanh long du nhập vào từ thế kỉ trước, lần đầu được trồng đểphát triển kinh tế ở Bình Thuận Sau khi nhận thấy tiềm lực về kinh tế của cây thanhlong thông qua các chỉ tiêu về tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, cây thanh long đượcnhân rộng và trồng phổ biến ở các tỉnh Bình Thuận, Tiền Giang (huyện Chợ Gạo),Long An (huyện Châu Thành),…

Cây thanh long (Hylocerus undulatus, Haw), thuộc họ xương rồng (Cactaccac),chi Hylocereus Người Pháp gọi thanh long là Oeil de Dragon, người Anh gọi làDragon fruit, Green hoặc Night blooming Cereus [ CITATION Sachcayanqua \l

fruit, “Cho Gao” white flesh fragon fruit

 Thanh long ruột đỏ (Colombia), tên khoa học là H polyrhizus (F.A.C Webber)

Briton & Rose, tên tiếng Anh Red flesh dragon fruit, Red flesh pitahaya

 Thanh long ruột đỏ Long Định 1, tên khoa học là Hylocerus undatus (Haw) Briton & Rose x H polyrhizus (F.A.C Webber) Briton & Rose, tên tiếng Anh

“Long Dinh 1”, red fresh dragon fruit

 Thanh long ruột đỏ (Réunion – Pháp), tên khoa học là H polyhizus (F.A.C

Webber) Briton & Rose, tên tiếng Anh Red flesh dragon fruit, Red fleshpitahaya

 Thanh long vỏ vàng, tên khoa học là Selenicereus megalanthus (Schum)

Briton & Rose, tên tiếng Anh Yellow skin pitaya, yellow skin pitahaya

 Thanh long vỏ xanh, tên khoa học H undatus (Haw) Briton & Rose, tên tiếng

Anh Green skin dragon fruit

 Thanh long ruột tím (Mỹ), tên khoa học là H costaricensis (F.A.C Webber)

Briton & Rose, tên tiếng Anh Purple flesh dragon fruit

5.3.1.2 Đặc điểm sinh thái

a Nhiệt độ

Thanh long là một loài thực vật bản địa tại vùng sa mạc Mê-xi-cô, là loại thực

vật nhiệt đới khô chịu hạn giỏi, nên được trồng ở những vùng nóng[ CITATIONCaythanhlongweb \l 1033 ] Nhiệt độ thích hợp để trồng cây thanh long từ 14 đến

40oC, một số loài chịu được nhiệt độ từ 50oC tới 55oC Nhưng nó không chịu được giálạnh, trong điều kiện có sương giá nhẹ với thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến sự sinhtrưởng và phát triển của cây thanh long [CITATION LuanvanGiaLam \l 1033 ]

b Ánh sáng

Thanh long là loại cây ngày dài, chịu ảnh hưởng của quang chu kì, sinh trưởng

và phát triển tốt ở điều kiện ánh sáng đầy đủ Ở điều kiện ánh sáng bình thường hoặccường độ ánh sáng lớn, thanh long sẽ phát triển mạnh mẽ, tuy nhiên nếu nhiệt độ vàcường độ ánh sáng quá lớn sẽ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây thanh long[ CITATION LuanvanGiaLam \l 1033 ]

c Nước

Thanh long là loại thực vật, có nguồn gốc xuất xứ từ vùng sa mạc, khô cằn,

quả Tuy nhiên, thanh long chịu úng không cao, nếu lượng mưa quá nhiều sẽ dẫn tớihiện tượng úng cây, rụng hoa và thối quả, lượng mưa phù hợp cho cây thanh long pháttriển từ 800 – 2000 mm/năm [ CITATION LuanvanGiaLam \l 1033 ].

d Đất

Cây thanh long không kén đất, phạm vi trồng khá rộng, trồng được trên nhiềuloại đất từ đất khô cằn, đất cát, đất xám bạc màu, đất phèn đến đất phù sa, đất đỏbazan, đất thịt, thịt pha sét Tuy nhiên, để trồng thanh long đạt hiệu quả cao đất phảitơi xốp, thông thoáng, thoát nước tốt, đất phèn nhẹ hoặc đất phù sa phủ trên nền phèn

có pH từ 5,5 – 6,5, hàm lượng hữu cơ cao, không bị nhiễm mặn

Ở Tiền Giang, Long An, Bình Chánh… trong các vườn gia đình, số lượng trồngthanh long không ít, nhưng năng suất thấp là do sự tranh giành thức ăn, chất dinhdưỡng giữa thực vật, do sự thiếu nước trong mùa khô, do vậy cần phải tưới tiêu, chămsóc kỹ lưỡng

Đất tận dụng dọc bờ kênh, bờ mương, đường đi, bờ ruộng, bờ rào đều đượcnông dân sử dụng trồng thanh long, nhưng thường người ta trồng quá dày, mặt luốngkhông đủ sức cho cây sinh trưởng[ CITATION GiaotrinhcayanquaPho11 \l 1033 ]

Rễ khí sinh mọc dọc theo thân cây phần trên không, bám vào cây chống (choái)

để giúp cây leo lên giá đỡ Những rễ khí sinh nằm gần đất sẽ đi dần xuống đất.[ CITATION Caythanhlongweb \l 1033 ]

b Thân và cành

Thanh long trồng ở nước ta có thân, cành leo trên trụ đỡ, trong khi ở một sốnước trồng loại xương rồng thân cột Thân chứa nhiều nước nên nó có thể chịu hạnmột thời gian dài Thân, cành thường có ba cánh dẹp, xanh, hiếm khi có 4 cánh ở cácnước khác có thứ 3, 4, 5 cánh Tiết diện ngang cho thấy có hai phần: bên ngoài là nhu

mô chứa diệp lục, bên trong là lõi cứng hình trụ Mỗi cánh chia ra làm nhiều thùy cóchiều dài 3 – 4cm Đáy mỗi thùy có từ 3 – 5 gai ngắn Chúng sử dụng CO2 trongquang hợp theo hệ CAM (Crassulacean Acid Metabolism) là một hệ thích hợp cho cáccây mọc ở vùng sa mạc Mỗi năm cây cho từ 3 – 4 đợt cành Đợt cành thứ nhất làcành mẹ của đợt cành thứ hai và cứ thế cành xếp thành hàng lớp trên đầu trụ Trongmùa ra cành, khoảng thời gian giữa hai đợt ra cành từ 40 – 50 ngày Số lượng cànhtrên cây tăng theo tuổi cây: cây một tuổi trung bình có độ 30 cành, hai tuổi độ 70 cành,

ba tuổi độ 100 cành và bốn tuổi 130 cành ở cây 5 – 6 tuổi chỉ duy trì độ 150 – 170cành [ CITATION Caythanhlongweb \l 1033 ]

c Hoa

Thanh long là cây ngày dài Tại Nam Bộ hoa xuất hiện sớm nhất vào trung tuầntháng 4 dương lịch và kéo dài tới khoảng tháng 9 dương lịch, rộ nhất từ tháng 5 dươnglịch tới tháng 8 dương lịch Trung bình có từ 4 – 6 đợt ra hoa rộ mỗi năm

Hoa lưỡng tính, rất to, có chiều dài trung bình 25 – 35 cm, nhiêu lá đài và cánhhoa dính nhau thành ống, nhiều tiểu nhị và 1 nhụy cái dài 18 – 24 cm, đường kính 5–8

mm, nuốm nhụy cái chia làm nhiều nhánh Hoa thường nở tập trung từ 20 – 23 giờđêm và đồng loạt trong vườn Từ nở đến tàn kéo dài độ 2 – 3 ngày Thời gian từ khixuất hiện nụ tới hoa tàn độ 20 ngày Các đợt nụ đầu tiên rụng từ 30% đến 40%, về sau

tỉ lệ này giảm dần khi gặp điều kiện ngoại cảnh thuận lợi [ CITATIONCaythanhlongweb \l 1033 ]

d Quả và hạt

Sau khi hoa thụ, bầu noãn sẽ phát triển thành quả mọng, trong 10 ngày đầu tốc

độ phát triển tương đối chậm, sau đó tăng rất nhanh về cả kích thước lẫn trọng lượng.Thời gian từ khi hoa thụ tới thu hoạch chỉ từ 22 – 25 ngày, trong thí nghiệm thắp đèntạo quả trái vụ của Đỗ Văn Bảo thì thời gian này là 25 – 28 ngày Như vậy thời gianphát triển của quả thanh long tương đối ngắn so với nhiều loại quả nhiệt đới khác nhưxoài, sầu riêng, chuối, dứa thường phải mất từ 85 tới 140 ngày Quả thanh long hìnhbầu dục có nhiều tai lá xanh (do phiến hoa còn lại), đầu quả lõm sâu tạo thành “hốcmũi” Khi còn non vỏ quả màu xanh, lúc chín chuyển qua đỏ tím rồi đỏ đậm Thịt quảmàu trắng cho đại đa số thanh long trồng ở miền Nam Việt Nam [ CITATIONCaythanhlongweb \l 1033 ]

5.3.1.4 Một số loại phổ biến

a Thanh long Ruột trắng (Bình Thuận và Chợ Gạo)

 Tên thường gọi: Thanh long Bình Thuận hay thanh long Chợ Gạo,

 Tên khoa học: Hylocerus undatus (Haw) Briton & Rose,

 Tên tiếng Anh: “Binh Thuan” white flesh dragon fruit, “Cho Gao” whiteflesh dragon fruit

Nguồn gốc giống thanh long này do người Pháp du nhập vào Việt Nam cáchđây hơn 100 năm và được trồng phổ biến tại các tỉnh Bình Thuận, Long An và TiềnGiang Giống thích nghi trên nhiều loại đất khác nhau: đất xám bạc màu, đất cát pha(Bình Thuận), đất đỏ (Long Khánh – Đồng Nai), đất thấp và nhiễm phèn (Long An,

TP Hồ Chí Minh), đất thịt pha sét và thấp (Tiền Giang)

Cây sinh trưởng mạnh, cành to, khỏe, màu xanh, thường có dạng ba cạnh, trênmỗi cạnh có nhiều thủy mang mầm ngủ và chùm gai (4 – 5 gai)

Hoa có lá bắc màu xanh nhạt với chóm đỉnh có màu nâu tím lợt, cánh hoa trắng,nhị đực, và nướm nhụy cái có màu vàng Hoa nở thường từ 8 đến 12 giờ đêm Giốngnày có khả năng ra hoa tự nhiên mức trung bình, tập trung từ tháng 4 đến tháng 8 chochịu ảnh hưởng mạnh bởi quang kỳ dài Hoa có khả năng thụ phấn tự nhiên để tạo quả

và từ khi nở hoa đến thu quả 30 – 34 ngày

Quả có trọng lượng trung bình khoảng 360 – 380 gam, hình thuôn dài (tỉ lệ dàiquả/ rộng quả: 15 – 17 cm) Vỏ quả màu đỏ đến đỏ nâu và khá bóng, tai quả (lá bắccủa hoa) cứng và có màu xanh đến xanh vàng Thịt quả có màu trắng, vị ngọt chua (độbrix: 14,9%; pH: 4,9 –5,1; axit tổng số: 0,33 g/ 100ml dịch quả), thịt quả chắc (0,9 – 1kg/cm2), tỉ lệ thịt quả ăn được cao (73 – 75%), có nhiều hạt nhỏ, hàm lượng vitamin C

vụ cao và năng suất quả có thể thất thường [ CITATION Sachcayanqua \l 1033 ]

b Thanh long Ruột đỏ Colombia

 Tên thường gọi: Thanh long Ruột đỏ,

 Tên khoa học: H.polyrhizus (F.A.C Webber) Briton & Rose,

 Tên tiếng Anh: Red flesh dragon fruit, Red flesh pitahaya

Giống có nguồn gốc từ Colombia, do ông Jean Bourdeaux thuộc tổ chứcCIRAD–FHLOR (Pháp) cung cấp cho Viện Cây ăn quả miền Nam trồng từ năm 1995.Cây sinh trưởng khá mạnh, cành mảnh và ngắn (cành tai chuột) Giống có khả năng rahoa mạnh và thời gian ra hoa kéo dài (tháng 3 đến tháng 9 dương lịch) nhưng khả nănghoa tự thụ phấn kém

Quả tự thụ thường nhỏ (dưới 200g/quả), vỏ quả màu đỏ tươi, tai quả màu xanhvàng và mềm Thịt quả có màu đỏ tươi, tai quả màu xanh vàng và mềm Thịt quả cómàu đỏ, mềm, vị ngọt không chua (độ brix 16 – 17%, pH: 5,3) và hạt to

Năng suất quả thấp: 0,5 kg/trụ/năm đối với cây 3 năm tuổi Giống dễ mẫn cảmvới kiến, bệnh thán thư và nấm bồ hóng Do đó, giống này không được khuyến cáophát triển trong sản xuất [ CITATION Sachcayanqua \l 1033 ].

c Thanh long Ruột đỏ Long Định 1

 Tên thường gọi: Thanh long Ruột đỏ Long Định 1,

 Tên khoa học: Hylocerus undatus (Haw) Briton & Rose x H polyrhizus(F.A.C Webber) Briton & Rose,

 Tên tiếng Anh: “Long Đinh 1”, red flesh dragon fruit

Giống này do Viện Cây ăn quả miền Nam lai tạo hữu tính giữa giống thanh longRuột trắng Bình Thuận (làm mẹ) và giống thanh long ruột đỏ nhập từ Colombia làm

bố từ năm 1998 và được khảo nghiệm tại ba tỉnh Tiền Giang, Long An và Bình Thuận

từ năm 2002 đến năm 2005 Giống được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chophép đưa vào sản xuất tại các tỉnh phía Nam từ tháng 11 năm 2005

Cây sinh trưởng mạnh, cành trưởng thành khá to, khỏe, có hình dạng và màu sắckhá giống cành thanh long Ruột trắng ngoại trừ phần ngọn đọt non có màu xanh đỏhay nâu lợt và trên thùy có ít gai (chùm 2–3 gai)

Hoa có lá bắc màu xanh với chóp đỉnh màu tím nâu rõ rệt khác với thanh longRuột trắng (Bình Thuận và Chợ Gạo), cánh hoa trắng, túi phấn và nướm nhụy cái cómàu vàng Hoa nở thường từ 8 – 12 giờ đêm Giống này có khả năng ra hoa tự nhiênrất mạnh và gần như quanh năm, tuy nhiên hoa ra nhiều và tập trung từ tháng 3 đếntháng 9 Hoa có khả năng thụ phấn tự nhiên để tạo quả với tỉ lệ đậu quả cao, đặc tínhnày cũng là ưu điểm của thanh long Ruột đỏ Long Định 1 so với giống thanh longRuột đỏ Colombia Từ khi hoa nở đến thu quả khoảng 29 – 32 ngày

Quả có trọng lượng khoảng 380 – 400 gam, hình thon dài (tỉ lệ dài quả/ rộngquả: 1,6 – 1,8), vỏ màu đỏ tươi, sáng và bóng đẹp, tai quả màu xanh – xanh đỏ và cứng

ở mức độ trung bình – khá Thịt quả có màu đỏ tím, vị ngọt chua nhẹ (độ brix 16–17%; pH 4,7 – 5,1; axit tổng số: 0,23 gam/100 ml dịch quả), thịt quả khá chắc (0,5 –0,6 kg/cm2), tỉ lệ ăn được khá cao (65 – 70%), hàm lượng vitamin C đạt 12 mg/100 mldịch quả

Cây có thể cho quả sau khi trồng được một năm Giống cho năng suất cao: nămthứ nhất khoảng 7 kg/trụ, năm thứ hai khoảng 20kg/trụ và năm thứ ba trở đi khoảng 40kg/trụ Quả chín được sử dụng để ăn tươi, ngoài ra còn dùng để chế biến làm rượuvang, nước ép,… hay trích phẩm màu tự nhiên và dùng trong y học do vỏ và thịt quảgiàu polyphenol có tác dụng chống oxi hóa Quả sau thu hoạch có thể bảo quản được 2tuần ở nhiệt độ 8oC và độ ẩm không khí 85 – 95%

Giống này có ưu điểm cho năng suất quả cao, hoa thụ phấn tự nhiên, ra hoa sớm

và thời gian ra hoa kéo dài do ít chịu ảnh hưởng bởi quang kỳ, do vậy cây dễ xử lý rahoa mùa nghịch và thời gian xử lý ngắn hơn giống thanh long Ruột trắng Quả khá to,

có hình dạng và màu sắc vỏ đẹp, thịt màu đỏ, vị ngọt thích hợp cho ăn tươi và chế biếnnước quả

Trồng và chăm sóc giống này không khác nhiều so với giống thanh long Ruộttrắng, ngoại trừ việc phải tỉa trái thưa do trên mỗi cành thường ra hoa nhiều hơn, tăngcường phòng trừ các đối tượng dịch hại quan trọng như: kiến, ruồi đục quả, bệnh thánthư và bệnh bồ hống do chồi cành, nụ hoa có nhiều mật ngọt và quả có vị ngọt hơngiống thanh long Ruột trắng Ngoài ra nên thu hoạch quả đúng độ chín [ CITATIONSachcayanqua \l 1033 ]

d Thanh long Ruột đỏ Réunion – Pháp

 Tên thường gọi: Thanh long Ruột đỏ,

 Tên khoa học: H polyrhizus (F.A.C Webber) Briton & Rose,

 Tên tiếng Anh: Red flesh dragon fruit, Red flesh pitahaya

Cây sinh trưởng mạnh, có cành dạng ba cạnh dày và nhiều gai trên thùy Quảhình cầu không đẹp, tai quả đỏ xanh và mềm, vỏ đỏ tươi, trọng lượng 160g/quả Thịt

13 quả màu đỏ, chắc và chiếm tỉ lệ trung bình 57%, vị ngọt đến ngọt lạt (độ brix 14%,pH: 5), hạt to và nhiều [ CITATION Sachcayanqua \l 1033 ]

e Thanh long Vỏ vàng

 Tên thường gọi: Thanh long Vỏ vàng (thanh long hoàn kim)

 Tên khoa học: Selenicereus megalanthus (Schum.) Briton & Rose,

Giống được du nhập từ Mỹ và trồng tại Viện Cây ăn quả miền Nam vào năm

2004 Cây sinh trưởng kém – trung bình, cành dài mảnh khảnh Giống thường ra hoa

tự nhiên muộn (6–8 DL), khả năng ra hoa khá mạnh và có khả năng thụ phấn tự nhiên

Từ khi ra nụ đến nở hoa khoảng 25 – 30 ngày và từ ra hoa đến thu hoạch khoảng 60 –

65 ngày Quả thường nhỏ (dưới 200g/quả), vỏ quả khi chín có màu vàng sáng, tai quảngắn và có nhiều gai, các gai này sẽ rụng khi quả chín Thịt quả có màu trắng hanhvàng, mềm, hạt to, vị ngọt ngọt chua chua hấp dẫn (độ brix 16 – 17%, pH: 5,3) Năngsuất quả thấp: 2 – 3 kg/ trụ/năm đối với cây 3 năm tuổi Giống này có ưu điểm ít mẫncảm với kiến, bệnh thán thư và nấm bồ hóng, màu vỏ quả đẹp và lạ, vị quả khá ngon.Nhược điểm của giống là cây sinh trưởng ở mức trung bình, quả nhỏ và vỏ quả có gai [CITATION Sachcayanqua \l 1033 ]

f Thanh long Vỏ xanh

 Tên thường gọi: Thanh long Vỏ xanh,

 Tên khoa học: H undatus (Haw) Briton & Rose,

 Tên tiếng Anh: Green skin dragon fruit

Đây là giống địa phương, được thu nhập từ tỉnh Long An Cây sinh trưởngmạnh, dạng cành khá giống thanh long Ruột trắng (Chợ Gạo) Quả hình thuôn dài, taiquả xanh dẹp và cứng, vỏ màu xanh đỏ khi chín, trọng lượng khoảng 400gam/quả.Thịt quả màu trắng, rất chắc và chiếm tỉ lệ 65%, vị ngọt chua (độ brix 16%, pH: 4,7),hạt nhỏ và nhiều [ CITATION Sachcayanqua \l 1033 ]

g Thanh long Ruột tím Mĩ

 Tên thường gọi: Thanh long Ruột tím,

 Tên khoa học: H costaricensis (F.A.C Webber) Briton & Rose,

 Tên tiếng Anh: Purple flesh dragon fruit

Giống được du nhập từ Mĩ và trồng tại Viện Cây ăn quả miền Nam vào năm2004

Cây sinh trưởng ở mức trung bình, cành dạng ba cạnh mỏng và ít gai trên thùy.Quả hình cầu không đẹp và cứng, tai quả đỏ xanh và cứng trung bình, vỏ đỏ tươi,trọng lượng 120g/quả Thịt quả màu tím, mềm và chiếm tỉ lệ 65%, vị ngọt chua (độbrix 17,2%, pH: 4,7), hạt to và nhiều [ CITATION Sachcayanqua \l 1033 ]

5.3.1.5 Kĩ thuật trồng cây

a Làm đất, trụ trồng

Vùng đất cao (Bình Thuận, Vũng Tàu, Đồng Nai): phần lớn ở các tỉnh này là đấtxám bạc màu, đất cát pha hoặc đất núi, đất dốc dễ xói mòn, rửa trôi nên cần phải bónnhiều phân hữu cơ (phân chuồng hoai mục) để cải tạo đất Chuẩn bị đất bao gồm cắmcọc, đào lỗ, xuống trụ Sau khi chôn trụ xong, đào quanh trụ sâu 20 cm, rộng 1,5 cm;bón lót phân chuồng, phủ đất và đặt hom

Vùng đất thấp, nhiễm phèn (Tiền Giang, Long An…): đất thấp cần phải lên liếp(mô) trước khi trồng; liếp trồng phải cách mặt ruộng khoảng 40 cm để đề phòng ngậpnước trong mùa mưa

Đất phải được cày bừa kỹ trong mùa nắng, phơi đất, trừ cỏ dại Cày bừa, làm cỏkhông kỹ sau này chi phí trừ cỏ sẽ rất cao, cỏ nguy hiểm trên đất phèn là cỏ tranh, cỏống, cỏ sâu róm,

Có thể dùng trụ gỗ, trụ gạch hoặc trụ xi măng cốt sắt để trồng thanh long Hiệnnay, trụ xi măng cốt sắt đang được khuyến cáo và sử dụng phổ biến trong sản xuất vớikích thước cạnh vuông từ 12 – 15 cm, cao 1,6 – 2,0 m, chôn sâu 0,4 – 0,5 m (tuỳ thuộcvào vùng đất), chiều cao từ mặt đất đến đỉnh trụ từ 1,2 – 1,5 m), phía trên có 2 – 4thanh sắt đua ra ngoài 20 – 25 cm được bẻ cong theo 4 hướng dùng làm giá đỡ chocành thanh long sau này[ CITATION KythuattrongthanhlongViệ17 \l 1033 ]

b Chuẩn bị giống

Thường trồng vào khoảng tháng 10 – 11 dương lịch Những nơi thiếu nguồnnước tưới như Bình Thuận, Vũng Tàu, An Giang nên trồng vào đầu mùa mưa (tháng 5– 6 dương lịch) nhưng phải chú ý đến việc chuẩn bị hom giống từ trước do lúc này câyđang ra hoa và mang quả, không thể lấy hom trực tiếp được

