(SKKN 2022) một số giải pháp dạy phân môn tập đọc nhạc lớp 7 trường THCS nga thạch

Mặt khác dạy Âm nhạc ở trường Trung học cơ sở không nhằm đào tạo các em thành những người hoạt động Âm nhạc chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hóa Âm nhạc, cho nên môn học cần đảm

MỤC LỤC Trang

1 Mở đầu

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

nghiệm

3

2 3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với họat động

giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

18

3 Kết luận - Kiến nghị

1.MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:

- Âm nhạc là một trong các loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng, Âm nhạc có sức biểu cảm phong phú, nó rất gần gũi với trạng thái tình cảm của con người và tác động trực tiếp đến tình cảm con người

- Âm nhạc là môn nghệ thuật có những đặc trưng riêng, do vậy khi vận dụng những nguyên tắc và phương pháp dạy học cần hết sức lưu ý đến tính đặc thù của nó Mặt khác dạy Âm nhạc ở trường Trung học cơ sở không nhằm đào tạo các em thành những người hoạt động Âm nhạc chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hóa Âm nhạc, cho nên môn học cần đảm bảo làm cho các em yêu thích nghệ thuật Âm nhạc, cảm thụ được cái hay, cái đẹp của môn học Âm nhạc qua phân môn: Học hát; Nhạc lý - Tập đọc nhạc và Âm nhạc th-êng thøc Cung cấp cho học sinh những kiến thức Âm nhạc cơ bản, những kỹ năng hoạt động

Âm nhạc ban đầu

Trong nhà trường, giáo dục thẩm mỹ là một bộ phận không thể thiếu được, trong đó Âm nhạc góp một phần quan trọng trong việc giáo dục thẩm mỹ cho học sinh

Qua môn học Âm nhạc góp phần giáo dục toàn diện, làm phong phú đời sống tình cảm của trẻ, giúp các em mạnh dạn, tự tin và hào hứng hoạt động ca hát, có

ý thức tham gia tốt các hoạt động ngoại khóa

Chương trình môn học Âm nhạc ở trường Trung học cơ sở được chia làm 3 phân môn:

- Phân môn: Học hát,

- Phân môn: Nhạc lý - Tập đọc nhạc

- Phân môn: Âm nhạc th-êng thøc

Phân môn: Nhạc lý - Tập đọc nhạc Giữ vị trí quan trọng trong việc học nhạc, vì phân môn này cung cấp một số kiến thức Âm nhạc ban đầu để học sinh làm quen với việc đọc nhạc, ghi chép nhạc nhằm phát triển năng lực, tư duy, trí tuệ, tạo điều kiện cho học sinh có một trình độ văn hóa Âm nhạc nhất định Muốn hát một bài hát hay chơi một bản nhạc phải nhờ đến sự hỗ trợ của phân môn Nhạc lý - Tập đọc nhạc

Xuất phát từ đặc trưng môn học thuộc phạm trù nghệ thuật đòi hỏi sự hứng thú cao của học sinh

Với vị trí hết sức quan trọng của phân môn Nhạc lý - Tập đọc nhạc, bản thân tôi đã suy nghĩ rất nhiều, làm thế nào để cho tất cả học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp, sự cần thiết qua bài Tập đọc nhạc và giúp các em đạt được hiệu quả cao nhất khi học phân môn này Với sự say mê nghề nghiệp, với lương tâm của người giáo viên, tôi đã cố gắng tìm tòi, sáng tạo trong từng tiết dạy và đã rút

ra một số phương pháp dạy học, nhằm giúp các em học tập sôi nổi, hào hứng, nắm bắt nhanh các ký hiệu Âm nhạc, chủ động cảm nhận âm thanh, cảm nhận giai điệu, hấp dẫn của bài Tập đọc nhạc và thêm yêu thích phân môn Tập đọc

nhạc Vì vậy nó là động lực gúp tôi đi sâu nghiên cứu đề tài: “Một số giải pháp dạy phân môn Tập đọc nhạc môn Âm nhạc lớp 7- Trường THCS Nga Thạch - Nga Sơn”

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu đề tài này với mục đích làm cho học sinh đọc nhạc tốt hơn, qua

phân môn Tập đọc nhạc giúp cho học sinh cảm nhận tốt Âm nhạc hơn trong

cuộc sống

Phát huy tính sáng tạo, cảm thụ tai nghe giúp các em phát triển toàn diện về thể chất lẫn tinh thần, qua giai điệu các nốt nhạc trên khuông, qua lời ca các bài hát, giáo dục truyền thống dân tộc, tình yêu quê hương đất nước con người

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài này nghiên cứu về vấn đề Dạy phân môn Tập đọc mhạc áp dụng cho học sinh lớp 7 Trường THCS Nga Thạch – Nga Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Để hoàn thành tài liệu nghiên cứu này tôi đã sử dụng rất nhiều phương pháp khác nhau, trong đó các phương pháp được vận dụng chủ yếu là:

Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Thông qua các tài

liệu liên quan

Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm kết quả nghiên cứu, so sánh,

đối chiếu với thực trạng, đồng thời quan sát, điều tra, phỏng vấn học sinh và

giáo viên về hiệu quả áp dụng các phương pháp dạy học phân môn Tập đọc nhạc -Âm nhạc 7

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Môn học Âm nhạc ở Trường THCS không nhằm mục đích đào tạo các em thành những ca sĩ, nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà chủ yếu thông qua môn học nhằm tác động vào thế giới tinh thần của các em phát triển hài hòa và toàn diện về nhân cách

Qua môn học Âm nhạc trong nhà trường tạo cho các em có một không khí vui tươi hằm phát triển toàn diện về “Đức, Trí, Thể, Mỹ”

Vì vậy mỗi giáo viên đứng lớp nói chung và giáo viên dạy môn học Âm nhạc nói riêng đều phải có sự sáng tạo, tìm ra phương pháp giảng dạy khoa học

và thiết thực nhất để đưa chất lượng dạy và học đạt kết quả cao

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

- Thuận lợi:

Nhà trường trang bị đầy đủ đồ dùng dạy học như đài, đàn phím điện tử Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện để giáo viên và học sinh hoàn thành tốt nhiệm vụ dạy và học

Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa, vở ghi chép và đặc biệt các em rất thích học môn Âm nhạc nên luôn có sự say mê, hứng thú đối với môn học

Âm nhạc là môn học đọc lập trong chương trình THCS dạy và học như những môn học khác, có kiểm tra đánh giá xếp loại kết quả học tập

Với những thuân lợi trên, các tiết học Âm nhạc luôn có không khí sôi nổi, vui tươi giúp cho các em nắm được bài học một cách nhẹ nhàng mà hiệu quả

- Khó khăn:

Tuy nhiên, trong quá trình dạy phân môn Tập đọc nhạc trong Trường

THCS Nga Thạch, bản thân tôi còn gặp những khó khăn sau:

Sự tiếp thu môn học của học sinh không đồng đều, mỗi em có một năng khiếu khác nhau, chất giọng khác nhau, một số học sinh chưa nhận thức đầy đủ

vè môn học, cho là môn học Âm nhạc là môn học phụ nên không có sự say mê hứng thú Còn có ít số em chưa nhớ được vị trí các nốt trên khuông nhạc nên khi nhìn vào bài Tập đọc nhạc, các em dễ chán nản, còn ghi phụ âm đầu dưới các nốt nhạc, học vẹt, không tập trung cao vào học

Thiết bị dạy học cũ và đã bị hỏng

- Khảo sát:

Năm học 2021 - 2022 bản thân tôi được phân công dạy môn Âm nhạc ở 7 lớp từ khối 6 đến khối 9 Riêng phân môn Tập đọc nhạc ở chương trình Âm nhạc lớp 7 Ngay từ đầu năm học tôi đã kiểm tra học sinh đọc bài Tập đọc nhạc số1 để phân loại học sinh

Kết quả khảo sát đầu năm:

Số lượng Tỷ lệ % Số lượng Tỷ lệ

2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề

Nắm được những thuận lợi và khó khăn, bản thân tôi đã tìm tòi và tìm ra các giải pháp để nâng cao chất lượng môn học Âm nhạc, nhằm giúp các em học tập sôi nổi, hào hứng, nắm bắt nhanh các ký hiệu Âm nhạc, chủ động cảm nhận

âm thanh, giai điệu, cao độ, trường độ các nốt qua âm thanh nhạc cụ đàn 0óc gan

Giải pháp 1: Cách hướng dẫn học sinh đọc tên các nốt nhạc trên khuông

Phân môn Tập đọc nhạc ở lớp 7 không đi sâu vào lý thuyết Âm nhạc mà chủ yếu cung cấp cho các em cách đọc: Cao độ, tường độ, tiết tấu của bài TĐN, lấy gam Đô trưởng để hướng dẫn học sinh đọc giai diệu bài Tập đọc nhạc mới bài TĐN số 4: Gam Đô trưởng

và tập giải mã các ký hiệu đó bằng cách tập đọc để các âm thanh vang lên và tập nghe để nhận ra các tên nốt, hình nốt ứng dụng vào loại nhịp 4/4

Giải pháp 2: Gây hứng thú cho học sinh:

Với phân môn này, người giáo viên phải tổ chức đươc nhiều hoạt động để

học sinh được làm việc nhiều, thi đua giữa các tổ, nhóm, cá nhân với nhau, giáo viên nhận xét cho điểm, nhằm gây được hứng thú học tập cho các em, giúp các

em có một tinh thần thoải mái trong học tập

Giải pháp 3: Phát huy tính tích cực, sáng tạo:

Nội dung, phương pháp, phương tiện và nhất là tạo ra một môi trường âm nhạc sinh động làm cho học sinh vừa là người học vừa là người hưởng thụ và sáng tạo trong cảm nhận các hình tượng âm nhạc, các nội dung tác phẩm và sáng tạo trong cách biểu cảm tác phẩm

Giải pháp 4: Vận dung linh hoạt các phương pháp dạy học

Giáo viên phải nắm chắc phương pháp dạy học theo đặc trưng của môn học, học Âm nhạc phải là giờ học nghệ thuật, hấp dẫn với phương châm: “Học vui – Vui học” tiết học thoải mái, không nặng nề, căng thẳng

Để giúp các em đọc hoàn chỉnh một bài Tập đọc nhạc, tôi đã hướng dẫn các

em giải mã từng loại ký hiệu, đọc tên nốt nhạc, luyện tập tách rời cao độ và tiết tấu để hoàn thiện bài Tập đọc nhạc

Các giải pháp trên đều được áp dụng và dạy thử nghiệm phân môn tập đọc nhạc môn âm nhạc lớp 7 trường THCS Nga Thạch ( sau đây là một tiết dạy minh họa)

Minh họa một tiết dạy:

Đối với phân môn Tập đọc nhạc:

- Học sinh hát đúng cao độ, trường độ, giai điệu, tiết tấu bài: Chúng em cần

- Kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng hát và TĐN cho học sinh

- Thái độ: Học sinh chú ý tiếp thu bài

II Chuẩn bị

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Đàn ooc gan, máy tính, máy chiếu, giáo án điện tử

2.Chuẩn bị của học sinh

- Đọc, nghiên cứu bài trước khi đến lớp và có đầy đủ đồ dựng học tập

III Tiến trình dạy học

2.Bài mới

a Ôn tập bài hát

Nhạc và lời: Hoàng Long – Hoàng Lân

Vui khoẻ - Vững tin

- Giáo viên cho học sinh hát lại bài hát 1-2 lần

- Hướng dẫn học sinh hát theo hình thức song ca có sử dụng cách hát đối đáp: + Một HS: Để loài người học hành

+ Một HS: Để ngàn cây trong tình yêu thương

+ Song ca: Chúng em cần bầu trời hành tinh

Hình ảnh minh họa học sinh được kiểm tra nhóm

- Kiểm tra cá nhân, tổ, nhóm, hát kết hợp vỗ tay đêm theo nhịp phách

- Giáo viên hướng dẫn học sinh hát nối tiếp

- Nhận xét - sửa lỗi cho học sinh

- Giáo viên trình chiếu bức tranh

Học sinh quan sát trên màn hình, nội dung bức tranh trên nói gì ?

- Về cao độ : Đầy đủ 7 âm M - P - S - L – X - Đ

- Về trường độ (hình nốt): Có hình nốt đen, nốt trắng , đen có chấm dôi, nốt đơn, lặng đen

(Nhằm học sinh ôn lại các ký hiệu Âm nhạc đã học và nhớ tác dụng của các ký hiệu khi đọc, nhớ được các hình nốt, tiết tấu)

- Nhận xét bài Tập đọc nhạc có thể chia được mấy tiết nhạc, câu nhạc

- Về trường độ nhạc sĩ Phan Trần Bảng đã sử dụng những loại hình nốt nào

để viết bài

* Chơi trò chơi: Ai nhanh hơn: Thi đua giữa các tổ ( lên bảng trình bày)

- Câu hỏi: Tìm trong bản nhạc có mấy nốt la, nốt sol, mấy nốt mi

Hình ảnh minh họa học sinh chơi trò chơi tìm nốt nhạc

+ Bước 2: Đọc tên vị trí các nốt trên khuông

Giáo viên chỉ vị trí các nốt ở gam Đô tr-ëng theo giai điệu của bài TĐN số 4

học sinh đọc.( Nhằm học sinh làm quen với giai điệu bài TĐN số 4

- Giáo viên chỉ vào vị trí bất kỳ các nốt nhạc gọi một em một đọc (Tránh

tình trạng học sinh học vẹt )

- Giáo viên dùng que chỉ, chỉ vào vị trí các nốt nhạc trên khuông học sinh

đọc đồng thanh Ảnh

+ Bước 3: LuyÖn gam Đ« tr-ëng

- Giáo viên đàn cao độ 7 âm cơ bản với giai điệu đi lên, đi xuống học sinh

đọc theo âm A.(Nhằm phát triển khả năng nghe nhạc, cảm thụ âm nhạc của học

sinh.) Dựa theo giọng của bài Tập đọc nhạc

- Giáo viên có thể cho học sinh đọc khởi động giọng theo sơ đồ vần nhạc

(Dựa theo giọng của bài ) đ l

s

m

đ

R

+ Bước 4: Tập đọc tiết tấu, ( §en, ®en, tr¾ng ,,,)

- Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc và tập gõ tiết tấu khó trong bài ( dùng thanh phách)

+ Bước 5: Tập đọc cao độ, tiết tấu từng câu một ( Chia theo tiết nhạc)

Tập từng câu

Câu 1

- Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc từng câu một, mỗi câu giáo viên đàn cao độ 2-3 lần, học sinh nghe đọc thầm, giáo viên yêu cầu học sinh đọc to, nhận xét sau

đó giáo viên tiếp tục hướng dẫn học sinh đọc tiếp câu hai Theo lối móc xích và

cứ tiếp thế cho hết bài (Cách này nhằm phát huy khả năng tai nghe, cảm thụ Âm nhạc, phát huy tính tích cực của học sinh, tránh tình trạng dạy theo phương pháp

cũ dạy truyền khẩu giáo viên đọc trước học sinh đọc theo) Mỗi câu kiểm tra tổ, nhóm, cá nhân, nhận xét

Câu 2

- Giáo viên đàn cao độ tiết nhạc (câu 2) Hai đến ba lần, có thể cho một

em học sinh có năng khiếu đọc một lần sau đó cho cả lớp đọc

- Kiểm tra cá nhân

Kiểm tra nhóm, cá nhân

- Kiểm tra tổ, nhóm, cá nhân

- Giáo viên nhận xét – sửa sai cho học sinh

+) Bước 6: Hoàn chỉnh bài Tập đọc nhạc

Kiểm tra tổ, nhóm đọc toàn bài

- Nhằm liên kết các câu với nhau, giáo viên đàn cao độ, trường độ, theo tiết tấu (học sinh đọc kết hợp)

- Giáo viên đàn cao độ, trường độ, toàn bài một lần (Học sinh nghe và đọc thầm)

- Để phát huy phong trào thi đua học tập (Đôi bạn cùng tiến đôi bạn điểm 10, nhóm bạn học chăm, giáo viên giành 5 phút để hai em một có thể kiểm tra nhau

về vị trí các nốt nhạc trên khuông, học sinh khá giỏi kèm cặp học sinh yếu kém, Nhằm khuyến khích tổ, nhóm làm việc tích cực, nhiều em được hoạt động cùng lúc, phát huy tính tích cực của học sinh)

- Để phát huy được tính tích cực sáng tạo giáo viên cho các em chơi một trò chơi( nghe nhạc ai nhanh hơn)

+ Câu hỏi: Giáo viên đàn câu nhạc cho học sinh nghe và khi dừng các bạn sẽ

đoán câu nhạc đó là câu nào trong bài tập đọc nhạc ( Cá nhân trả lời)

Hình ảnh minh họa trò chơi nghe nhạc ai thính hơn

- Đối với các em không có năng khiếu thì ở phân môn Tập đọc nhạc Giáo

viên chỉ yêu cầu học sinh nói đúng tên các nốt nhạc trên khuông các em cũng

đạt điểm Đạt (Đ) ( Nhằm khuyến khích các em có ý thức chăm học, tự tin khi

học phân môn Tập đọc nhạc)

+) Bước 7: Ghép lời ca

- Một bên đọc nhạc, một bên hát lời ca kết hợp ( Kết hợp vỗ tay đệm theo

phách)

- Cho học sinh đọc kết hợp vận động cơ thể

Hình ảnh minh họa học sinh vận động cơ thể vào trong bài học

- Giáo viên cho học sinh đọc lại bài tập đọc nhạc 1-2 lần

- Giáo viên sửa lỗi đọc sai giai điệu của học sinh

- Kiểm tra cá nhân, tổ, nhóm

- Ghép lời cho giai điệu

- Giáo viên hướng dẫn học sinh đặt lời ca cho bản nhạc theo chủ đề ( Mái

trường thầy cô và bạn bè)

- Cho học sinh thảo luận nhóm

Hỡnh ảnh minh họa cho việc thảo luận nhúm đặt lời mới cho bài TĐN số

c Bài đọc thêm

Hội xuân sắc bùa

- Giáo viên giới thiệu về nột sinh hoạt văn húa trên vùng cao của dõn tộc

Mường, qua tranh ảnh trình chiếu

- Hướng dẫn học sinh đọc bài Bài đọc thêm: “Hội xuân sắc bùa”

3 Củng cố, dặn dò: Giáo viên cho học sinh đọc bài TĐN số 4 một vài lần Hướng dẫn bài về nhà Nhắc nhở học sinh tìm hiểu bài mới.( Tiết 10)

- Toàn lớp đọc bài TĐN số 4 (một lần)

- Hướng dẫn học sinh chép bài vào vở

Kết quả nghiên cứu

- Đối với giáo viên phải nắm chắc chương trình cấp học, mục tiêu yêu cầu của nội dung bài dạy

- Nắm chắc lực học của học sinh, tâm lý và hoàn cảnh học sinh