MỞ ĐẦU1.1 Lý do chọn đề tài Khi tôi viết Sáng kiến kinh nghiệm này, bản thân tôi không có tham vọng tolớn là giáo dục lòng yêu nước cho thế hệ trẻ, hay thế hệ học sinh hiện nay, bởitôi
Trang 12 NỘI DUNG
2.3.1.Giáo dục tinh thần yêu nước bắt đầu từ việc giáo dục tính tích
cực, chủ động của học sinh trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tự
hào về nơi mình đã sinh ra và lớn lên
7
2.3.2 Sử dụng các tư liệu lịch sử địa phương nơi các em sinh ra và
lớn lên, để giáo dục lòng tự hào về quê hương, bản làng 92.3.3 Giáo dục tinh thần đoàn kết, “Tương thân, tương ái” trong học
2.3.4 Giáo dục ý thức giữ dìn và bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ
2.3.5 Xây dựng nhận thức đúng đắn cho học sinh, nhận diện âm mưu
của các thế lực thù địch trên tất cả các lĩnh vực 17
3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
Danh mục Sáng kiến kinh nghiệm đã được hội đồng sáng kiến kinh
nghiệm ngành giáo dục và đào tạo huyện, tỉnh và các cấp cao hơn xếp
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Khi tôi viết Sáng kiến kinh nghiệm này, bản thân tôi không có tham vọng tolớn là giáo dục lòng yêu nước cho thế hệ trẻ, hay thế hệ học sinh hiện nay, bởitôi biết mình không đủ khả năng để làm được việc đó, nhưng tôi hy vọng mình
có thể chia sẻ và đóng góp một vài kinh nghiệm nhằm góp một phần nhỏ trongviệc giáo dục, củng cố lòng yêu nước, yêu quê hương, dân tộc cho các thế hệhọc sinh miền núi nói chung và học sinh ở những vùng kinh tế đặc biệt khó khănnhư huyện Mường Lát nói riêng
Chúng ta đều biết rằng đổi mới giáo dục luôn được xem là tiêu chí vôcùng quan trọng cần phải quán triệt thực hiện Ngoài việc nâng cao chất lượngnguồn nhân lực, còn phải chủ động tìm kiếm và bồi dưỡng nhân tài cho đấtnước Khi đó chỉ nhờ có sự giáo dục tinh thần yêu nước đúng đắn thì mới có cơhội đào tạo được nhân tài hết mình phục vụ cho sự nghiệp cách mạng và lợi íchđất nước
Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng lần thứ 2(2/1951) đã nói về lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam và nhiệm vụ phát triển
tinh thần yêu nước:“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần
ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó vượt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và cướp nước” [1]
Đất nước ngày nay đã sạch bóng quân xâm lược, Tổ quốc đã hòa bình Tuy
nhiên, nước ta vẫn đang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau và
diễn biến phức tạp, không thể xem thường Nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế sovới nhiều nước trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại Tình trạng suy thoái
về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ,đảng viên, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng Những biểu
hiện xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” có
diễn biến phức tạp Tình hình thế giới thay đổi nhanh chóng, phức tạp, khólường Nhưng hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế chủ yếu; Sự nghiệpđổi mới của nước ta đang phát triển mạnh mẽ cả bề rộng và chiều sâu, nhiều vấn
đề mới được đặt ra đòi hỏi phải giải quyết cả lý luận và thực tiễn Chủ nghĩa đếquốc và các thế lực thù địch đã và đang câu kết với nhau tiếp tục thực hiện âm
mưu “diễn biến hòa bình”, gây bạo loạn lật đổ, sử dụng các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, chia rẽ dân tộc, tôn giáo, vu cáo xuyên tạc, bóp méo tình