Cần chọn những cành có tiêu chuẩn sau: tuổi cành trung bình từ l – 2 năm tuổitrở lên, chiều dài hom tốt nhất là từ 50 – 70 cm; hom mập, có màu xanh đậm, không cókhuyết tật, sạch sâu bệnh; các mắt mang chùm gai phải tốt, mẩy, khả năng nẩy chồi(mụt) tốt Sau khi chọn hom xong, hom được dựng nơi thoáng mát, trên nền đất khô

c Khoảng cách và mật độ

Thanh long là cây ưa sáng, cần nhiều ánh nắng, cần trồng ở mật độ thưa, từ 900– 1.100 trụ/ha (cây cách cây 3,0 – 3,5 mét; hàng cách hàng 3,0 – 3,5 mét) đảm bảo choviệc đi lại, chăm sóc thuận tiện [ CITATION KythuattrongthanhlongViệ17 \l 1033 ]

d Trồng cây

Đặt 4 hom quanh 4 phía của trụ, cao hơn mặt đất 0,5 cm để tránh thối gốc Ápphần phẳng của hom vào mặt phẳng của trụ để sau này hom ra rễ bám nhanh vào trụ.Dùng dây nilông hoặc dây vải buộc nhẹ hom vào trụ để tránh gió làm lung lay, sau đótưới nhẹ và tủ rơm hoặc cỏ khô để giữ ẩm

e Chăm sóc

 Thiết kế hệ thống tưới nước

Việc chủ động tưới tiêu sẽ giúp cây thanh long sinh trưởng, phát triển tốt vàmang lại hiệu quả kinh tế cao Tuỳ theo điều kiện vườn, khả năng đầu tư mà có thể

thiết kế một trong số các hệ thống tưới sau: hệ thống tưới bằng máy bơm/mô-tơ; hệ

thống tưới nhỏ giọt; hệ thống tưới phun sương

 Tưới nước

Mặc dù là cây chịu hạn nhưng trong điều kiện nắng hạn kéo dài mà không tướinước, cây thanh long sẽ mất sức, sinh trưởng kém, giảm khả năng ra hoa, đậu quả vànăng suất Trên các chân đất phèn như ở Long An và Tiền Giang, do mực nước ngầmcao, mùa mưa hầu như không cần tưới và mùa khô chỉ tưới với cường độ thấp, tùytheo ẩm độ và kết cấu của đất, 3 – 7 ngày tưới một lần Hiện nay, vụ quả nghịch tạo ra

từ việc thắp đèn thường rơi vào giai đoạn cuối mùa mưa, đầu mùa khô, cần phải chủđộng nước tưới cho vườn để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm Riêng ở BìnhThuận, giai đoạn tưới nước kéo dài từ tháng 11 đến tháng 5 dương lịch, nằm trong mùakhô nên việc lựa chọn địa điểm thiết lập vườn cần phải chú ý đến nguồn nước tưới

 Tủ gốc

Tủ gốc giúp cho cây giữ ẩm, hạn chế cỏ dại, bổ sung chất hữu cơ cho đất và gópphần khắc phục được hiện tượng thiếu nước tưới cho vùng trồng thanh long, nhất là ởnhững vùng có mùa khô hạn kéo dài Sử dụng rơm, mụn dừa, cỏ khô, bèo lục bình để

tủ quanh gốc hoặc phủ trên toàn mặt liếp Cũng có thể kết hợp tiến hành tủ gốc chothanh long ngay sau khi bón phân hữu cơ để tránh được sự phân huỷ nhanh lượng mùntrong phân dưới ánh nắng trực tiếp.

 Tỉa cành, tạo tán

Sau trồng 2 – 3 tuần, khi cây đã ra nhiều chồi, tiến hành tỉa bỏ những chồi yếu,nhỏ, nhánh nảy ngang (nhánh tai chuột), chỉ để lại 2 – 3 chồi có bẹ to, khoẻ, cho leolên giàn trụ để tạo tán sau này Uốn cành: khi cành dài vượt khỏi đỉnh trụ khoảng 30 –

40 cm tiến hành uốn cành nằm xuống đỉnh trụ Nên thực hiện vào lúc trưa nắng, khi đócành mềm dễ uốn cong xuống, có thể dùng dây ni lông hoặc dây vải để buộc lại để tạotán cây hình dù Biện pháp này còn giúp cây mau ra chồi mới Tỉa cành: Từ năm thứ 2trở đi, tiến hành tỉa nhẹ đồng thời tạo tán và định hình cho cây, loại bỏ các cành đã choquả, nằm khuất bên trong, đến cuối năm thứ 3 mỗi trụ để lại khoảng 100 cành Có 3cách tỉa cành cho thanh long giai đoạn kinh doanh là tỉa đau, tỉa lựa và tỉa sửa cành.+ Tỉa đau: thực hiện sau đợt thu hoạch quả (trái) hoặc ngay trước đợt thu cuốicùng (khoảng tháng 8 hoặc đầu tháng 9) Tỉa bỏ 2/3 số cành già, cành ốm yếu

và sâu bệnh nằm khuất bên trong tán, chỉ giữ lại những cành tốt (khoảng 60%tổng số cành trước khi tỉa) Dùng liềm hoặc dao chặt ¾ chiều dài cành cần tỉa

bỏ (cách gốc cành 30 cm) Tiếp đó, khi các tượt non đã nảy ra từ phần gốccành giữ lại, chọn để lại 1 – 2 chồi mới, khỏe, mọc cách xa nhau, các chồi cònlại tỉa bỏ Ưu điểm: dễ thực hiện, nhanh, ít tốn kém thời gian và công laođộng Nhược điểm: sau nhiều năm các gốc cành chừa lại sau, tỉa sẽ chồng lênnhau và làm cho bụi thanh long bị đôn cao lên

+ Tỉa lựa: thường xuyên kiểm tra vườn, tỉa bỏ các cành yếu, cành bị sâu bệnhbằng dao hoặc liềm để tập trung dinh dưỡng nuôi cành tơ và quả Ưu điểm: tạođược khung tán cân đối, thông thoáng trụ, không bị đôn cao Nhược điểm: tốnnhiều công lao động

+ Tỉa sửa cành: tỉa bỏ những cành mới ra, cành mọc lòa xòa chiếm lối đi trên cáccành mẹ (cành sừng trâu) đã ra quả, chỉ để lại 1 – 2 cành con cách xa nhau vàphân bố đều trên 1 cành mẹ để tập trung dinh dưỡng nuôi quả

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cành nhánh có thể mọc lệch, tập trung

về một bên, vì vậy thường xuyên sắp xếp lại cho đều về các hướng, đảm bảo thu nhậnánh sáng tốt trên toàn cây

Thường xuyên kiểm tra sau các đợt thu quả, cắt ngắn các cành phát triển quá dài

để không cho các trái ở đầu mút tiếp xúc với mặt đất (vết cắt cách mặt đất khoảng 40cm)

 Tỉa nụ, quả

Sau khi nhú 5 – 7 ngày, tiến hành tỉa bỏ các hoa dị dạng, bị sâu bệnh và tỉa bớttrên những cành có quá nhiều hoa, để lại những hoa phát triển tốt, mọc cách xa nhau 5– 7 ngày sau khi nở, tiến hành tỉa quả, mỗi cành chỉ để lại 1 – 2 quả phát triển tốt,không sâu bệnh Nếu để quá nhiều quả trên cành, kích thước quả nhỏ, không đáp ứngyêu cầu của thị trường

