(SKKN 2022) Một số giải pháp tổ chức giảng dạy bài thực hành công nghệ 7 nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh ở trường THCS Hạ Trung, huyện Bá Thước

Lí do chọn đề tài Với mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lựcvận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho học sinh nănglực giải

MỤC LỤC

1 Mở đầu.

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm Tr.3-42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm Tr.4-62.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề Tr.6-162.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Tr.17

3 Kết luận, kiến nghị.

- Danh mục SKKN đã được Hội đồng SKKN Ngành giáo dục và

Đào tạo huyện, tỉnh và các cấp cao hơn xếp loại từ C trở lên, Tr.20

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Với mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lựcvận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho học sinh nănglực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đặc biệt là học sinh biếtgắn kết lý thuyết với thực hành, biết vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế cuộcsống ở gia đình và địa phương, hình thành những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật vàhướng nghiệp là nhiệm vụ chung của các môn học trong cấp đào tạo THCS và là đặcthù của môn Công nghệ Để thực hiện được mục tiêu đó thì phải kể đến vai trò quantrọng của các tiết thực hành Trong khi đó thực tế giảng dạy cho thấy các tiết thựchành thường bị xem nhẹ, ít được coi trọng chưa phát huy hết được vai trò của nó

Môn Công nghệ là môn khoa học ứng dụng gần gũi với cuộc sống, cung cấpnhững kiến thức cơ bản về nông ,lâm, ngư nghiệp Nên trong quá trình dạy học đặcbiệt là các tiết thực hành cần trang bị đầy đủ các dụng cụ, thiết bị cần thiết Xongthực tế các thiết bị được cấp còn thiếu và hư hỏng rất nhiều, học sinh thì coi đây chỉ

là môn "phụ" nên chưa hứng thú, tích cực học tập Do đó việc tổ chức dạy và học cácbài thực hành còn nhiều hạn chế dẫn đến chất lượng dạy - học bộ môn chưa cao Từ

đó trong tôi nảy sinh rất nhiều câu hỏi: Mình phải làm gì để khắc phục tình trạng nàyđây? Phải làm gì để các em coi tiết thực hành như là một cơ hội để các em nghiêncứu, tìm tòi kỹ năng? Phải làm gì để nâng cao chất lượng của một tiết thực hành?Chính vì lẽ đó, tôi đã suy nghĩ rất nhiều để tìm ra phương pháp dạy bài thực hành tối

ưu nhất

Trong nhiều năm được giảng dạy môn Công nghệ 7, qua rất nhiều tiết thựchành trên lớp và cũng rất nhiều lần được đi tiếp thu các chuyên đề ở huyện và tỉnh vềđổi mới các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocủa học sinh để nâng cao hiệu quả giờ học, tôi đã tìm tòi, học hỏi, đúc rút kinhnghiệm và đã áp dụng thành công một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giờ họcthực hành môn Công nghệ 7 Với sự cố gắng của bản thân, cùng với sự giúp đỡ củađồng nghiệp và thực tế giảng dạy học sinh khối 7 tại trường THCS Hạ Trung đã giúptôi đưa ra “ Một số giải pháp tổ chức giảng dạy bài thực hành công nghệ 7 nhằm

nâng cao chất lượng học tập cho học sinh ở trường THCS Hạ Trung, huyện Bá Thước” để bạn bè, đồng nghiệp cùng tham khảo đóng góp ý kiến và cùng nâng cao

chất lượng dạy học bộ môn

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Nhằm đưa ra một số giải pháp để tổ chức giảng dạy bài thực hành môn côngnghệ 7 theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh để nângcao chất lượng học tập trong tiết thực hành Đó chính là lí do chủ yếu để tôi nghiêncứu đề tài này

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Một số giải pháp tổ chức giảng dạy bài thực hành môn công nghệ 7 nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh ở trường THCS Hạ Trung, huyện Bá Thước

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Tìm đọc và nghiên cứu

kỹ các bài thực hành trong chương trình công nghệ 7 Sách hướng dẫn giáo viên,sách thiết kế bài dạy môn công nghệ 7, sách các phương pháp dạy học môn Côngnghệ THCS để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin:

+ Khảo sát cơ sở vật chất nhà trường thông qua quan sát thực tế, qua kiểm tra ởphòng thiết bị đồ dùng

+ Khảo sát thực tế học sinh: Qua bài kiểm tra, qua quá trình giảng dạy

+ Trực tiếp dự giờ và trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp về các giảipháp dạy bài thực hành Trực tiếp chấm chữa bài kiểm tra thường xuyên, kiểm trađịnh kì, kiểm tra học kì, quan sát tinh thần, thái độ học tập của các em khi học tiếtthực hành

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu Từ kết quả khảo sát, tiến hành thống

kê, so sánh, phân tích và xử lí thông tin, thu thập ý kiến phản hồi của học sinh vàđồng nghiệp để tìm ra giải pháp tối ưu nhất nhằm nâng cao chất lượng giờ thực hành

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Công nghệ là một trong những môn khoa học thực nghiệm Việc dạy học kĩthuật ở trường THCS không chỉ trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng mà còn phảicoi trọng việc phát triển năng lực hoạt động của học sinh trong thực tiễn cuộc sống

Do vậy việc tổ chức cho học sinh được thực hành là vô cùng quan trọng, cần thiếttrong quá trình dạy và học

- Trước hết, thực hành góp phần hình thành và phát triển các khái niệm Trongkhi học sinh tiến hành thực hành, các em sẽ làm được một số khâu kỹ thuật trongnông nghiệp như nhận biết và phân biệt được các loại đất, cách xử lí hạt giống, thuốchoá học phòng trừ sâu, bệnh hại cây trồng, các loại gia súc, gia cầm, các loại thức ăncủa động vật thuỷ sản Sự phát hiện đó có ý nghĩa củng cố những dấu hiệu của khái

niệm đã được nghiên cứu trong phần lý thuyết, có khi là những dấu hiệu mới chưa đềcập đến.

- Thực hành là cơ hội để rèn luyện các kỹ năng của bộ môn, góp phần hìnhthành kỹ năng nghiên cứu khoa học Qua thực hành, học sinh được rèn luyện để sửdụng thành thạo các phương tiện thí nghiệm, biết vận dụng kiến thức đã học vào thực

tế sản xuất tại gia đình và địa phương

- Thực hành còn có ý nghĩ phát huy vai trò chủ động trong học tập, rèn luyệntrí thông minh, bồi dưỡng năng lực tư duy cho học sinh Trong khi thực hành, họcsinh được tự mình nghiên cứu khảo sát đất đai, thuốc hoá học phòng trừ sâu bệnh hạicây trồng, các loại thức ăn của động vật thuỷ sản, tự lực tổ chức và quan sát kếtquả thí nghiệm, vì vậy có ý nghĩ tăng cường tính tự lực cho học sinh Mặt khác, họcsinh phải rèn luyện các thao tác tư duy như so sánh, phân tích, tổng hợp nên có tácdụng bồi dưỡng trí thông minh

- Rèn luyện kỹ năng làm tường trình, thu hoạch từ đó giúp học sinh khắc sâukiến thức và kiểm nghiệm kiến thức qua thực tế

- Thực hành còn có ý nghĩa gây hứng thú học tập bộ môn, tạo sự ham muốnnghiên cứu khoa học Ngoài ra nhiều sản phẩm thực hành sẽ được bổ sung cho phòngthí nghiệm góp phần làm phong phú thêm đồ dùng dạy học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

* Nhà trường: Được sự phân công của BGH tôi đã kiểm tra thiết bị đồ dùng

bộ môn Công nghệ của nhà trường Kết quả kiểm tra tôi thấy đồ dùng dạy học phục

vụ cho bộ môn còn thiếu rất nhiều Đặc biệt là vật liệu và dụng cụ cần thiết cho tiếtthực hành của môn Công nghệ nông nghiệp, còn một số thì trong tình trạng hư hỏngnặng không sử dụng được

Hàng năm, nhà trường đều dành một khoản kinh phí khá lớn đầu tư cho trang

bị thiết bị dạy học, đồ dùng - thiết bị cho các phòng chức năng, thực hành, bộ môn;tuy nhiên vì có nhiều mục cần đầu tư nên thực tế việc tu sửa, mua sắm đồ dùng - thiết

bị cho thực hành của nhiều bộ môn Công nghệ còn hạn chế, đặc biệt là môn kỹ thuậtnông nghiệp

* Giáo viên: Ở hầu hết các trường THCS trên địa bàn huyện Bá Thước thì giáo

viên giảng dạy chuyên sâu về môn Công Nghệ là rất ít, đặc biệt là môn Công Nghệ 7phần Nông Nghiệp thì gần như là không có giáo viên chuyên nghành Kỹ thuật NôngNghiệp, mà phần đa giáo viên giảng dạy theo phân ban thậm chí dạy trái ban (dothiếu giáo viên)

Môn Công nghệ lại là môn học không tổ chức thi học sinh giỏi, không thi lêncấp 3, cũng không thi tốt nghiệp nên giáo viên cũng coi đây chỉ là môn phụ Do đóhầu hết giáo viên chưa có sự đầu tư nhiều cho bài giảng, đặc biệt là tiết thực hành

Giáo viên chưa bám sát các vấn đề của thực tiễn, nội dung kiến thức còn mangtính lí thuyết, xa rời thực tiễn chưa phát huy được khả năng vận dụng kiến thức, kĩnăng vào thực tế, chưa phát huy được năng lực sáng tạo của học sinh.

Chưa khai thác triệt để công nghệ thông tin vào dạy học đặc biệt là các bài thựchành để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh để nâng cao hiệu quả giờ học Mặt khác qua tìm hiểu đồng nghiệp nhiều giáo viên rất ngại dạy bài thực hành,đặc biệt là các tiết dạy thao giảng Vậy lí do vì sao mà giáo viên lại không muốn thaogiảng vào tiết thực hành, điều đó chỉ có thể giải thích là do dạy thực hành là "khó" vềnhiều mặt đối với cả giáo viên và học sinh Vì vậy tôi đã rất boăn khoăn, trăn trở,muốn tìm tòi ra những giải pháp để làm "dễ" và "mới" hơn những tiết thực hành lâunay cho cả giáo viên và học sinh

* Học sinh: Trong nhiều năm được nhà trường phân công dạy môn Công nghệ

7 ở trường THCS Hạ Trung, theo dõi nắm bắt tình hình học tập của sinh tôi nhậnthấy:

Đây là một trong những trường học ở nông thôn vùng sâu của huyện, đa số các

em đều là người dân tộc nên phần lớn các em được sinh ra và lớn lên trong môitrường nông nghiệp, các em thường xuyên được tiếp xúc với công việc chăn nuôi vàtrồng trọt ở gia đình và nhà xung quanh, nhiều khi các em còn trực tiếp tham gia côngviệc trồng trọt và chăn nuôi nhờ đó mà kinh nghiệm sống của các em ngày càngphong phú, tạo nhiều thuận lợi cho các em trong quá trình hoc tập bộ môn này, đặcbiệt là kỹ năng thực hành trong các tiết thực hành

Bên cạnh những thuận lợi nêu trên, trong quá trình giảng dạy tôi cũng thấy còn

có những khó khăn sau:

Theo quan niệm của phần lớn phụ huynh và cả học sinh thì môn công nghệ làmôn phụ, không phải là môn chính Đây là môn không thi học sinh giỏi, không thivào lớp 10 cũng như không thi vào các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyênnghiệp Từ đó đã hình thành nên suy nghĩ buông lõng, thả trôi trong ý thức học tậpcủa các em, nên đa số học sinh không có hứng thú học tập môn này, học sinh khámphá kiến thức thì còn gượng ép và hình thức, chưa phát huy được năng lực sáng tạo

và khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học vào thực tế, nên tiết học chưa thật sựhiệu quả Từ thực tế trên dẫn đến kết quả học tập bộ môn chưa cao, số học sinh khágiỏi ít, học sinh trung bình nhiều, yếu vẫn còn so với các môn học khác

Với thực trạng của việc dạy học như trên chưa đáp ứng được các tiêu chí củađổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, chưa nâng cao đựơc hiệu quả giờhọc

Kỹ năng TH thành thạo

Kỹ năng TH Chưa thành thạo

Chưa có kỹ năng Thực hành

Giải pháp 1: Lên kế hoach sử dụng đồ dùng từ đầu năm học.

Trong tiết học thực hành thì dụng cụ và vật liệu thực hành quyết định đến sựthành công của tiết học Vì vậy, để có đầy đủ các dụng cụ và vật liệu cho các tiết thựchành trong năm học thì giáo viên cần xây dựng kế hoạch sử dụng các đồ dùng thựchành của từng bài ngay từ đầu năm học để nắm thế chủ động trong tiết thực hành

Không chỉ có kế hoạch sử dụng đồ dùng cho cả năm học mà cứ đến cuối tuầntôi lại lên kế hoạch sử dụng đồ dùng cho tuần sau để tránh tình trạng "nước đến chânmới chạy" Vì có những dụng cụ, vật liệu ta không thể chuẩn bị ngay trong một haihôm được mà cần phải có thời gian để hoàn thành, do đó việc lên kế hoạch sử dụng

đồ dùng sớm sẽ giúp chúng ta có quỹ thời gian để nghiên cứu và hoàn thành hoặcthay thế các dụng cụ, vật liệu khác

Bản thân tôi đầu năm tôi đã xây dựng kế hoạch sử dụng đồ dùng môn côngnghệ 7 như sau:

+ Mỗi bạn 3 mẫu đất khác nhau, mỗi mẫumột lượng bằng quả trứng gà, Mẫu đất phảikhô hoặc hơi ẩm, sạch cỏ, rác, gạch, đá Mẫu đất được đựng trong túi nilông hoặcdùng giấy sạch gói lại , bên ngoài có ghi:

Mẫu đất số : Ngày lấy mẫu : Nơi lấymẫu ; người lấy mẫu

+ Lọ nhỏ đựng nước và một ống hút lấynước

+ Thước đo

TiÕt

13

- Bài 14: Thực hành: Nhận

biết một số loại thuốc và

nhãn hiệu của thuốc trừ

qua quan sát ngoại hình và

đo kích thước các chiều

+ Ảnh, tranh vẽ, mô hình, vật nhồi, vậtnuôi thật một số giống lợn, gà

+ B¸t sø lín ; panh g¾p; nhiÖt kÕ;giÊy ®o pH

+ Khúc thân cây chuối

+ Gà con, gà lớn

Giải pháp 2 Xác định rõ mục tiêu bài học và đặt vấn đề vào bài hấp dẫn.

Mục tiêu bài học là đích của bài học, học sinh cần đạt được về kiến thức, kỹnăng, thái độ, năng lực cần đạt trong và sau khi học bài Việc xác định rõ mục tiêubài học là rất quan trọng vì có xác định đúng mục tiêu bài học và cụ thể hoá các mụctiêu bài học thành nhiệm vụ học tập thì giáo viên mới có thể hướng dẫn học sinh hoạtđộng để đạt được mục tiêu đó Để xác định chính xác được mục tiêu bài học phải căn

cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu thái độ cần được hình thành trong chươngtrình giáo dục bộ môn

Sau khi đã xác định được mục tiêu bài học, giáo viên cần suy nghĩ xem: đâu làmối quan tâm hàng đầu của học sinh? Từ đó đặt vấn đề vào bài một cách ngắn gọn,hấp dẫn thông qua việc thiết lập mối quan hệ giữa những điều học sinh đã biết( quabài cũ, qua thực tế) với những điều chưa biết( mục tiêu bài mới) nhằm kích thích trí

tò mò, khát khao tìm hiểu, khám phá những điều mới lạ sắp mở ra trước mắt Vớikhát vọng hiểu biết đó, học sinh đã chuyển từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủthể tìm kiếm tri thức Vì vậy các em không thụ động, chờ đợi mà chủ động, tự lực,tích cực tham gia các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức để tìm kiếm, khám phá,phát hiện kiến thức, vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề trong thực tiễn Họcsinh học tập như thế mới là học tập tích cực thực sự

Ngoài ra khi đặt vấn đề vào bài cần chú ý thiết lập mối quan hệ giữa giáo viên

và học sinh Tạo được không khí giờ học nhẹ nhàng, thân thiện ngay từ đầu là hết sứcquan trọng, nó sẽ tạo ra không khí cởi mở giữa giáo viên và học sinh Có sự tôntrọng lẫn nhau, học sinh mới ý thức được vai trò của mình, từ đó tham gia vào bàihọc mới một cách tự tin, phấn khởi

Trong một giờ học, phần đặt vấn đề chỉ chiếm vài phút ngắn ngủi nhưng nếuthực hiện tốt sẽ đem lại cho học sinh hứng thú, lòng say mê học tập và hiệu quả họctập sẽ được nâng cao

Ví dụ: Đặt vấn đề vào bài: Tiết 4: Bài 4 Thực hành xác định thành phần cơ

giới đất bằng phương pháp đơn giản (vê tay) Để vào bài GV có thể hỏi HS kiến thức

có liên quan giữa bài cũ và bài mới:

Hỏi: Dựa vào thành phần cơ giới của đất chia đất thành mấy loại chính? (HS sẽtrả lời được (kiến thức bài cũ) là đất cát, đất thịt, đất sét Giữa các loại đất này còn cócác loại đất trung gian như đất cát pha, đất thịt nhẹ, đất thịt trung bình, ) Khi quansát, nghiên cứu đất ở ngoài đồng ruộng muốn xác định nhanh chóng đất đó thuộc loại

gì người ta thường dùng phương pháp nào để xác định mà không cần đến trang thiết

bị máy móc? (Tạo tình huống có vấn đề) Bài hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu xem

đó là phương pháp gì? Cách tiến hành như thế nào nhé ?

Giải pháp 3: Sự chuẩn bị bài của giáo viên và học sinh

Sự chuẩn bị dụng cụ và vật liệu của giáo viên và học sinh rất quan trọng, nóảnh hưởng đến sự thành công của tiết dạy Giáo viên phải xác định rõ mục đích thínghiệm để lựa chọn các dụng cụ, vật liệu thí nghiệm cần thiết cho phù hợp Các dụng

cụ thí nghiệm phải đơn giản dễ làm và chất lượng tốt đảm bảo độ chính xác cao trongquá trình thí nghiệm

1 Chuẩn bị của giáo viên

Với mỗi tiết học nói chung và tiết học môn Công nghệ nói riêng, để có được sựthành công trong giảng dạy thì sự chuẩn bị là yêu cầu bắt buộc, tối cần thiết đối vớimỗi giáo viên Nhận thức được vấn đề đó, tôi luôn soạn bài trước 1 đến 2 tuần Trướckhi soạn bài, tôi thường đọc kĩ sách giáo khoa, sách giáo viên và các tài liệu thamkhảo khác để soạn bài chu đáo Bao giờ cũng vậy, tôi thường xác định thật cụ thểmục tiêu cần đạt được của từng bài dạy như: kiến thức cần truyền thụ những vấn đềgì? Kĩ năng cần đạt được của học sinh ở mức độ nào? Nội dung giáo dục ra sao? Cầnchuẩn bị những đồ dùng gì cho tiết học? Khi giảng bài tôi lồng ghép các tư liệu trênvào bài dạy cho giờ học thêm sinh động, hấp dẫn khiến cho học sinh thật hào hứng,tích cực học tập, hiệu quả của giờ học thật đáng khích lệ Sau khi đã có giáo án hoànchỉnh, tôi bắt tay vào việc thiết kế phiếu học tập, sưu tầm tranh ảnh, đồ dùng dạy học,

bố trí thời gian tìm tòi kiến thức liên quan đến bài dạy

Ví dụ : Khi dạy bài 18: "Thực hành: Xác định sức nảy mầm và tỉ lệ nảy mầm của hạt giống

mầm của hạt giống" Đầu tiên, tôi xác định mục tiêu của bài học là: GV phảilàm cho HS

- Biết cách xác định sức nảy mầm và tỉ lệ nảy mầm của hạt giống

- Làm được các thao tác trong quy trình xác định sức nảy mầm và tỉ lệ nảymầm của hạt giống

Bước 3:

- Xếp hạt vào đĩa hoặc khay đảm bảo khoảng cách để mầm mọc không dínhvào nhau

- Luôn giữ ẩm cho giấy

- Sức nảy mầm (SNM): Đếm số hạt nảy mầm sau thời gian nhất định (từ 4 đến

5 ngày) tùy theo loại hạt giống

- Tỷ lệ nảy mầm (TLNM): Tỷ lệ % số hạt nảy mầm trên tổng số hạt đem gieosau thời gian từ 7 đến 14 ngày tùy theo loại hạt giống

- Hạt giống tốt thì sức nẩy mầm sấp xỉ tỉ lệ nẩy mầm

+ Tranh vẽ miêu tả các bước tiến hành

+ Thu thập dụng cụ cần thiết (dụng cụ trong phòng thực hành, dụng cụ tự làm)

Ở bài này, cần chuẩn bị các dụng cụ sau: