MỞ ĐẦU1.1 Lý do chọn đề tài Thực hiện theo yêu cầu của Nghị quyết hội nghị BCH TW Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ 2 khoá VIII: “Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học ở tất cả cá
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Thực hiện theo yêu cầu của Nghị quyết hội nghị BCH TW Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ 2 khoá VIII: “Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học nhằm phục vụ cho công cuộc CNH, HĐH Đất nước” và nghị quyết của kỳ họp thứ VIII, Quốc hội khoá X về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm, thông qua đó giúp người học tự lực khám phá những điều mình chưa rõ, tiếp cận với tri thức bằng tâm thế hứng khởi, tự tin, làm chủ
Mặt khác trong xu thế hiện nay Đất nước ta đang mở cửa giao lưu với các dân tộc và các nền văn hoá khác nhau trên thế giới, đất nước ta đang phấn đấu quyết tâm vươn lên thoát khỏi tình trạng nghèo nàn và lạc hậu Muốn đạt được điều đó, thì trước hết phải quan tâm đến thế hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước
Điều đó có nghĩa là thế hệ trẻ phải có tri thức, năng động sáng tạo có kỷ năng sống và học tập tốt Muốn được như thế, việc đầu tiên và trước hết là các
em phải chăm học, học thật giỏi, luôn có ý thức rèn luyện tu dưỡng đạo đức và phẩm chất của bản thân các em
Trước tình hình đó trường THCS Quảng Đại năm học 2021 – 2022 với mục tiêu chung đặt ra là: Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục một cách toàn diện, bền vững, tăng tỉ lệ học sinh khá giỏi, giảm tỉ lệ học sinh lưu ban và nâng cao chất lượng dạy và học, BGH nhà trường cùng toàn thể cán bộ giáo viên phối kết hợp với các đoàn thể đã và đang thực hiện nghiêm túc và có những kết quả tương đối khả quan
Đối với môn Địa lý, cũng là một trong các môn học trong nhà trường, góp phần thúc đầy hoàn thiện nguồn lực con người Dạy học địa lý, người giáo viên không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức về các khái niệm địa lý, về tự nhiên, kinh tế xã hội của Việt Nam nói riêng mà còn trên toàn thế giới, cung cấp cho các em kiến thức phong phú về tự nhiên về kinh tế xã hội, về cuộc sống, về con người, mà thông qua các bài giảng, việc tổ chức các hoạt động khởi động, người giáo viên còn giúp cho học sinh rèn luyện các kỹ năng trong giao tiếp chủ động, hứng thú tiếp thu kiến thức trong các buổi học một cách tốt nhất
Song không phải học sinh nào cũng có hứng thú học môn địa lý Hiện nay tình trạng học sinh ngại học địa, đã trở nên khá phổ biến Vì các em cho rằng học môn địa lý khó, là một trong những môn không thi vượt cấp nên trong giờ
Trang 2học, các em luôn có nhiều biểu hiện tiêu cực như ít phát biểu, ít hăng say xây dựng bài trên lớp
Vì vậy bản thân người giáo viên phải tìm tòi phương pháp thích hợp nhằm tạo hứng thú yêu thích môn học cho học sinh
Vậy làm thế nào để học sinh có hứng thú trong các giờ học Địa lý
Làm thế nào để phát huy được sự chủ động sáng tạo của học sinh trong dạy học Địa Lý
Thực hiện vấn đề này không đơn giản, nó đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư thời gian và công sức tìm tòi, sáng tạo trong mỗi giờ lên lớp Xuất phát từ
thực tế trên tôi lựa chọn đề tài “Tổ chức trò chơi trong hoạt động khởi động
tạo hứng thú cho học sinh nhằm phát huy tính tích cực trong tiết học địa lí lớp 6 trường THCS Quảng Đại”
1.2 Mục đích của đề tài
Để đạt chất lượng trong các tiết học của môn địa lý Thì sáng kiến kinh nghiệm của tôi với mục đích tạo hứng thú cho học sinh nhằm phát huy tính tích cực trong tiết học địa lý lớp 6 từ đó giúp cho các em hăng say hơn trong việc học tập môn địa lý
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Vì thời gian và khả năng có hạn, tôi chỉ tập trung nghiên cứu về tổ chức các hoạt động khởi động thông qua các hoạt động khởi động này tạo hứng thú cho học sinh nhằm phát huy tính tích cực trong tiết học địa lý lớp 6 trường THCS Quảng Đại.từ đó làm cơ sở cho việc giảng dạy môn địa lý đạt kết quả tốt hơn
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trong đề tài này tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như: phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin phản hồi từ kênh thông tin học sinh học trên lớp Ngoài ra tôi còn sử dụng một số phương pháp khác, như phương pháp thống kê, xử lý số liệu vv
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:
Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh của Thành phố Sầm Sơn nói chung, của Trường THCS Quảng Đại nói riêng, cụ thể: Các giáo viên trong trường học hỏi nhau kinh nghiệm, tích lũy sự tìm tòi, sáng tạo trong quá trình giảng dạy, bổ sung kinh nghiệm tổ chức các hoạt động ngoại khóa có tính chất quy mô nhỏ trong giờ học hay các hoạt động lớn trong toàn trường cho học sinh giúp cho các em thấy yêu môn học hơn
Trang 3Giúp học sinh phá bỏ được mặc cảm với môn Địa lý khô khan, mạnh dạn trong giao tiếp, ứng xử, tạo không khí sôi nổi trong mỗi giờ học
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận.
Môn điạ lý là một trong những môn học quan trọng góp phần thúc đẩy nguồn nhân lực mới (không chỉ ở mặt kiến thức mà còn ở mặt nhân cách và lối sống) nhằm thực hiện và phục vụ cho sự nghiệp đổi mới đất nước trong thiên niên kỷ mới
Với đặc thù riêng của môn học có tính không gian, trừu tượng, nên việc giảng dạy bộ môn này phải có sự liên hệ thực tế và đối chiếu với thực tiễn để rút
ra những bài học sâu sắc trong cuộc sống hằng ngày Do đó giảng dạy địa lý có thể nói là một công việc khó, cùng với nội dung bài giảng thì các loại bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh đã trở thành một kênh hình không thể thiếu trong môn địa lý Cho nên người giáo viên không có khả năng tổ chức, dẩn dắt, hướng học sinh vào các tiết học và sự linh hoạt, vận dụng các phương pháp lên lớp hợp lý thì chắc chắn tiết học sẽ trở nên tẻ nhạt và hiệu quả giáo dục sẽ không cao
Chính vì thế, trong giảng dạy trên lớp việc tổ chức hoạt động khởi động tạo hứng thú cho học sinh trong mỗi tiết học thật sự là vấn đề quan trọng
2.2 Thực trạng.
Việc dạy học học sinh ở trường THCS mặc dù đã được quan tâm và đầu
tư, các tổ chuyên môn ở nhiều nhà trường đã triển khai thảo luận phương pháp dạy học cách tổ chức thiết kế giáo án, dự giờ tiết dạy nhưng vẫn chưa khắc phục được tâm lý ngại học của học sinh Thậm chí nhiều giáo viên không thích dạy môn địa lý vì nó khô khan trừu tượng, bài giảng chưa thu hút được học sinh, chưa chú ý đến từng đối tượng cụ thể, chưa có phương pháp tối ưu kích thích tính tích cực chủ động của học sinh
Về phía học sinh các em có tâm lý ngại học môn địa lý mà chỉ chú tâm đến các môn học như toán, văn …nên các em thường học đối phó trước khi lên lớp Lười suy nghĩ, học vẹt, do vậy mà không có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiển Đặc biệt là các em lại luôn thích chơi hơn là học, thiếu tự tin, thiếu sự tư duy trước những câu hỏi, những vấn đề mà giáo viên đặt ra Bên cạnh đó, tâm lý của một bộ phận học sinh và phụ huynh bị ảnh hưởng bởi xu thế phát triển của nền kinh tế hiện đại, chỉ hướng con mình học các môn như ngoại ngữ, tin học,văn học toán, lý, hóa, sinh để có lợi cho việc thi cử sau này mà ít hoặc không chú trọng đến môn địa
Trang 4Tại trường THCS Quảng Đại chúng tôi Trong những năm học trước, để cho các em chú tâm vào học đều các môn luôn được BGH và đội ngũ giáo viên quan tâm, nhưng vẫn không khắc phục được tình trạng này Khi giáo viên nhắc nhở học bài cũ, chuẩn bị bài mới ở nhà thì các em lại đưa ra những lý do như là bận học các môn văn toán, tiếng anh, đau đầu hay bất kỳ một lý do nào khác mà các em tự nghĩ ra Chính vì vậy các em càng không có tư thế học môn địa lý
Qua khảo sát đầu năm ở lớp 6A chúng tôi đã thu được kết quả như sau:
Tống
số HS
Mức độ hứng thú của học sinh Rất hứng thú Hứng thú Bình thường Không hứng thú
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Đứng trước thực trạng ấy, Năm học 2021 – 2022, tôi đã áp dụng kinh nghiệm của mình vào trong quá trình dạy học và đã đạt những kết quả tương đối tốt, góp phần nâng cao chất lượng và ý thức của học sinh
2.3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH.
- Giáo viên chiếu hình ảnh chứa tình huống
Biện pháp 1: Khởi động bằng cách sử dụng đóng vai, trò chơi, hình
Trang 5ảnh, ….
Bước 1: Hoạt động khởi động bằng tình huống đóng vai:
Ví dụ 1: Địa lí 6 - Bài 4: Kí hiệu và bảng chú giải bản đồ Tìm đường đi
trên bản đồ
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ
- Tình huống:
+ Trong một chuyến đi chơi xa, ba người bạn An, Mai, Hải vừa đi vừa trò chuyện, đột nhiên An dừng lại lấy chiếc điện thoại thông minh trong túi ra
+ Bình và Mai đi một đoạn không thấy An đi theo vội quay lại tìm
+ Thấy An đang xem điện thoại, Bình liền hỏi, bạn đang làm gì thế
+ An! tớ đang xem bản đồ trong điện thoại để tìm đường về nhà
+ Mai! thật vậy sao, tớ cứ nghĩ chỉ tìm đường đi trên bản đồ? Rồi Mai lấy
từ trong túi ra 1 tờ giấy, Mai nói tớ có mang theo bản đồ đây
+ Bình, thời buổi bây giờ hiện đại thật, không biết còn cách nào nữa không
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
GV: Giao cho học sinh dựa vào kịch bản, tập đóng vai ở nhà
? Các bạn trong tình huống trên đang trao đổi vấn đề gì? Có những cách nào để giải quyết vấn đề đó?
HS: Lắng nghe và tiếp cận nhiệm vụ
Bước 3 Báo cáo, thảo luận
- GV: Hướng dẫn học sinh trình bày (nếu các em còn gặp khó khăn).
- HS: + Trả lời câu hỏi của giáo viên.
+ Học sinh còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần)
Bước 4 Nhận xét và định hướng vào bài mới.
Bản đồ có vai trò rất quan trọng trong học tập và đời sống Vậy trên bản đồ có các kí hiệu gì? Làm thế nào để tìm đường đi trên bản đồ Nội dung bài học hôm nay sẽ giúp các em có được các kĩ năng đọc và sử dụng bản đồ.
Ngoài ra có thể thực hiện được ở bài 16: Nhiệt độ không khí Mây và mưa, cho học sinh đóng vai mic dẫn chương trình;
Ví dụ 2: Địa lí 6 - Bài 7: Chuyển động tự quay quanh trục của Trái đất và
hệ quả
Tổ chức trò chơi: “Vòng quay may mắn”.
Trang 6Luật chơi, học sinh được lựa chọn các câu hỏi 1,2,3,4 khi câu hỏi xuất hiện người chọn câu hỏi có 30 giây suy nghĩ sau đó trả lời, không trả lời được hoặc trả lời sai sẽ mất quyền và chuyển cho người khác Trả lời đúng được quyền quay, quay vào ô nào thì nhận quà trị giá tương ứng, nếu vào giữa 2 ô thì không được quà Mỗi người chỉ được phép quay 1 lần
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
1.Trái Đất là hành tinh thứ mấy trong hệ Mặt trời?
A Thứ 3 B Thứ 4
2 Trái Đất có dạng hình gì?
A Hình tròn B Hình cầu
3 Ai là người đầu tiên đi vòng quanh thế giới?
A Ma-gien-lăng B Cô-lôm-bô
4 Trong bài hát “Trái đất này là của chúng mình” thì Trái đất đứng yên hay Trái đất quay?
A Trái đất đứng yên B Trái đất quay
Trang 7Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
HS: Tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ quay vòng quay may mắn và trả lời câu hỏi
GV: Hướng dẫn, hỗ trợ học sinh thực hiện nhiệm vụ
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
GV: Chỉ định ngẫu nhiên Hs tham gia
HS Báo cáo, học sinh khác nhận xét
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV: Đánh giá kết quả của học sinh, giáo viên dẫn dắt học sinh vào bài:
Biện pháp 3: Hoạt động khởi động bằng tranh ảnh
Ví dụ 3: Địa lí 6 - Bài 8: Chuyển động của Trái đất quanh Mặt trời Hệ quả
Cách thức thực hiện:
GV Khi nhắc về các mùa trên trong năm,
- Bước 1: GV chiếu 4 bức ảnh
Trang 8- Bước 2: Cho học sinh sắp xếp các bức ảnh phù hợp cho từng mùa.
- Bước 3: Lựa chọn (mùa xuân, mùa hạ, mùa thu, mùa đông) lên dán trên bảng
- Bước 4: Giáo viên dẫn dắt học sinh vào bài: Cảnh vật thiên nhiên trên
Trái đất thay đổi theo mùa Vì sao lại sinh ra các mùa trên Trái đất? Ở hai nửa cầu các mùa sẽ như thế nào?
Tổng kết đánh giá.
Tính ưu việt, sáng tạo của biện pháp mới so với biện pháp cũ
So sánh giữa biện pháp cũ và biện pháp mới
- Chủ yếu diễn đạt
- Thuyết trình
- Tình huống đơn điệu
- Khởi động bằng tình huống đóng vai
- Khởi động bằng trò chơi
- Khởi động bằng sử dụng trò chơi
Ưu, nhược điểm của biện pháp mới:
- Ưu điểm:
+ Rất nhiều học sinh có hứng thú trong hoạt động khởi động và sôi nổi trong tiết dạy từ đó nhiều tiết dạy có chất lượng chuyên môn cao hơn khác với trước khi chưa áp dụng sáng kiến, học sinh trầm, ít học sinh ý kiến phát biểu, chất lượng tiết dạy thấp
+ Học sinh tích cực tiếp nhận và phản hồi thông tin từ giáo viên nhiều hơn + Học sinh háo hức với tiết dạy, giờ dạy đặc biệt với học sinh ít phát biểu
đã mạnh dạn hơn
+ Học sinh thích khám phá thế giớ xung quanh nhiều hơn, hỏi giáo viên nhiều hơn
Với những ưu điểm đó tôi thấy giải pháp cá nhân đang thực hiện bước đầu thấy thực sự mang lại những hiệu quả và cần áp dụng nhiều hơn
- Thuận lợi:
+ Được Ban giám hiệu nhất trí, ủng hộ và thầy cô giáo trong tổ chuyên môn giúp đỡ, trao đổi, rút kinh nghiệm tận tình
+ Bản thân thấy những hiệu quả bước đầu nên cũng đã có những tâm thế thích tìm tòi, sáng tạo, dành nhiều thời gian đầu tư soạn giảng, suy tầm, học hỏi nhiều phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, đặc biệt với hoạt động khởi động để tạo hứng thứ cho cả tiết dạy
+ Học sinh đa phần ngoan, tích cực, số lượng học sinh có hứng thú với các tiết học môn Địa đang tăng Điều đó cho thấy tính hiệu quả của những giải pháp tạo hứng thú cho học sinh thông qua học động khởi động
+ Số lượng học sinh có hứng thú học bộ môn Địa lý ngày càng tăng, chất lượng giờ dạy thường xuyên được cải thiện
Trang 9+ Nhiều thầy cô cũng cùng đồng hành, học hỏi kinh nghiệm, Ban giám hiệu đánh giá cao về tính khả thi của giải pháp
- Khó khăn:
+ Nhà trường còn thiếu thiết bị dạy học, đặc biệt máy chiếu chưa gắn trực tiếp ở các lớp, mạng Internet phủ chưa rộng, tốc độ truyền tải thông tin còn chậm
+ Giáo viên chưa có nhiều thời gian học hỏi, sáng tạo, linh hoạt hơn với nhiều đối tượng học sinh khác nhau, khối lớp khác nhau
+ Mức độ nhận thức của học sinh khá chênh lệch, học sinh chưa biết tiếng, hiểu tiếng phổ thông không nhỏ, một số học sinh còn nhút nhát, ảnh hưởng nhiều đến ý tưởng thực hiện hoạt động khởi động để tạo hứng thú cho tiết dạy
- Hạn chế: Những học sinh có lực học yếu, chưa thông thạo tiếng phổ thông còn tiếp thu chậm, chưa được lôi cuốn vào các hoạt động khởi động Trang thiết bị nhà trường chưa đáp ứng yêu cầu cho hoạt động khởi động
2.4 HIỆU QUẢ THỰC HIỆN
Trong quá trình áp dụng các biện pháp " Tổ chức trò chơi trong hoạt động
tiết dạy địa lí lớp 6 " Ban giám hiệu, tổ chuyên môn dự giờ, tổ chức kiểm tra, đánh giá và có kết quả như sau:
Bảng thống kê hết qủa khảo sát học sinh trước khi áp dụng biện pháp Lớp 6B là lớp đối chứng:
Tống
số HS
Mức độ hứng thú của học sinh Rất hứng thú Hứng thú Bình thường Không hứng thú
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Lớp 6A là lớp tôi áp dụng giải pháp
- Trước khi áp dụng giải pháp:
Tống
số HS
Mức độ hứng thú của học sinh Rất hứng thú Hứng thú Bình thường Không hứng
thú Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
- Bảng thống kê kết qủa khảo sát học sinh sau khi áp dụng biện pháp:
Trang 10số HS
Rất hứng thú Hứng thú Bình thường Không hứng thú
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ
%
Số lượng
Tỉ lệ %
Sau khi áp dụng biện pháp, tôi có thể so sánh, nhận xét mức độ hứng của học sinh như sau:
- Rất hứng thú: Trước khi áp dụng chiếm 14,3%, sau khi áp dụng biện pháp chiếm 48,6%, tăng 34,3%
- Hứng thú: Trước khi áp dụng chiếm 17,1%, sau khi áp dụng biện pháp chiếm 31,4%, tăng 14,3%
- Bình thường: Trước khi áp dụng chiếm 40,0%, sau khi áp dụng biện pháp chiếm 11,4%, giảm 28,6 %
- Không hứng thú: Trước khi áp dụng chiếm 28,6%, sau khi áp dụng giải pháp chiếm 8,6%, giảm 20%
Như vậy nhìn vào bảng khảo sát về tính tích cực, hứng thú học tập của học sinh trước và sau khi áp dụng biện pháp cho thấy hiệu quả mà biện pháp tôi
áp dụng rất cao
3.1.Kết luận:
- Về mặt lí luận: Đây là biên pháp khởi động tạo hứng thú cho học sinh với hoạt động khởi động là chính xác và phù hợp với trình độ nhận thức chung của các em lớp 6A và các lớp7, 8, 9 mà tôi đang áp dụng vào giảng dạy cho các
em để thu được kết quả nhất định
Trên cơ sở vận dụng các bước của tiết trình tổ chức hoạt động khởi động
và vận dụng các kỹ thuật, các phương pháp dạy học tích cực nhằm pháp huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo nhằm tạo hứng thú cho học sinh khi học môn Địa lí
- Về mặt thực tiễn: Mỗi phương pháp tôi cố gắng nêu lên ví dụ cụ thể, các bước thực hiện chi tiết, học sinh dễ hiểu, giáo viên khác cũng có thể dễ thực hiện
Trong suốt thời gian áp dụng giải pháp tôi luôn cố gắng thông qua thực tế giảng dạy trên lớp để thực hiện giải pháp Trước tiên cần giúp học sinh có trạng thái tâm lí thoải mái, cở mở, mạnh dạn phát biểu suy nghĩ, sẵn sàng tiếp nhận nhiệm vụ, tích cực suy nghĩ, trao đổi với các bạn trong nhóm, cặp Sau đó từng bước nâng dần kĩ năng phán đoán, xử lí tình huống, kỹ năng tham gia các trò chơi, kỹ năng quan sát tranh ảnh, Trong quá trình luyện tập các em dần dần khắc phục các hạn chế của mình khi gặp phải Học sinh đã bắt đầu cảm nhận được niềm vui, sự hứng khởi khi bước vào học kiến thức mới