 Làm cỏ

Trên đất phèn, đất thường xuyên ẩm có rất nhiều loại cỏ và rất khó trị như cỏtranh, cỏ ống, cỏ chỉ,… Vì vậy muốn bớt cỏ và giảm bớt công chăm sóc về sau, trướckhi lên vườn nên áp dụng biện pháp phòng trừ cỏ tổng hợp, vào mùa nắng phải càybừa và phơi đất kỹ trước khi lên liếp trồng Thời gian đầu sau khi trồng thanh long cóthể trồng xen cây ngắn ngày vừa tăng thu nhập vừa trừ được cỏ dại Ngoài ra, ngườinông dân cũng có thể kết hợp thuốc trừ cỏ với làm cỏ thủ công.[ CITATIONKythuattrongthanhlongViệ17 \l 1033 ]

5.3.1.6 Kích thích ra hoa trái mùa

Thanh long là cây ngày dài, chỉ ra hoa trong điều kiện số giờ chiếu sáng trên 12giờ/ngày, tập trung từ tháng 5 đến tháng 8 dương lịch (vụ thuận hay chính vụ) Từtháng 9 đến tháng 3 dương lịch năm sau, số giờ chiếu sáng trong ngày ngắn, muốnthanh long ra hoa kết quả (nghịch vụ hoặc trái vụ), phải sử dụng ánh sáng đèn để thắpsáng vào ban đêm, điều khiển thời gian có quả theo ý muốn

Chỉ thực hiện việc thắp đèn ở vườn cây trên 2 năm tuổi và chỉ nên áp dụng tối

đa 2 lần chong đèn/trụ/năm với số giờ thắp đèn/đêm là 8 – 10 giờ

Thời gian thắp đèn: trong khoảng thời gian từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau, cóthể tiến hành thắp đèn vào 1 trong 3 giai đoạn như sau:

 Giai đoạn 1: sau khi kết thúc vụ chính Việc thắp đèn ở giai đoạn này kháthuận lợi do nhiệt độ ban đêm vẫn còn ở mức khá cao (25 – 26oC), số đêmthắp/đợt khoảng 12 – 15 đêm, khoảng cách mắc giữa hai bóng là 3 mong

 Giai đoạn 2: khoảng tháng 11 đến tháng 1 dương lịch Đây là giai đoạn nhiệt

độ ban đêm thường thấp nên số đèn cần nhiều hơn, khoảng cách mắc giữahai bóng ngắn hơn (1,5 – 1,8 mét)

 Giai đoạn 3: khoảng tháng 2 dương lịch đến giáp với chính vụ, số đèn vàkhoảng cách giữa các bóng tương tự ở giai đoạn 1

Lựa chọn đèn: sử dụng các loại đèn compact 20 – 23 W có ánh sáng vàng hayánh sáng đỏ, có khả năng chống ẩm, vừa tiết kiệm được điện năng vừa nâng cao hiệuquả xử lý ra hoa

Cách treo bóng đèn và thời gian chiếu sáng: Chỉ xử lý tối đa 2 lần thắp đèn/ trụ/năm

 Chong ngã tư: bóng đèn được mắc ở khoảng giữa 2 hàng, khoảng cách giữa 2bóng là 3 mét, vị trí mắc bóng giữa 4 trụ, với chiều cao bóng so với mặt đấtkhoảng 1,1 – 1,2 mét

 Chong ngã hai: bóng đèn được mắc ở khoảng giữa 2 hàng, khoảng cách mắcgiữa 2 bóng là 3 mét, vị trí mắc bóng giữa 2 trụ, với chiều cao bóng so vớimặt đất khoảng 1,1 – 1,2 mét

 Chong mé: bóng đèn được mắc ở khoảng giữa 2 hàng, bỏ 1 hàng và nhắc lại

ở hàng kế tiếp Vị trí mắc bóng và khoảng cách bóng đến mặt đất tương tựnhư 2 cách trên

Chăm sóc sau khi rút đèn:

 Tưới nước: nên tưới nước sau khi rút đèn khoảng 2 ngày, khoảng cách giữa 2lần tưới gần hay xa tuỳ vào điều kiện khí hậu của từng vùng, trung bìnhkhoảng 3 – 4 ngày tưới 1 lần

 Vuốt tai: thường được thực hiện trước khi thu hoạch 5 ngày bằng hợp chấtGA3 20T (1 viên) + thiên nông (20 gam) + miracle gro (20 gam) + 200 mlnước [ CITATION KythuattrongthanhlongViệ17 \l 1033 ]

5.3.1.7 Năng suất thanh long

Sau một năm trồng thì thanh long bắt đầu cho trái bói, các năm thứ 3, 4, 5 lànhững năm có năng suất cao Từ năm thứ 6 trở đi năng suất bắt đầu giảm từ từ Mộtcách tổng quát trong điều kiện thanh long ra hoa tự nhiên, năm thứ l năng suất độ 3 kgquả/trụ, năm thứ 2: 10 – 15 kg/trụ, năm thứ 3: 30 kg/trụ, năm thứ tư 40 – 45 kg/trụ, sau

đó giảm từ từ tới năm thứ 12 còn độ 20 – 25 kg/trụ Việc chăm bón tốt, thời tiết thuậnlợi sẽ làm năng suất cao và ổn định nhiều năm [ CITATION Caythanhlongweb \l 1033]

5.3.1.8 Thu hoạch, bảo quản và xuất khẩu

a Thu hoạch

Sau khi quả chuyển màu từ xanh qua đỏ được độ 3 ngày (30 – 32 ngày sau khi

nở hoa) thì dùng liềm hay dao cắt Hái quả bằng kéo cắt tỉa cành sắc bén, khi cắt quảxong cho vào giỏ nhựa, để trong mát, vận chuyển ngay về nhà đóng gói càng sớm càngtốt, không để lâu ngoài vườn

Thu hoạch lúc sáng sớm hoặc chiều mát, tránh ánh nắng gay gắt chiếu trực tiếpvào quả làm tăng nhiệt độ trong quả, mất nước nhanh ảnh hưởng đến chất lượng vàthời gian bảo quản

Không đặt quả xuống đất trong khi hái nhằm tránh nhiễm nấm bệnh Khôngchất quả quá đầy giỏ khi vận chuyển, bao lót kỹ, che phủ mặt giỏ bằng giấy, lá, tránhánh nắng chiếu và tổn thương khi va chạm

b Bảo quản

Bao quả: bao quả hay phủ sáp nhằm giảm sự mất nước, giảm sự hô hấp Sửdụng biện pháp bao quả với túi PE có đục lỗ, không hàn kín bao, có tác dụng tốt đếnchất lượng bảo quản thanh long trong quá trình tồn trữ và vận chuyển

Phân loại và đóng gói: phân loại và đóng gói trên các bàn inox; phân loại đượcthực hiện bằng cân định lượng Thanh long sau khi phân loại được xếp vào các thùngcarton có đục lỗ để dễ thông gió

Đai thùng và đóng kiện: để thuận tiện cho chuyên chở và tồn trữ, việc bốc hànglên container lạnh, các thùng carton thanh long sẽ được đai lại và xếp thành kiện vữngchắc trên các pallet và đưa ngay vào kho trữ lạnh

Cất giữ và phân phối: thanh long rất dễ hư hỏng và thời gian bảo quản sẽ rútngắn nếu bảo quản vận chuyển trong điều kiện thường Để bảo quản được lâu, thựchiện bảo quản vận chuyển trong dây chuyền lạnh Ở nhiệt độ (5 – 6oC) và ẩm độ (85 –90%) là điều kiện tốt nhất để tồn trữ và vận chuyển thanh long Ứng với điều kiện này,thời gian bảo quản của thanh long dao động trong khoảng 4 – 5 tuần [ CITATIONKythuattrongthanhlongViệ17 \l 1033 ]

