(SKKN 2022) một số giải pháp vận dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng môn ngữ văn 7 ở trường THCS kỳ tân, huyện bá thước

Áp dụng một sốphương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vận dụng trong giảng dạy theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh môn ngữ văn THCS được coi là những nhân tố mới, có vai trò quan

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NỘI DUNG Trang

1.1 Lí do chọn đề tài Trang 2

1.2 Mục đích nghiên cứu Trang 2

cứu

Trang 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu Trang 2

2 NỘI DUNG Trang 3

2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu Trang 3

2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu Trang 4-5

2.3 Giải pháp đã sử dụng để nâng cao chất lượng dạy

học Ngữ văn 7 ở trường THCS Kỳ Tân, huyện Bá

Thước…………

Trang 5-17

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt

động giáo dục học sinh, bản thân, đồng nghiệp và nhà

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Theo điều 2 Luật giáo dục (14/6/2019) “Mục tiêu giáo dục nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế” [1] . Do đó mà trong quátrình giảng dạy hiện nay, việc sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học đòihỏi người thầy luôn phải đặt ra cái đích, đó là giúp HS nắm vững kiến thức cơbản, hình thành phương pháp, kỹ năng, kỹ xảo, tạo thái độ và động cơ học tậpđúng đắn.

Ngữ văn là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội Đây là môn học cóvai trò rất quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển tư duy của con người.Đồng thời môn học này có tầm quan trọng trong việc giáo dục quan điểm, tưtưởng, tình cảm cho học sinh Mặt khác nó cũng là môn học thuộc nhóm công

cụ, môn văn còn thể hiện rõ mối quan hệ với rất nhiều các môn học khác trongnhà trường phổ thông Học tốt môn văn sẽ tác động tích cực tới các môn họckhác và ngược lại, các môn học khác cũng góp phần học tốt môn văn Điều đóđặt ra yêu cầu tăng cường tính thực hành, giảm lí thuyết, gắn học với hành, gắnkiến thức với thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc sống Vì tầmquan trọng của việc dạy học môn Ngữ văn nói chung và Ngữ văn lớp 7 nói riêngđáp ứng việc đổi mới phương pháp và giảng dạy theo quan điểm tích cực trongdạy học Ngữ văn là vấn đề cần được quan tâm nhất hiện nay

Trong thực tế giảng dạy bộ môn Ngữ Văn 7 ở trường THCS Kỳ Tân, tôinhận thấy nhiều học sinh chưa chủ động tích cực trong hoạt động học tập, chưabiết cách khai thác và ghi nhớ kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, họcvẹt, thuộc một cách máy móc, không nắm được kiến thức trọng tâm, điểm cốt lõitrong bài học hoặc không biết liên tưởng, liên kết các kiến thức có liên quan vớinhau

Để nâng cao chất lượng dạy học, cần phải đổi mới phương pháp dạy họccác môn học ở trường nói chung và môn Ngữ văn nói riêng Áp dụng một sốphương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vận dụng trong giảng dạy theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh môn ngữ văn THCS được coi là những nhân

tố mới, có vai trò quan trọng cải thiện và thúc đẩy nhà trường phát triển, gắn kếtnhà trường phát triển với những phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ,tạo nguồn nhân lực đem lại lợi ích cho xã hội hiện đại Thấy được ý nghĩa to lớnnhư trên, giáo viên phải biết áp dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực vận dụngtrong giảng dạy theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn ngữ vănTHCS vào dạy học Ngữ văn để giáo viên thực sự là người tổ chức hướng dẫn, làtrọng tài, cố vấn, là người kết luận, tác nhân tác động tới quá trình tự nghiêncứu, tự thể hiện tự kiểm tra đánh giá điều chỉnh của trò - chủ thể hoạt động học.Làm được quá trình đó học trò thâm nhập tác phẩm nhanh nhất mà không thụđộng thiếu sáng tạo khi phân tích tìm hiểu tác phẩm và giờ dạy đạt hiệu quả caonhất

Vậy làm thế nào để hoạt động dạy và học đạt được hiệu quả cao? Họcsinh có thể áp dụng ngữ liệu đang học với các kiến thức có sẵn để diễn đạt cácnội dung khác nhau trong chính thực tế cuộc sống của các em? Đó chính là vấn

đề đặt ra cho những giáo viên trực tiếp giảng dạy và cũng là vấn đề đặt ra chobản thân người học – những học sinh bậc học THCS

Vì thế để nâng cao hiệu quả tiết học, giúp cho học sinh hứng thú và yêuthích bộ môn Ngữ văn cũng như tích cực, chủ động trong quá trình học tập vàtiếp thu kiến thức; đồng thời, học sinh biết vận dụng kiến thức đã học giải quyếtcác vấn đề thực tế, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, năng lực và phẩmchất của các em, tôi đã không ngừng học hỏi và áp dụng biện pháp đổi mới

“Một số giải pháp vận dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực

nhằm nâng cao chất lượng môn Ngữ văn 7 ở trường THCS Kỳ Tân, huyện

Bá Thước” với hi vọng cùng sẻ chia kinh nghiệm, hiểu biết về kĩ thuật dạy học

với đồng nghiệp Đồng thời để cùng nhau vận dụng vào thực tiễn dạy học đểnâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn trong nhà trường

1.2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của tôi khi viết sáng kiến này là nhằm tìm ra những giải phápchung nhất và hiệu quả nhất trong việc dạy học phân môn văn trong chươngtrình Ngữ văn 7 Đặc biệt chú trọng sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy họctích cực trong dạy học Ngữ văn để nâng cao chất lượng học sinh mũi nhọn, họcsinh đại trà ở môn phụ trách dạy học Đồng thời tự bồi dưỡng năng lực chuyênmôn trong quá trình công tác ở đơn vị

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến là giải pháp vận dụng phương pháp,

kĩ thuật dạy học tích cực để nâng cao hiệu quả dạy học Ngữ văn 7, đáp ứng đượcmục tiêu của giáo dục hiện nay

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Tham khảo, nghiêncứu tài liệu hướng dẫn về phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực nói chung vàphương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực Tham khảo SGK, SGV, sách chuẩnkiến thức kĩ năng bộ môn Ngữ văn

- Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát thái độ, mức độ hứng thú họctập của học sinh

- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm dạy và học: Tích lũy các giờ dạytrên lớp, dự giờ đồng nghiệp, đồng nghiệp dự giờ góp ý

- Phương pháp thực nghiệm: Lựa chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng;

áp dụng dạy thử nghiệm trên lớp

- Phương pháp phân tích: So sánh chất lượng giờ dạy, lực học, mức độtích cực của học sinh khi chưa áp dụng SKKN với khi đã áp dụng SKKN

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Theo nghị quyết 29- NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của BCH TW tạihội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

có ghi: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học

tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin

và truyền thông trong dạy và học” [2]

Để đáp ứng được mục tiêu giáo dục hiện nay thì yêu cầu về nội dung,phương pháp giáo dục phải được đặt lên hàng đầu Theo điều 7 Luật giáo dục có

nêu: “Nội dung giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại, có hệ thống và được cập nhật thường xuyên; coi trọng giáo dục tư tưởng, phẩm chất đạo đức và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với

sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tâm sinh lý lứa tuổi và khả năng của người học” “Phương pháp giáo dục phải khoa học, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học và hợp tác, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [1]

Trong hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là tập trung thiết kếcác hoạt động sao cho học sinh có thể tự lực khám phá, chiếm lĩnh các tri thứcmới dưới sự hướng dẫn chỉ đạo của thầy Bởi một đặc điểm cơ bản của hoạtđộng học là người học hướng vào việc cải biến chính mình, nếu người họckhông chủ động, tích cực, tự giác, không có phương pháp học tốt thì mọi nỗ lựccủa người thầy chỉ đem lại những kết quả hạn chế

Hiện nay, công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, học sinh có thể tiếpnhận thông tin từ nhiều kênh, nhiều nguồn khác nhau Các nguồn thông tinphong phú đa chiều mà người học có thể tiếp nhận đã đặt giáo dục trước yêu cầucấp bách là phải đổi mới trong dạy học Một trong những dấu hiệu của đổi mớitrong dạy học đó chính là việc vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực

Vậy “Kĩ thuật dạy học” là gì? Đó chính là những biện pháp, cách thứchoạt động của giáo viên và học sinh trong các tình huống hoặc hoạt động nhằm

thực hiện giải quyết một số nhiệm vụ hoặc nội dung cụ thể Tại sao phải vận

dụng kĩ thuật dạy học tích cực vào môn Ngữ văn? Vì những kĩ thuật nêu trênđều hướng tới tăng cường sự tham gia hợp tác tích cực của học sinh, tạo điềukiện phát huy khả năng tối đa của người học, đảm bảo cho người học khắc sâukiến thức một cách chủ động và linh hoạt Đồng thời hình thành các kĩ năng hợptác, giao tiếp, trình bày, tìm kiếm, thu thập, xử lí thông tin, giải quyết vấn đềtrong học tập mà cao hơn là chuẩn bị hành trang cho học sinh đối diện với các

thử thách trong cuộc sống, góp phần đào tạo nguồn nhân lực theo yêu cầu của sựphát triển kinh tế- xã hội.

Để áp dụng các phương pháp, kĩ thuật trong dạy học Ngữ văn 7 đạt hiệuquả, tích cực học sinh, giáo viên phải tuân thủ các quy trình mang tính đặc trưngcủa kĩ thuật dạy học như năng lực giáo viên, sự áp dụng các kĩ thuật vào từngđơn vị kiến thức có phù hợp, linh hoạt, sáng tạo

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2019 - 2020 là năm học Bộ giáo dục và đào tạo tiếp tục đổi mớiphương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhàtrường phổ thông, đồng thời chuẩn bị tốt nhất các điều kiện để đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông 2018 và thay sách giáo khoa lớp 6 vào năm học 2021-

2022

Việc đổi mới phương pháp dạy cùng với sự hỗ trợ đắc lực của các phươngtiện kĩ thuật đã và đang phần nào đạt được những yêu cầu đặt ra Tuy nhiên, ápdụng các kỹ thuật dạy học tích cực trong môn Ngữ văn đòi hỏi mất rất nhiềuthời gian, trang thiết bị dạy học trong khi do điều kiện học tập ở nhà trường cònchưa trang bị được máy chiếu cho tất cả các lớp học và một tiết học trên lớp chỉ

có 45 phút thì không đủ thời gian cho các hoạt động

Về phía giáo viên:

Để đạt được hiệu quả cao trong tổ chức dạy học Ngữ văn người dạy màkhông vận dụng tốt các khâu lên lớp, chuẩn bị tốt các phương tiện cũng nhưphương pháp kĩ thuật dạy học cho phù hợp, người học sẽ tiếp thu bài không tốt

Vì vậy đòi hỏi người giáo viên cần lựa chọn phương pháp dạy học sao cho phùhợp với đặc trưng bộ môn đồng thời hình thành cho học sinh phương pháp họchiệu quả từ đó giúp các em tích cực, chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức làmột vấn đề bức thiết được đặt ra Nhiều giáo viên mặc dù đã được tập huấn vàbiết các phương pháp dạy học tích cực nhưng việc vận dụng các kĩ thuật dạy họcvào giảng dạy còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng: Đó là việc lựa chọn và vậndụng phương pháp, kĩ thuật dạy học vào bài nào đơn vị kiến thức nào cho phùhợp, hiệu quả Nên dẫn đến làm sơ sài, đối phó, qua loa, đại khái Có giáo viênvận dụng gượng ép lại không phù hợp với đơn vị kiến thức dẫn đến phức tạp hóavấn đề gây khó hiểu cho học sinh…Hoặc cách thức tổ chức chưa phù hợp vớitiết học, với đối tượng học sinh cho nên hiệu quả giáo dục chưa cao

Qua đó tôi thấy nguyên nhân sâu xa là giáo viên còn phụ thuộc quá nhiềuvào kiến thức định sẵn trong ghi nhớ, chưa thật sự mạnh dạn trong việc vậndụng các kĩ thuật dạy học tích cực, việc đầu tư nghiên cứu lựa chọn đơn vị kiếnthức để áp dụng kĩ thuật dạy học còn mang tính hình thức

Về phía học sinh:

Nhiều học sinh có tâm lí ngại học văn và không thích học văn, nhiều phụhuynh cũng đón nhận môn Ngữ văn không mấy mặn mà và họ thường hướngcho con em mình học các môn tự nhiên … Điều đó khiến nhiều học sinh cảmthấy giờ học Ngữ văn nặng nề, khó tiếp thu, khó nhớ, chán học, ngại học; thiếu

sự hợp tác trong giờ khiến hiệu quả học tập chưa cao

Mặt khác trong tiết học một số học sinh tiếp thu bài chưa tốt còn lơ là,chưa tập trung học tập, thiếu hào hứng, thiếu tích cực chủ động trong học tập,chưa tiếp cận được với các kĩ thuật dạy học trong giảng dạy theo định hướngphát triển năng lực học sinh môn Ngữ văn 7 THCS.

Trong thực tế, quá trình giảng dạy bộ môn Ngữ văn lớp 7 ở trường THCS

Kỳ Tân năm học 2018-2019, 2019-2020, trước khi áp dụng sáng kiến kinh

Giỏi Khá Trung bình Yếu

Học sinh

ít hứng thú

Học sinh không hứng thú

Qua kết quả chất lượng môn Ngữ văn 7 năm học 2019-2020 cho thấy: tỷ

lệ HS đạt khá giỏi còn thấp (31,8%; 32,5%), số HS đạt TB chiếm tỷ lệ cao(50%), HS yếu về môn học đang chiếm 18,2%; 17,5% Về mức độ hứng thútrong học các tiết luyện nói tôi nhìn thấy các em ít để tâm vào công việc học,thiếu hào hứng, thiếu tích cực chủ động trong học tập, chính vì vậy mà kết quảchưa cao, tỷ lệ học sinh ít hứng thú và không hứng thú chiếm 80% Nhiều nămtôi trăn trở suy nghĩ phải chăng do cách tổ chức giờ học chưa thực phù hợp, ápdụng phương pháp dạy học chưa phù hợp Những năm gần đây, tôi đã vận dụngsáng kiến vào dạy học và đã làm thay đổi căn bản suy nghĩ, cách học cũng như

sự hứng thú, tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh từ đó đem lại hiệu quả caotrong học tập Tổ chức dạy học theo phương thức và phương pháp này sẽ giúphọc sinh chủ động, tích cực sáng tạo trong hoạt động, bước đầu đã đem lại hiệuquả tốt

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn 7 ở trường THCS Kỳ Tân, huyện Bá Thước

2.3.1 Giải pháp 1: Cần làm tốt khâu chuẩn bị cho bài dạy

- Chuẩn bị kiến thức dạy học

Giáo viên phải làm tốt khâu thiết kế giáo án bằng việc nghiên cứu nộidung sách giáo khoa và tư liệu từ các kênh thông tin , đồng thời trước mỗi bàihọc giáo viên phải có kế hoạch giao nhiệm vụ cho học sinh như thu thập, sưutầm tư liệu phục vụ cho bài học sắp tới.

Ví dụ: Trước khi dạy văn bản “ Sài Gòn tôi yêu” giáo viên nghiên cứu kĩ

kiến thức về địa lí, tự nhiên, con người Sài Gòn Với sự nghiên cứu kiến thức kĩnhư vậy giáo viên có thể giúp học sinh hiểu rộng, hiểu đúng về Sài Gòn

Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh tự tìm hiểu về địa danh này bằng sựgợi ý về các kênh thông tin để lấy tư liệu, tài liêu, thông tin

Trong tiết dạy giáo viên yêu cầu học sinh thuyết trình, học sinh đại diệntrình bày, các học sinh khác bổ sung hoàn chỉnh

Với cách thức này tôi nhận thấy tiết học khá sinh động, các em thuyếttrình vấn đề rất tự tin, rất chủ động, diễn đạt rõ ràng, dễ hiểu

- Chuẩn bị phương tiện dạy học, kĩ thuật dạy học

Để giúp học sinh nắm được những nội dung bài học một cách sâu sắc vàphát triển những phẩm chất năng lực thì giáo viên ngoài sử dụng những phươngtiện dạy học truyền thống như SGK , bảng, phân trắng, tranh ảnh, sô đồ minhhọa cần phải kết hợp thật tốt các phương tiện hiện đại như máy tinh, máychiếu khai thác triệt để thế mạnh của Công nghệ thông tin trong dạy học(Internet, các phần mềm)

+ Xác định mục tiêu bài học: Trong kế hoạch bài dạy giáo viên cần xácđịnh

rõ các yêu cầu về Kiến thức, kỹ năng, thái độ và các năng lực hướng đến.Bằng việc xác định mục tiêu này trong quá trình dạy học giáo viên sẽ có thể lựachọn được phương pháp giảng dạy phù hợp , cách thức tổ chức lớp học theođúng mục tiêu đã định

+ Xác định các phương pháp dạy học theo đặc thù bộ môn : Bên canhnhững phương pháp dạy học truyền thống cần chú ý các phương pháp dạy họctích cực như: phương pháp trực quan, phương pháp làm việc theo nhóm, phươngpháp đóng vai, phương pháp tích hợp

2.3.2 Giải pháp 2: Thực hiện giờ dạy học theo hướng mở, vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực:

2.3.2.1 Khởi động bài học một cách hấp dẫn.

- Khởi động bài học theo kiểu tổ chức trò chơi:

Giáo viên có thể chia lớp theo tổ, theo nhóm, cặp đôi tham gia một số tròchơi đã được giáo viên chuẩn bị dưới sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trongmột thời gian hạn định có thể là 3-4 phút Việc làm này sẽ giúp học sinh hứngthú, gợi sự tò mò, sáng tạo ở học sinh và tạo tâm thế tốt choviệc lĩnh hội nộidung chính của bài học

Ví dụ: Bắt đầu cho bài học “ Cổng trường mở ra” giáo viên tổ chức cho họcsinh chơi trò giải mã ô chữ

Giáo viên có thể thiết kế một slide với hàng loạt ô, mỗi ô chứa một kí tựcần giải mã, để giải mã được những ô trên học sinh phải trả lời được những câuhỏi của giáo viên Lưu ý giáo viên đề ra những câu hỏi để giải mã ô chữ khôngđược quá khó vì sẽ làm mất nhiều thời gian và tạo cho học sinh cảm giác bức bí

dễ bỏ cuộc

Khi tổ chức trò chơi giải mã ô chữ giáo viên sẽ huy động được sự hợp táccủa tất cả đối tượng học sinh, học sinh trao đổi, thảo luận, thi đua, động não, kếtnối với thực tế đời sống để giải mã Qua đây các em sẽ phát triển năng lực giảiquyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực kết nối

Nội dung câu hỏi để giải mã ô chữ thì phần trả lời của nó phải liên quanđến chủ đề của bài học.Từ việc học sinh giải mã được từ khóa của ô chữ giáoviên giới thiệu bài

- Khởi động bài học theo kiểu kết hợp trình chiếu hình ảnh nêu tinh huống có vấn đề:

Giáo viên trình chiếu những hình ảnh và clíp liên quan đến vấn đề nhậtdụng của văn bản sau đó giáo viên đưa ra nhưng tình huống có vấn đề để họcsinh giải quyết trên cở đó giáo viên dẫn vào bài

Ví dụ: Khi dạy bài “ Cuộc chia tay của những con búp bê” giáo viên cóthể nêu vấn đề như sau: Trong cuộc sống, trên báo đài và nhiều kênh thông tin ,

em đã từng chứng kiến về hoàn cảnh những bạn nhỏ thiếu tình yêu thương củangười cha, người mẹ vì những lí do khác nhau Em cảm thấy như thế nào vềđiều này?

Cách thức giới thiệu bài mới này đã tạo cơ hội cho học sinh bộc lộ nhữngquan điểm của cá nhân bằng khả năng diễn đạt, thuyết trình trước lớp của mình

từ đây học sinh sẽ tự tin hơn trong giao tiếp, các em sẽ biết kết nối vấn đề đờisống để giải quyết

Tóm lại có nhiều cách vào bài khác nhau để phát huy năng lực của họcsinh tuy nhiên để có phần vào bài hiệu quả, hấp dẫn giáo viên phải không ngừngtìm tòi, trau dồi vốn hiểu biết của mình về những vấn đề nhật dụng của văn bản

2.3.2.2 Tổ chức giờ dạy bằng sự kết hợp linh hoạt nhiều phương pháp

- Phương pháp thuyết trình: giáo viên tăng cường phương pháp thuyết

trình giải quyết vấn đề : trong quá trình giảng dạy nội dung bài dạy giáo viênnêu vấn đề vạch những mâu thuẫn trong nhận thức Người học luôn luôn đượcđặt trong tình huống có vấn đề, nên có thói quen suy nghĩa logic, biết cách phânbiệt vấn đề và giải quyết vấn đề

Ví dụ: Với phương pháp thuyết trình của học sinh, ở văn bản "Ca Huế

trên sông Hương", giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu ở nhà những hiểu biếtcủa mình về Huế và ca Huế, khuyến khích những cách tìm hiểu có sự hỗ trợ củacông nghệ thông tin

Trong quá trình giảng dạy phần đọc hiểu văn bản giáo viên tổ chức chohọc sinh thuyết trình nội dung đã được chuẩn bị sau đó các học sinh khác bổsung để hoàn chỉnh nội dung Tiếp theo giáo viên nhận xét và động viên họcsinh bằng cách cho điểm, hoặc thưởng một món quà nhỏ

Với hoạt động này tôi nhận thấy học sinh rất hứng thú với nội dung bàihọc và khả năng ngôn ngữ của học sinh được nâng lên rõ rệt, sự tự tin, mạnh dạntrước tập thể của các em được rèn luyện.

Khi dạy về văn bản “ Cuộc chia tay của những con búp bê” giáo viên tạotình huống có vấn đề để khắc sâu kiến thức đồng thời qua đó phát triển năng lựckết nối của học sinh ví dụ như: Trong thực tế đời sống em đã từng biết đến hoàncảnh nào giống hoàn cảnh của hai nhân vật Thành và Thủy chưa? Em nghĩ gì vềcuộc chia tay của bố mẹ hai nhân vật Thành và Thủy Học sinh bằng sự kết nốivới hiểu biết đời sống để giải quyết vấn đề giáo viên đặt ra Qua đây giáo viên

đã phát triển năng lực kết nối để giải quyết vấn đề ở học sinh

- Phương pháp học tập nhóm: Là một trong những phương pháp tạo

được sự tham gia tích cực của học sinh trong học tập, học sinh được tham giatrao đổi, bàn bạc, chia sẻ ý kiến về một vấn đề mà cả nhóm cùng quan tâm thảoluận, được tự do bày tỏ quan điểm của mình, rèn luyện kĩ năng giải quyết nhữngvấn đề khó khăn Sử dụng phương pháp này sẽ giúp học sinh phát triển được,năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề

Trong phương pháp này giáo viên chia lớp thành các nhóm hợp lí,nhómnào cũng có học sinh khá giỏi đan xen với học sinh năng lực còn hạn chế, họcsinh đồng bào thiểu số ( nhóm theo tổ, cặp đôi, nhóm bốn sau đó giáo viên đặtvấn đề ( những vấn đề trọng tâm của bài học, văn bản) học sinh thảo luận trongnhóm để giải quyết vấn đề Trong qua trình tổ chức học sinh thảo luận nhómgiáo viên nên định hướng cho nhóm trưởng cách thức thảo luận (phân nhiệm cụthể cho các thành viên trong nhóm, tùy theo từng năng lực của các thành viên

mà giao nhiệm vụ phù hợp) để phát huy tối đa năng lực của các thành viêntrong nhóm và tạo cơ hội cho các bạn năng lực còn hạn chế được rèn luyện vàbồi đắp

Ví dụ: Khi dạy phần củng cố văn bản "Ca Huế trên sông Hương" Giáo

viên tổ chức hoạt động nhóm, giáo viên chiavlớp thành 4 nhóm tương ứng với 4

tổ, sau đó giáo viên nêu vấn đề: “Nếu được là một hướng dẫn viên du lịch em sẽ nói gì để quảng bá về ca Huế?

Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm trong 3 phút Học sinh làm việc nhóm,giáo viên quan sát và có sự hỗ trợ kịp thời Sau đó học sinh thuyết trình, giáoviên có thể hướng dẫn một vài kĩ năng của người hướng dẫn viên Giáo viên chohọc sinh nói lên những cảm nhận sau các phần thuyết trình của các bạn Tiếptheo giáo viên nhận xét và động viên

Sau đó, mời đại diện (bất kì một học sinh nào trong nhóm) lên trình bàytrước lớp như một hướng dẫn viên du lịch thực thụ

Sử dụng phương pháp này ở tất cả các khâu tổ chức dạy học, học sinh có

cơ hội được trình bày hiểu biết của mình, nói lên tiếng nói suy nghĩ của cá nhânmình từ đó có thể hiểu được những ý nghĩa thiết thực mà các văn bản nhật dụng,mang lại, phát triển năng lực hợp tác và năng lực ngôn ngữ, năng lực kết nối

Cùng với đó, sử dụng các mẩu chuyện, dẫn chứng mang tính thực tế, lịch

sử (áp dụng tùy vào nội dung từng bài), để kích thích gây tò mò, hứng thú, say

mê cho học sinh Giúp học sinh hiểu bài dễ hơn, nhanh hơn qua phần giới thiệubài và liên hệ ngay từng phần của bài học

Để đạt được những yêu cầu, kết quả đó, giáo viên phải luôn luôn tìm tòi,lắng nghe, nắm bắt thông tin cập nhật (liên quan đến nội từng văn bản nhậtdụng) qua đài, trên báo chí, qua thông tin mạng, qua tình hình thời sự trongnước,quốctế…,để vận dụng vào bài giảng

nhiều thời gian do vậy giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm học sinh để các

em

tự tập luyện ở nhà, trên lớp sẽ kết hợp thực hiện trong giờ hoạt động ngữ văn.Phương pháp đóng vai sẽ giúp học sinh tự chủ trong giải quyết vấn đề, kíchthích sự sáng tạo, phát triển năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác ở học sinh Kể

cả những học sinh yếu, học sinh dân tộc thiểu số cùng có điều kiện, cơ hội đểthể hiện những phẩm chất năng lực, đưa ra những quan điểm, ý kiến cá nhân củamình về những vấn đề mình quan tâm, vấn đề mang màu sắc địa phương, bảnsắc văn hóa dân tộc

Ví dụ: Khi dạy văn bản “Cuộc chia tay của những con búp bê” giáo viên

có thể yêu cầu học sinh hoạt động nhóm đóng vai nhân vật xây dựng vở kịchchuyển thể từ nội dung của văn bản

- Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm tương ứng với 4 tổ, mỗi tổ sẽ chọn bất

cứ tình huống nào trong văn bản để xây dựng thành kịch nhưng yêu cầu vở kịchphải thể hiện được chủ đề nhật dụng của văn bản

- Đến tiết trải nghiệm sáng tạo học sinh sẽ thể hiện vở kịch này

- Giáo viên uốn nắn những điểm chưa được của học sinh khi các em thểhiện xong các sản phẩm của nhóm

Ở phương pháp này, tôi nhận thấy học sinh của mình rất hào hứng, các em

đã biết tự lựa chọn những nội dung trọng tâm của bài để chuyển thể thành kịchbản, các em cũng biết kết nối với thực tế đời sống để đưa vào sán phẩm củanhóm

- Phương pháp dạy học tích hợp, liên môn Có thể tích hợp ba phân

môn hoặc tích hợp môn Ngữ văn với các phân môn khác như Lịch sử, Địa lý,Giáo dục công dân; tích hợp giữa kiến thức trong sách vở với kiến thức thực tếngoài cuộc sống Các vấn đề được đề cập trong các văn bản nhật dụng trongchương trình ngữ văn 7 là những vấn đề cũng được đề cập nhiều trongcác mônhọc khác Ví dụ: Vấn đề Quyền trẻ em được đề cập trong chương trình Giáo dụccông dân lớp 7

Việc dạy học tích hợp (gồm tích hợp nội môn và tích hợp liên môn) sẽđem lại hiệu quả cao trong việc khai thác nội dung văn bản, đồng thời sẽ làm

cho học sinh thấy được một cách rõ nét tính thời sự của vấn đề đặt ra trong vănbản

Trong quá trình dạy học có thể xây dựng một số tình huống thực tiễn hặc tình huống giả định và yêu cầu các nhóm học sinh tìm cách giải quyết Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong dạy học môn Ngữ văn , đó chính là quan điểm dạy học đổi mới Đáp ứng quan điểm tích cực trong dạy học văn bản nhật dụng là giáo viên lựa chọn và kết hợp các biện pháp dạy học, các cách tổ chứcdạy học, các phương tiện dạy học có thể khai thác tốt nhất năng lực tự học của

HS

Thu thập, sưu tầm các nguồn tư liệu ngoài văn bản liên quan đến nội dungvăn bản là công việc dạy và học chủ động tích cực của giáo viên và học sinhtrong khâu chuẩn bị bài học Nhưng xử lí nguồn thông tin đó theo cách nào đểtích cực hoá dạy học văn bản nhật dụng ? Đó sẽ là lựa chọn các thông tin bênngoài phù hợp với từng nội dung bên trong văn bản được giới thiệu trực tiếphoặc qua phương tiện điện tử, cùng với lời thuyết minh ngắn gọn của học sinhhoặc giáo viên để làm rõ thêm nội dung nhật dụng của văn bản được học

Gắn kết đọc - hiểu văn bản nhật dụng với các tri thức tương ứng củaphương thức biểu đạt (tích hợp với văn, tập làm văn) Gắn kết đọc - hiểu vănbản nhật dụng với các tri thức ngoài văn bản liên quan đến chủ đề văn bản nhậtdụng (tích hợp đọc văn với kiến thức liên quan) Đặc biệt gắn kết chủ đề nhậtdụng gợi lên từ văn bản với phạm vi tương ứng của đời sống xã hội của cá nhân

và cộng đồng hiện đại

Ví dụ: Với bài “Cuộc chia tay của những con búp bê” có tích hợp kiến

thức của môn Giáo dục công dân 7 bài Quyền trẻ em

Thực tế dạy học tích hợp giáo viên có thể lựa chọn những nội dung kiếnthức từ các môn học khác có liên quan đến chủ đề, đề tài của bài học qua đó gợicho học sinh ý thức vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau trong việcgiải quyết vấn đề đặt ra Tuy nhiên nên lựa chọn phương pháp này trong việcgiải quyết tình huống thực tiễn xuất phát từ nội dung bài học Bằng cách làm nàyhọc sinh sẽ thấy được tính thống nhất của môn Ngữ văn với nhiều môn khoa họckhác

Để có thể áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào quá trình dạy họcNgữ văn giáo viên cần thực hiện các giải pháp sau:

2.3.3 Giải pháp 3: Áp dụng các kĩ thuật tích cực trong dạy học

Giáo viên đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giờdạy Ngữ văn, trước khi dạy học giáo viên phải tìm tòi nghiên cứu để thiết kế và

áp dụng các kĩ thuật dạy học phù hợp:

- Xác định thời gian thực hiện cho một đơn vị kiến thức

- Xác định số lượng học sinh tham gia

- Áp dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học nào phù hợp? Trên thực tếchúng ta đã được tiếp thu một số kĩ thuật dạy và học tích cực như: Kĩ thuật cácmảnh ghép; kĩ thuật khăn phủ bàn; kĩ thuật động não; kĩ thuật sơ đồ tư duy; kĩthuật “KWL”; kĩ thuật học theo góc; kĩ thuật học theo dự án