hình, kích động bạo lực hòng làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta Tình hình
và bối cảnh trên sẽ tạo ra cả những thời cơ và thách thức đan xen trong quá trìnhxây dựng và phát triển của đất nước
Trong thời gian gần đây, tình hình biển đông và cuộc chiến giữa Nga vàUcraina và nhất là đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng tới mọi mặt của đời sống
xã hội nước ta Bên cạnh các tấm gương người tốt việc tốt cũng đã xuất hiệnkhông ít các hành động bột phát, chưa nhận thức đúng bản chất vấn đề vi phạmpháp luật Nhà nước dễ để cho các thế lực thù địch lợi dụng và lôi kéo
Trang 3Đặc biệt việc phổ thông hóa mạng xã hội đang là môi trường lý tưởng đểnhững kẻ phản động lưu vong, những phần tử chống đối sử dụng để đổi trắngthay đen Chúng dùng tin giả, thổi phồng những tin tức tiêu cực để tạo ra sự bấtmãn, rồi từ sự bất mãn kêu gọi những người trẻ dễ bị kích động tham gia vào cácnhóm, các hoạt động bình luận câu like, câu view hay chúng ta thường dùng
thuật ngữ là các cuộc biểu tình trên không gian mạng Những cuộc biểu tình
online đã xuất hiện nhiều lần trong năm qua
Vì vậy, nhằm củng cố, nâng cao tinh thần yêu nước, từ đó định hướng để
các em có nhận thức đúng, kịp thời và những hành động đúng đắn để thể hiện
lòng yêu nước của mình đối với quê hương Đồng thời giúp các em nhận biết
được những biểu hiện lôi kéo của các thế lực thù địch trên các phương tiệntruyền thông xã hội, từ đó nâng cao hiệu quả của môn học, tôi đã mạnh dạn ápdụng 2 năm học gần đây (tôi được phân công dạy Lịch sử khối 7), và quyết định
lựa chọn đề tài Một số giải pháp giáo dục tinh thần yêu nước cho học sinh
dân tộc thiểu số trong bối cảnh hiện nay qua chương trình lịch sử lớp 7 tại trường THCS Tén Tằn, huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa để làm sáng kiến
kinh nghiệm năm học 2021 – 2022
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Nhằm củng cố, và định hướng đúng đắn về tinh thần yêu nước cho các emhọc sinh ngay từ trong trường, từ đó giúp các em hình thành lòng yêu nước, yêuquê hương dân tộc một cách chân chính Đồng thời thông qua học sinh củamình tôi mong muốn các em về nhà trao đổi với người thân để giúp bà con nhândân nhận thức rõ hơn nhiều vấn đề của đất nước
Thông qua việc giáo dục tinh thần yêu nước giúp các em nhận thức sâu sắchơn về giá trị của bộ môn Lịch sử, tạo hứng thú học tập góp phần nâng cao châtlượng bộ môn Từ đó đề xuất các kiến nghị trong việc vận dụng thực tế kết hợpvới các phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh dântộc miền núi, vùng sâu, vùng xa
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Là học sinh khối 7 trường Trung học cơ sở Tén Tằn, huyện Mường Lát,tỉnh Thanh Hóa, trong việc nhận thức về tinh thần yêu nước trước sự thay đổinhanh chóng của tình hình thế giới và đất nước ta hiện tại
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Để tiến hành nghiên cứu và áp dụng đề tài này vào thực tiễn, tôi đã sử dụng
và kết hợp những nhóm phương pháp cơ bản như sau:
Phương pháp quan sát
Phương pháp điều tra thu thập thông tin
Phương pháp thuyết trình, vấn đáp, giải đáp
Phương pháp so sánh
Phương pháp phân tích
Phương pháp tổng hợp kết quả…
Trang 42 NỘI DUNG SÁNG KIẾN, KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận.
Có thể thấy tinh thần yêu nước đã có từ ngàn đời và việc đưa ra định
nghĩa yêu nước là gì không hề dễ Khái niệm yêu nước khó có thể cắt nghĩa,
định nghĩa cụ thể là gì Yêu nước bao gồm hai từ nước và yêu ghép lại, trong đóhai từ “nước” và “yêu” đều là hai khái niệm có phạm trù rất rộng Nước hay đấtnước là mảnh đất nơi ta sinh ra, là nơi chôn nhau cắt rốn, nơi họ hàng tổ tôngcủa chúng ta sinh cơ lập nghiệp Yêu nước là yêu mảnh đất nơi mình sinh ra vàlớn lên, yêu tiếng nói, yêu con người, yêu những trang sử hào hùng và vẻ vangcủa dân tộc Trong tình yêu ấy có cả sự tự hào dòng máu Việt Nam…Yêu nước
là khái niệm rất rộng mà mỗi người có một cách hiểu, cách định nghĩa khácnhau
Lòng yêu nước là một nét đặc sắc trong văn hóa lâu đời của nước ta, nóđược thể hiện từ xưa đến nay và đi sâu vào từng hành động, ý nghĩ của mỗi conngười Lòng yêu nước là yêu tất cả những gì tốt đẹp, yêu thiên nhiên muôn hìnhvạn trạng, yêu bầu trời trong xanh, yêu đàn chim bay lượn, yêu cả những dòngsông thân thương hay gần gũi, yêu ngọn núi trước bản, con đường hàng ngày emđến trường Nói cho cùng thì tinh thần yêu nước nó xuất phát từ ý chí, sự quyếttâm phấn đấu, xây dựng Tổ quốc, tình yêu thương và cả niềm hi vọng Tinh thầnyêu nước bao gồm cả nhiều tình yêu khác: tình yêu gia đình, quê hương, tìnhyêu con người Nó được bộc lộ ở mọi lúc mọi nơi, mọi cá nhân, bất cứ nơi nào
có người dân Việt Nam sống thì đó sẽ mãi là ngọn lửa, là chồi non của tinh thầnyêu nước Việt Nam
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, vấn đề phát huy tinhthần yêu nước, ý chí tự tự cường, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc đã đượcĐảng ta kế thừa và phát triển, cụ thể hơn, mạnh mẽ hơn, thể hiện ở việc: Cụm từ
“tinh thần yêu nước”, “ý chí tự cường”, “đại đoàn kết toàn dân tộc” được nhắcđến hơn 80 lần trong toàn bộ Văn kiện Đại hội Đặc biệt, chủ điểm “khơi dậytinh thần yêu nước, ý chí tự cường, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc” là mộttrong những chủ điểm có vị trí, ý nghĩa rất đặc biệt được nhấn mạnh trong nộidung của Nghị quyết Đại hội [2]
Giáo dục nhà trường có nhiệm vụ chủ đạo là giáo dục lòng yêu nước chothế hệ trẻ Năm 1947, Bác Hồ đã nêu nhiệm vụ của nhà trường Việt Nam trong
kỷ nguyên mới: Sự học tập ở trong nhà trường có ảnh hưởng rất lớn cho tươnglai của thanh niên và tương lai của thanh niên là tương lai của nước nhà Vì vậy
cốt nhất là phải dạy cho học trò biết yêu nước thương nòi Phải dạy cho họ có ý
chí tự lập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nôlệ…[1].
Từ nhận định trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta có thể khẳng địnhrằng: Một trong những tình cảm lớn lao làm nên giá trị đạo đức của con ngườiViệt Nam đó là lòng yêu nước Tuy nhiên, không phải chờ đến khi đất nước bịxâm lăng thì tinh thần ấy mới được phát huy, vì vậy việc giáo dục lòng yêu nướccho thế hệ trẻ, nhất là các em học sinh ngày nay nói chung và các em học sinh là
Trang 5người dân tộc thiểu số ở huyện Mường Lát nói chung, trường THCS Tén Tằnnói riêng là việc làm hết sức cần thiết.
Với các em học sinh nhà trường, tôi thấy các em có rất nhiều cách để thểhiện lòng yêu nước chân chính của mình Cố gắng học tập tốt, rèn luyện tốt,hoàn thành nhiệm vụ học tập của mình đó là yêu nước; tự giác thực hiện chínhsách, pháp luật, tôn trọng kỷ cương, đó cũng là yêu nước Có khi lại là việc nhỏnhư không vứt rác bừa bãi, không tàn phá môi trường, không hủy diệt muôngthú Và thậm chí, nói một câu tiếng Việt đúng ngữ pháp, hay là thể hiện sự tự tônvới ngôn ngữ, văn hóa của dân tộc mình, cũng là biểu hiện của lòng yêu nước.Những việc làm không chỉ thể hiện ý thức công dân tương lai của các em, màcòn là trách nhiệm với xã hội, và thông qua đó, các em thể hiện lòng yêu quêhương, xứ sở của mình một cách sinh động nhất, hiệu quả nhất
2.2 Thực trạng vấn đề.
Qua 17 năm công tác tại Mường Lát, 12 năm công tác tại trường THCS TénTằn, tôi nhận thấy một thực tế là: Đối với các em, mặc dù cuộc đấu tranh giảiphóng dân tộc, thống nhất đất nước của chúng ta mới kết thúc được chưa đầy 50năm, nhưng dường như nhiều em đã xem nó như đã chấm hết từ hàng ngàn nămtrước đó, thậm chí đối với một số em lịch sử và chiến tranh là cái gì đó quá xaxôi, là trách nhiệm của thế hệ đi trước, là chuyện của người lớn… không lênquan đến mình và cũng không mấy bận tâm Chính vì vậy tinh thần yêu nước và
ý thức bảo vệ tổ quốc của các em chưa thật sự sâu sắc, thậm chí hết sức mờnhạt…
Nhiều lúc nhìn lại học sinh của trường mình tôi thấy có nhiều em chưanghiêm trang và thành kính thật sự trong buổi chào cờ, khi các em đứng trước lá
cờ thiêng liêng của Tổ quốc, hoặc khi hát Quốc ca, các em cũng không hát mộtcách xúc động hào hùng Tôi tự hỏi, liệu các em đã thật sự hiểu ý nghĩa củachiếc khăn quàng mà các em đang mang trên vai mình?
Qua việc theo dõi trên báo chí và các phương tiện truyền thông khác tôicũng bắt gặp nhiều hình ảnh, cách phát ngôn rất tiêu cực của các em trong lứatuổi học sinh Đành rằng các em có tinh thần yêu nước, có ý thức bảo vệ đấtnước nhưng cách thể hiện, các phát ngôn của các em lại đi ngược lại vấn đề, dễ
bị các đối tượng xấu lôi kéo và lợi dụng
Bên cạnh đó, tôi nhận thấy trong các dạy của một số giáo viên bộ môn Lịch
sử, kể cả giáo viên các bộ môn khác như, Giáo dục công dân, Ngữ văn… còngiáo dục các em nặng nề về tính lý thuyết, quá rập khuôn trong sách giáo khoa.Chính vì thế đã làm cho giờ học khô khan, ít thực tế và kém hiệu quả trong việcgiáo dục tinh thần yêu nước sao cho phù hợp với thực tế địa phương cho các emhọc sinh tại trường
Cũng phải kể đến việc sách giáo khoa Lịch sử hiện nay còn quá nặng vềkiến thức lý thuyết, chủ yếu là mang tính học thuộc làm, ít bài tập thực hành,tranh ảnh Thêm vào cùng với việc các em xem môn học này là môn phụ, khôngbắt buộc thi vào cấp 3 nên có phần không mấy quan tâm
Trang 6Đó là còn chưa đề cập đến cơ sở vật chất và thiết bị dạy học vẫn chưa đápứng được yêu cầu học tập trực quan sinh động cho học sinh.
Từ nhận định trên, tôi đã tiến hành dùng phiếu để khảo sát học sinh ở 02lớp 7 tại trường THCS Tén Tằn, nơi tôi đang công tác và vẫn lên lớp hàng tuần
để dạy môn Lịch sử cho các em, với cùng một số câu hỏi trắc nghiệm, kết quảthu được như sau:
Phiếu khảo sát đầu năm học 2020-2021 (Tháng 9/2020)
Năm học 2020-2021 (Tổng HS khối 7 là 78 em)
Theo em có cần thiết phải đeo khăn
Theo em có nên hát Quốc ca trong
Em có cho rằng mình thực hiện tốt
thông điệp “5K” về chống
Covid-19?
Trường ta gần biên giới, theo em
chúng ta có nên kiên quyết bảo vệ
chủ quyền bằng mọi giá kể cả hy
sinh tính mạng?
Em đã tham gia cùng các anh chị
thanh niên trong bản ra chăm sóc
cột mốc biên giới cùng các chú bộ
đội lần nào chưa?
Khi em sử dụng tiếng dân tộc của
em ở vùng đô thị em có thấy ngại
khi người khác cứ nhìn mình
không?
Phiếu khảo sát đầu năm học 2021-2022 (tháng 9 năm 2021)
Năm học 2021-2022 (Tổng HS khối 7 là: 74 em)
Theo em có cần thiết phải đeo khăn
Theo em có nên hát Quốc ca trong
Em có cho rằng mình thực hiện tốt
thông điệp “5K” về chống
Trang 7Trường ta gần biên giới, theo em
chúng ta có nên kiên quyết bảo vệ
chủ quyền bằng mọi giá kể cả hy
sinh tính mạng?
Em đã tham gia cùng các anh chị
thanh niên trong bản ra chăm sóc
cột mốc biên giới cùng các chú bộ
đội lần nào chưa?
Khi em sử dụng tiếng dân tộc của
em ở vùng đô thị em có thấy ngại
khi người khác cứ nhìn mình
không?
Với kết quả khảo sát các em vào thời điểm đầu năm của 2 năm học nhưtrên, càng thôi thúc tôi tích cực thực hiện và áp dụng sáng kiến kinh nghiệm nàyvào thực tiễn, với một mong muốn tha thiết rằng mình sẽ góp phần định hướngcác em hiểu và thực hành đúng tình thần yêu nước chân chính trong bối cảnhhiện nay
2.3.1 Giáo dục tinh thần yêu nước bắt đầu từ việc giáo dục tính tích cực, chủ động của học sinh trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tự hào về nơi mình đã sinh ra và lớn lên.
Tình yêu quê hương, đất nước không xuất phát từ những lí thuyết trừutượng, những bài học giáo điều khô khan, ở các trường học vùng cao, giáo dụctình yêu quê hương đất nước được bắt đầu từ tình yêu văn hóa quê hương, bảnlàng, xứ sở Từ việc sinh ra, lớn lên và được trải nghiệm thực tế vô cùng sinhđộng và hiệu quả, những học sinh vùng cao được bồi đắp tình yêu bản làng, nơicác em sinh ra và lớn lên
Nhận thấy đây là một “lợi thế” so với các bạn vùng xuôi nên tôi đã rất chútâm trong việc giáo dục các em trong việc giáo dục tinh thần yêu văn hóa quêhương, bản làng, tôn trong và gìn giữ văn hóa các dân tộc, như tiếng nói, ngônngữ, chữ viết, dũng cảm đấu tranh với cái xấu, cái ác, bảo thủ, lạc hậu
Với học sinh huyện Mường Lát nói chung và học sinh trường THCS TénTằn nói riêng, các em chủ yếu là sinh ra và lớn lên trên những bản làng vùng
Trang 8cao, là những nơi tuy có địa hình hiểm trở, cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng
bù lại các em được lớn lên và được hình thành nhân cách từ những vùng văn hóa
