PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THƯỜNG XUÂNSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC BÀI THƠ “TIẾNG GÀ TRƯA” CỦA XUÂN QUỲNH CHO HỌC SINH L
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THƯỜNG XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC BÀI THƠ
“TIẾNG GÀ TRƯA” CỦA XUÂN QUỲNH CHO HỌC SINH LỚP 7- TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN THƯỜNG XUÂN
THANH HÓA
Họ và tên: Lê Thị Hảo Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Thị trấn
SKKN thuộc môn: Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2022
Trang 21 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 52.3.1 Xác định nội dung tích hợp giáo dục đạo đức trong bài thơ
2.3.2 Giáo dục tình cảm gia đình, tình yêu quê hương 4
2.3.4 Tiến hành thực nghiệm thông qua việc tổ chức dạy học bài thơ
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 15
Trang 3Giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đến họcsinh nhằm giúp cho nhân cách mỗi học sinh được phát triển đúng đắn, giúp họcsinh có những hành vi ứng xử đúng mực trong các mối quan hệ: của cá nhân với
xã hội, của cá nhân với lao động, của cá nhân với mọi người xung quanh và của
cá nhân với chính mình
Trong tất cả các mặt giáo dục thì giáo dục đạo đức giữ một vị trí hết sức
quan trọng Vì Hồ Chủ Tịch đã nêu:“ dạy cũng như học, phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức Cách mạng, đó là cái gốc rất quan trọng, nếu không
có đạo đức Cách mạng thì có tài cũng vô dụng” Giáo dục đạo đức còn có ý
nghĩa lâu dài, được thực hiện thường xuyên và trong mọi tình huống chứ khôngphải chỉ được thực hiện khi có tình hình phức tạp hoặc có những đòi hỏi cấpbách
Đã từ bao đời nay ông cha ta luôn nêu cao và giữ gìn truyền thống đạođức của dân tộc Bao giờ mọi người cũng xử sự với nhau bằng “lễ”, “nghĩa”,xem lễ, nghĩa là bài học đầu đời của mỗi con người Ngay từ thời thơ ấu ta luôn
được cha, mẹ, thầy, cô dạy bảo: “Tiên học lễ, hậu học văn”.
Trong xã hội hiện nay văn chương không còn là môn học duy nhất nhưngvẫn đóng vai trò quan trọng vì sẽ giúp học trò hiểu thêm về văn hoá, con người,lịch sử tồn tại và phát triển của nhân loại Qua các tiết học văn, các thầy cô bồiđắp cho học sinh tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc, nhận thức
về cuộc sống, cách làm người, cách sẻ chia, biết yêu thương, đau xót cho nhữngthống khổ của con người
Văn học vừa là môn học cơ sở giúp học sinh học tốt các môn khác, vừa làmôn học giúp giáo dục tư tưởng, tình cảm con người, là môn học làm đẹp tâmhồn Nhất là trong xã hội bận rộn và ồn ào ngày nay, nhịp sống tất bật, hối hảđôi khi làm chúng ta quên đi những giá trị sống đích thực để làm người Đọcmột bài thơ, lắng nghe một bài văn, chiêm nghiệm và sống chậm để trân trọngtừng giây phút đẹp đẽ trôi qua trong cuộc đời
Dạy văn là dạy người Vì vậy, dạy văn học trong nhà trường rất quantrọng và có mục đích nhiều bề, nhiều mặt, sức mạnh của môn Ngữ văn là sứcmạnh tổng hợp: sức mạnh của khoa học và nghệ thuật, sức mạnh của trí tuệ vàtâm hồn Văn học luôn tạo ra sự hài hoà thư giãn cho con người Vì vậy môn
Ngữ văn luôn hướng con người tới Chân - Thiện - Mĩ Sách Ngữ văn 7 đã viết:
“Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình quê hương đất nước”(tập một, trang 151).
“Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh là bài thơ mang tính giáo dục, tính nhân
văn cao, hoàn toàn phù hợp với lứa tuổi Tuy nhiên, qua dự giờ của một số giáo
viên, các tiết dạy bài“ Tiếng gà trưa” thường diễn ra đơn điệu, ít khơi gợi được
cảm xúc của học sinh, chưa mang tính giáo dục sâu sắc
Đã nhiều năm đứng trên bục giảng, với bao trăn trở của giáo viên dạyvăn, đã bao lần tôi tự hỏi “ Liệu học trò có nhớ đến những giá trị đạo đức về tìnhcảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước qua bài giảng của mình không?”.Làm thế nào để các em giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc?
Trang 4Đó cũng là những trăn trở mà nhà thơ Xuân Quỳnh đã gửi vào thi phẩm “ Tiếng
gà trưa” (SGK Ngữ văn 7 – Tập 1)
Những vần thơ của Xuân Quỳnh cùng với trăn trở của bản thân đã thôi
thúc tôi chọn đề tài “Một số giải pháp tích hợp giáo dục đạo đức nhằm nâng
cao hiệu quả dạy học bài thơ “Tiếng gà trưa” của nhà thơ Xuân Quỳnh cho học sinh lớp 7 – Trường THCS thị trấn – Thường Xuân, Thanh Hóa"
1.2 Mục đích nghiên cứu
Tôi nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp phần giáo dục học sinhhiểu về một nhà thơ có hoàn cảnh đặc biệt: Mồ côi mẹ, bố thường xuyên đi côngtác xa gia đình, sống với bà suốt những năm thơ ấu, chính từ hoàn cảnh riêng tư
ấy mà tình bà cháu ở đây chân thực, cảm động Từ đó giúp các em có lí tưởngsống cao đẹp, biết nâng niu trân trọng tình cảm gia đình, biết ơn cha mẹ, thầy
cô… biết sống, chiến đấu vì lòng yêu Tổ quốc/ Vì xóm làng thân thuộc/ Bà ơi, cũng vì bà/ Vì tiếng gà cục tác/ Ổ trứng hồng tuổi thơ
Việc nghiên cứu đề tài còn giúp cho người giáo viên thấy được tính cấpthiết trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong dạy học Ngữ văn
Từ đó nâng cao chất lượng giờ dạy, đáp ứng tốt nhất mục tiêu, yêu cầu củachương trình, sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là tăngcường giáo dục đạo đức và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong giai đoạnhiện nay
- Xác định vai trò của giáo dục đạo đức cho học sinh trong dạy học Ngữ
văn
- Đề xuất một số giải pháp, biện pháp tích hợp giáo dục đạo đức cho sinh
thông qua dạy học bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 7 Trường THCS thị trấn, Thường
Xuân qua giảng dạy bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh.
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lí luận
- Thực nghiệm sư phạm
- Dự giờ, trao đổi cùng đồng nghiệp
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Từ xưa, ông cha ta đã đúc kết một cách sâu sắc kinh nghiệm về giáo
dục “Tiên học lễ, hậu học văn “, “lễ” ở đây chính là nền tảng của sự lĩnh hội và phát triển tốt các tri thức và kỹ năng Ngày nay, phương châm “Dạy người, dạy chữ, dạy nghề“ cũng thể hiện rõ tầm quan trọng của hoạt động giáo dục đạo đức, như Bác Hồ đã dạy: “Dạy cũng như học, phải chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc quan trọng Nếu thiếu đạo đức, con người sẽ không phải là con người bình thường và cuộc sống xã hội sẽ không phải là cuộc sống xã hội bình thường, ổn định ”
2.1.2 Luật giáo dục 2005 đã xác định: “ Mục tiêu của giáo dục phổ thông
là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ
và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hộiChủ
Trang 5nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân…” ( Điều 23 - Luật Giáo dục) 2.1.3 Văn học từ xưa đã là một thứ vũ khí kì diệu, giúp người ta khámphá thế giới, thế giới tâm hồn, giúp thanh lọc tâm hồn mỗi chúng ta Ngữ văn làmôn học đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành phát triển nhân cách
con người Mác –xim Go –rơ – ki từng nói: “ Văn học là nhân học” Học văn là học về con người, học cách làm người Còn Nguyễn Đình Thi trong bài “ Tiếng nói của văn nghệ” đã khẳng định: “ Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta khiến chúng ta phải tự bước lên đường ấy.” Nghệ thuật góp phần giúp chúng ta nhận thức về một vấn
đề nào đó của đời sống tự nhiên xã hội hay con người, xây dựng nhân cách cho
ta một cách tự giác, bền vững và sâu sắc Ta có cái nhìn rộng hơn, ta biết xúcđộng cảm thương trước nỗi đau của con người, ta biết căm ghét sự độc ác, xấu
xa và tránh xa nó Ta biết buồn, vui, cay, đắng và giữ gìn lòng tự trọng biếthướng đến cái thiện để sống tốt hơn
2.1.4 Bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh được đưa vào giảng dạy
trong chương trình Ngữ văn lớp 7 là một minh chứng tiêu biểu cho bài học đạođức về tình bà cháu gần gũi, yêu thương, ấm áp, đồng thời cũng thể hiện tìnhcảm yêu nước cao quý
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Nhiều giáo viên với tâm huyết và lòng nhiệt tình đã có những cốgắng để cống hiến cho sự nghiệp giáo dục, là tấm gương sáng cho học sinh vềđạo đức Tuy nhiên vẫn còn một số ít giáo viên chưa quan tâm đầy đủ đến côngtác giáo dục đạo đức cho học sinh, chưa có giải pháp thích hợp trong giáo dụcđạo đức và chưa thật sự là tấm gương sáng cho học sinh noi theo
2.2.2 Môn Ngữ văn trong nhà trường có rất nhiều lợi thế để giáo dục đạođức học sinh Phần Văn học đưa học sinh đến với các giá trị đạo đức tiềm ẩntrong các tác phẩm Chỉ tính riêng phần Văn học thuộc môn Ngữ văn lớp 7 học
kì I thì nội dung giáo dục đạo đức cũng rất đa dạng: Giáo dục tình yêu gia đình,yêu quê hương đất nước, con người: Mẹ tôi (Ét-môn-đô-đơ A-mi-xi), Cuộc chiatay của những con búp bê (Khánh Hoài), Những câu hát về tình cảm gia đình,tình yêu quê hương đất nước, con người ( ca dao), Côn Sơn ca (Nguyễn Trãi đọcthêm ), Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra (Trần Nhân Tông – đọcthêm ), Qua đèo ngang (Bà Huyện Thanh Quan), Xa ngắm thác Núi Lư (Lí Bạch
- đọc thêm ), Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh ( Lí Bạch ), Ngẫu nhiên viết nhânbuổi mới về quê (Hạ Tri Chương), Bài ca nhà tranh bị gió thu phá (Đỗ Phủ),Cảnh khuya, Rằm tháng giêng ( Hồ Chí Minh), Tiếng gà trưa (Xuân Quỳnh),Một thứ quà của lúa non: Cốm (Thạch Lam), Mùa xuân của tôi (Vũ Bằng) Sàigòn tôi Yêu (Minh Hương - đọc thêm ); Thân phận con người trong xã hội cũ:Những câu hát than thân (ca dao), Bánh trôi nước( Hồ Xuân Hương); Phê phánnhững thói hư tật xấu của con người: Những câu hát châm biếm (ca dao); Cangợi tình bạn thủy chung, gắn bó: Bạn đến chơi nhà (Nguyễn Khuyến; giáo dụctình yêu nước, lòng tự hào biết ơn thế hệ cha ông đã anh dũng chiến đấu bảo vệđất nước độc lập, thống nhất: Sông núi nước Nam ( Lí Thường Kiệt), Phò giá vềkinh (Trần Quang Khải), Tiếng gà trưa (Xuân Quỳnh)
Trang 6Tuy nhiên, việc giáo dục đạo đức học sinh trong giờ Ngữ văn không phải baogiờ cũng gặt hái được thành công Chúng ta vẫn còn gặp đâu đó một bộ phậnhọc sinh có hành vi, tư tưởng lệch chuẩn về đạo đức như: thiếu tôn sư trọng đạo,thích sống hưởng thụ, thích ăn chơi hoang phí, luôn đòi hỏi cha mẹ phải đáp ứngnhững yêu cầu của mình, coi nặng giá trị vật chất, lười lao động và học tập,thiếu ý thức rèn luyện, không dám đấu tranh với cái sai… Và đặc biệt khi bảnthân mắc lỗi thì không dám nhận lỗi để tự vươn lên hoàn thiện mình.
2.2.3 Năm học 2018 – 2019, khi dự giờ đồng nghiệp dạy bài “ Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh, tôi nhận thấy:
Một là: Giáo viên chưa chú ý tích hợp giáo dục đạo đức cho học sinh màchủ yếu là phân tích dàn trải và rút ra bài học trong ghi nhớ - Sách giáo khoa
Hai là: Học sinh chưa chăm chú học tập, chưa phát huy khả năng cảm thụvăn học của mình Các em xem bài thơ chỉ là mạch cảm xúc hoài niệm về quákhứ về bà chứ không thấy được ý nghĩa giáo dục lớn lao về tình cảm gia đình,lòng yêu nước đối với mọi người trong cuộc sống hôm nay
Vậy nên, khi làm bài khảo sát, chất lượng chưa cao Giá trị đạo đức trongbài thơ chưa được học sinh hiểu đầy đủ, sâu sắc để làm bài học cho bản thân
* Kết quả khảo sát học sinh trước khi dạy học văn bản“ Tiếng gà trưa” theo hướng tích hợp giáo dục đạo đức :( Năm học 2019 - 2020)
Xuất phát từ thực trạng trên, tôi đã mạnh dạn đưa ra những giải pháp và
áp dụng thực hiện với mong muốn nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho
học sinh qua bài giảng “ Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Xác định nội dung tích hợp giáo dục đạo đức trong bài thơ " Tiếng
gà trưa" của Xuân Quỳnh
Mục tiêu giáo dục tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, tình yêu đấtnước được tôi thực hiện khi hướng dẫn học sinh phân tích mạch cảm xúc củatoàn bài thơ Để thực hiện được nhiệm vụ này, người giáo viên cần có cái nhìnsâu sắc về các nội dung sau:
2.3.2 Giáo dục tình cảm gia đình, tình yêu quê hương
Bài thơ “Tiếng gà trưa” được nhà thơ Xuân Quỳnh viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, in lần đầu trong tập “Hoa dọc chiến hào” năm 1968, khi lớp lớp thanh niên Việt Nam phải từ biệt gia đình, quê
hương và gác lại những kí ức tuổi thơ thân thuộc để lên đường ra trận Nhữngnăm tháng ấy có ý nghĩa vô cùng lớn lao, tác động trực tiếp đến sự ra đời cũngnhư mạch nguồn xúc cảm của bài thơ Qua những câu thơ sáng trong, đằm thắmlắng đọng, nữ thi sĩ Xuân Quỳnh đã mang cả kỉ niệm tuổi thơ mộc mạc, tìnhcảm bà cháu hòa vào cuộc chiến tranh, vào cảm hứng chung cho cả một thời đại Nhân vật trữ tình của bài thơ là người chiến sĩ trẻ tuổi Theo tiếng gọi của
Trang 7Tổ quốc anh đã tạm cất đi sách vở để lên đường chống Mỹ Bao trùm bài thơ lànỗi nhớ bà, nhớ quê cồn cào, da diết của anh Và những kỉ niệm êm đẹp tuổi thơ,tình bà cháu sâu nặng đã làm sâu sắc hơn tình cảm đối với gia đình, quê hương,non sông đất nước.
Tiếng gà nhà ai nhảy ổ cục cục tác cục ta cất lên nơi xóm nhỏ Tiếng gà
là âm thanh rất bình dị, quen thuộc của làng quê bao đời nay Với người lính, âmthanh quen thuộc ấy gây cho anh bao xúc động Nó làm xao động cái nắng trưatrên đường hành quân Âm thanh ấy làm cho người chiến sĩ như đang sống lạithời thơ ấu đẹp đẽ của mình, nó như tiếp thêm sức mạnh cho đôi chân bớt mỏi,cho lòng xúc động dạt dào:
Cục cục tác cục ta Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ
Tuổi thơ của người lính xa nhà cũng xao động những tiếng gà đáng yêu,đáng mến
Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái mơ Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng Làm sao có thể quên được hình ảnh quen thuộc của “Ổ rơm hồng những trứng”, của mấy chị mái mơ, mái vàng khoác trên mình chiếc áo xinh xắn, rực
rỡ, tươi đẹp Làm sao có thế quên được hình ảnh người bà kính yêu đã một đờitần tảo, chắt chiu vì con vì cháu Thương biết mấy, hồn nhiên biết mấy cái cảnh
đứa cháu nhìn trộm gà đẻ bị bà mắng: “Gà đẻ mà mày nhìn, rồi sau này lang mặt” Bị bà mắng, cháu không khóc mà lại có những hành động thật đáng yêu:
“Cháu về lấy gương soi, lòng dại thơ lo lắng” Giờ đây, người cháu ước ao trở
về thời thơ ấu để lại được nghe tiếng mắng yêu của bà, được thấy hình bóng bàkhum tay soi trứng, chắt chiu, gìn giữ từng quả trứng hồng, những mầm hi vọngnhỏ để sẽ có được một đàn gà con đông đúc:
Cứ hàng năm hàng năm Khi gió mùa đông đến
Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà Cháu được quần áo mới
Suốt một cuộc đời làm lụng vất vả, biết bao lo toan, khó nhọc, bà chẳngbao giờ nghĩ cho riêng bà, bởi đứa cháu đối với bà là tất cả Bà lo cho đàn gà,mong nó không bị dịch bệnh để mỗi mùa đông tới: Cháu được quần áo mới.Mong ước của đứa cháu được cái quần chéo go,cái áo cánh trúc bâu, còn mới hồsột soạt và thơm mùi vải mới được nhân lên gấp bội trong lòng bà yêu thương cháu Hạnh phúc gia đình giản dị, đầm ấm rất đỗi thiêng liêng với bao khát vọngtuổi thơ, dường như gói gọn cả trong tiếng gà trưa:
Trang 8Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng Như vậy sau khi học xong bài thơ "Tiếng gà trưa" học sinh cảm nhận được tình cảm gia đình sâu sắc, tình nghĩa Đặc biệt qua hình ảnh người bà trong bài thơ giúp HS nhận ra được tình cảm bà cháu ấm áp, yêu thương Từ đó các em sẽ biết yêu thương trân trọng quý mến gia đình của mình và biết trân trọng quý mến, người bà của mình Hơn nữa chúng ta còn giúp HS có được tình yêu, sự gắn bó, trách nhiệm của bản thân với quê hương của mình Các em biết trân trọng, nhận ra và lưu giữ những kí ức tuổi thơ tươi đẹp của mình khi được ở bên gia đình và quê hương, làng xóm nơi mình sinh ra và lớn lên Không chỉ có vậy các em còn biết tự hào về gia đình và quê hương của mình Giáo dục cho các em ý thức quý trọng, giữ gìn, tự hào về gia đình và quê hương, xây dựng quê hương, xóm làng ngày một giàu đẹp 2.3.3 Giáo dục lòng yêu nước Từ những giấc ngủ bình yên và ấm áp niềm hạnh phúc trẻ thơ như thế, hình ảnh bà và những kỉ niệm tuổi thơ gắn với tiếng gà đã đi sâu vào tâm thức và trở thành một phần thiêng liêng trong lòng người cháu Đó chính là một động lực mạnh mẽ để người chiến sĩ hôm nay quyết tâm chắc tay súng Khổ cuối, mạch cảm xúc quay trở lại hiện tại một cách tự nhiên bởi chính mối liên hệ sâu sắc ấy: Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.
Giờ đây, khi đã cầm chắc cây súng nơi biên cương nhưng hình ảnh ấn tượng ấy vẫn luôn luôn trĩu nặng trong tâm hồn, trong cả những ước mơ và hoài
bão Đối với người chiến sĩ, đó là quê hương, “Tiếng gà trưa” là tất cả, là hạnh
phúc, là muôn vàn yêu thương Chính chúng đã thắp sáng tâm hồn anh bộ đội
Cụ Hồ, đã nâng anh đến khung trời đẹp đẽ với ổ trứng hồng xinh xinh
Trang 9Khổ thơ cuối cùng là lời tâm sự chân thành của đứa cháu gửi về người bà kính yêu ở hậu phương Trải qua sau bao nhiêu thử thách, giờ đây người cháumong ước, những ước muốn thật bình dị Chinh chiến nơi xa xôi, trái tim ngườichiến sĩ luôn hướng về với tiếng gọi quê hương, hằng mong có sức khỏe và nghịlực chiến đấu vì hạnh phúc em thơ, vì người bà yêu dấu, vì xóm giềng, hơn cả là
vì tiếng gà gần gũi yêu thương Điệp từ “vì” đã được sử dụng tài tình khiến mụcđích chiến đấu đó lại càng trở nên cao cả, thiêng liêng lạ thường
Những yếu tố tạo nên động lực của lòng quyết tâm chiến đấu ở ngườicháu qua từng dòng thơ mỗi lúc một thu hẹp lại về phạm vi: Tổ quốc - xóm làng
- người bà - tiếng gà, ổ trứng đã nói lên một quy luật tình cảm vô cùng giản dị:tình cảm gia đình làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương, đất nước và sự thốngnhất giữa hai tình cảm cao đẹp này là cội nguồn sức mạnh tinh thần của mỗingười lính Lòng yêu nước cũng không phải là cái gì xa xôi, lớn lao hay trừutượng Đó có thể chỉ là yêu một bếp lửa ấp iu như Bằng Việt; yêu một tiếng gàcục tác, một ổ rơm trứng hồng như Xuân Quỳnh hay yêu cái cây trồng trướcnhà, yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông như I-li-a Ê-ren-bua chẳng hạn Nên ở mộtgóc độ nào đó, sự thu hẹp phạm vi ở khổ thơ cuối là cách thức cụ thể hóa lòngyêu nước, làm nổi bật chân lí giản dị: Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miềnquê trở nên lòng yêu Tổ quốc Bài thơ được mở đầu bằng tiếng gà trưa và kếtthúc lại trở về với tiếng gà Nhưng đó không đơn thuần là tiếng gà gọi về tuổithơ nữa, mà là tiếng gà gọi dậy trong lòng người chiến sĩ bản chất của lòng yêunước, cái lí do cao cả mà rất đỗi cụ thể, hối thúc bàn chân băng rừng lội suối đấutranh vì độc lập, thống nhất nước nhà
Bài thơ “Tiếng gà trưa” là bài thơ hay tha thiết ngọt ngào Tiếng gà cũng
là tiếng gọi thân yêu của bà, của mẹ, của quê hương Tiếng gọi thân yêu ấy như
là niềm tin cho người chiến sĩ trong cuộc chiến đấu bảo vệ quê hương yêu dấu
Được dạy, được học bài thơ “Tiếng gà trưa” là một may mắn Nói về một bài
thơ hay, cả người nói và người nghe đều như được giàu có thêm lên
Từ việc khai thác bài thơ, tôi định hướng cho học sinh trả lời câu hỏi: Suy
nghĩ của em về tình cảm bà cháu và tình yêu nước qua bài thơ ?
(Bài thơ “Tiếng gà trưa” được viết vào những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ Tiếng gà trưa là âm thanh, tiếng gọi của quê hương, gia đình, xóm làng còn in đậm trong lòng người lính ra trận, trở thành hành trang của người chiến sĩ.
Tình bà cháu cao đẹp và thiêng liêng, kì diệu Đó là động lực giúp đứa cháu của bà quên đi sự nhọc nhằn gian khổ trong cuộc kháng chiến trường kì Tình bà cháu thắm đượm đã giúp người chiến sĩ có tinh thần bất diệt, quyết tâm chiến đấu để bảo vệ đất nước, bảo vệ quê hương yêu dấu của mình, nơi ấy có người bà ngày đêm mong đợi cháu về, mong đợi cháu cùng đồng đội chiến thắng kẻ thù Để đáp lại tình yêu của bà, người chiến sỹ đã quyết tâm hoàn thành sứ mệnh Tình cảm bà cháu là tình cảm đẹp đẽ, thiêng liêng và vô cùng sâu nặng Nó nhắc nhở, lay động bao tình cảm đẹp dâng lên trong lòng người chiến sĩ trên đường hành quân ra mặt trận chiến đấu Tình cảm tốt đẹp đó sẽ mãi là hành trang theo bước chân của người chiến sĩ, tiếp thêm sức mạnh cho anh trong cuộc chiến đấu hôm nay )
Trang 10Từ việc xác định các nội dung giáo dục đạo đức trong bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh, tôi gợi dẫn các em học sinh đến với những giá trị đạo
đức trong đời sống hàng ngày: các em hãy biết ơn, yêu quý ông bà, cha mẹ, thầy
cô và những người đã cho các em cả cuộc đời hôm nay Chiến tranh đã qua đihơn 40 năm, nhưng để có được một đất nước độc lập, thống nhất với những máitrường tươi đẹp, đã có biết bao những thế hệ cha ông đã đổ máu, hi sinh tất cảcũng vì bảo vệ những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ, vì những người thân yêu củamình, vì quê hương đất nước, vì xóm làng thân thuộc Bởi vậy, mỗi chúng ta hãysống cho xứng đáng với ông cha, phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của dântộc, yêu nước, yêu quê hương, yêu xóm làng và yêu gia đình Hãy hành độngđúng để đừng bao giờ phải nuối tiếc các em nhé!
2.3.4 Tiến hành thực nghiệm thông qua việc tổ chức dạy học bài thơ " Tiếng gà trưa" – Xuân Quỳnh
Tiết 51 - 52: TIẾNG GÀ TRƯA
Xuân Quỳnh
I MỤC TIÊU
Sau bài học, HS cần đạt được:
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Xuân Quỳnh
- Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc khángchiến chống Mĩ: Những kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, sâu nặng nghĩa tình
- Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp câu trong bài thơ
2 Kĩ năng
- Đọc - hiểu phân tích văn bản thơ trữ tình có dử dụng các yếu tố tự sự
- Phân tích các yếu tố biểu cảm trong văn bản
* Kĩ năng sống: Ra quyết định, giao tiếp, trình bày suy nghĩ, thảo luận.
- Năng lực giao tiếp, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ
* Năng lực chuyên biệt:
- Năng lực thưởng thức văn học, cảm thụ thẫm mĩ: Cảm nhận được vẻ đẹp
trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm về tuổi thơ và tình bà cháu.Thấy được
nghệ thuật biểu hiện tình cảm qua những chi tiết tự nhiên, bình dị
II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
1 Giáo viên:
- Soạn bài có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
- Tranh ảnh về có liên quan đến nội dung bài giảng