(SKKN 2022) sử dụng dạy học tích hợp liên môn gây hứng thú học tập, nâng cao chất lượng giờ dạy khi dạy bài ô nhiễm môi trường môn sinh học 9 ở trường THCS nga trường

Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là hình thức dạy học tạo cơ hội cho học sinh tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống, vận dụ

1.2.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí luận 2

1.2.4 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế 2 1.2.5 Phương pháp thống kê, xử lí số liệu 3

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4 2.2.1 Thực trạng về nội dung chương trình hiện nay 4 2.2.2 Thực trạng về vấn đề dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn ở

trường THCS Nga Thanh trong những năm học qua 4 2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề 5 2.3.1 Tổ chức tìm hiểu nguyên tắc xây dựng nội dung tích hợp liên

2.3.2 Tổ chức tìm hiểu các bước xây dựng nội dung tích hợp liên môn 6

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC SKKN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG NHẬN

PHỤ LỤC

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục đã và đang thực hiện đồng bộ và hiệu quả trong ngành giáo dục Đối với bộ môn Sinh học, việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực đặc trưng, phù hợp với từng tiết học là hết sức quan trọng giúp hình thành cho học sinh kỹ năng khai thác và vận dụng kiến thức đã học một cách hiệu quả

Theo cách dạy học truyền thống, những kiến thức cơ bản thường được trình bày tuần tự theo một khuôn khổ định sẵn, lặp đi lặp lại làm cho học sinh thấy nhàm chán, chưa gây được hứng thú học tập và niềm say mê khoa học Do đó trong mỗi bài giảng người thầy phải cải tiến được nội dung, phương pháp giảng dạy, khai thác sâu kiến thức để rèn trí thông minh, óc suy nghĩ sáng tạo để giúp các em nắm bắt kiến thức nhanh, chính xác và toàn diện

Hiện nay, ngoài việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực thì việc tích hợp, lồng ghép kiến các môn học khác vào giảng dạy bộ môn Sinh học (Tích hợp liên môn) là hết sức quan trọng Nó không chỉ giúp học sinh nắm bắt được kiến thức nhanh hơn, toàn diện hơn mà còn tạo ra sự hấp dẫn, hứng thú học tập; phát huy được khả năng tìm tòi, sáng tạo của học sinh do vậy mà chất lượng dạy - học được nâng lên Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là hình thức dạy học tạo cơ hội cho học sinh tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống, vận dụng giải quyết nhiều tình huống xảy ra trong thực tiễn mà cách dạy học thông thường các môn học đơn lẻ không làm được Đồng thời giúp các em phát triển kĩ năng giao tiếp, hợp tác và học tập độc lập; phát triển phẩm chất, năng lực một cách toàn diện

Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học, như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống, pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục kĩ năng sống, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông,

Tuy nhiên hiện nay việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn chưa được giáo viên của các nhà trường quan tâm nghiên cứu và tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc, hiệu quả mà chỉ thực hiện một cách đối phó, hình thức Mặc dù đã có nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện của ngành cấp trên

Nga Trường là một xã có nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp với các ngành nghề chính là: Trồng trọt, chăn nuôi Vì vậy trong các môn học ở trường THCS thì môn Sinh học là môn học mang tính chất thực tế gần gũi với học sinh,

nó cung cấp cho học sinh các kiến thức cơ bản về những ngành nghề trong tương lai Tuy nhiên trong quá trình sản xuất, người dân chưa chú ý đến việc bảo vệ môi trường dẫn đến môi trường bị ô nhiễm ngày một nghiêm trọng gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, sức khỏe của nhân dân Mà kiến thức môn Sinh học có thể giúp học sinh và người nông dân khắc phục được tình trạng ô nhiễm do sản xuất gây ra Ngoài ra còn cung cấp các kiến thức cơ bản về quy trình sản xuất an toàn, hiệu quả, năng suất cao tạo ra những sản phẩm sạch, chất lượng cao góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống

Chính vì những lý do đã phân tích ở trên, để góp phần giúp học sinh học môn

Sinh học tốt hơn tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Sử dụng dạy học tích hợp liên môn gây hứng thú học tập, nâng cao chất lượng giờ dạy khi dạy bài “Ô nhiễm môi trường” môn Sinh học 9 ở trường THCS Nga Trường”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu để tìm hiểu tầm quan trọng của việc vận dụng dạy học tích hợp liên môn trong giảng dạy môn Sinh học 9, góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh đặc biệt là vấn đề‘‘bảo vệ môi trường trong sản xuất’’

Thiết kế, chuẩn bị tốt các nội dung tích hợp trong các bài dạy cụ thể

Hướng dẫn học sinh thực hiện tốt các nội dung tích hợp, lồng ghép với các môn học khác, giúp các em hiểu rõ bản chất của từng bài học cụ thể

Giúp học sinh nắm vững kiến thức và có kỹ năng vận dụng các kiến thức vào thực tiễn ở gia đình và địa phương

Nghiên cứu việc nâng cao chất lượng của học sinh và ý thức bảo vệ môi trường sống thông qua các chủ đề tích hợp liên môn trong dạy học Sinh học 9

Tạo cho học sinh niềm tin, sự yên tâm, say mê học tập phát huy được quá trình

tự khám phá tìm tòi tri thức một cách chủ động, tích cực, tự phát hiện và giải quyết các vấn đề Góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả dạy học môn Sinh học 9 của trường THCS Nga Trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng: Giáo viên bộ môn và các em học sinh khối 9 của trường THCS Nga Trường

Nghiên cứu cách thức các biện pháp vận dụng dạy học theo tích hợp liên môn trong giảng dạy môn Sinh học 9, góp phần đổi mới phương pháp dạy học ở Trường THCS Nga Trường

Chất lượng học tập, ý thức bảo vệ môi trường trong sản xuất của học sinh thông qua việc học các bài, các chủ đề có thể tích hợp liên môn

Tôi đã tiến hành tích hợp liên môn vào giảng dạy và theo dõi kết quả học tập của học sinh khối 9 trường THCS Nga Trường - Nga Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài này tôi đã lựa chọn một số phương pháp sau:

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí luận

Tìm đọc và nghiên cứu kĩ SGK, các tài liệu về nội dung tích hợp, qua đó nghiên cứu được vai trò của phương pháp tích hợp cho học sinh nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài

1.4.2 Phương pháp dạy học trực tiếp

Thực hiện các tiết dạy tại lớp 9 có sử dụng các nội dung tích hợp

1.4.3 Phương pháp thu thập thông tin

Khảo sát thực tế học sinh: Qua đợt khảo sát đầu năm 2021 – 2022 và kết quả học tập bộ môn của các khóa học trước

1.4.4 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

Trực tiếp dự giờ giáo viên, trao đổi cùng đồng nghiệp về cách hướng dẫn học sinh nắm bắt và thực hiện tốt các nội dung tích hợp từ khâu chuẩn bị đến khâu

vận dụng ở các bài học cụ thể, xem đồng nghiệp cảm thấy khi dạy vấn đề này thì phần nào là khó dạy nhất để rút kinh nghiệm

Trao đổi với học sinh xem khi tiến hành tích hợp, lồng ghép kiến thức giữa các môn học, các em cảm thấy khó nhất ở bước nào, khâu nào, tại sao?

Trực tiếp chấm, chữa bài kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì của học sinh nhằm tìm hiểu việc học tập và nắm bắt kiến thức của các em

1.4.5 Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

Từ kết quả khảo sát, tiến hành thống kê, so sánh, phân tích và xử lí thông tin, thu thập ý kiến phản hồi của học sinh và đồng nghiệp để khái quát hóa tình hình nắm bắt kiến thức và kĩ năng, vận dụng kiến thức và kĩ năng vào thực tiễn đời sống của học sinh để đưa ra biện pháp khắc phục

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Dạy học tích hợp liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học Đây là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung, khái niệm, tư tưởng chung, những chủ đề giao thoa giữa các môn học với nhau, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau làm cho nội dung học trong chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn

Trong Hội thảo “Dạy học tích hợp - Dạy học phân hóa trong chương trình giáo dục phổ thông” được Bộ GD-ĐT tổ chức vào tháng 12/2012 Phương án tích hợp

đã được đề xuất cho việc phát triển chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam sau 2015 ở cả ba cấp học Đối với cấp trung học cơ sở, tương tự như chương trình hiện hành tăng cường tích hợp trong nội bộ môn học Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ, Công nghệ, Giáo dục công dân, Sinh học,… và lồng ghép các vấn đề như môi trường, biến đổi khí hậu, kĩ năng sống, an toàn thực phẩm,… vào các môn học và hoạt động giáo dục Có hai môn học mới sẽ được phát triển là môn Khoa học tự nhiên và môn Khoa học xã hội

Để khuyến khích giáo viên, học sinh sáng tạo, thực hiện dạy và học theo chủ

đề, chủ điểm có nội dung liên quan đến nhiều môn học, tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu và thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết, thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống Từ năm học 2013-2014, Bộ GD& ĐT đã tổ chức cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học và Cuộc thi dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo viên trung học

Do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, năm 2020 Bộ GD&ĐT đã có Công văn số 3280 ngày 27 tháng 8 năm 2020, về việc hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học cấp THCS, THPT Theo đó thì chương trình SGK hiện hành sẽ được giảm tải về nội dung và một số bài sẽ được tích hợp thành các chủ đề Năm 2021, thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018(ETEP), SGK lớp

6 mới đã được đưa vào giảng dạy Trong đó có môn Khoa học tự nhiên được phát triển xây dựng trên cơ sở các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học và môn Lịc sử - Địa

lí được xây dựng trên cơ sở các môn Lịch sử, Địa lý trong chương trình hiện hành Đặc biệt dưới ảnh hưởng phức tạp của dich bệnh Covid-19, Bộ GD&ĐT đã có công văn số 4040 ngày 16 tháng 9 năm 2021, về việc hướng dẫn thực hiện Chương trình GDPT cấp THCS, THPT ứng phó với dịch Covid-19 năm học 2021-2022 Theo hướng dẫn thì chương trình lớp 7, 8, 9 hiện hành tiếp tục được giảm tải thay thế công văn 2380, ưu tiên tích hợp các chủ đề Để vừa đảm bảo nội dung chương trình, đảm bảo chất lượng dạy - học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh vừa điều chỉnh linh hoạt trước dịch bệnh Mặt khác, từ năm 2019

Bộ GD và Sở GD đã triển khai tập huấn đưa giáo dục STEM vào trường học Đây

là một hình thức dạy học tích hợp tiên tiến đã được áp dụng thành công ở các nước

phát triển trên thế giới

Với căn cứ nêu trên cho thấy dạy học tích hợp liên môn đã được nâng lên một tầm cao mới, thiết thực, đem lại hiệu quả cao cho người dạy và người học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng về nội dung chương trình sách giáo khoa hiện nay

Với những căn cứ nêu ở trên cho thấy dạy học tích hợp liên môn là một trong những hình thức dạy học tích cực, thiết thực, đem lại hiệu quả cao cho người học

và người dạy

Tuy nhiên chương trình sách giáo khoa Sinh học lớp 9 hiện hành thiết kế nặng,

không liên thông giữa các môn học, cấp học, dẫn đến sự trùng lặp một số kiến thức giữa các cấp học, môn học

Biên soạn theo hướng nặng về cung cấp kiến thức để thi cử, ít chú trọng vấn

đề bồi dưỡng phẩm chất, năng lực cho học sinh

Thể hiện dưới hình thức một môn khoa học, nhiều bài học khô khan, một số kiến thức hàn lâm không gắn liền với thực tiễn đời sống

2.2.2 Thực trạng về vấn đề dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn ở trường THCS Nga Trường trong những năm học qua.

* Đối với nhà trường:

Mặc dù trường đã được công nhận đạt chuẩn lần 2 năm 2020, nhưng trang thiết bị phục vụ cho công tác dạy học nói chung, cho dạy học tích hợp liên môn nói riêng còn thiếu thốn như: Tài liệu về tích hợp liên môn cho giáo viên chưa có; phòng học chức năng còn thiếu, cơ sở vật chất xuống cấp

Đã có văn bản hướng dẫn nhưng chưa chi tiết về các chủ đề, các nội dung liên quan đến dạy học tích hợp liên môn nên nhà trường còn lúng túng trong khâu chỉ đạo chung

Các tổ chuyên môn chưa mạnh dạn xây dựng thành chuyên đề, chưa triển khai

tổ chức thực hiện ; chưa đề xuất phương pháp tổ chức hình thức dạy học này trong các buổi sinh hoạt chuyên môn cấp trường, cấp liên trường, cụm trường hoặc thực hiện một cách hình thức, đối phó

* Đối với giáo viên:

Tích hợp liên môn là nội dung cơ bản trong đề án thay đổi SGK phổ thông mới, kết hợp với dạy học ứng phó với dịch bệnh Covid-19 Sự thay đổi này quá lớn, đòi hỏi người dạy cần phải có sự đầu tư, nghiên cứu kĩ lưỡng nhiều môn học

Trong khi đó giáo viên lại chưa được chuyên sâu, bao quát toàn chương trình Nên khi vận dụng hình thức dạy học đổi mới này còn nhiều lúng túng.

Chưa có sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn cụ thể về tích hợp liên môn nên giáo viên khó thoát ra khỏi thời khóa biểu thường nhật được lên theo khung chương trình của Bộ GD&ĐT

Trình độ đào tạo giáo viên không đồng đều, sự nhạy cảm và cách vận dụng tích hợp liên môn của mỗi giáo viên khác nhau, nên có sự tranh luận nhiều về kiến thức trong các lần góp ý, rút kinh nghiệm từ các giờ thao giảng

Mặc dù đã có văn bản hướng dẫn của các cấp Bộ - Ngành, tham gia lớp tập huấn chuyên đề(Tập huấn STEM, triển khai thực hiện công văn 3280, ).Nhưng đa số giáo viên chưa đào sâu nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn mà chỉ xây dựng chương trình và thực hiện một cách đối phó, hình thức nên hiệu quả dạy học chưa cao

* Đối với học sinh :

Nhiều học sinh cảm thấy hứng thú, say mê với hình thức dạy học đổi mới này Song bên cạnh đó một bộ phận học sinh có thái độ thờ ơ, ngại trau dồi kiến thức, học đối phó, miễn cưỡng, tư tưởng ỉ lại, dựa vào các tài liệu có sẵn, các sách tham khảo, điều này đã gây khó khăn cho giáo viên trong quá trình giảng dạy

Trên cơ sở tìm hiểu tình hình của nhà trường, thực trạng của giáo viên và học sinh Năm học 2021 - 2022, với Phương pháp dạy học cũ, tôi đã tiến hành khảo sát 38 học sinh khối 9 với nội dung câu hỏi như sau:

Nội dung câu hỏi: Nga Trường là xã có nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp Để tăng năng suất cây trồng, vật nuôi Những năm gần đây UBND xã đã tiến hành chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang trồng trọt ngững cây có giá trị kinh tế cao như: Khoai tây, Cải bó xôi,… Khuyến khích nhân dân xây dựng chuồng trại chăn nuôi với quy mô lớn Tuy nhiên trong quá trình sản xuất, do chưa tuân thủ tốt kĩ thuật, vệ sinh đã dẫn tới ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng Bằng những hiểu biết của mình, em hãy viết một bài (hoặc vẽ tranh) tuyên truyền về nội dung trên?

Kết quả khảo sát đầu năm học 2021 – 2022

Tổng số HS Thông hiểu

Biết sử dụng kiến thức môn học Vận dụng tổng hợp kiến thức nhiều môn học

Từ kết quả điều tra này, tôi nhận thấy rằng việc quyết định “Sử dụng dạy học tích hợp liên môn gây hứng thú học tập, nâng cao chất lượng giờ dạy môn Sinh học 9” là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh và đổi mới nội dung SGK hiện nay

2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Tổ chức tìm hiểu nguyên tắc xây dựng nội dung tích hợp liên môn Trên quan điểm dạy học tích hợp liên môn thuộc về nội dung dạy học, không

phải là phương pháp dạy học Chúng tôi xác định các nguyên tắc dạy học như sau:

- Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu giáo dục phổ thông, đảm bảo mục tiêu giáo dục môn học, đặc biệt đảm bảo chuẩn kiến thức, kĩ năng cho từng môn học và hình thành được phẩm chất, năng lực học sinh

- Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học

- Nguyên tắc đảm bảo tính nội dung: Không làm tăng tải nội dung chương trình, không tích hợp ngược Nội dung trong chủ đề yêu cầu học sinh khai thác, vận dụng kiến thức của môn Sinh học với các môn liên quan phải tương đồng

- Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi: Chủ đề tích hợp liên môn phải gắn với thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh, Đồng thời phù hợp với năng lực của học sinh, với điều kiện khách quan của từng trường

2.3.2 Tổ chức tìm hiểu các bước xây dựng nội dung tích hợp liên môn

Để xây dựng được một chủ đề, sử dụng kiến thức liên môn với môn học khác một cách chính xác, đảm bảo đúng nguyên tắc, thì điều quan trọng và cần thiết đầu tiên là tìm hiểu kĩ các bước xây dựng chủ đề

Bước 1: Xác định nội dung tích hợp: Rà soát và phân tích nội dung chương trình của từng môn để tìm ra những nội dung chung có liên quan, hỗ trợ và bổ sung cho nhau nhưng lại được trình bày riêng biệt ở mỗi bộ môn

Bước 2: Xác định mục đích tích hợp: Đảm bảo đúng mục tiêu trong chuẩn kiến thức và kĩ năng của môn học và các môn liên quan khác

Bước 3: Tìm các nội dung tích hợp: Lựa chọn nội dung gắn với thực tiễn đời sống và phù hợp với năng lực của học sinh, đồng thời đảm bảo chuẩn kiến thức

và kĩ năng cho từng môn học

Bước 4: Xác định mức độ tích hợp: Nội dung đạt được? thời lượng bao nhiêu?

Có phù hợp với hoàn cảnh nhà trường, địa phương, năng lực của học sinh

Bước 5: Tổ chức dạy học theo nội dung tích hợp đã xác định Dự giờ, rút kinh nghiệm, có thể điều chỉnh chủ đề sau khi thực nghiệm

2.3.3 Bài giảng thực nghiệm

Tiết 55, 56 - Bài 54, 55: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

I Mục tiêu:

1 Về kiến thức:

Hướng dẫn học sinh sử dụng những kiến thức của các bộ môn như: Sinh học, Toán học, Vật lý, Văn học, Lịch sử, Địa lý, vào từng nội dung của từng bài học khi cần thiết

- Thông tin về ngày trái đất năm 2000 của Việt Nam: Vào ngày 22/4/2000, lần đầu tiên Việt Nam tham gia ngày trái đất với chủ đề “Một ngày không sử dụng bao bì ni lông”

* Môn Giáo dục Công dân 7 : Tiết 22, 23: Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên

nhiên, nắm được luật bảo vệ môi trường Từ đó có ý thức bảo vệ môi trường và

xử lí tình huống liên quan đến bảo vệ môi trường và sức khỏe con người

* Môn Khoa học tự nhiên 6:

- Bài 12: Tế bào - Đơn vị cơ sở của sự sống

- Bài 20: Vai trò của thực vật trong đời sống và trong tự nhiên Hiểu được vai trò của thực vật đối với đất, nước, không khí

- Biết được nhờ vào rễ cây có thể lấy được phân bón từ đất, phân bón ảnh hưởng tới sinh trưởng, phát triển của cây trồng, phân bón góp phần cân bằng hệ sinh thái đất

- Tiết 23: Vai trò của rừng và nhiệm vụ của trồng rừng Thấy được vai trò của rừng đối với đất, nước, không khí

* Giáo dục bảo vệ môi trường:

- Học sinh biết giữ gìn vệ sinh nơi ở và trường lớp xanh, sạch, đẹp

- Biết được các tác nhân ảnh hưởng đến môi trường đất, nước, không khí gây biến đổi khí hậu như thế nào và hướng giải quyết

- Tuyên truyền cho người thân và nhân dân biết xử lý rác thải trong sinh hoạt hàng ngày và trong sản xuất nông nghiệp

* Môn Hóa học 8:

- Bài 28: Không khí - sự cháy, để thấy được sự cháy sẽ dẫn đến ô nhiễm môi trường không khí như thế nào?

* Môn hóa học 9:

- Bài 1: Tính chất hóa học của Oxit Biết được tác hại các Oxit: CO, SO2, CO2,

NO2,… đối với môi trường

- Bài 11: Phân bón hóa học Để thấy được tác hại của phân bón hóa học gây ô nhiễm môi trường

+ Tích hợp kiến thức môn Địa lý 7:

- Bài 17: Ô nhiễm môi trường đới ôn hòa Thấy được nguyên nhân làm trái đất nóng lên

* Môn Vật lý: Sản xuất điện từ: Thủy điện, than đá, điện hạt nhân để tìm hiểu

nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường, từ đó có ý thức bảo vệ môi trường sống

* Môn Toán học: Bài lũy thừa Để thấy rõ sự phát triển dân số quá nhanh, sự phát

triển diện tích khu công nghiệp, khu đô thị đã dẫn tới diện tích rừng, cây xanh bị giảm một cách nghiêm trọng ảnh hưởng lớn đến môi trường sống

Qua các kiến thức thu nhận được các em viết báo cáo về việc tìm hiểu môi trường địa phương và đề ra các biện pháp khắc phục

2 Về kĩ năng

- Các em có kĩ năng vận dụng kiến thức của các môn học như: Sinh học,Toán học, Hóa học, Vật lí, Ngữ văn, GDCD, Địa lí, Công nghệ, Tin học, vào thực tiễn đời sống, đề ra các biện pháp giải quyết và khắc phục ô nhiễm môi trường hiện nay

- Kỹ năng hoạt động nhóm, thu thập thông tin ngoài xã hội, thông tin thực tế, qua sách báo

II Chuẩn bị thiết bị dạy học, học liệu

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Máy tính, máy chiếu đa năng để chiếu những hình ảnh liên quan đến bài học

- Phiếu học tập

- Sơ đồ tư duy về nội dung chính của bài

- Chia nhóm, phân công nhiệm vụ cho mỗi nhóm chuẩn bị

- Tư liệu về môi trường, tư liệu băng hình về các tác nhân gây ô nhiễm môi trường

- Tư liệu về các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường

- Tài liệu về tình trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam và trên thế giới; Băng hình về các hoạt động gây ô nhiễm môi trường; hậu quả của ô nhiễm môi trường; tranh ảnh về xử lý rác thải, trồng rừng và trồng rau sạch; Băng hình mô hình

VAC,

2 Chuẩn bị của học sinh:

GV phân công nhiệm vụ cho các nhóm học sinh chuẩn bị trước: Sưu tầm tạo slide các nội dung sau:

+ Nhóm 1: Tìm hiểu tác hại của ô nhiễm môi trường

+ Nhóm 2: Các biện pháp bảo vệ môi trường nước

+ Nhóm 3: Các mô hình sản xuất gây ô nhiễm môi trường ở địa phương

+ Nhóm 4: Biện pháp biện pháp bảo vệ môi trường đã và đang được sử dụng

III Tiến trình tổ chức dạy - học

1 Ổn định tổ chức lớp:

kiểm tra sĩ số, chia nhóm HS

2 Kiểm tra bài cũ:

- Tích hợp môn Địa lí 7:

? Vì sao dân số tăng nhanh lại gây ra ô nhiễm môi trường? Em hãy nêu một số hoạt động cụ thể của con người gây ô nhiễm môi trường

3 Bài mới:

Hoạt động mở bài: Tích hợp môn Địa lí

* Đặt vấn đề: Đô thị hoá và sự phát triển công nghiệp là niềm tự hào của thế giới

nói chung và của Việt Nam nói riêng Song nó cũng có những mặt rất nguy hiểm,

đó là do sự phát triển quá mức của đô thị hoá và công nghiệp làm cho diện tích rừng tự nhiên bị thu hẹp Cùng với sự bùng nổ dân số trong khi ý thức bảo vệ môi trường của con người còn kém đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, làm biến đổi khí hậu ảnh hưởng lớn tới đời sống của con người Vậy ô nhiễm môi trường là gì? Những tác nhân chủ yếu nào gây ra ô nhiễm môi trường Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu vấn đề đó qua bài học hôm nay

Hoạt động 1: Tìm hiểu ô nhiễm môi trường là gì?

màu, không mùi, không vị

? Em hãy cho biết nước có tính chất

vật lí như thế nào

Nước là chất lỏng không màu,

không mùi, không vị

GV: trình chiếu hình ảnh và video

cho học sinh quan sát Yêu cầu học

sinh trình chiếu và thuyết trình hình

ảnh, video của mình chuẩn bị

HS nhận xét hình ảnh và video

* Tích hợp môn Ngữ văn 8: Thông

tin về ngày trái đất năm 2000 của

Việt Nam: Vào ngày 22/4/2000, lần

đầu tiên Việt Nam tham gia ngày

trái đất với chủ đề “Một ngày

không sử dụng bao bì ni lông”

? Qua kiến thức Văn học trong bài

“Thông tin về ngày trái đất năm

2000” - Ngữ văn 8 hãy nhận xét về

tình hình môi trường hiện nay

? GV: ô nhiễm môi trường là gì

I Ô nhiễm môi trường là gì?

- Là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn

? Nguyên nhân gây ô nhiễm môi

trường

GV chuyển tiếp: Môi trường ô

nhiễm ảnh hưởng rất lớn đến sức

khỏe, đời sống con người và các

sinh vật khác, làm biến đổi khí toàn

cầu Vậy các tác nhân chủ yếu nào

gây ô nhiễm môi trường? Sau đây

- Do hoạt động của con người và tự nhiên

Hoạt động 2: Tìm hiểu các tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường

* Tích hợp kiến thức hoá học 9:

? Hãy nêu các chất khí độc hại gây

ô nhiễm môi trường (CO, CO2,

SO2, NO2, )

? Những hoạt động nào thải ra các

loại khí này (Hoạt động công

nghiệp, GTVT, cháy rừng, sinh

hoạt )

? Trong quá trình đốt cháy nhiên

liệu, khí được sử dụng để đốt cháy

và khí thải ra là gì

? Bằng kiến thức hóa học của mình

em hãy giả thích hiện tượng mưa

axit Sự hoà tan khí SO2, NO2 trong

không khí vào nước mưa gây ra

hiện tượng mưa a xít gây hại cho

các sinh vật và con người:

SO2 + H2O ↔ H2SO3

CO2 + H2O ↔ H2CO3

2NO2 + H2O → HNO2 + HNO3

? Nguyên nhân chính gây thủng

tầng ôzôn trên trái đất

Dung dịch hoá học Freon thể

lỏng (gas) được dùng trong cơ chế

khép kín của tủ lạnh, máy lạnh để

gây lạnh, ngoài ra còn được dùng

trong các dung dịch giặt tẩy, trong

bình cứu hoả Lượng hoá chất

Freon bốc hơi bay lên phá huỷ tầng

ôzôn (chiếc áo ôzôn được xem như

là lá chắn để bảo vệ sự sống) làm

cho tia cực tím chiếu thẳng xuống

1 Ô nhiễm do các chất khí thải ra từ các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt

trái đất gây hại cho sinh vật cũng

như con người

* Tích hợp môn Địa lý 7:

? Việc tăng dân số quá nhanh ảnh

hưởng như thế nào tới môi trường

Việc tăng dân số quá nhanh,

đẫn tới tốc độ đô thị hóa nhanh Để

đáp ứng nhu cầu của xã hội đòi hỏi

phải phát triển công nghiệp Sự

phát triển công nghiệp và đô thị hoá

có ảnh hưởng rất lớn tới môi

trường: Thải các chất thải độc hại

làm ô nhiễm môi trường Chặt phá

rừng, diện tích cây xanh bị thu hẹp,

diện tích rừng trên thế giới nói

chung, ở Việt Nam nói riêng hiện

nay đang bị thu hẹp nghiêm trọng

→ diện đất liền bị thu hẹp, diện tích

đất nông nghiệp thu hẹp → thiếu

lương thực

* Tích hợp môn Vật lý, Hóa học:

Diện tích rừng bị thu hẹp, cùng

với việc xả các chất khí thải công

nghiệp, sinh hoạt, cháy rừng,…

→ gây hiệu ứng nhà kính → nhiệt

độ Trái Đất tăng → băng hai cực

tan → nước biển dâng cao → biến

đổi khí hậu

* Tích hợp môn Sinh học 8:

? Các chất khí: COx, SOx, NOx,

bụi,…Có tác hại như thế nào đối

với hệ hô hấp của con người

Gây bụi phổi, viêm phế quản, ung

thư phổi, ở liều cao có thể dẫn tới

chết người

? Vì sao không nên đốt củi, lò than

để sưởi ấm trong phòng kín

Hiệu ứng nhà kính

Không nên đốt củi, lò than để sưởi

trong nhà kín vì sinh nhiều khí CO,

CO2 gây ngộ độc

Tối 28.12 2017 một gia 6 người

trong một gia đình ở Hà Tĩnh phải

nhập viện cấp cứu trong tình trạng

nguy kịch do đốt than sưởi ấm

trong phòng kín

Hiện nay số người mắc bệnh ung

thư tăng 30% dân số Các nhà máy

Gang, Thép, các lò than công

nghiệp,… nước mưa bị nhiễm độc

không sử dụng được, lượng rác thải

sinh hoạt với khối lượng lớn

* Tích hợp kiến thức môn Toán:

Hàng năm con người thải vào bầu

khí quyển: 20 tỉ tấn CO2, NO2,

CH4; 600.000 tấn hơi thuỷ ngân,

hơi chì, 700 triệu tấn bụi

* Tích hợp kiến thức môn Địa lí:

? Hoạt động của núi lửa thải vào

không khí những chất khí gì

- Qua kiến thức của nhiều môn học

Hãy nêu nguyên nhân gây ô nhiễm

môi trường không khí và tác hại của

chất độc hóa học thường được tích

tụ ở môi trường nào

Hóa chất bảo vệ thực vật được

tích tụ trong đất, nước và phát tán

vào không khí

? Mô tả con đường phát tán của các

loại hóa chất đó

Hóa chất bảo vệ thực vật → nước

mưa → Ô nhiễm nguồn nước

ngầm

Hóa chất bảo vệ thực vật → nước

mưa → ao, hồ, đại dương → hơi

- Do hoạt động đốt nhiên liệu của con người

và tự nhiên thải ra các khí độc: CO, CO2,

SO2, NO2, …bụi gây ô nhiễm môi trường

- Ảnh hưởng tới sức khỏe, đời sống con người, các sinh vật khác → Biến đổi khí hậu

2 Ô nhiễm môi trường do hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá học