Phân tích các quy định pháp luật về phương thức giải quyết tranh chấp thương mại bằng hoà giải thương mại. Rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ việc tham khảo quy định pháp luật của một quốc gia trên thế giới về nội dung này

Untitled 1 BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP HỌC KÌ MÔN HỌC LUẬT THƯƠNG MẠI 2 Đề số 21 Phân tích các quy định pháp luật về phương thức giải quyết tranh chấp thương mại bằng hoà giải thương mại Rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ việc tham khảo quy định pháp luật của một quốc gia trên thế giới về nội dung này HỌ TÊN ĐINH VĂN QUANG MSSV 440810 LỚP N04 TL3 Hà Nội 2021 2 M CỤ L CỤ A MỞ ĐẦU 3 B NỘI DUNG 3 I KHÁI QUÁT VỀ TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI 3 1 Khái niệm tranh chấp thương mại 3 2.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KÌ

MÔN HỌC:LUẬT THƯƠNG MẠI 2

Đề số 21 : Phân tích các quy định pháp luật về phương thức giải quyết tranh chấp thương mại bằng hoà giải thương mại Rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ việc tham khảo quy định pháp luật của một quốc gia trên thế

giới về nội dung này.

HỌ TÊN : ĐINH VĂN QUANG MSSV : 440810

LỚP : N04.TL3

Hà Nội - 2021

M Ụ L C C Ụ

A MỞ ĐẦU 3

B NỘI DUNG 3

I KHÁI QUÁT VỀ TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI 3

1 Khái niệm tranh chấp thương mại 3

2 Đặc điểm của tranh chấp thương mại 3

Thứ ba, tranh chấp thương mại chủ yếu là tranh chấp giữa các thương nhân 4

II GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG PHÁP HÒA GIẢI 4

1 Khái niệm 4

2 Đặc điểm của hình thức giải quyết tranh chấp bằng hòa giải 4

3 Nguyên tắc hòa giải 5

4 Các phương thức hòa giải 7

5 Quy trình hòa giải 8

III THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG PHÁP HÒA GIẢI 8

IV THAM KHẢO QUY ĐỊNH CỦA HOA KỲ VỀ HÒA GIẢI 11

V RÚT BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM 12

C KẾT LUẬN 15

BÀI LÀM

A MỞ ĐẦU

Nền kinh tế Việt Nam đã và đang phát triển với tốc độ rất đáng lạc

quan theo cơ chế thị trường Sau hơn 30 năm đổi mới và mở cửa đã có những chuyển biến tích cực, hợp tác và giao lưu thương mại ngày càng phát triển Nhưng trong bối cảnh đó thì các quan hệ thương mại ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp Pháp luật Việt Nam công nhận các phương thức giải quyết tranh chấp thương mại bao gồm: thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án Trong các phương thức giải quyết tranh chấp, bên cạnh thương lượng và trọng tài thì phương thức giải quyết tranh chấp bằng hòa giải rất phổ biến trên thế giới, đặc biệt được ưa chuộng tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển do những ưu điểm vượt trội của phương thức này so với phương thức tố tụng Tuy nhiên, tại Việt Nam phương thức giải quyết tranh chấp bằng hòa giải trong hoạt động thương mại còn khá mới và chưa được sử dụng rộng rãi bởi nhiều nguyên nhân về pháp lý cũng như con người Với

lý do như trên, em chọn đề tài số 21 : “Phân tích nội dung này.”

B NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT VỀ TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI

1 Khái niệm tranh chấp thương mại

Tranh chấp thương mại là một hiện tượng phổ biến và thường xuyên diễn ra trong hoạt động của nền kinh tế thị trường Do tính chất thường xuyên cũng như hậu quả của nó gấy ra cho các chủ thủ tham gia tranh chấp nói riêng và cho cả nền kinh tế nói chung, pháp luật Việt Nam đã sớm có những quan tâm nhất định đến hoạt động này cũng như các phương thức giải quyết nó thể hiện thông qua các quy định cụ thể trong nhiều văn bản pháp luật

2 Đặc điểm của tranh chấp thương mại

Thứ nhất, tranh chấp thương mại là những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong mối quan hệ cụ thể

Thứ hai, những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên phải phát sinh từ hoạt động thương mại

Thứ ba, tranh chấp thương mại chủ yếu là tranh chấp giữa các thương nhân

II GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG

PHÁP HÒA GIẢI

1 Khái niệm

Hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp với sự tham gia của bên thứ

ba làm trung gian hòa giải để hỗ trợ, thuyết phục các bên tranh chấp tìm kiếm các giải pháp nhằm loại trừ tranh chấp đã phát sinh

2 Đặc điểm của hình thức giải quyết tranh chấp bằng hòa giải

Thứ nhất, việc giải quyết tranh chấp thương mại bằng hòa giải có sự hiện diện của bên thứ ba đóng vai trò là hòa giải viên để trợ giúp các bên tìm kiếm giải pháp tối ưu nhằm loại trừ tranh chấp, xung đột Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa hòa giải và thương lượng vì thương lượng là việc tự giải quyết tranh chấp giữa các bên mà không có sự xuất hiện của người thứ ba Đồng thời đó cũng là điểm khác biệt với phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và tòa án, hòa giải viên không có quyền phán xét cũng như không đưa ra bất cứ quyết định hay giải pháp nào ràng buộc các bên tranh chấp như trọng tài viên và thẩm phán Hòa giải viên

có vai trò là khuyến khích và trợ giúp các bên đạt được sự thống nhất ý chí và đưa

ra quyết định cuối cùng

Thứ hai, giống như thương lượng, hòa giải là giải pháp tự nguyện, tùy thuộc vào sự tự nguyện và thiện ý của các bên tham gia tranh chấp Tuy nhiên, quá trình hòa giải các bên tranh chấp cũng vẫn chịu sự chi phối nhất định mang tính thể thức như điều lệ của Trung tâm hòa giải, các quy định cơ bản của pháp luật về thủ tục hòa giải Hòa giải là một cơ chế linh hoạt, mềm dẻo cho các bên tranh chấp bởi khi

sử dụng hòa giải để giải quyết tranh chấp, mối quan hệ giữa các bên thường thân thiện hơn, giữ được quan hệ hợp tác, làm ăn trong tương lai Bởi lẽ, khi sử dụng phương thức hòa giải thì không có kẻ thắng, người thua mà là đi tìm giải pháp tối

ưu để cả hai cùng thắng Trong khi đó, giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài và tòa án phải thực hiện theo thủ tục tố tụng do pháp luật quy định, sau khi giải quyết tranh chấp kết quả sẽ có kẻ thắng người thua nên mối quan hệ giữa các bên có thể trở nên căng thẳng trong tương lai Chính vì vậy trong thực tiễn hoạt động thương mại của các nước phát triển, các doanh nhân có xu hướng lựa chọn cách thức giải quyết tranh chấp bằng hòa giải thương mại

Thứ ba, văn bản về kết quả hòa giải thành được xem xét công nhận theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự Tức là khi văn bản hòa giải thành được công nhân bởi Tòa án thì nó có giá trị như một bản án, vì vậy nó có hiệu lực buộc phải thực hiện Từ những đặc điểm trên có thể rút ra được bản chất của hòa giải thương mại như sau: Hòa giải là quá trình các bên đàm phán với nhau về việc giải quyết tranh chấp với sự trợ giúp của một bên thứ ba độc lập (hòa giải viên) Hòa giải khác với thương lượng ở sự có mặt của bên thứ ba và cũng khác phương thức trọng tài ở chỗ, hòa giải viên không có quyền xét xử và ra phán quyết như trọng tài viên Vai trò của hòa giải viên trong quá trình hòa giải chỉ dừng lại ở việc khuyến khích

và trợ giúp các bên tìm ra một giải pháp mang tính thực tế mà tất cả các bên liên quan đều có thể chấp nhận sau khi xem xét, nghiên cứu những lợi ích và nhu cầu của họ