Xử lý trừ nấm: quả được xếp ra sàn tối đa là 5 lớp, không nên chất đống, sau đóđược xử lý bằng cách nhúng quả vào thau đựng nước thuốc trừ nấm (ví dụ như TopsinM), xếp quả qua một bên, quạt gió cho khô tối thiểu 15 phút, rồi đóng thùng

Đóng thùng: thùng carton đựng thanh long có kích thước 46 x 31 x 13 cm, làmbằng giấy carton gồm 3 lớp dày 5 mm, thùng có 10 lỗ thông gió kích thước 2,5 x 4 cm,

bố trí đối xứng Bên trong thùng có vách ngăn cho từng quả một Trọng lượng thùng là

750 gam Quả được bọc bằng bao PE có 10 lỗ thông gió đường kính là 5 mm hay tếthơn nên bọc bằng lưới Polystyren, như vậy sẽ tránh được trầy xước khi chuyên chở.Trọng lượng tịnh (quả) là 5 – 5,2 kg

Tồn trữ, chuyên chở: do quả thanh long dễ hư hỏng, khi xuất khẩu cần chuyênchở nhanh bằng tàu lạnh Khi chuyên chở xa bằng tàu thì các thùng thanh long phảilàm lạnh trước ở nhiệt độ 8oC Sau đó cho vào container giữ ở nhiệt độ 5oC, ẩm độkhông khí từ 85% đến 90%, có ván lót để bảo đảm thông gió

5.3.2 Vai trò cây thanh long trong phát triển kinh tế – xã hội

5.3.2.1 Giá trị dinh dưỡng

Theo hướng dẫn MyPlate của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, thanh long chứa nhiềuthành phần gồm các vitamin và khoáng chất tốt cho sức khỏe Chúng là nguồn cungcấp tuyệt vời vitamin A, vitamin C, sắt, canxi, chất xơ và ma-giê Một quả thanh longchỉ có 60 calo nhưng chứa đến 2,9 g chất xơ

Thanh long chứa một số loại chất chống oxy hóa mạnh, bao gồm:

 Vitamin C: từ lâu đây được xem như “thần dược” trong cải thiện các vấn đề lãohóa Các nghiên cứu đã tìm thấy mối tương quan giữa tăng lượng vitamin C vàgiảm nguy cơ ung thư

 Betalains: có thể chống lại hiện tượng oxy hóa và có khả năng ức chế tế bào ungthư Betalein là một nhóm các sắc tố màu đỏ thường được tìm thấy trong các loạitrái cây Chính nó tạo ra màu đỏ của ruột thanh long, quét sạch các gốcperoxynitrate có khả năng làm hư hỏng DNA

 Carotenoids: Beta-carotene và lycopene là các sắc tố thực vật mang lại cho thanhlong màu sắc rực rỡ Chế độ ăn giàu carotenoids có liên quan đến việc giảm nguy

cơ ung thư và bệnh tim

Thân cây có tác dụng giúp gân cốt co duỗi khoẻ khoắn, làm thông suốt các kinhlạc và giải độc Thân cây thanh long gọt bỏ vỏ và gai, rửa thật sạch với nước muốiloãng, giã nát lấy nước bôi hay dùng bã để đắp chữa bỏng lửa, bỏng nước sôi, viêmtuyến mang tai, đinh nhọt, gãy xương

Theo Đông y, quả thanh long có vị ngọt, chua, tính mát, tác dụng thanh nhiệt,nhuận phế, chỉ khái, hoá đàm Đặc biệt, chất nhầy trong quả thanh long giúp làm giảmcholesterol của thức ăn và muối mật Do đó, người mập phì, người có hàm lượngcholesterol huyết áp tăng cao nên ăn thanh long Thanh long còn thích hợp với ngườibệnh đái tháo đường, cao huyết áp, táo bón kinh niên

Hoa khi nở có màu trắng đẹp như hoa quỳnh, được dùng chữa viêm phế quản,viêm hạch bạch huyết thể lao, giải độc rượu Liều dùng 15 – 30g tươi, sắc uống hoặc

10 – 12g khô sắc uống, hãm trà để uống Có thể nấu hoa thanh long với thịt heo nạc đểlàm món súp bổ dưỡng, chữa tình trạng phổi yếu hay bị ho đàm

Thanh long là nguồn vitamin C cần thiết cho cơ thể giúp chữa một số chứngbệnh do thiếu vitamin C [ CITATION ThanhLongchogaoNgu14 \l 1033 ].

5.3.2.2 Giá trị kinh tế - xã hội

Thanh long là sản phẩm trái có giá trị xuất khẩu cao, thị trường tiêu thụ chính làTrung Quốc, Hồng Kông, Singapore, EU Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, nhu cầutiêu thụ thanh long của Trung Quốc khoảng 150.000 tấn/năm và châu Âu khoảng 230tấn, chủ yếu từ Việt Nam, Israel và Thái Lan

Việt Nam hiện là nước xuất khẩu thanh long lớn trên thế giới, chiếm thị phầncao tại châu Á, châu Âu và một số thời điểm tại Hoa Kì Thái Lan và Israel là hai nướcxuất khẩu lớn thứ hai và thứ ba tại thị trường châu Âu Tại thị trường Mỹ, Mexico vàcác nước Trung – Nam Mỹ là các đối thủ cạnh tranh lớn nhất đối với các nhà xuấtkhẩu thanh long từ châu Á do lợi thế địa lý Thanh long Việt Nam đã có thương hiệulâu với người Mỹ gốc Á Thanh long Thái Lan, Malaysia… đang cố gắng tìm kiếm thịphần tại thị trường này Tại châu Á, Việt Nam là nhà xuất khẩu hàng đầu vào thịtrường Trung Quốc, tuy nhiên xuất khẩu sang các thị trường như ASEAN, Hồng Kôngvấp phải cạnh tranh ngày càng tăng từ các nước như Đài Loan, Thái Lan và Malaysia

Thị trường xuất khẩu thanh long của nước ta trong những năm gần đây có nhiềuthuận lợi, cây thanh long đã thực sự trở thành cây xuất khẩu mũi nhọn, đóng vai tròquan trọng trong cơ cấu nền kinh tế và là cây làm giàu của một số gia đình ở các tỉnhBình Thuận (Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Phan Thiết, Bắc Bình, Hành Tân),Tiền Giang (Chợ Gạo) và Long An (Châu Thành) [ CITATIONThanhLongchogaoNgu14 \l 1033 ]

Ở vùng nông thôn, ngoài những lợi ích về dinh dưỡng, giá trị về kinh tế, câythanh long còn tạo ra nhiều việc làm cho người nông dân Từ khâu gieo trồng, chămsóc, đến khâu thu hoạch, kể cả chế biến, điều cần nhiều lực lượng lao động vì đến hiệntại, kĩ thuật công nghệ dành cho thanh long vẫn chưa phát triển mạnh, vì thế lao độngchân tay phục vụ cho trồng cây thanh long rất quan trọng

5.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cây thanh long

5.3.3.1 Các nhân tố tự nhiên

a Đất

Cây thanh long cũng là một loại cây trồng đặc biệt, khác hẳn với chồi cành, rễthanh long không mọng nước nên nó không phải là nơi tích trữ nước giúp cây chịuhạn Trên cây thanh long có 2 loại rễ đó là rễ địa sinh và rễ khí sinh Rễ địa sinh pháttriển từ phần lỗi ở gốc hom Sau khi đặt hom từ 10 – 20 ngày thì các rễ tơ màu trắngbắt đầu xuất hiện Rễ địa sinh có số lượng rễ và kích thước rễ tăng dần theo tuổi cây

Rễ địa sinh có nhiệm vụ bám vào đất và hút các chất dinh dưỡng nuôi cây Khi đất khôcác rễ sợi hay gọi là rễ cám sẽ chết đi, các rễ cái lớn hơn sẽ hóa bần làm giảm sự dẫnnước khoảng 10 lần để ngăn chặn sự mất nước vào đất thông qua rễ Khi đất ẩm các rễnày dễ dàng mọc trở lại Chính vì vậy, đất có vai trò quan trọng ảnh hưởng trực tiếpđến cây trồng nói chung và cây thanh long nói riêng

Đất xám bạc màu, đất cát pha hoặc đất núi, đất dốc dễ xói mòn, rửa trôi cần phảibón nhiều phân hữu cơ để cải tạo đất trồng phụ hợp với đặc điểm cây thanh long Ởnhững nơi đất bị nhiễm phèn, mặn cần phải lên liếp, tránh ngập nước ảnh hưởng đến

sự sinh trưởng của cây thanh long Đất phù sa rất thích hợp cho trồng cây thanh long

Đất bị nén chặt với dung trọng cao, cấu trúc kém thường là đất có độ thoáng khíkém Độ rỗng của đất được chiếm giữ bởi không khí và nước nên nước và không khítrong đất có tỉ lệ nghịch Đất thoát nước tốt, thường hàm lượng oxi hòa tan không làyếu tố giới hạn sinh trưởng của cây Cây trồng khác nhau, mức độ nhạy cảm với hàmlượng oxi trong đất khác nhau

Độ pH đất ảnh hưởng đến khả năng hữu dụng của một số chất dinh dưỡng nhưkhả năng hữu dụng của P thấp trên đất chua, Al hòa tan mạnh trên đất chua có thể gâyđộc cho cây Một số vi sinh vật gây bệnh của chịu ảnh hưởng bởi pH

Bên cạnh các yếu tố tự nhiên của đất, vị trí địa lí nơi trồng cây thanh long cũngcần được quan tâm chú trọng Cần lập vườn thanh long gần với nơi có đường giaothông thuận lợi, càng nằm gần trục giao thông càng thuận lợi cho việc vận chuyểntrong quá trình canh tác [ CITATION BộN11 \l 1033 ]

Song song đó, diện tích trồng thanh long cũng phải được nghiên cứu, nhiều hộnông dân thành lập hợp tác xã hoặc trang trại để trồng thanh long Thanh long là cây

ưa sáng, cần nhiều ánh nắng, cần trồng ở mật độ thưa, từ 900 – 1.100 trụ/ha (cây cáchcây 3,0 – 3,5 m; hàng cách hàng 3,0 – 3,5 m) đảm bảo cho việc đi lại, chăm sóc thuậntiện [ CITATION BộN11 \l 1033 ]

b Nước

Trong một giới hạn nào đó thì sự sinh trưởng của cây trồng tỉ lệ thuận với hàmlượng nước hiện diện Nước cần thiết cho sản xuất carbohydrate, để duy trì tính hútnước của nguyên sinh chất, và nước là một phương tiện vận chuyển carbohydrate vàcác chất dinh dưỡng Sự thiếu nước bên trong có thể làm giảm cả sự phân chia và pháttriển của tế bào, và vì vậy làm giảm sự sinh trưởng của cây Một số giống cây trồng cókhả năng chịu hạn tương đối tốt nhưng chịu úng lại kém với đa số các loại cây có múi,bên cạnh đó thanh long cũng là loại cây chịu hạn tốt nhưng chịu úng không cao

Ẩm độ cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự hấp thu dinh dưỡng của cây Hàmlượng nước hữu dụng trong vùng rễ thấp làm giảm sự hữu dụng các chất dinh dưỡngnên làm cản trở các tiến trình có liên quan đến sự hấp thu dinh dưỡng Các tiến trình

đó là (1) sự khuếch tán, (2) dòng chảy khối lượng, và (3) sự tiếp xúc của rễ Theo quiluật thông thường, sự hấp thu dinh dưỡng tăng khi hàm lượng nước trong đất tăng Khicác tế khổng đất hoàn toàn đầy nước sẽ là 1 bất lợi vì hậu quả là rễ sẽ thiếu O2, làmhạn chế sự hô hấp và hấp thu ion của rễ

Như vậy, độ ẩm cũng ảnh hưởng mạnh đến sự phát triển của cây thanh long, cầnphải có chế độ tưới tiêu hợp lý để có độ ẩm vừa phải, chống ngập úng để cây phát triểnbình thường, sinh trưởng tốt

c Khí hậu

 Nhiệt độ:

Nhiệt độ giới hạn cho sự tồn tại của sinh vật là khoảng -35oC đến +75oC Tuynhiên, khoảng nhiệt độ thích hợp nhất cho sự sinh trưởng và phát triển của phần lớncây trồng nông nghiệp chỉ biến thiên trong khoảng nhiệt độ hẹp hơn; có thể từ 15oC

Nhiệt độ tối hảo cho sự sinh trưởng khác nhau tùy theo giống hay loài, tùy theothời gian tác động của nhiệt độ, tuổi cây, thời kỳ phát triển, và các ngưỡng sinh trưởngriêng biệt được dùng để đánh giá khả năng hoàn thành chu kỳ sống, sự hấp thu nước

và dinh dưỡng, hô hấp, khả năng thấm của màng tế bào, và sự tổng hợp protein Cácảnh hưởng này được phản ảnh bằng sự sinh trưởng của cây trồng Khả năng sinhtrưởng của cây trồng phụ thuộc rất lớn vào tốc độ hình thành lá mới, có nghĩa là diệntích quang hợp mới tăng làm ảnh hưởng rất lớn đến tổng quang hợp và sản lượng củacây trồng Vì vậy, tốc độ ra lá và sự phát triển các lá mới và thời gian phát triển củacác giai đoạn sinh trưởng khác nhau của cây đóng góp rất lớn đến sản lượng của câytrồng.[ CITATION Tru17 \l 1033 ]

Đối với cây thanh long, nhiệt độ thích hợp để trồng cây thanh long từ 14 đến

40oC, một số loài chịu được nhiệt độ từ 50oC tới 55oC Chính vì vậy, thanh long chịuảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp bởi nhiệt độ, đối với khí hậu nóng ẩm như Việt Nam,

có điều kiện thuận lợi và lý tưởng để phát triển loài cây ăn quả này

Sự gia tăng nhiệt độ và nồng độ CO2 trong khí quyển, được được diễn tả bằngthuật ngữ hiệu ứng nhà kính, có thể có ảnh hưởng đáng kể đến sự sinh trưởng và năngsuất của cây trồng Một số chương trình nghiên cứu cho thấy là năng suất có thể sẽtăng, ngược lại một số chương trình khác lại dự báo là năng suất sẽ giảm Mặc dù năngsuất của một số cây trồng có thể tăng theo sự tăng nồng độ CO2, nhưng nhiệt độ cao cóthể làm gia tăng hạn hán và làm giảm năng suất Nhiều nhà khoa học kết luận rằng

mặc dù hiệu ứng nhà kính có thể gây ra những thay đổi trong các kiểu dáng cây trồng,nhưng năng suất sẽ tiếp tục tăng bởi vì các biện pháp kỹ thuật đồng ruộng sẽ có thểđáp ứng được hầu hết các sự thay đổi của môi trường

 Chế độ quang kỳ:

Chế độ quang kỳ là một yếu tố quan trọng trong trồng trọt mà không phải aicũng biết hay để ý Khái niệm cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng hoặc cây trồng địaphương thường gắn liền với chế độ quang ký Sở dĩ nói như vậy là bởi vì ở trong cùngmột khu vực thì ngoài các yếu tố ngoại cảnh như chất đất, lượng mưa, khí hậu, còn cóyếu tố quang kỳ ảnh hưởng tới đặc điểm sinh thái ra hoa và tạo quả của cây trồng.Trên cơ sở phản ứng của cây với quang kỳ, các cây được phân loại thành các cây ngàyngắn, ngày dài hay trung gian Cây ngày ngắn là cây sẽ chỉ ra hoa khi quang kỳ ngắnbằng hay ngắn hơn thời gian ngưỡng Nếu thời gian chiếu sáng dài hơn thời gianngưỡng, cây trồng sẽ phát triển dinh dưỡng không hoàn tất chu kỳ sinh sản của chúng.Cây ngày dài là cây sẽ chỉ ra hoa nếu trong đó thời gian chiếu sáng dài hơn thời gianngưỡng Nếu cây được chiếu sáng với những thời gian ngắn hơn thời gian ngưỡng này,chúng sẽ chỉ phát triển sinh trưởng dinh dưỡng Các cây ra hoa và hoàn thành chu kỳphát triển trong điều kiện ngày ngắn và cả ngày dài là cây có quang kỳ trung tính.Thanh long là loài cây ngày dài, thời gian chiếu sáng càng dài cây sinh trưởng và pháttriển càng tốt Để cây thúc đẩy sự ra hoa và kết quả của thanh long, người ta thườngdùng phương pháp xông đèn để đẩy nhanh quá trình ra hoa của cây thanh long

5.3.3.2 Các nhân tố kinh tế – xã hội

a Nguồn lao động

Lao động là vốn tài nguyên quý giá trong sự phát triển toàn diện của nền kinh

tế Hầu hết các lĩnh vực, lao động có vai trò tiên quyết và rất quan trọng để vận hành,khai thác mang lại hiệu quả kinh tế cao Đối với nông nghiệp, lực lượng lao động làyếu tố sản xuất, vừa lại là một nhân tố quan trọng để phát triển ngành trồng trọt nóiriêng và nông nghiệp nói chung Ở nước ta, với truyền thống sản xuất nông nghiệp lâuđời, người dân có nhiều kinh nghiệm và truyền thống lâu đời với đức tính cần cù, chịukhó đã tạo điều kiện cho ngành trồng trọt phát triển mạnh mẽ

Đối với ngành trồng thanh long, một loại cây trọng mới phát triển ở tỉnh long ankhoảng vài năm trở lại đây, cần sự hỗ trợ nhiều từ lao động, hầu hết các giai đoạntrồng cây (như làm đất, đặt trụ, trồng cây, chăm sóc, thu hoạch,…) đều phải có sự gópmặt của con người để cho ra sản phẩm Chính vì vậy, lao động phục vụ cho ngànhtrồng cây thanh long ngày trở nên nhiều, có vai trò chủ lực trong phát triển cây thanhlong.

Phong tục tập quán, người dân ta từ xưa đến nay mang trong người dòng máunông nghiệp, từ lúc khai thiên lập quốc nông nghiệp đã gắn liền với người dân, vì vậyngười dân giàu kinh nghiệm trong trồng trọt, bên cạnh đó, ham học hỏi, cần cù giúpngười nông dân tiếp cận với tiến bộ khoa học kĩ thuật nhanh hơn đen lại năng suất caohơn Tuy nhiên, việc trồng trọt của người dân Việt Nam còn mang tính chất nhỏ lẻ,không tập trung, diện tích đất canh tác ít cũng đem lại nhiều khó khăn cho ngành trồngthanh long

b Thị trường tiêu thụ

Đối với ngành nông nghiệp nói riêng và các ngành sản xuất vật chất, tạo ra củacải vật chất cho xã hội nói chung, thị trường tiêu thụ có vai trò và là nhân tố ảnh hưởngrất quan trọng đến việc thúc đẩy sự phát triển bình thường Khi sản phẩm được tiêuthụ, chứng tỏ người tiêu dùng đã chấp nhận chất lượng của sản phẩm Trong sản xuấtnông nghiệp của nước ta, điệp khúc “được mùa, rớt giá” hầu như năm nào cũng lặp lạitrên các sản phẩm nông nghiệp Chính vì thế, thị trường tiêu thụ cũng là một nhân tốđáng quan tâm hàng đầu trong phát triển cây thanh long nói riêng và trồng trọt nóichung, để đảm bảo sự phát triển bền vững, dài lâu của nông nghiệp

Châu Á là thị trường tiêu thụ thanh long lớn nhất và cũng dễ tính nhất, đặc biệt

là các quốc gia có cộng đồng người Hoa do niềm tin vào sự may mắn mang lại nhờ têngọi thanh long, hình dáng và màu sắc Trung Quốc là quốc gia tiêu thụ thanh long lớnnhất ở châu Á và cũng là lớn nhất thế giới hiện nay Nhu cầu thanh long tại Indonesia,Singapore, Thailand và Philippines những năm gần đây cũng tăng nhanh Một số quốcgia châu Á không ảnh hưởng bởi văn hóa Trung Hoa như Nhật Bản, Hàn Quốc… cũngngày càng quan tâm đến sản phẩm thanh long do các đặc tính tốt cho sức khỏe mà tráithanh long mang lại

Thị trường châu Âu là thị trường nhập khẩu rau quả tươi hàng đầu thế giới, vàkhá cởi mở với các sản phẩm mới Do vậy, tuy thanh long còn là một mặt hàng tươngđối mới và chưa được quảng bá rộng rãi, giá thành lại cao, nhưng vẫn rất có triển vọng

và thu hút được ngày càng nhiều sự yêu thích của người tiêu dùng vùng châu lục này.Nếu có thể giảm bớt giá thành và quảng bá rộng rãi hơn nữa về giá trị dinh dưỡng củatrái thanh long, chắc chắn loại trái cây này sẽ đến được 11 với đông đảo cộng đồng dân

cư tại các quốc gia Châu Âu bên cạnh các quốc gia như Pháp, Ý, Nga và Hà Lan

Thanh long là mặt hàng truyền thống đối với người tiêu dùng gốc Á nói chung

và gốc Việt nói riêng ở Mỹ Do cộng đồng người Á và Việt khá cao nên nhu cầu tiêuthụ thanh long tương đối lớn Đối với các nhóm sắc tộc khác, thanh long vẫn là sảnphẩm tương đối mới và chỉ được biết đến ở phân khúc của thị trường cấp cao Tuynhiên, các nhà phân tích cho biết đây là thị trường sẽ phát triển nhanh và mạnh trongthời gian tới, bằng chứng là các chủ trang trại ở Florida và California đã bắt đầu tiếnhành trồng thanh long để đáp ứng nhu cầu thị trường

c Chính sách phát triển

Đây là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến thực trạng phát triển của cây thanh long.Với các chính sách thúc đẩy phát triển, các chiến lược đề ra phù hợp sẽ nâng cao diệntích, năng suất, sản lượng cây trồng, mở rộng được thị trường tiêu thụ sản phẩm, xuấtkhẩu thu lợi nhuận Ngược lại, các chính sách không phù hợp sẽ làm cản trở sự pháttriển của toàn ngành

Những năm gần đây, các chính sách mới được Đảng – Nhà nước ta đầu tư, hỗtrợ hiệu quả vào lĩnh vực trồng trọt ngoài cây lương thực Hầu hết các loại cây ăn quảtrong đó có thanh lọng được khuyến khích gieo trồng, chính vị vậy diện tích, sảnlượng, năng suất gieo trồng ngày một tăng nhanh

d Cơ sở hạ tầng – kỹ thuật

Cơ sở vật chất – hạ tầng – kỹ thuật trồng trọt đang được chú trọng quan tâm cảithiện về mọi mặt Hệ thống đường giao thông, cầu cống được mở rộng nhiều tuyếnđường mở sâu vào tận vườn thanh long để mở đường tiêu thụ sản phẩm, thúc đẩy trồngcây thanh long phát triển Bên cạnh đó, việc thay đổi từ trụ thanh long bằng gỗ sang sử