xứ sở đậm đà bản sắc riêng của các dân tộc như: Thái, H’Môngz, Dao, Khơ mú,Mường…, từ trang phục, tiếng nói cho đến lao động sản xuất, nếp sống hàngngày, mỗi dân tộc lại có cách sáng tạo riêng, làm nên một bức tranh đa dạng màusắc để cùng góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp Đây có thể xem như mộtlợi thế của các em học sinh vùng cao so với các bạn ở đồng bằng, trong việc tiếpxúc với đa văn hóa, từ văn hóa hiện đại qua các phương tiện truyền thông, đếnvăn hóa của các dân tộc thiểu số
Bánh xe nước - một biểu tượng sáng tạo trong lao động của đồng bào
các dân tộc thiểu số
Trong các năm gần đây, Đảng ủy và chính quyền các cấp tại địa phương đã
và đang rất nỗ lực trong việc giữ dìn và phát huy những truyền thống tốt đẹp củavăn hóa các dân tộc thiểu số tại Mường Lát, như Nghị Quyết số 02 của BanChấp hành đảng bộ huyện Mường Lát về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đốivới công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp các dân tộc huyệnMường Lát giai đoạn 2020 – 2025 Trong đó các trường học trên địa bàn toànhuyện là một trong các lực lượng xung kích, tiên phong
Nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết, cũng như giáo dục tinhthần yêu quê hương, bản làng cho các em học sinh, trong các bài giảng tôithường lên hệ với thực tế để các em thêm gắn bó và yêu thương quê hương hơn
Ví dụ: khi dạy bài Bài 28 Sự phát triển của văn hoá dân tộc cuối thế kỉ
XVIII - nửa đầu thế kỉ XIX - lớp 7: Trong phần nói về sự phát triển văn hóa,
giáo viên có thể phân tích và liên hệ như sau:
Trong sự phát triển văn hóa đa dang và phong phú của dân tộc, thì vănhóa, nghệ thuật dân gia của các dân tộc thiểu số góp phần không nhỏ, chính cácđiệu Khặp của êm ái của đồng bào người Thái, tiếng Khèn của du dương của các
Trang 9chàng trai H’môngz hay những câu hát Tơm của người Khơ mú là những bônghoa đẹp tạo nên vườn hoa văn hóa dân tộc Việt Ngày nay trên quê hương TénTằn của các em còn lưu giữ nhiều các phong tục văn hóa, nghệ thuật truyềnthống… Giáo viên có thể yêu cầu học sinh kể tên các trò chơi dân gian, các loạihình văn nghệ đặc trưng của dân tộc mình, hoặc có thể sử dụng các tư liệu trênmạng cho học sinh xem, nghe để khắc sâu.
Xòe Thái- Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại
Tùy theo yêu cầu và mục đích cần đạt của mỗi bài dạy, người giáo viên cóthể khéo léo, linh hoạt trong việc vận dụng, liên hệ vào thực tế tại địa phương,nhằm mục đích nhân lên niềm tự hào của quê hương, yêu truyền thống văn hóacủa dân tộc mình, góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị tốt đẹp của văn hóatruyền thống Đồng thời tích cực tuyên truyền để loại bỏ các hủ tục lạc hậu, đingược lại sự phát triển chung của quê hương, đất nước
2.3.2 Sử dụng các tư liệu lịch sử địa phương nơi các em sinh ra và lớn lên, để giáo dục lòng tự hào về quê hương, bản làng.