3 Nguyên tắc hòa giải

Thứ nhất, hòa giải mang tính chất tự nguyện, thể hiện ở chỗ các bên tự nguyện đưa tranh chấp ra hòa giải, không bên nào ép buộc bên nào tham gia vào

Sự tự nguyện được thể hiện bằng việc các bên có thể quyết định quy trình hòa giải, quyền tự do thỏa thuận về phương pháp, lựa chọn hòa giải viên, tự do ý chí về các giải pháp giải quyết tranh chấp, thỏa thuận lựa chọn phương án giải quyết thích hợp, quyền của các bên chấm dứt hòa giải khi không đạt được mục tiêu Hòa giải viên sẽ cung cấp những nhận định, đánh giá về nội dung vụ tranh chấp cũng như ý kiến tư vấn về cách thức giải quyết vụ tranh chấp, nhưng những nhận định và ý kiến của hòa giải viên chỉ có tính chất tham khảo và không có tính chất ràng buộc đối với các bên Việc các bên có đi đến thỏa thuận hòa giải hay không và nội dung của thỏa thuận đó sẽ do các bên tự quyết định

Thứ hai, nguyên tắc bảo vệ uy tín, các yếu tố bí mật, bí mật kinh doanh của các bên tranh chấp trong hòa giải tranh chấp kinh doanh thương mại

Hòa giải là một quá trình giải quyết tranh chấp có tính tự nguyện, riêng tư

mà ở đó các bên có thể trao đổi trực tiếp, thẳng thắn với nhau về các tài liệu, chứng

cứ liên quan đến tranh chấp trong đó có cả những vấn đề về bí mật kinh doanh Trong quá trình hòa giải các bên cùng nhau thảo luận về các phương án khác nhau

do hòa giải viên đưa ra, chủ động đưa ra những yêu cầu hoặc nhượng bộ để đạt tới một giải pháp dung hòa lợi ích của hai bên Điều đó giữ gìn được uy tín của mỗi bên vừa duy trì mối quan hệ thương mại lâu dài, do đó việc bảo toàn bí mật, tài liệu, chứng cứ, ý kiến của các bên và của hòa giải viên trong quá trình hòa giải là điều vô cùng quan trọng Bởi nếu hòa giải không được thì tài liệu, bí mật của các bên sẽ có nguy cơ lộ ra, do vậy các bên cần có tinh thần hợp tác thân thiện để các bên an tâm tiến hành hòa giải

Thứ ba, đảm bảo tính khách quan, phù hợp quy định của pháp luật và các tập quán thương mại quốc tế, không trái thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội, không xâm phạm đến quyền lợi ích của bên thứ ba

Tính khách quan thể hiện ở chỗ bên thứ ba làm trung gian hòa giải phải đảm bảo sự tin cậy của các bên với những tư vấn, đề xuất phương án giải quyết của hòa giải viên Hòa giải viên không được thể hiện thái độ thiên vị đối với bất cứ bên tranh chấp nào trong việc điều khiển quá trình hòa giải cũng như trong việc đưa ra các nhận định hay ý kiến tư vấn Trong trường hợp một trong các bên thấy hòa giải viên thiên vị vi phạm nguyên tắc khách quan, bên đó có quyền yêu cầu thay đổi hòa giải viên hoặc yêu cầu chấm dứt và rút lui khỏi quá trình hòa giải Hơn nữa trong quá trình hòa giải phải đảm bảo thỏa thuận hòa giải không trái với thuần phong mỹ tục, đạo đức xã hội Đặc biệt thỏa thuận hòa giải còn không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba Ví dụ: Các quan hệ tranh chấp kinh doanh thương mại giữa các bên có liên quan trực tiếp đến người tiêu dùng, thì thỏa thuận hòa giải giữa các bên phải không xâm phạm đến quyền lợi chính đáng mà người tiêu dùng được hưởng

4 Các phương thức hòa giải

Theo thông lệ chung thì hòa giải được tiến hành cả ngoài tố tụng và trong tố tụng của tòa án hoặc trọng tài:

Hòa giải trong thủ tục tố tụng: là việc hòa giải được tiến hành tại Tòa án, trọng tài khi các cơ quan này tiến hành giải quyết tranh chấp theo đơn kiện của một bên Trường hợp hòa giải thành, thẩm phán hoặc trọng tài viên sẽ ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các bên, quyết định này có hiệu lực và được thi hành như một bản án của tòa án hay phán quyết của trọng tài Theo pháp luật Việt Nam, hoạt động hòa giải trong tố tụng tại Tòa án được ghi nhận và quy định trong

BLTTDS 2015, từ các Điều 205 đến Điều 213 Hoạt động hòa giải trong tố tụng tại trọng tài được quy định cụ thể tại Điều 58 Luật Trọng tài thương mại năm 2010

Hòa giải vụ việc là phương thức hòa giải mà trong đó việc tổ chức và giám sát do các bên tự quy định không có sự trợ giúp của bất kỳ tổ chức hoặc người hòa giải thứ ba nào Các bên có thể tự thỏa thuận để xây dựng trình tự thủ tục hòa giải hoặc thống nhất thỏa thuận lựa chọn Quy tắc hòa giải của bất kỳ trung tâm hòa giải nào

Hòa giải quy chế do một tổ chức, hoặc trung tâm hòa giải chuyên nghiệp, giám sát tố tụng trọng tài tiến hành, phải tuân theo quy tắc hòa giải riêng của tổ chức hòa giải đó

5 Quy trình hòa giải

Về cơ bản quy trình hòa giải được tiến hành theo trình tự như sau:

Bước 1: Lựa chọn người hòa giải

Bước 2: Hòa giải viên tìm hiểu mâu thuẫn

Bước 3: Giải quyết mâu thuẫn

III THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP

THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG PHÁP HÒA GIẢI

Thứ nhất, về vấn đề đánh giá chất lượng hoà giải viên Các quy định của Việt Nam về hòa giải viên chưa chú trọng vào việc quản lý chất lượng hòa giải viên, chưa có các quy định cụ thể để đánh giá khả năng và kinh nghiệm của họ Pháp luật Việt Nam hiện nay áp dụng cả hai loại tiêu chuẩn định lượng và định tính cho việc hành nghề của hòa giải viên thương mại Bên cạnh đó, các nhà làm luật còn quy định một số trường hợp bị cấm trở thành hòa giải viên và cho phép các trung tâm hòa giải thương mại có thể quy định tiêu chuẩn hòa giải viên, nhưng phải cao hơn các tiêu chuẩn nêu trên Theo đánh giá của nhóm tác giả, việc áp dụng cả

hai tiêu chí định lượng và định tính như vậy đối với hòa giải viên hành nghề tại Việt Nam là khá cứng nhắc, chưa hướng đến việc bảo đảm chất lượng thực tế khi hành nghề của hòa giải viên, bởi các tiêu chí đánh giá chất lượng còn khá trừu tượng và khó để xác minh trong thời gian ngắn, trong khi đó, hiện nay Việt Nam lại chưa có mô hình đào tạo hoà giải viên chuyên nghiệp nào nên việc chứng minh năng lực khó được thực hiện Bên cạnh đó, quy định về thủ tục pháp lý để một cá nhân trở thành hoà giải viên vẫn mang nặng tính nguyên tắc và không thực sự cần thiết Theo đó, để trở thành hòa giải viên hợp pháp, những người có đủ tiêu chuẩn

để trở thành hòa giải viên theo quy định pháp luật phải có tên trong danh sách của một tổ chức hòa giải cụ thể hoặc có tên trong danh sách hòa giải viên thương mại

vụ việc được đăng ký và công bố trên Cổng thông tin của Sở Tư pháp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi người đó thường trú, hoặc tạm trú nếu là người nước ngoài Để làm được điều này, hòa giải viên cần thực hiện thủ tục đăng ký hòa giải viên thương mại vụ việc theo quy định của pháp luật Theo quy định này, việc đánh giá chất lượng hoà giải viên để chấp thuận hay từ chối đăng ký hoà giải viên hiện nay được thực hiện bởi Sở Tư pháp Tuy nhiên đây chỉ là một cơ quan hành chính mà không phải cơ quan chuyên môn trong lĩnh vực hoà giải nên sẽ khó có thể hoặc nếu có sẽ tốn khá nhiều thời gian để đưa ra những đánh giá chính xác nhất đối với các hoà giải viên Vì vậy, nhóm tác giả cho rằng quy định này không những không đánh giá, quản lý được chất lượng hoà giải viên, mà còn gây mất thời gian của các bên cũng như gây lãng phí ngân sách nhà nước

Thứ hai, các quy định về nghĩa vụ của tổ chức hoà giải thương mại và hoà giải viên còn tồn tại một số hạn chế Nghị định số 22/2017/NĐ-CP chưa tập trung đến việc quy định nghĩa vụ của tổ chức hoà giải đối với các bên tranh chấp, khi mới chỉ đề cập đến nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ hay cung cấp thông tin Đi cùng với đó

là các vấn đề như quy tắc ứng xử của hoà giải viên, hướng dẫn về việc ban hành

quy tắc hòa giải cũng chưa được quy định khiến cho quyền và lợi ích của bên tranh chấp dễ bị xâm phạm

Thứ ba, hiện Nghị định số 22/2017/NĐ-CP đã đề cập đến chế định bảo mật trong hoà giải thương mại tại Điều 4.2, 9.1.c, 10.1, nhưng các quy định này còn chung chung, chưa thực sự tối u hoá và điều chỉnh một cách chi tiết các yếu tố ƣ trong vấn đề bảo mật trong khi đây là một trong những nguyên tắc làm nên ưu điểm của phương thức hoà giải thương mại Hơn nữa trong bối cảnh Covid, các quy định này cũng đã bộc lộ nhiều thiếu sót khi không có các quy định để kiểm soát được sự bảo mật trong quá trình giải quyết tranh chấp đối với những phiên hoà giải trực tuyến Vấn đề này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà trên thế giới đã có rất nhiều vụ tấn công mạng, cụ thể là trên phần mềm trực tuyến Zoom liên tiếp gặp phải các hacker đột nhập vào các cuộc họp gây gián đoạn thậm chí có thể lấy cắp thông tin Hạn chế này của pháp luật Việt Nam cũng đã phần nào lý giải được tâm

lý thận trọng của các bên, nhất là doanh nghiệp, trong việc lựa chọn hoà giải

thương mại để giải quyết tranh chấp

Thứ tư, hiện toàn bộ thời gian tiến hành hoà giải không được loại trừ khỏi thời hiệu khởi kiện, trừ trường hợp các bên tranh chấp có kết quả hòa giải thành Theo đó, trong quy định về thời gian không tính vào thời hiệu khởi kiện tại Điều

156 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, không có trường hợp thời gian hoà giải Hay, thời hiệu khởi kiện sẽ không được cộng thêm thời gian tiến hành quá trình hoà giải, trong trường hợp các bên hoà giải không thành mà thời hiệu khởi kiện đã hết, đơn yêu cầu giải quyết vụ việc của các bên sẽ có nguy cơ bị từ chối tại Toà án Luật hiện nay chỉ quy định trường hợp nếu các bên hoà giải thành thì thời hiệu khởi kiện mới được bắt đầu lại

Thứ năm, quy định về thủ tục công nhận thỏa thuận hoà giải thành vẫn chưa được làm rõ Theo BLTTDS, Tòa án Việt Nam chỉ công nhận thỏa thuận giải quyết tranh chấp do hòa giải viên, tổ chức hòa giải được đăng ký hoạt động theo quy