(SKKN 2022) tổ chức hoạt động trải nghiệm mô hình thực địa công viên thắng xứ thanh nhằm nâng cao hiệu quả giờ học lịch sử địa phương ở trường THCS trần mai ninh

Để đáp ứng được yêu cầu, mục tiêu đổi mới toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29 và 44 của Đảng và chính phủ, trong dạy học nói chung dạy học Lịch sử nói riêng việc đổi mới p

MỤC LỤC

Trang

1 Mở đầu 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TP THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM MÔ HÌNH THỰC ĐỊA “CÔNG VIÊN THẮNG TÍCH XỨ THANH” NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THCS TRẦN MAI NINH

Người thực hiện: Trần Thị Phương Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Trần Mai Ninh SKKN thuộc môn: Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2022

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 13

3 Kết luận, kiến nghị 14

* Kết luận 14

* Kiến nghị 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, vấn đề đổi mới giáo dục đã và đang được Đảng, Nhà nước và nhân dân quan tâm hàng đầu, đặc biệt là khi Nghị quyết 29- NQ/TW “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục” được Hội nghị TW8 (khóa XI) thông qua Đổi

mới được tiến hành toàn diện “từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội

dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện”[1] Một

trong những giải pháp trọng điểm là “đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố

cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”[1] Nghĩa là, song song với việc đổi mới chương trình,

phương pháp dạy học tiếp tục phải đổi mới theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo khắc phục lối truyền thụ áp đặt, một chiều, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khoá Thêm vào đó, phải tăng cường các hoạt động trải nghiệm thực tế nhằm giáo dục đạo đức, lối sống và rèn luyện kỹ năng cho học sinh theo tinh thần Nghị quyết số 44/NQ-CP

Để đáp ứng được yêu cầu, mục tiêu đổi mới toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29 và 44 của Đảng và chính phủ, trong dạy học (nói chung) dạy học Lịch sử (nói riêng) việc đổi mới phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học được coi là một nhân tố quan trọng hàng đầu góp phần nâng cao hứng thú, kết quả học tập của học sinh tại các nhà trường

Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm thực địa là giải pháp hữu hiệu để năng cao chất lượng giờ học Lịch sử

Hệ thống mô hình thực địa tạo môi trường học tập mang tính thực tế với những hoạt động trải nghiệm sâu sắc, góp phần đa dạng hoá các hình thức học tập và hoạt động ngoại khoá, tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập, tăng cường cơ hội rèn luyện các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực của người học Đồng thời, mô hình thực địa là môi trường thực tế nhất để giáo dục những giá trị truyền thống, lối sống, đạo đức cho học sinh, phù hợp với các hoạt động trải nghiệm trong tình hình dịch bệnh như hiện nay khi mà các hoạt động trải nghiệm sáng tạo không thể thực hiện được Đây là một trong những phương tiện trực quan quý giá trong dạy học nói chung, dạy học Lịch sử nói riêng

Tuy nhiên, việc đưa học sinh đi học tập ngoại khóa trực tiếp tại thực địa cần rất nhiều điều kiện như: kinh phí, điều kiện an toàn cho học sinh, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường Đặc biệt, trong điều kiện dịch bệnh phức tạp như hiện nay thì việc hoạt động trải nghiệm như thế này là khó thực hiện được Vì vậy, việc cho học sinh học tập trải nghiệm ngay tại cơ sở giáo dục nhà trường như học tập trải nghiệm mô hình thực địa tại cơ sở giáo dục là một giải pháp phù hợp và khả thi

Hơn thế nữa, trường THCS Trần Mai Minh có công trình đặc biệt, “Công

viên thắng tích xứ Thanh” - đây là đề tài khoa học đạt giải Nhì trong kì thi

Nghiên cứu khoa học, kĩ thuật cấp Tỉnh Công trình trình bày có hệ thống mô hình các di sản vật thể và danh lam thắng cảnh tiêu biểu của xứ Thanh Qua mỗi thời kỳ lịch sử, các mô hình thực địa ở đây đều phản ánh dòng chảy liên tục của lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương Việc khai thác tốt mô hình thực địa này sẽ

góp phần to lớn vào việc giúp học sinh học tập môn lịch sử một cách hiệu quả cao và nâng cao hứng thú học tập của các em đối với môn học

Từ những lý do trên, tôi xin được chia sẻ giải pháp: Tổ chức hoạt động trải

nghiệm mô hình thực địa“Công viên thắng tích xứ Thanh” nhằm nâng cao hiệu quả giờ học Lịch sử địa phương ở trường THCS Trần Mai Ninh.

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Để giúp học sinh được trải nghiệm sáng tạo tại thực địa

- Nâng cao hiệu quả giờ học lịch sử địa phương tại nhà trường

- Giúp học sinh hứng thú trong các giờ học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình trải nghiệm của học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường THCS Trần Mai Ninh qua mô hình thực địa Trong đó, tập trung vào quy trình thực hiện và các biện pháp sử dụng

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Nghiên cứu lý thuyết: Phân tích tổng hợp các tài liệu về phương pháp dạy

học lịch sử, các tài liệu lịch sử, tài liệu văn hóa liên quan đến đề tài SKKN; Nghiên cứu chương trình, SGK Lịch sử lớp 7 để xác định nội dung có thể dạy học tại thực địa

- Nghiên cứu thực tiễn: Thông qua phiếu điều tra, phỏng vấn trực tiếp, quan

sát dự giờ, kiểm tra đánh giá để điều tra thực tế làm rõ thực trạng việc tiến hành dạy học tại thực địa THCS Trần Mai Ninh nói riêng

- Thực nghiệm sư phạm: Soạn bài để tiến hành thực nghiệm nhằm kiểm

chứng những biện pháp SKKN đề xuất

- Phương pháp toán học thống kê: để xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm.

Việc so sánh các giá trị thu được giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng là cơ sở

để đánh giá hiệu quả của các biện pháp SKKN đề xuất

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Trong giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” (Phan Ngọc Liên, Nguyễn

Thị Côi, Trịnh Đình Tùng, 2002, NXB ĐHSP Hà Nội ) đã khẳng định giá trị của

di sản văn hóa, của phương tiện dạy học nói chung trong dạy học lịch sử Trong

“Một số vấn đề về đổi mới dạy học lịch sử ở trường phổ thông” tác giả Phan

Ngọc Liên đã nêu rõ những yêu cầu của việc đổi mới phương pháp và hình thức

tổ chức dạy học trong đó cần “tăng cường tính khoa học, tính cụ thể của sự kiện

lịch sử, nhân vật lịch sử”, “tổ chức cho học sinh tiếp cận nhiều hơn với các sử liệu”, tăng cường tổ chức các hoạt động ngoại khóa, thực hành bộ môn với các

hoạt động như tham quan bảo tàng lịch sử cách mạng, nhà truyền thống, chiến

trường xưa, dạy học tại thực địa, nghiên cứu, học tập lịch sử địa phương… Tác

giả Phạm Thị Cúc trong bài viết “Mấy suy nghĩ về nguyên nhân suy giảm chất

lượng môn Sử- một vài giải pháp” đã chỉ ra một trong những nguyên nhân quan

trọng là do giờ học lịch sử chưa được đổi mới nhiều, thường gò bó, khô khan, nặng về thuyết trình, nhồi nhét kiến thức, không gây được hứng thú cho học

sinh…Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số biện pháp như “thay đổi không gian

và hình thức học bằng việc tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa (dã ngoại, học

lịch sử địa phương tại thực địa, học ở Viện bảo tàng, học bằng cách xem phim tài liệu, học ở phòng bộ môn…”

Ngoài ra, tác giả Hoàng Thanh Hải trong các bài “Di tích lịch sử và việc

giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông” (Tạp chí Xưa và nay 4/1996); “Sử dụng

di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử tại thực đại” (Tạp chí Nghiên

cứu giáo dục, 2/1997); “Tổ chức hướng dẫn cho HS phổ thông tham gia các lễ

hội xuân tại di tích lịch sử” (Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, 5/1997); “Giáo dục

ý thức tôn trọng, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa cho học sinh qua môn lịch sử” (Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, Số 308, 2013) ; tác giả Ngô Thị

Lan Hương với bài “Sử dụng di sản văn hóa vật chất nâng cao hiệu quả dạy

học lịch sử ở trường THPT các tỉnh miền núi phía Bắc” (Tạp chí giáo dục số

321, 2013) đều đề cập đến những khía cạnh khác nhau của việc sử dụng di sản văn hóa trong dạy học lịch sử

Đặc biệt, trong bài “Dạy học lịch sử thông qua các di sản”của tác giả Phạm Mai Hùng - Hội khoa học lịch sử Việt Nam - đã khẳng định “Giáo dục

thông qua các di sản (văn hóa) là phương pháp có tính phổ biến ở mọi quốc gia, không phân biệt chính trị- xã hội, nó được hình thành từ rất sớm và luôn có tính

kế thừa, duy trì, phát triển cho tương thích với điều kiện cụ thể của từng quốc gia ” Tác giả trình bày thuyết phục tiềm năng di sản văn hóa Việt Nam, đồng

thời nhấn mạnh “Dạy và học lịch sử thông qua các di sản văn hóa là phương

pháp trực quan, sinh động và thực sự có hiệu quả”,“đây là phương pháp tối ưu không chỉ giúp cho học sinh củng cố, mở rộng các kiến thức đã được truyền thụ trên lớp mà còn bồi dưỡng trực tiếp cho các em năng lực cảm nhận cái đẹp, cái hay Đồng thời, giúp học sinh tích lũy vốn sống, kỹ năng lao động, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ứng xử, tôn trọng quá khứ để vững bước vào tương lai ”

Như vậy, những nguồn tài liệu nêu trên đã khẳng định vai trò, ý nghĩa của thực địa trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa kết quả nghiên cứu của các tác giả cộng với những kinh nghiệm mà tôi có được

từ thực tiễn dạy học ở trường THCS, đề tài này tập trung vào việc thiết kế, tổ

chức một giờ học tại di thực địa cho một đối tượng cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả một giờ học lịch sử cụ thể với mong muốn góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Thực trạng chung khi dạy bài này là giáo viên cố gắng hệ thống, giúp học sinh hình dung một cách tổng thể bức tranh lớn của lịch sử dân tộc - lịch sử chống ngoại xâm giữ vững độc lập dân tộc trong giai đoạn đầu của nhà nước phong kiến độc lập tự chủ Do thời lượng ít, nội dung dài nên giáo viên thường

tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm để tìm hiểu những thông tin cơ bản về các cuộc kháng chiến: Tên cuộc kháng chiến, thời gian diễn ra, vương triều lãnh đạo, chống quân xâm lược nào, người chỉ huy, những trận quyết chiến chiến lược, kết quả, ý nghĩa Kết hợp việc sử dụng tranh ảnh về chiến trận hay về các anh hùng dân tộc, một số đoạn trích thơ văn, bản đồ lịch sử Việt Nam nơi có ghi các địa danh diễn ra những trận đánh lớn thế kỉ X - XV và việc thuyết trình của thầy, cô là phương pháp sư phạm mà giáo viên thường áp dụng để đạt được mục tiêu bài dạy

Thực trạng trên khiến giờ học Lịch sử trở nên “quá tải” Bao chiến thắng huy hoàng của cha ông trong hơn nửa thập kỉ, hàng loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng, những anh hùng dân tộc, thời gian và các mốc sự kiện chỉ được gói gọn trong gần 40 phút thực hành bài giảng là rất khó khăn Như trên đã nói, học sinh chỉ nắm được những kiến thức cơ bản, ghi nhớ sự kiện một cách khô khan, việc hình thành biểu tượng, tạo hứng thú học tập, hình thành những kĩ năng cơ bản cho học sinh chưa đạt được như mong muốn Thêm vào đó, việc phải ghi nhớ nhiều sự kiện dễ tạo cho học sinh tâm lí “sợ” học lịch sử vì lịch sử “nhiều”

và “khó nhớ”

Việc giảng dạy tại lớp với một khối lượng kiến thức lớn như bài 19 khiến học sinh khó tiếp thu bài học, khó hình thành biểu tượng và những kĩ năng cần thiết

Từ thực trạng nêu trên, căn cứ vào nội dung chương trình, dựa vào thực tế điều kiện của nhà trường, tôi đã đề xuất và được BGH nhà trường đồng ý cho tổ

chức bài học tại thực địa “Công viên thắng tích xứ Thanh” để thực hiện bài học nội khóa trong kế hoạch giáo dục nhà trường: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn(1428 –

1427) trên đất Thanh Hóa, trong năm học 2021-2022.

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Khi dạy bài: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn(1428 - 1427) tôi đã tổ chức tiến

hành bài học tại thực địa

2.3.1 Lí do lựa chọn dạy học tại mô hình thực địa “Công viên thắng tích

xứ Thanh”:

* Tổng quan về “Công viên thắng tích xứ Thanh”

Xuất phát từ tâm huyết là làm thế nào để học sinh nhà trường có thể yêu thích bộ môn Lịch sử hơn, hiểu rõ về lịch sử xứ Thanh trong dòng chảy lịch sử dân tộc cũng như biết được những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của quê hương mình Từ đó, giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc cho các em về quê hương xứ Thanh anh hùng Ý tưởng xây dựng nên một công viên với mô hình về các di sản vật thể ở Thanh Hóa, những danh lam thắng cảnh nổi tiếng đã được ra đời Đây là công trình tâm huyết của giáo viên, học sinh và phụ huynh nhà trường nhằm tạo môi trường học tập tốt cho học sinh được học tập trải nghiệm và sáng tạo

Đề tài “Công viên thắng tích xứ Thanh” với nhiều ý nghĩa về giáo dục, giáo dưỡng sâu sắc đã vinh dự nhận được giải Nhì trong cuộc thi Sáng tạo Khoa học

kĩ thuật cấp Tỉnh Đây là một minh chứng cho thấy công trình này sẽ có nhiều giá trị trong việc nâng cao hiệu quả các giờ học Lịch sử cũng như các bộ môn có yếu tố địa phương

Công trình “Công viên thắng tích xứ Thanh” được bố trí theo hình dạng Thanh Hóa trên bản đồ tại khuôn viên phía Bắc của nhà trường có diện tích lớn 1.200 mét vuông, cách bố trí khoa học theo trình tự diễn tiến của lịch sử địa phương, xen kẽ vào đó là những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của xứ Thanh như mô hình về Trống đồng và làng cổ Đông Sơn, mô hình về nhân vật Bà Triệu, mô hình về Di tích Lam Kinh, mô hình về Di sản văn hóa thế giới Thành nhà Hồ Tất cả tạo nên một khuôn viên độc đáo của nhà trường với tính giáo dục rất cao

Với mô hình “Công viên thắng tích xứ Thanh”, học sinh được trải nghiệm,

khám phá các tiết học Lịch sử, Địa lý, Giáo dục địa phương, Ngữ văn địa phương một cách hào hứng và đạt hiệu quả rất cao

Học sinh khi được tham quan, trải nghiệm và học tập tại mô hình thực địa này đều rất hào hứng Tính trực quan sinh động đã giúp cho giờ học sôi nổi, hiệu quả hơn, học sinh được thể hiện mình qua nhiều kĩ năng Điều này rất phù hợp với đặc trưng bộ môn Do đó, hiệu quả giờ học được nâng lên rõ rệt

* Bài học được thực hiện tại thực địa

Mục III- Phong trào đấu tranh chống xâm lược Minh và khởi nghĩa Lam

Sơn là nội dung kiến thức trọng tâm của bài 19 Để học sinh nắm được những

kiến thức cơ bản: Nguyên nhân bùng nổ, những nét cơ bản về diễn biến, kết quả,

ý nghĩa ngoài việc sử dụng các phương pháp dạy học nêu vấn đề, thuyết trình,

sử dụng tranh ảnh, lược đồ để tổ chức bài học trên lớp như thông thường tôi nhận thấy nếu tổ chức bài học tại di sản sẽ đem lại hiệu quả cao trong việc nâng cao hứng thú, kết quả học tập và hình thành những kĩ năng cần thiết cho học sinh Trong điều kiện dịch bệnh như hiện nay thì việc học tập tại di sản là một việc khó khăn, nên việc lựa chọn học tập tại khuôn viên nhà trường có mô hình thực địa là một giải pháp khả thi và phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giờ học

2.3.2.Các biện pháp tổ chức thực hiện:

Tại thực địa, bài học do giáo viên đảm nhiệm có thể tiến hành theo 2 cách:

Một là, giáo viên tiến hành dạy học bình thường, sau đó hướng dẫn học

sinh tham quan những dấu vết, chứng tích, hiện vật liên quan đến bài học

Hai là, giáo viên tiến hành bài học tại thực địa nơi có mô hình Khi dạy bài 19

(LS7) tôi lựa chọn cách thứ nhất giúp học sinh cụ thể hóa, củng cố, khắc sâu kiến thức, nội dung bài học, tạo hứng thú học tập và phát triển năng lực cho các em

Kế hoạch tiến hành bài học cụ thể tại “Công viên thắng tích xứ Thanh” đặt tại khuôn viên nhà trường

CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418 – 1427)

I Địa điểm tổ chức bài học:

Mô hình thực địa “Công viên thắng tích xứ Thanh” tại khuôn viên trường

THCS Trần Mai Ninh

II Chuẩn bị:

1 Giáo viên:

- Báo cáo BGH nhà trường, tổ nhóm chuyên môn về kế hoạch thực hiện bài

dạy thực địa

- Khảo sát thực địa để xác định cụ thể địa điểm tiến hành bài học, thời gian

cụ thể, hướng dẫn điểm, những nội dung cần hỗ trợ

- Chuẩn bị các nội dung kiến thức trọng tâm của bài học, những kiến thức liên quan đến nội dung bài học

- Chia nhóm: Chia lớp thành 4 nhóm, cử nhóm trưởng, định hướng những nội dung cơ bản để học sinh chủ động chuẩn bị cho buổi học tập, giao nhiệm vụ cho nhóm trưởng trong quá trình quản nhóm

2 Học sinh:

- Chuẩn bị kiến thức về các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỉ X-XV? Những kiến thức về anh hùng dân tộc Lê lợi, khu di tích Lịch sử Lam Kinh, lễ hội Lam Kinh

III Mục tiêu bài học

1 Kiến thức: Sau bài học, HS cần:

- Biết được trong gần 6 thế kỉ đầu thời độc lập phong kiến, nhân dân ta đã liên tục tổ chức những cuộc kháng chiến lớn chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

- Nhận thức được tinh thần chiến đấu dũng cảm, truyền thống yêu nước của nhân dân ta

- Trình bày được được những trận quyết chiến chiến lược tiêu biểu và tên tuổi của các vị anh hùng dân tộc

2 Kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng sử dụng lược đồ, bản đồ, hiện vật lịch sử

- Kĩ năng lập bảng thống kê, trình bày, phân tích sự kiện và rút ra nhận xét, đánh giá

- Kĩ năng quan sát, thu thập thông tin, kĩ năng làm việc nhóm, thuyết trình, tương tác

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc

- Bồi dưỡng tinh thần đoàn kết, lòng biết ơn đối với thế hệ cha anh đã quên mình vì độc lập của tổ quốc

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, làm việc nhóm

- Năng lực riêng: Tái hiện kiến thức, thực hành bộ môn, nhận xét, đánh giá

IV Tiến trình thực hiện:

1 Chuẩn bị:

a.Giáo viên:

- Chuẩn bị nội dung bài dạy:

Phong trào đấu tranh chống quân Minh và khởi nghĩa Lam Sơn

Phần kiến thức liên quan đến di sản là phong trào đấu tranh chống quân Minh và khởi nghĩa Lam Sơn Vì vậy, để đảm bảo nội dung bài học tôi chọn hình thức dạy học tại thực địa

- Chuẩn bị điều kiện để tổ chức bài học tại thực địa

+ Báo cáo với BGH nhà trường, duyệt kế hoạch

+ Chia nhóm học sinh, phân công tổ chức, giao nhiệm vụ định hướng nội dung để học sinh chuẩn bị

b Học sinh:

- Chuẩn bị các kiến thức liên quan đến bài học

- Hình thành nhóm theo sự phân công, giao nhiệm vụ cho các thành viên

2 Tiến trình bài học:

Hoạt động 1: Tổ chức học sinh tìm hiểu về các nhân vật Lê Lợi, Nguyễn Trãi.

Phần này, tôi thực hiện dạy học bình thường tại Phòng trưng bày của khu

di tích Lam kinh để học sinh nắm được những kiến thức trọng tâm

- Lê Lợi là người yêu nước, thương dân, có uy tín lớn

- NguyễnTrãi là người học rộng tài cao, giàu lòng yêu nước Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu là Ức Trai, là người đã tham gia tích cực Khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo chống lại sự xâm lược của nhà Minh (Trung Quốc)

với Đại Việt Khi cuộc khởi nghĩa thành công vào năm 1428, Nguyễn Trãi trở thành khai quốc công thần Nguyễn Trãi có cha là Nguyễn Phi Khanh, con rể của quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, nhà Trần Năm 1442, toàn thể gia đình Nguyễn Trãi bị kết án tru di tam tộc trong vụ án Lệ Chi Viên Năm 1464, vua Lê Thánh Tông xuống chiếu giải oan cho ông Nguyễn Trãi là một nhà văn hoá lớn,

có đóng góp to lớn vào sự phát triển của văn học và tư tưởng Việt Nam

- Lấy cớ Hồ Quý Ly tước ngôi nhà Trần, cuối thu tháng 9 năm 1406, triều Minh Trung Quốc đưa 80 vạn quân sang tấn công, xâm lược nước ta Dưới chế

độ tàn bạo, hà khắc của nhà Minh, nhân dân ta phải sống nô lệ lầm than cùng cực nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam Chứng kiến những tội ác tày trời của giặc Minh, nhiều cuộc khởi nghĩa của nhân dân ta nổi dậy, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi làm chủ soái đã thu hút được sức mạnh toàn dân tộc đứng dậy đánh đuổi giặc Minh hết sức quyết liệt và đều khắp trong cả nước Trong phong trào đấu tranh vũ trang chống quân Minh giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XV, tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi khởi xướng Cuộc khởi nghĩa đó đã diễn biến như thế nào, kết quả ra sao ta tìm hiểu bài 19 ở tiết học này chúng ta sẻ tìm hiểu cuộc khởi nghĩa ở Miền Tây Thanh Hoá

- Đầu năm 1416, Lê Lợi + 18 người tổ chức hội thề Lũng Nhai

- Ngày 2.1 Mậu Tuất (7.2.1418) Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, tự xưng là Bình Định Vương

* Những năm đầu hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn

- Thiếu quân sỹ

- Thiếu lương thực

- Năm 1418 Nghĩa quân phải rút lên núi Chí Linh lần 1

- Quân Minh huy động quân bắt Lê Lợi, Lê Lai liều chết cứu chủ tướng

- Năm 1421, quân Minh mở cuộc càn quét buộc ta rút lên núi Chí Linh lần thứ hai

- Năm 1423 Lê Lợi quyết định hoà hoãn với quân Minh

- Năm 1424 quân Minh trở mặt tấn côngrút lên núi Chí Linh lần 3-> k/n Lam Sơn chuyển sang giai đoạn mới

Với cách làm trên, học sinh vừa nắm được những kiến thức trọng tâm của bài học, vừa phát huy được kĩ năng giao tiếp, trình bày, kĩ năng hợp tác, làm việc theo nhóm vốn là hạn chế của học sinh các trường THCS

Hoạt động 2: Tổ chức học sinh tìm hiểu về Phong trào đấu tranh chống quân Minh và khởi nghĩa Lam Sơn (30 phút)

Để tổ chức cho học sinh tìm hiểu về Phong trào đấu tranh chống quân

Minh và khởi nghĩa Lam Sơn tôi sử dụng phương pháp dạy học theo dự án, tổ

chức cho học sinh hoạt động nhóm để tìm hiểu kiến thức mới Việc xác định các nhiệm vụ của dự án, phân chia nhóm, giao nhiệm vụ cho từng nhóm, đề nghị cử nhóm trưởng, thư kí được tiến hành từ cuối bài học trước để học sinh chủ động chuẩn bị theo yêu cầu của thầy cô

+ Nhóm 1: Trình bày bối cảnh nước ta cuối TK XIV- đầu TK XV, từ đó

rút ra nguyên nhân bùng nổ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

+ Nhóm 2: Giới thiệu những nét cơ bản về diễn biến của cuộc khởi nghĩa

Lam Sơn

+ Nhóm 3: Nêu vai trò của Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Xác

định ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trong lịch sử dân tộc

+ Nhóm 4: Giới thiệu sơ lược về khu di tích Lam Kinh

Học sinh hình thành nhóm, tham quan khu di tích Lam Kinh, thảo luận tìm hiểu nội dung được phân công Ngoài tư liệu học sinh thu thập được qua SGK, tư liệu qua Internet học sinh còn được nghe cán bộ khu di tích thuyết minh, hướng dẫn Học sinh cũng có thể trực tiếp hỏi cán bộ khu di tích, chia sẻ những băn khoăn của mình trong quá trình tìm hiểu kiến thức mới Giáo viên cũng định hướng cho học sinh để học sinh có thể sử dụng các chứng tích, hiện vật trong bảo tàng hoặc khu di tích làm đồ dùng trực quan trong bài thuyết trình của mình

Hoạt động 3: Tổ chức học sinh báo cáo kết quả sau khi tham quan, làm việc nhóm (25 phút)

Đây là kết quả làm việc của học sinh và cũng là mục tiêu bài học Học sinh trở lại phòng học ban đầu và báo cáo kết quả học tập dưới sự điều hành,

hướng dẫn của thầy cô Quá trình học sinh hoàn thành nhiệm vụ và trình bày kết

quả trước lớp chính là quá trình các em giải quyết vấn đề một cách chủ động Học sinh cử đại diện các nhóm trình bày sản phẩm:

+ Nhóm 1: Trình bày bối cảnh nước ta cuối TK XIV- đầu TK XV, từ đó

rút ra nguyên nhân bùng nổ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

+ Nhóm 2: Giới thiệu những nét cơ bản về diễn biến của cuộc khởi nghĩa

Lam Sơn

+ Nhóm 3: Nêu vai trò của Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Xác

định ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trong lịch sử dân tộc

+ Nhóm 4: Giới thiệu sơ lược về khu di tích Lam Kinh

Giáo viên và cả lớp lắng nghe phần trình bày của đại diện các nhóm Giáo viên sử dụng máy chiếu, cung cấp những thông tin phản hồi, giúp học sinh đối chiếu với sản phẩm của mình để tự nhận xét và đánh giá Giáo viên nhận xét, đánh giá kết quả của từng nhóm Cụ thể:

* Bối cảnh nước ta cuối TK XIV- đầu TK XV, từ đó rút ra nguyên nhân bùng nổ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

- Cuối thế kỉ XIV, nhà Trần suy vong Năm 1400, nhà Hồ thành lập Cuộc cải cách của hồ Quý Ly chưa đạt được kết quả mong muốn thì quân Minh xâm lược nước ta Cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại Năm 1407, nước ta rơi vào ách đô hộ của nhà Minh Hàng loạt các cuộc khởi nghĩa bùng lên khắp cả nước nhưng đều bị đàn áp

- Chính sách đô hộ tàn bạo của nhà Minh: Đẩy mạnh vơ vét của cải, bóc lột nhân dân ta một cách tham tàn; Đồng hóa dân tộc ta bằng nhiều thủ đoanh hiểm độc (hủy diệt văn hóa, bắt nhân dân ta thay đổi phong tục tập quán ) là nguyên nhân làm bùng nổ các cuộc đấu tranh của nhân dân ta đặc biệt là khởi nghĩa Lam Sơn

* Giới thiệu những nét cơ bản về diễn biến của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Năm 1416, tại Lũng Nhai, Lê Lợi cùng 18 người bạn chiến đấu kết nghĩa anh em, nguyện một lòng đánh giặc cứu nước Đây là cơ sở cho sự hình thành hạt nhân đầu tiên của bộ tham mưu khởi nghĩa