Cần tích cực đưa lịch sử địa phương vào trong chương trình giảng dạy để
HS nắm và hiểu sâu về lịch sử địa phương, quê hương mình, những truyền thốngđấu tranh anh dũng, quật cường, những tấm gương yêu nước tiêu biểu, nhữnganh hùng, liệt sĩ… Bên cạnh đó, trong dạy học lịch sử rất cần phải có những tiếthọc tại thực địa, như các khu di tích văn hoá - lịch sử của địa phương, của quốcgia, căn cứ địa cách mạng mà có tại địa phương mình,… qua đó vừa giảng dạyvừa liên hệ thực tế tại địa phương, và quan trọng nhất là giáo dục cho học sinhhiểu và thấm nhuần được những truyền thống quí báu của dân tộc như: truyềnthống yêu nước, đấu tranh của dân tộc Việt Nam qua ngàn năm dựng nước vàgiữ nước, truyền thống nhân đạo sâu sắc, truyền thống đoàn kết, cần cù trong laođộng, sản xuất, truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng
Trang 10cây”… Thông qua đó giúp cho HS nhận thấy trách nhiệm của mình với Tổ quốc,với gia đình và xã hội mà trước tiên là trách nhiệm với bản thân, trách nhiệmtrong học tập, lao động… như thế đã hình thành trong mỗi HS những phẩm chấtđạo đức truyền thống đáng quý của dân tộc Việt Nam
Ví dụ: Khi dạy đến mục IV Bài 20 Nước Đại Việt thời Lê Sơ – SGK Lịch
sử lớp 7- trang 120 sau khi đã hướng dẫn và giới thiệu cho học sinh tìm hiểu về
các danh nhân văn hóa xuất sắc của dân tộc, tôi dành ra khoảng 5 phút để giớithiệu về tướng quân Tư Mã Hai Đào hay còn gọi là Phò Mã Tén Tằn – người đã
có công giữ yên bờ cõi miền Tây Thanh Hóa trong thế kỷ XV
– Mường Lát
diệt giặc ngoại xâm, chàng trai được nhà vua ưng thuận và trở thành Phò Mã HaiĐào
Thuở ấy, vùng biên giới nước ta gặp họa ngoại xâm Phò Mã Hai Đào xinvua cầm quân đi dẹp giặc, giữ yên vùng biên giới Vua sắc phong Tướng quâncho chàng và cấp vũ khí, quân lương cho chàng ra trận Hai Đào trở về quê triệutập binh Mường, rèn thêm vũ khí rồi xuất binh đuổi giặc Dưới sự chỉ huy củaPhò Mã Hai Đào, đoàn quân rầm rộ tiến lên biên giới (Tén Tằn ngày nay) đánhđuổi giặc ngoại xâm, trấn ải biên cương Thừa thắng, quân ta đuổi giặc ra khỏibiên giới
Sau khi được phong tước Tướng quân, ông xây dựng cơ sở đồn trú tại bảnTén Tằn Đây là đồn lớn, trấn ải toàn bộ khu vực biên giới Những năm dẹp giặc
và sau khi đất nước thanh bình, Tướng quân đã sống và làm việc tại Tén Tằn,được nhân dân tin cậy, yêu mến thường gọi ông là Phò Mã Tén Tằn Sau khi ôngmất, bà con Tén Tằn rất thương tiếc nên lập đền thờ Phò Mã
Trang 11Bà con dân tộc Thái bản Tén Tằn đã chọn khu rừng cây mát gần bản, lạibằng phẳng, gần sông Mã và suối Sim (ranh giới giữa Việt Nam và Lào) để dựngđền thờ Phò Mã Tén Tằn Tương truyền, thần Tư Mã rất linh thiêng, mỗi khi ai
có việc đi qua đền đều phải xuống kiệu hoặc ngựa xe - hạ mã, lễ bái tạ ơn ngàiphù hộ
Đền thờ tướng quân Tư Mã Hai Đào tại Khu Tén Tằn-Thị trấn Mường Lát
Về hiệu quả của công việc này, em Lò Lệ Quyên - học sinh lớp 7B năm học2021-2022 có viết trong vở bài tập ngoại khóa về cảm suy nghĩ của em khi tìm
hiểu về Tư Mã Hai Đào: “Khi được thầy cho viết bài thu hoạch về tìm hiểu Tư
Mã Hai Đào, em thấy vấn đề này thật sự rất nhàm chán, bởi vì em đã đi qua đi lại nơi đó rất nhiều lần, thấy rất bình thường Nhưng khi hỏi ông và các bác về những vấn đề mà thầy đặt ra cho các em tìm hiểu, em thấy thật sự khâm phục và biết ơn về người Qua đó em cũng rất tự hào về truyền thống lịch sử của địa phương em…”
2.3.3 Giáo dục tinh thần đoàn kết, “Tương thân, tương ái” trong học
tập, trong lao động và đời sống hàng ngày.
Đoàn kết là một giá trị văn hóa truyền thống cực kỳ quý báu của dân tộc ta,được hình thành và phát triển trong lịch sử đấu tranh lâu dài dựng nước và giữnước Đoàn kết, yêu nước nồng nàn, cần cù, vượt khó, sáng tạo trong lao động
và sống thích ứng là những giá trị văn hóa truyền thống bền vững của dân tộcViệt Nam Trong quá trình dựng nước, giữ nước và xây dựng đất nước từ xưacho đến nay đã hình thành một cộng đồng dân tộc Việt Nam gắn bó keo sơn Từlòng yêu nước nồng nàn, sự đoàn kết muôn người như một đã tạo nên sức mạnh
Trang 12vô địch, giúp dân tộc ta đánh thắng các cuộc xâm lược của những đội quân hùngmạnh nhất, giữ gìn độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Đoàn kết là sự kết hợp, chung tay góp sức để tạo thành một khối thốngnhất, sự thống nhất bao gồm cả tư tưởng và hành động hướng đến một mục đíchchung, mục đích đó phục vụ chính lợi ích của khối đoàn kết Đoàn kết không chỉtạo nên một cộng đồng lớn hơn, đông đảo hơn mà còn là một khối thống nhất có
sự vững mạnh hơn bất cứ một thành phần độc lập, riêng lẻ nào khác Tinh thầnđoàn kết trong con người được thể hiện rất cụ thể, đó là sự giúp đỡ, tương trợlẫn nhau trong hoàn cảnh khó khăn
Từ quan điểm trên, tôi đã vận dụng bằng các tư liệu thực tế tại địa phươngcông tác để lồng ghép các ví dụ minh họa vào các bài học lịch sử, nhằm tăng lêntính sinh động và thực tế, từ đó giúp các em học sinh cảm nhận một cách chânthực nhất về tinh thần đoàn kết của đồng bào nơi đây, góp phần củng cố thêmcho học sinh về tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái cũng như các em sẽ cócác định hướng chân thực nhất về tinh thần đoàn kết trong giai đoạn hiện nay
Ví dụ: Trong 2 trận lũ lịch sử tháng 9/2018 và 8/2019, đồng bào Mường
Lát chưa bao giờ chứng kiến cảnh mất mát lớn lao như vậy, hoàng loạt các côngtrình, đường xá, nhà cửa và tài sản và thậm chí cả tính mạng của nhân dân đã bịcuốn trôi theo dòng lũ dữ
Trước cảnh đau thương đó cùng với nhân dân mọi miền Tổ quốc, các thầy
cô và các bạn học sinh trường ta đã có những hàng động thiết thực như quyêngóp ủng hộ được số tiền là 13.655.000đ gửi đến gia đình các bạn học sinh tronghuyện bị lũ tàn phá
Trận lũ tháng 8-2019 tại Mường Lát – Thanh Hóa.
Hoặc khi dạy xong mục IV bài 14, Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch
sử của ba lần kháng chiến chống quân xâm lượng Mông – Nguyên – trang
66-SGK Lịch sử 7 tôi có thể lồng ghép cho học sinh thấy được tình thần đoàn kếtcủa nhân dân ta trong cuộc chống đại dịch Covid-19 như sau: