(SKKN 2022) phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình để dạy lịch sử 8 tiết 49 chủ đề 3 phong trào yêu nước chống pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918

Bên cạnh đó, một số bài viết trong sách giáo khoa còn có nhiều nội dung để ngỏ, chưa viết hết, yêu cầu học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, bản đồ, sẽ tìm tòi, khám phá được

1 Mở đầu 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5

2.4 Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 12

3 Kết luận và kiến nghị 13

3.1 Kết luận 13

3.2 Kiến nghị 13

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO - TRÍCH DẪN 15

(khóa XI) với đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã chỉ rõ: giáo dục phổ thông phải tập trung phát triển trí tuệ, hình thành những phẩm chất năng lực công dân, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức cho học sinh Môn học Lịch Sử trong nhà trường có

ý nghĩa và vai trò quan trọng giúp cho học sinh nắm được những kiến thức

cơ bản cần thiết về Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới, làm cơ sở bước đầu cho sự hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu thương quê hương, đất nước, tin vào lí tưởng độc lập dân tộc và CNXH Lịch sử cung cấp cho học sinh những kinh nghiệm quý báu về cách xử lý tình huống thông minh của người xưa trong cuộc sống, nhất là trong đấu tranh bảo vệ Tổ quốc Lịch sử giáo dục lòng yêu nước qua các tấm gương khắc phục khó khăn, không ngại gian khổ, hy sinh, xả thân vì nước, thể hiện tinh thần “mình vì mọi người” Qua đó học sinh ý thức được trách nhiệm của mình đối với xã hội, Tổ quốc. Lịch sử là bộ môn khoa học, về mặt văn hóa

nó gắn liền với hình hài đất nước, đó là dòng sông, bến nước, sân đình, cây

đa, giếng nước, lũy tre làng, là gia đình, tổ tiên. Lịch sử nuôi dưỡng thế hệ con người Việt Nam, giáo dục góp phần hình thành cái tâm, cái tính, cần

cù, chăm chỉ, sáng tạo, yêu thương đùm bọc lẫn nhau; gắn tình yêu gia đình, làng xóm với quê hương đất nước. Hơn nữa, học sinh biết tự hào về truyền thống dựng nước, giữ nước và nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc, biết quan tâm đến những vấn đề bức xúc có ảnh hưởng tới quốc gia, khu vực và toàn cầu Trên nền tảng kiến thức đã học môn Lịch sử còn giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, có thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống

xã hội, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển con người Việt Nam XHCN trong thời kỳ hội nhập của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư

1.1 Lý do chọn đề tài

Dạy học Lịch sử ở trường phổ thông không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc, mà còn phát triển năng lực và phẩm chất cho các em Trên cơ sở đó, các em sẽ được phát triển một cách toàn diện Song muốn thực hiện được chức năng, nhiệm

vụ đó cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học theo tinh thần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo tư duy của học sinh, bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành và lòng say mê, ý chí vươn lên trong học tập

Sách giáo khoa Lịch sử hiện nay được biên soạn theo mục đích vừa là tài liệu giảng dạy của giáo viên, vừa là tài liệu học tập của học sinh theo định hướng mới Đó là, học sinh không phải học thuộc lòng các nội dung sách giáo khoa mà cần phải tìm tòi, nghiên cứu những sự kiện có trong sách giáo khoa dưới sự giúp đỡ, hướng dẫn của giáo viên Từ đó, các em tự hình thành cho mình những hiểu biết mới về Lịch sử Những thông tin trong sách giáo khoa một mặt được trình bày dưới dạng nêu vấn đề để học

sinh suy nghĩ Mặt khác, kèm theo những thông tin là những câu hỏi, bài tập yêu cầu học sinh thực hiện các hoạt động học tập khác nhau, trong đó đặc biệt đã có sự giảm tải một số kênh chữ, tăng đáng kể số lượng kênh hình để bài học tăng phần sinh động, hấp dẫn Kênh hình trong sách giáo khoa không chỉ minh họa, làm cơ sở cho việc tạo biểu tượng Lịch sử mà còn là một nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh Bên cạnh đó, một số bài viết trong sách giáo khoa còn có nhiều nội dung để ngỏ, chưa viết hết, yêu cầu học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, bản đồ, sẽ tìm tòi, khám phá được thêm những kiến thức cần thiết liên quan đến nội dung bài học mà tác giả sách giáo khoa muốn truyền tải đến học sinh

Kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử gồm nhiều loại: bản đồ, sơ

đồ, hình vẽ, tranh ảnh Lịch sử Mỗi loại có một phương pháp lịch sử riêng, một phương pháp giảng dạy riêng Song tựu chung lại giáo viên có thể sử dụng nó trong trình bày kiến thức mới, củng cố kiến thức đã học, ra bài tập

về nhà và cả trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Riêng đối với hình ảnh, tranh ảnh Lịch sử có hai dạng dùng để minh họa cho kênh chữ hoặc với tư cách là nguồn cung cấp thông tin, kiến thức cho người học Với việc đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp biên soạn sách giáo khoa Lịch sử như vậy, đòi hỏi giáo viên và học sinh phải đổi mới phương pháp dạy và học Trong đó, giáo viên với tư cách là người tổ chức, hướng dẫn, nhằm phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh trong quá trình học tập, cần nắm được những điểm mới của sách giáo khoa nói chung,

hệ thống kênh hình nói riêng Sử dụng kênh hình tốt không chỉ dừng lại ở

giá trị “minh hoạ” cho hệ thống kênh chữ, mà chính nó là công cụ, phương tiện cung cấp kiến thức và là “nguồn kiến thức” quan trọng cần khai thác,

tìm hiểu Do vậy, qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy môn Lịch sử tôi đã tích lũy được một số kinh nghiệm cho bản thân trong quá trình dạy học với

nội dung đề tài: “Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình để dạy Lịch sử 8 tiết 49- Chủ đề 3: Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918”- SGK Lịch sử 8 Với việc nghiên cứu đề tài này

tôi mong muốn sẽ giúp được nhiều giáo viên có một giờ dạy học Lịch sử hiệu quả tốt hơn, sinh động hơn, học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, chủ động và ngày càng yêu thích môn học hơn

1.2 Mục đích nghiên cứu

Với sự phát triển nhanh và mạnh của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

như hiện nay, đòi hỏi nền “Giáo dục 4.0” cũng phải không ngừng đổi mới

phương pháp dạy và học để phù hợp với xu thế phát triển của công nghệ trong kỷ nguyên số Việc đổi mới toàn diện phương pháp dạy học trong nhà trường không chỉ thực hiện đơn thuần ở các môn học tự nhiên mà còn thực hiện rộng rãi trong các môn khoa học xã hội Chính việc đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử khi sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình sẽ giúp học sinh yêu thích môn học hơn, say mê tìm tòi, khám phá các tranh ảnh lịch sử, từ đó rút ra được nhiều bài học bổ ích cho bản thân… Thông qua quan sát, miêu tả tranh ảnh, học sinh được rèn kỹ năng diễn đạt, lựa chọn

ngôn ngữ từ đó có khả năng sử dụng ngôn ngữ của các em ngày càng phong phú, trong sáng hơn Từ việc quan sát tranh ảnh lịch sử giáo viên rèn luyện cho học sinh thói quen quan sát và khả năng quan sát các vật thể một cách sinh động, khoa học, có phân tích, giải thích một cách khái quát, rút ra những kết luận lịch sử Nhờ những việc làm thường xuyên như vậy mà các thao tác tư duy được rèn luỵên, khả năng phát huy trí thông minh, sáng tạo của học sinh ngày càng được nâng lên góp phần đáng kể trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm của môn học nói riêng và sản phẩm của ngành giáo dục nói chung

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Qua thực tế giảng dạy ở Trường Trung học cơ sở Hồi Xuân tôi đã áp dụng đề tài này vào một số bài học Lịch sử lớp 8, để nghiên cứu đề ra một

số phương pháp đổi mới nhằm phát huy tính tích cực, chủ động học tập của các em để vừa được học phong phú về các kiến thức ở sách giáo khoa, vừa được tham gia các hoạt động tìm tòi, khám phá kiến thức mới thông qua hệ thống tranh ảnh lịch sử Các em được tự do tìm hiểu nhiều hơn về chương trình học của mình thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, sách tham khảo, truy cập trên mạng Internet Đặc biệt, các em được tìm hiểu về lịch sử của dân tộc, của thế giới, các tấm gương sáng ngời trong lịch sử đấu tranh giành độc lập lập dân tộc, … Đó là những điều thật gần gũi với các em: dòng sông, bến nước, sân đình, cây đa, giếng nước, lũy tre làng, là gia đình, tổ tiên cha ông, các tấm gương không ngại gian khổ, hy sinh, xả thân

vì nước… làm cho các em thấy thích thú hơn, muốn tham gia học tập và noi theo gương các anh hùng đó Từ đấy, các em sẽ tích cực tìm hiểu về lịch sử, hăng hái tham gia các hoạt động về nguồn, ý thức được trách nhiệm của mình đối với xã hội, Tổ quốc

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận thông qua các nội dung của Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, nhà nước, của ngành; các sách báo

có liên quan về các vấn đề Lịch sử và phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan vào giảng dạy môn Lịch sử 8 Đề tài đã sử dụng phương pháp khảo sát, phỏng vấn một số học sinh với các câu hỏi: các em hãy mô tả và nêu hiểu biết của mình về các bức tranh, ảnh ở những bài lịch sử các em đã học thì hầu hết nhận được câu trả lời đó là: Các em thường chỉ nhìn và đọc lại phần ghi chú ở dưới bức tranh (ảnh) chứ chưa nêu được nội dung bức tranh (ảnh) đó phản ánh nội dung gì về Lịch sử Qua đó, thấy rằng đã đến lúc chúng ta cần phải nghiêm túc xem xét lại việc xác định vị trí, phương pháp

sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trường Trung học cơ sở hiện nay

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Trong dạy học, nguyên tắc trực quan là một trong nguyên tắc cơ bản của lý luận dạy học, nhằm tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành khái niệm trên cơ sở quan sát trực tiếp các hiện vật hay đồ dùng trực quan

minh hoạ sự vật Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu sắc bản chất kiến thức, là phương tiện có hiệu lực để hình thành các khái niệm, giúp học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ là hình ảnh chúng ta thu nhận được bằng trực quan Vì vậy, cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử, đồ dùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của học sinh Dạy học trực quan là phương pháp dạy học sử dụng những phương tiện trực quan, phương tiện kĩ thuật dạy học trước, trong và sau khi nắm tài liệu mới, khi ôn tập, khi củng cố, hệ thống hóa và kiểm tra tri thức,

kĩ năng, kĩ xảo Do đó, giáo viên phải xác định được vị trí, ý nghĩa của đồ dùng trực quan nói chung và đồ dùng trực quan tạo hình nói riêng trong dạy học Lịch sử Sử dụng đồ dùng trực quan là góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh, là chỗ dựa để học sinh hiểu biết sâu sắc bản chất của sách giáo khoa lịch sử, là phương tiện có hiệu lực để hình thành khái niệm lịch sử

Giáo viên phải phân loại được các nhóm đồ dùng trực quan Đâu là đồ dùng trực quan hiện vật, đồ dùng trực quan tạo hình, đồ dùng trực quan quy ước Bởi có phân loại được các nhóm đồ dùng trực quan này thì giáo viên mới lựa chọn được các phương pháp phù hợp để khai thác và khi sử dụng mới linh hoạt và sáng tạo Đồng thời để sử dụng tốt, giáo viên phải xác định rõ nội dung Lịch sử được phản ánh qua đồ dùng trực quan Phải dự kiến và xác định sử dụng chúng như thế nào trong từng bài cụ thể Giáo viên phải tổ chức, hướng dẫn, phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh trong quá trình quan sát, tìm hiểu nội dung Lịch sử được phản ánh qua tranh, ảnh lịch sử Muốn vậy trong kế hoạch bài giảng của giáo viên phải

có sự chuẩn bị chu đáo các bước làm, hệ thống câu hỏi phù hợp để nhằm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh Làm sao để học sinh hiểu đồ dùng trực quan nhằm nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử, gây

hứng thú học tập cho học sinh Nó là chiếc “cầu nối” giữa hiện thực với

quá khứ, khách quan với đời sống hiện tại

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Nhận thức được vấn đề quan trọng của kênh hình trong dạy học nên hằng năm trường THCS Hồi Xuân đã đầu tư mua sắm đồ dùng, tranh ảnh, máy chiếu, bổ sung nhiều cơ sở vật chất để hỗ trợ công tác dạy học Phương pháp sử dụng tranh ảnh đã được nhiều giáo viên sử dụng trong các tiết học, tuy nhiên trong quá trình sử dụng còn gặp nhiều hạn chế nhất định, chưa phát huy hết được tính ưu việt của nó Có nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan gây nên nhưng nguyên nhân chủ yếu là khi giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy nhưng chưa quan tâm việc khai thác tranh ảnh trong sách giáo khoa hoặc dùng tranh ảnh như là hình ảnh minh hoạ mà quên đi chính đó là tư liệu không thể thiếu, là phương tiện trực quan trong dạy học giúp bài giảng sinh động hơn, phong phú, hấp dẫn hơn Một số

giáo viên lại không sử dụng chúng trong củng cố bài hay trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Giáo viên thường ít giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà tìm hiểu trước nội dung của bài để các em có biểu tượng ban đầu về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử, thể hiện trong kênh hình Tuy nhiên, đây cũng là một việc làm khó khăn đối với học sinh vùng cao, miền núi

Mặt khác, trong giờ giảng bài mới, vì điều kiện thời gian có hạn nên giáo viên mới chỉ tập trung giới thiệu, thuyết minh một số hình ảnh, tranh ảnh, tranh vẽ; còn những hình ảnh khác, giáo viên chỉ dừng lại ở việc giới thiệu cho học sinh quan sát sơ lược vài nét chính để học sinh nắm được biểu tượng ban đầu về chúng mà thôi Thông thường, kênh hình nói chung và hình vẽ, tranh ảnh nói riêng được trình bày với tư cách là nguồn cung cấp thông tin, kiến thức được in

kèm theo câu hỏi để học sinh tự “làm việc” với sách giáo khoa dưới sự hướng

dẫn của giáo viên, nhằm rút ra những kiến thức Lịch sử nhất định Để sử dụng tốt trước hết giáo viên phải xác định rõ được nội dung Lịch sử được phản ánh qua tranh ảnh Tiếp theo giáo viên phải dự kiến và xác định phương pháp sẽ sử dụng chúng trong từng bài cụ thể Phương pháp sử dụng trong dạy học loại kênh hình này là giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát Đầu tiên là quan sát tổng thể rồi mới quan sát chi tiết kết hợp với miêu tả, phân tích, đàm thoại thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở của giáo viên để học sinh rút ra được những kết luận Khi tìm hiểu nội dung kênh hình qua các câu hỏi gợi mở giáo viên có thể tổ chức cho các em làm việc cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ Tránh tình trạng ôm đồm, hình vẽ nào, tranh ảnh nào cũng giới thiệu mô tả thì không đủ thời gian Nội dung thuyết minh kênh hình phải phong phú, sinh động hấp dẫn, kết hợp với lời nói truyền cảm sẽ có sức thuyết phục cao đối với học sinh, tạo nên ở các em cảm xúc thực

sự, nội dung bài giảng vì thế cũng sinh động, hấp dẫn hơn, học sinh sẽ trở nên yêu thích học tập môn Lịch sử hơn

Do vậy, trước khi áp dụng đề tài vào giảng dạy tôi đã sử dụng phương pháp khảo sát học sinh khối 8 ở trường THCS Hồi Xuân, với nội dung câu hỏi: Em hãy mô tả lại và nêu hiểu biết của mình về các bức tranh, ảnh có trong bài lịch sử 8 tiết 49: “Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu

thế kỉ XX đến năm 1918” thì hầu hết nhận được câu trả lời đó là: Đa số các

em không trả lời được hoặc thường chỉ nhìn qua và đọc lại phần ghi chú ở dưới bức tranh chứ chưa nêu được hoặc nêu được rất ít bức tranh ảnh đó phản ánh nội dung lịch sử gì Dưới đây là kết quả khảo sát ban đầu của học sinh khối lớp 8, tôi thống kê lại như sau:

Kết quả

Lớp

Học sinh vận dụng kiến thức Học sinh khắc sâu sự kiện Học sinh rèn kỹ năng thực hành

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

+ Nguyên tắc làm việc với tranh ảnh:

Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông bao gồm nhiều loại: hiện vật lịch sử, tranh ảnh lịch sử, các phương tiện trực quan quy ước như bản đồ, sơ đồ, đồ thị…mỗi loại có một phương pháp sử dụng riêng, Song tựu chung lại có thể sử dụng trong trình bày kiến thức mới, củng cố kiến thức đã học, ra bài tập về nhà và trong kiểm tra; riêng đối với hình vẽ, tranh ảnh lịch sử lại có hai dạng: dùng để minh họa cho kênh chữ hoặc với tư cách là nguồn cung cấp thông tin, kiến thức cho người đọc Trong đó, tranh ảnh lịch sử là loại đồ dùng dạy học có giá trị trực quan cao, bởi vì học sinh có thể quan sát hình ảnh cụ thể sẽ mang lại nhận thức chính xác, sinh động về nhân vật lịch sử Hình ảnh của các nhân vật lịch sử có sức gợi cảm mạnh mẽ không chỉ gây hứng thú cho học sinh

mà còn khơi gợi lòng kính trọng, tự hào đối với các nhân vật lịch sử đó Mặt khác, nó còn góp phần phát triển tư duy, nhận thức, về nhân vật lịch

sử Do đó, để dạy tốt các tiết học này trước hết giáo viên phải xác định được nguồn gốc và thời điểm xuất hiện tài liệu, có nghĩa là nội dung xuất

xứ của bức ảnh, bức ảnh phản ánh một mặt hay toàn diện, một khía cạnh nào đó của Lịch sử Nội dung của tranh ảnh phản ánh sự kiện, hiện tượng, tiến trình lịch sử nào, ở khía cạnh nào, trung thành đến đâu Tranh hay ảnh gốc bao giờ cũng là loại tài liệu có giá trị bậc nhất Sau khi xác định nguồn gốc, thời điểm như trên, ta có thể gợi ý cho học sinh nội dung và cách thể hiện những nội dung đó của tác giả trên tranh ảnh

- Những nhân vật chính trong tranh ảnh họ là ai? Họ đại diện cho ai?

- Tiếp theo nhằm giáo dục học sinh đi sâu vào nội dung tranh ảnh

+ Rèn luyện cho học sinh những kỹ năng khi khai thác tranh ảnh:

- Hình thành kỹ năng quan sát, rút ra nhận xét

- Hình thành kỹ năng mô tả tường thuật

- Hình thành kỹ năng phân tích, nhận định, đánh giá

+ Nêu rõ các bước làm việc với tranh ảnh:

Bước 1: Cho học sinh quan sát tranh, ảnh để học sinh xác định một cách

khái quát nội dung tranh ảnh cần khai thác

Bước 2: Giáo viên nêu câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề, tổ chức cho học sinh

tìm hiểu nội dung của tranh ảnh

Bước 3: Học sinh trình bày những kết quả tìm hiểu của mình về tranh

ảnh, học sinh khác bổ sung hoàn thiện

Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung và hoàn thiện nội dung khai

thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh về kiến thức Lịch sử

Áp dụng phương pháp khai thác tranh ảnh lịch sử trong tiết 49:

“Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918”: Sử dụng

chân dung nhân vật lịch sử có ý nghĩa rất quan trọng trong dạy học môn Lịch sử, góp phần giáo dục, giáo dưỡng, phát triển tư duy năng lực của học sinh Chân dung nhân vật có hai loại là chính diện và phản diện Qua việc sử dụng chân dung nhân vật lịch sử, học sinh học tập được đạo đức, tài trí, từ đó rèn luyện theo tấm gương nhân vật chính diện Khi sử dụng chân dung phải phân tích, giải

thích, định hướng cho học sinh tự mình đánh giá vai trò của nhân vật đó, nắm được bối cảnh lịch sử (không gian, thời gian) mà nhân vật hoạt động Từ đó, học sinh tự trình bày những hiểu biết đã có của mình về nhân vật lịch sử đó

Khi dạy mục 1: Phong trào Đông Du (1905 - 1909) Giáo viên sử

dụng hình 102 SGK và một số hình ảnh sưu tầm được để hướng dẫn học sinh tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Phan Bội Châu:

Hình 102 SGK: Phan Bội Châu (1867- 1940) [1].

* Giáo viên hướng dẫn học sinh phương pháp khai thác:

Đây là chân dung của Phan Bội Châu, lãnh đạo Hội Duy Tân và

phong trào Đông Du

Bước 1: Giáo viên tổ chức cho các em quan sát, tìm hiểu các bức ảnh

Bước 2: Trả lời các câu hỏi sau bằng sự hiểu biết của mình.

- Nhìn vào bức ảnh, em thấy Phan Bội Châu là người như thế nào?

- Các em biết gì về Phan Bội Châu?

Giáo viên có thể gợi ý cho các em trả lời các nội dung như năm sinh, năm mất của Phan Bội Châu, trang phục ông thường mặc như thế nào, nét mặt ông ra sao, cuộc đời, sự nghiệp của ông có gì tiêu biểu ?

Bước 3: Học sinh trả lời theo hiểu biết của mình Học sinh khác bổ

sung

Bước 4: Sau khi học sinh trả lời những nội dung trên, giáo viên tập

trung sự chú ý vào hình ảnh và mô tả:

Đây là bức chân dung của Phan Bội Châu được trưng bày trong bảo tàng cách mạng Việt Nam Nhìn vào ảnh ta thấy ông mặc áo dài, đội khăn xếp, đó là trang phục thường mặc của các sĩ phu thời phong kiến Ông có đôi mắt sáng, vầng trán cao, gương mặt cương nghị Phan Bội Châu hiệu là Sào Nam, sinh ngày 26/12/1867 tại thôn Sa Nam, xã Đông Liệt, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An Ông có tinh thần yêu nước và cứu nước từ rất sớm Từ năm 17 tuổi ông viết bài hịch “Bình Tây thu Bắc” Năm 19 tuổi, ông cùng bạn là Trần Văn Lương lập đội “Sĩ tử Cần Vương” (hơn 60 người) chống Pháp, nhưng bị đối phương kéo tới khủng bố nên phải giải tán Năm 1900 ông thi đỗ cử nhân Từ năm 1904 ông bắt đầu các hoạt động

đấu tranh giải phóng dân tộc Tháng 5/1904 ông thành lập Hội Duy Tân -một tổ chức cách mạng ở Quảng Nam, xúc tiến việc xuất dương cầu viện

Tháng 1/1905, Phan Bội Châu và Tăng Bạt Hổ sang Nhật mở đầu phong trào Đông Du Từ năm 1905 đến năm 1925 là thời kì Phan Bội Châu bôn ba hải ngoại Trong thời gian này ông viết nhiều thơ văn, tài liệu lịch

sử nhằm kêu gọi mọi người đoàn kết, thức tỉnh đồng bào đứng lên đấu tranh Mặc dù hoạt động ở nước ngoài nhưng ông vẫn liên hệ với phong trào trong nước đấu tranh chống Pháp, khôi phục nền độc lập cho dân tộc Năm 1925 ông bị bắt tại Thượng Hải, rồi bị giam ở nhà tù Hoả Lò (Hà Nội) Thực dân Pháp định bí mật thủ tiêu ông nhưng không thành, chúng phải đưa ông ra xử công khai tại toà Đề hình và khép ông vào tội tử hình Trước toà ông bác bỏ hết mọi lời buộc tội của chúng, với lời lẽ dõng dạc, lí

lẽ đanh thép, tư thế hiên ngang ông đã làm cho công chúng đến dự hết sức khâm phục và tán thưởng Trước áp lực đấu tranh mạnh mẽ của công chúng, thực dân Pháp phải rút mức án tử hình xuống khổ sai chung thân Nhưng án đó vẫn gây công phẫn trong dư luận cả nước Làn sóng đấu tranh đòi ân xá Phan Bội Châu diễn ra mạnh mẽ trong cả nước Cuối cùng ngày 24/12/1925 thực dân Pháp buộc phải tuyên bố tha bổng Phan Bội Châu

Ông được về an trí tại Bến Ngự (Huế) Trong 15 năm cuối đời, ông (lúc

bấy giờ được gọi là Ông già Bến Ngự) vẫn giữ trọn phẩm cách cao khiết,

không ngừng tuyên truyền tinh thần yêu nước bằng văn thơ, nên rất được nhân dân yếu mến Ông qua đời ngày 29/12/1940 tại Huế Hiện nay khu di tích, tưởng niệm Phan Bội Châu tọa lạc trên con đường cùng tên (119 Phan Bội Châu, Thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế) Lăng mộ cùng với mái nhà tranh nhỏ nơi cụ từng sống, cách nhau chỉ vài bước chân

Một số hình ảnh về cuộc đời và sự nghiệp của Phan Bội Châu[2].

Nơi an trí Ông già Bến Ngự vào những

năm cuối đời.

Tượng đồng Phan Bội Châu tại công viên số

19 Lê Lợi, bên cầu Trường Tiền, TP Huế.

Khi dạy mục 2 Đông Kinh Nghĩa Thục (1907) Giáo viên dùng hình 103 SGK và một số hình ảnh sưu tầm được hướng dẫn học sinh tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Lương Văn Can:

Hình 103 SGK: Lương Văn Can (1854- 1927) [3].

* Phương pháp khai thác:

Bước 1: Giáo viên cho học sinh quan sát ảnh Lương Văn Can.

Bước 2: Giáo viên nêu câu hỏi: Em biết gì về Lương Văn Can? Đồng thời

giáo viên có thể gợi mở cho học sinh quan sát về trang phục, nét mặt, ánh mắt, thân thế, sự nghiệp

Bước 3: Học sinh trả lời theo hiểu biết của mình sau khi đã tham khảo từ

nhiều nguồn kiến thức khác nhau

Bước 4: Giáo viên nhận xét và miêu tả, hình thành kiến thức:

Nhìn vào ảnh ta thấy Lương Văn Can mặc áo dài, đầu đội khăn xếp -trang phục của các sĩ phu thời phong kiến Ông có khuôn mặt rắn rỏi, gò

má hơi cao, đôi mắt sâu, trong sáng Ông có hiệu là Ôn Như, sinh năm

1854 tại làng Nhị Khê, huyện Thượng Phúc, tỉnh Hà Đông Ông không ra làm quan mà chỉ ở nhà lập trường dạy học Tháng 3/1907, ông cùng một số

sĩ phu tiến bộ thành lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục, do ông làm Hiệu trưởng tại phố Hàng Đào (Hà Nội) Đây là một trường tư nhưng không thu tiền học phí, áp dụng theo mô hình trường ở Nhật Bản trong cuộc Minh Trị Duy tân Chương trình học của trường gồm những bài phổ thông về địa lí, lịch sử, vệ sinh và đều được học bằng chữ quốc ngữ, biên soạn theo tinh thần đổi mới Ngoài việc giảng dạy chính khoá, trường còn tổ chức những