(SKKN 2022) một số giải pháp mổi mới phương pháp, kỹ thuật dạy học theo hướng phát triển năng lực môn ngữ văn cho học sinh trường THCS thị trấn cành nàng, bá thước

Có rất nhiềuphương pháp dạy học như: phương pháp thảo luận, nghiên cứu, trò chơi, đóng vai,học nhóm… Trong đó phương pháp dạy học tích cực là việc lấy học sinh làm trung tâm của quá trìn

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC MÔN NGỮ VĂN CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN CÀNH NÀNG, HUYỆN BÁ THƯỚC”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Chuyên

Nôi dung Trang

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm 5-62.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải

quyết vấn đề cần viết cụ thể theo nội dung SKKN

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

17-18

STT Nội dung Tên viết tắt

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết chương trình Giáo dục phổ thông mới đặc biệt đề caođến tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Trong quá trình dạy học, họcsinh được đặt vào trung tâm của hoạt động học Bài toán đặt ra cho người dạy là

cần thay đổi phương pháp dạy học Trong đó phương pháp dạy học tích cực là

việc lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy học, giáo viên là người nêu vàgợi mở lên vấn đề bằng nhiều cách khác nhau nhằm mang lại sự hào hứng, sự tựgiác cho học sinh Như vậy, học sinh sẽ tự học, tự nhiên cứu, tự trình bày và giảiquyết các vấn đề để đưa ra kết luận cụ thể Phương pháp này tăng cường sự kếtnối, thực hành giữa các học sinh trong môn học, tiết học Học sinh sẽ dễ dàng ghinhớ kiến thức, thông qua việc tự mình tư duy và tìm tòi khám phá Giáo viên ápdụng nhiều cách để gợi mở vấn đề, vấn đáp, tương tác, thảo luận nhóm hay chơicác trò chơi…

Có thể thấy, đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề được đề cập, bàn luận

và thực hiện trong nhiều năm qua Đặc biệt trong những năm gần đây, với việcchuẩn bị thực hiện giảng dạy theo chương trình sách giáo khoa mới thì đổi mớiphương pháp dạy học càng được các nhà trường chú trọng thúc đẩy và phát huymột cách có hiệu quả Phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập đồng nghĩavới việc chuyển từ dạy học lấy giáo viên làm trung tâm sang dạy học lấy người họclàm trung tâm

Xuất phát từ những lý do mang tính thực tiễn đó, tôi đã lựa chọn đề tài:

“Một số giải pháp mổi mới phương pháp, kỹ thuật dạy học theo hướng phát triển năng lực môn Ngữ Văn cho học sinh trường THCS Thị Trấn Cành Nàng,

Bá Thước” để nghiên cứu và chia sẻ với đồng nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả đổi

mới trong dạy học môn Ngữ văn theo hướng phát huy tính tích cực và sáng tạo của

học sinh

1.2 Mục đích nghiên cứu

Khi lựa chọn đề tài này, tôi hướng đến mục đích nghiên cứu là: chỉ ra vàphát huy hiệu quả cao hơn nữa các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực vào dạyNgữ văn lớp 7 để từ đó phát huy năng lực và phẩm chất của học sinh, tạo hứng thúhọc tập cho học sinh Đồng thời sáng kiến còn có mục tiêu là nâng cao chất lượnghọc môn Ngữ văn tại trường THCS Thị Trấn Cành Nàng

Chia sẻ với đồng nghiệm một số kinh nghiệm dạy học của bản thân đã ápdụng tại trường THCS Thị Trấn Cành Nàng

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 7 trường THCS Thị Trấn Cành Nàng

- Các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn Ngữ vănlớp 7

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, cần có sự kết hợp của nhiều phương pháp.

Với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi vận dụng các phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp điều tra, khảo sát

- Phương pháp phân tích và tổng hợp

Tôi đã xây dựng kế hoạch nghiên cứu và thực hiện theo các bước sau:

- Xây dựng chi tiết kế hoạch

- Tiến hành điều tra thực tế

- Thực nghiệm sư phạm

- Thu kết quả

- Viết bài

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Trước hết chúng ta cần hiểu rõ khái niệm phương pháp dạy học là gi?

Phương pháp dạy học chính là cách thức, sự tương tác chung giữa giáo viên và học

sinh trong điều kiện dạy học tích cực nhằm đạt được mục tiêu của việc dạy học Đó

là những hành động, cách thức tổ chức hoạt động học của thầy và trò Có rất nhiềuphương pháp dạy học như: phương pháp thảo luận, nghiên cứu, trò chơi, đóng vai,học nhóm…

Trong đó phương pháp dạy học tích cực là việc lấy học sinh làm trung tâm

của quá trình dạy học, giáo viên là người nêu và gợi mở lên vấn đề bằng nhiềucách khác nhau mang lại sự hào hứng, sự tự giác của học sinh Học sinh sẽ tự học,

tự nhiên cứu, tự trình bày và giải quyết các vấn đề để đưa ra kết luận cụ thể.Phương pháp này tăng cường sự kết nối, thực hành giữa các học sinh trong mônhọc, tiết học Học sinh sẽ dễ dàng ghi nhớ kiến thức, thông qua việc tự mình tư duy

và tìm tòi khám phá Giáo viên áp dụng nhiều cách để gợi mở vấn đề, vấn đáp,tương tác, thảo luận nhóm hay chơi các trò chơi …

Như vậy, có thể nói phương pháp dạy học tích cực chính là hoạt động và chủ động trái với không hoạt động và thụ động Chúng ta có thể kể ra một số

phương pháp dạy học tích cực như:

- Phương pháp dạy học nhóm

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

- Phương pháp giải quyết vấn đề

- Phương pháp đóng vai

- Phương pháp trò chơi

- Phương pháp dự án (dạy học theo dự án)

- Phương pháp bàn tay nặn bột

Có thể khẳng định kỹ thuật dạy học tích cực chính là hạt nhân của phương pháp dạy học tích cực, hướng tới việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, nghĩa là hướng tới việc phát huy tính tích cực, chủ động của người

học chứ không chỉ hướng vào việc phát huy tính tích cực của người dạy Giáo viêncần nắm chắc một số kỹ thuật dạy học tích cực hiệu quả, cơ bản sau:

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi nghiên cứu SKKN

2.2.1 Về phía giáo viên

Vấn đề đổi mới trong giáo dục luôn được đặt ra đối với ngành giáo dục nóiriêng và toàn xã hội nói chung Đảng và Nhà nước cũng đặc biệt quan tâm đến vấn

đề này nhất là trong giai đoạn phát triển và hội nhập hiện nay Chính vì vậy mà:Nghị quyết hội nghị TW8 khoá XI về đổi mới căn bản và toàn diện Bộ giáo dục vàđào tạo đã xác định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản củagiáo dục đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của ngườihọc”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực côngdân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống,đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụngkiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tậpsuốt đời

Trường THCS Thị Trấn Cành Nàng tôi đang công tác là một ngôi trườngluôn chú trọng đến chất lượng dạy và học BGH nhà trường luôn tạo mọi điều kiện

để giáo viên phát huy, sáng tạo trong giảng dạy

Bên cạnh đó, hệ thống tài liệu, trên mạng khá phong phú đã gợi mở, tạo ýtưởng thuận tiện cho việc soạn giảng, biến đổi, sáng tạo thành những trò chơi cóthể kết hợp trong giờ giảng, đồng thời tạo hứng thú cho học sinh học tập Khắc sâukiến thức bằng những trò chơi, tiện ích thích hợp

Bên cạnh những thuận lợi trên, trong quá trình giảng dạy, giáo viên gặp phảimột số khó khăn nhất định:

Giáo viên mất nhiều thời gian và công sức để soạn bài, thiết kế các trò chơi

2.2.2 Về phía học sinh

* Thuận lợi.

Trường THCS thị trấn Cành Nàng là một trường miền núi thuộc trung tâm huyện Bá Thước, đa số học sinh đều là con nhà công chức hoặc gia đình có điều kiện nên phụ huynh rất quan tâm đến việc học tập và việc tham gia các hoạt động

Đa phần các em học sinh có ý thức học tập tốt, tích cực, tự giác và có hứng thú trong các hoạt động học tập.

* Khó khăn.

Được sự chỉ đạo của BGH nhà trường, của tổ chuyên môn, các môn họcđang từng bước thay đổi PPDH theo hướng đổi mới Tuy nhiên, do đặc thù làtrường của một huyện miền núi, nhiều phụ huynh chưa thật sự chú trọng đầu tưcho việc học, có khá nhiều các em học sinh đam mê các trò chơi game, kênh hoạthình giải trí trên mạng Vì thế, việc hướng cho các em mạnh dạn trong các tiết học

bộ môn Ngữ Văn không phải là việc làm đơn giản Các em khá rụt rè và chưa cókinh nghiệm, không tự tin khi phát biểu ý kiến và xây dựng bài Học sinh ngàycàng thực dụng và lười hoạt động hơn cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến quá trìnhhình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của các em Hơn nữa việc hướng dẫnhọc sinh ở một số giáo viên còn mang tính chủ quan, một chiều Giáo viên chỉ giaonhiệm vụ và học sinh thực hiện rồi báo cáo Làm như vâỵ chưa phát huy được tiềmnăng sáng tạo của học sinh Giáo viên chưa bám sát được học sinh, không nắm bắthết được những khó khăn vướng mắc của các em để tháo gỡ Một số học học sinhcũng chưa nhận thức đầy đủ được những yêu cầu cụ thể của hoạt động như: Hoạtđộng này để làm gì? Vì vậy mà đa phần các em không thực sự hào hứng tham gia,nhiều khi không hoàn thành nhiệm vụ của cá nhân

Để làm rõ hơn về những tồn tại và hạn chế của vấn đề này, ngay từ đầu năm,tôi đã thực hiện một khảo sát như sau:

Phiếu điều tra, khảo sát nhận thức của học sinh về mức độ hứng thú của họcsinh trong các giờ học môn Ngữ Văn và các HĐDH:

2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện để giải quyết vấn đề.

Trong những năm học vừa qua, được sự quan tâm của BGH, Đoàn đội, Tổchuyên môn, tôi cùng các đồng nghiệp (giáo viên bộ môn Ngữ Văn) đã khôngngừng đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực vào chương trình dạy học và

đã thu được nhiều kết quả nhất định Sau đây tôi xin phép được trình bày giảipháp:

2.3.1 Giải pháp 1: Phương pháp và kỹ thuật tổ chức hoạt động khởi động

Hoạt động khởi động được tổ chức khi bắt đầu một bài học nhằm giúp họcsinh huy động vốn kiến thức và kĩ năng đã có để chuẩn bị tiếp nhận kiến thức và kĩnăng mới Tại sao cần có hoạt động này? Việc tiếp thu kiến thức mới bao giờ cũngdựa trên những kinh nghiệm đã có trước đó của người học, giúp giáo viên tìm hiểuxem học sinh có hiểu biết như thế nào về những vấn đề trong cuộc sống có liênquan đến nội dung của bài học; tạo hứng thú và một tâm thế tích cực để học sinh

bước vào bài học mới Có thể nói hoạt động khởi động có nhiệm vụ khơi gợi, kích

thích học trò mong muốn được tìm hiểu, khám phá bằng những hoạt động tiếp theotrong giờ học, thậm chí là sau giờ học Muốn như vậy, hoạt động khởi động cần tạo

ra mâu thuẫn trong nhận thức cho học trò Đây là tiền đề để thực hiện một loạt cáchoạt động hình thành kiến thức, tìm tòi, giải quyết vấn đề Và tất nhiên giáo viênphải là người có ý tưởng, phải thật khéo léo gợi mở vấn đề của bài học, kích thíchtrí tò mò và tạo hứng thú cho các em học sinh

Ví dụ 1: Bài “Cổng trường mở ra” với mục tiêu bài học là giúp học sinh

chỉ ra được những chi tiết thể hiện tâm trạng của người mẹ trước ngày khai trườngđầu tiên của con; trình bày được tình cảm thiêng liêng của cha mẹ dành cho con cái

và ý nghĩa của nhà trường đối với cuộc đời của mỗi con người Từ mục tiêu trên,tôi có thể tiến hành hoạt động khởi động với câu hỏi mang tính chất đặt vấn đề vàgợi mở:

Văn bản sau đây có nhan đề là “Cổng trường mở ra” Đã trải qua quãng thời gian được học tập dưới mái trường, theo em, cổng trường mở ra cho em những điều kì diệu gì?

Sau khi học sinh trả lời bài tập tình huống trên thì tôi sẽ hướng dẫn học sinhtìm hiểu nội dung tiết học Và mục tiêu bài học sẽ dễ dàng được học sinh tiếp thu

và lĩnh hội, vận dụng

Ví dụ 2: Khởi động bài “Những câu hát châm biếm”, giáo viên có thể cho

học sinh xem tranh Học sinh xem tranh và trả lời các câu hỏi Học sinh hoạt độngnhóm từ 2 – 3 phút

1 Những hình ảnh sau đây gợi cho em liên tưởng đến bài ca dao nào đã học (hoặc đã biết)?

2 Theo em, những bài ca dao đó thể hiện nội dung gì?

(Tranh 1,2,3 phần phụ lục)

Ví dụ 3: Khởi động bài “Những câu hát về tình cảm gia đình”, học sinh

lắng nghe bài hát dân ca về tình cảm gia đình và nêu cảm nhận (hoạt động cánhân)

Ví dụ 4: Bài “Sông núi nước Nam” có mục tiêu bài học là giúp học sinh:

chỉ ra được những yếu tố thể hiện tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọnglớn lao của dân tộc trong bài thơ Tôi có thể tiến hành hoạt động khởi động qua

việc tổ chức trò chơi “Thi tài hiểu biết lịch sử của em” Cả lớp chia làm 4 đội thi

tương ứng với 4 tổ

Tôi đọc các sự kiện, chiến công của một số nhân vật lịch sử Sau đó yêu cầucác đội nói tên nhân vật, đội nào giơ tay trước sẽ được quyền trả lời Đội thi nàochiến thắng sẽ nhận được một tràng vỗ tay chúc mừng của cả lớp hay phần thưởngcủa cô giáo

(1) 16 tuổi, căm thù giặc đến bóp nát quả cam trong tay ở bến Bình Than màkhông hề hay biết, giương cao lá cờ thêu sáu chữ vàng “Phá cường địch báo hoàngân”, góp công đánh thắng giặc Mông - Nguyên lần thứ hai

Như vậy, để thực hiện hoạt động khởi động cho các bài trên, giáo viên đãvận dụng các phương pháp dạy học tích cực như:

- Phương pháp dạy học nhóm (học sinh trao đổi thảo luận với bạn rồi đưa ra

ý kiến)

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình (học sinh nghiên cứu cụ thể

1 bài ca dao đã biết đến)

- Phương pháp giải quyết vấn đề (động não, suy nghĩ và giải quyết các câuhỏi/ bài tập tình huống mà giáo viên đưa ra)

2.3.2 Giải pháp 2: Phương pháp, kỹ thuật dạy học nhóm

Giáo viên có thể sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm để giúp học sinhhình thành và khắc sâu kiến thức Bản chất dạy học nhóm còn được gọi bằngnhững tên khác nhau như: dạy học hợp tác, dạy học theo nhóm nhỏ Trong đó họcsinh của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giớihạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công vàhợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giátrước toàn lớp Dạy học nhóm nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy được tính tích cực,tính trách nhiệm, phát triển năng lực cộng tác làm việc và năng lực giao tiếp,thuyết trình của học sinh.

Trong hoạt động hợp tác nhóm, học sinh phải nhận thấy được trách nhiệmgiải quyết nhiệm vụ chung của mình Vì vậy các thành viên của nhóm phải gắn kếtvới nhau theo cách nghĩ mỗi cá nhân cũng như toàn nhóm chỉ có thể thành côngnếu cố gắng hết sức mình Nếu một bạn nào trong nhóm không hoàn thành thì chắcchắn nhiệm vụ của cả nhóm sẽ không hoàn thành Vì vậy, ngay từ đầu tôi xác định

rõ cho các em hiểu được trách nhiệm của mình trong nhóm học tập là: thực hiệnnhiệm vụ được giao - đảm bảo các thành viên trong nhóm mình đều hoàn thànhnhiệm vụ được giao (bạn nào xong trước thì cùng hỗ trợ cho bạn mình để nhiệm vụcủa nhóm được hoàn thành, nhắc các bạn cùng tham gia thảo luận)

Nhóm học tập được tổ chức sao cho từng thành viên trong nhóm không thểtrốn tránh công việc, hoặc trách nhiệm học tập Mọi thành viên đều phải học, đónggóp phần mình vào công việc chung và thành công của nhóm Mỗi thành viên thựchiện một vai trò nhất định Các vai trò ấy được luân phiên thường trong các nộidung hoạt động khác nhau (nhóm trưởng, thư kí, báo cáo viên…) Mỗi thành viênđều hiểu rằng không thể dựa vào công việc của người khác Dưới sự điều khiểncủa nhóm trưởng, tất cả các thành viên trong nhóm đều phải làm việc Có thể mỗi

cá nhân có tiến độ thực hiện công việc khác nhau Nếu gặp khó khăn hay tốc độchưa đảm bảo, tôi khuyến khích các em có năng lực tốt hơn theo dõi giúp đỡ bạn.Khi cần thảo luận hoặc thống nhất nội dung gì, nhóm trưởng nêu yêu cầu, mọithành viên trong nhóm đều có trách nhiệm đóng góp ý kiến Nhóm sẽ kịp thời biểudương những bạn có nhiều ý kiến hay hoặc những thành viên vốn rụt rè nhút nhát

mà có tiến bộ Từ đó nâng cao trách nhiệm của mỗi cá nhân trong nhóm

Các thức tổ chức: giáo viên thực hiện theo qui trình 4 bước:

+ Bước 1: Giáo viên nêu nhiệm vụ, có thể chiếu câu hỏi lên máy chiếu + Bước 2: Giao nhiệm vụ cho học sinh thảo luận Bao quát, kiểm tra quá

trình hoạt động của học sinh

+ Bước 3: Các nhóm báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung.

+ Bước 4: Giáo viên nhận xét, đánh giá – kết luận

Ví dụ 1: Bài “Những câu hát về tình yêu quê hương đất nước, con người”.

* Hoạt động hình thành kiến thức, để giúp học sinh nắm được nội dung và

nghệ thuật của các bài ca dao, giáo viên có thể tổ chức hoạt động nhóm (nhóm bànhoặc nhóm tổ) học sinh có thời gian thảo luận từ 5 – 7 phút

Câu hỏi: Mỗi nhóm chọn một bài trong chùm ca dao trên và trả lời các câu hỏi:

1 Bài ca dao là lời của ai nói với ai? Dựa vào đâu mà em biết được điều đó?

2 Tình cảm, cảm xúc nổi bật được thể hiện qua bài ca dao là gì?

3.Để thể hiện những nội dung và cảm xúc vậy, tác giả dân gian đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật nào? Hãy chỉ ra tác dụng của chúng.

* Hoạt động luyện tập: để giúp học sinh củng cố kiến thức bài học, giáo viênyêu cầu thảo luận nhóm lớn (nhóm tổ) để thực hiện bài tập:

Câu hỏi:

1 Qua những bài ca dao vừa học, em có nhận xét gì về đời sống tâm hồn, tình cảm của người dân lao động xưa?

2 Hãy nêu nhận xét của em về thể thơ của các bài ca dao đó?

Ví dụ 2: Tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh khi dạy bài “Tục ngữ về

thiên nhiên và lao động sản xuất” Mục tiêu bài học là giúp học sinh trình bày đượckhái niệm tục ngữ, hiểu và lý giải được nội dung, ý nghĩa và đặc sắc nghệ thuật củanhững câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất; bước đầu hình thành kỹnăng đọc hiểu tục ngữ

Để đạt được mục tiêu bài học như trên, ở hoạt động hình thành kiến thức,sau khi giúp học sinh chia các câu tục ngữ trong bài thành 2 nhóm (tục ngữ vềthiên và tục ngữ về sản xuất), giáo viên có thể tổ chức hoạt động nhóm (Tranh 4 phần phụ lục)

Cách thức tổ chức: HS hoàn thành các phiếu học tập sau đây (nhóm 1, 2 hoàn

thành phiếu số 1; nhóm 3, 4 hoàn thành phiếu số 2 – tương ứng với 4 tổ)

Câu 1: Những câu tục ngữ ở nhóm 1

thể hiện nội dung cụ thể gì?

Câu 2: Dựa vào đâu mà tác giả dân

gian có thể khái quát nên những câu

tục ngữ đó?

Câu 3: Theo em, những nội dung được

đúc rút nêu trên có ý nghĩa gì đối với

cuộc sống của chúng ta ngày nay?

Câu 1: Những câu tục ngữ ở nhóm 2

thể hiện nội dung cụ thể gì?

Câu 2: Dựa vào đâu mà tác giả dân

gian có thể khái quát nên những câutục ngữ đó?

Câu 3: Theo em, những nội dung được

đúc rút nêu trên có ý nghĩa gì đối vớicuộc sống của chúng ta ngày nay?

Như vậy, chúng ta có thể thấy phương pháp dạy học theo nhóm sẽ tránhđược cách dạy học thụ động trước đây, học sinh sẽ phát huy được tính chủ động,

sáng tạo Học sinh tự khám phá, lĩnh hội kiến thức dưới sự dẫn dắt, hướng dẫn củathầy cô, các em có cơ hội sẻ chia kiến thức, trình bày trước lớp Do vậy, giờ học sẽrất sôi nổi, học sinh hứng thú Các em nắm chắc kiến thức và ghi nhớ sâu, tránhđược cách học vẹt, học hình thức trước đây Và quan trọng hơn học sinh được rènluyện thêm nhiều kĩ năng mềm, đặc biệt là kỹ năng thuyết trình, kỹ năng phảnbiện, kỹ năng hợp tác… Từ đó giúp các em phát triển toàn toàn diện cả năng lực vàphẩm chất.

2.3.3 Giải pháp 3: Phương pháp, kỹ thuật đóng vai

Đóng vai là một phương pháp dạy học – một hoạt động trải nghiệm sáng tạotrong đó người học thực hiện những tình huống hành động được mô phỏng (theocác vai) về một chủ đề gắn với thực tiễn Học sinh sẽ hóa thân vào một vai "giảđịnh" trong một tình huống hành động cụ thể để hành động, trình bày suy nghĩ,cảm nhận từ chỗ đứng, góc nhìn của vai mà học sinh đảm nhận

Trong môn Ngữ văn, phương pháp đóng vai được thực hiện theo một sốhình thức hoạt động sau: vào vai một nhân vật kể lại câu chuyện đã học; chuyểnthể một văn bản văn học thành kịch bản sân khấu; vào vai để xử lí một tình huốnggiao tiếp giả định; trình bày một vấn đề, một ý kiến (ở cả dạng viết và nói) từ các

góc nhìn khác nhau, sau đây là một số hình thức đóng vai trong dạy học môn Ngữ

văn.

2.3.3.1 Vào vai nhân vật để kể, tóm tắt truyện:

Trong sách giáo khoa Ngữ văn mỗi lớp đều có khá nhiều truyện ngắn vàđoạn trích Trong tiến trình dạy học luôn có phần đọc và tóm tắt Thay vì cho họcsinh trình bày “suông” như lâu nay vẫn thực hiện thì giáo viên có thể cho học sinhhóa thân vào các nhân vật để các em kể lại Nếu văn bản có hơn hai nhân vật thìcho hai học sinh vào vai để đọc Hình thức đóng vai này phù hợp với hầu hết cácđối tượng học sinh

Hóa thân vào nhân vật ở đây sẽ có 2 mức độ đó là:

Mức độ 1: Đọc nguyên văn lại lời của nhân vật theo văn bản trong sách giáo

khoa Ví dụ văn bản “Cuộc chia tay của những con búp bê” có nhân vật: Thành,

Thủy, Mẹ, cô giáo Giáo viên cho 3 học sinh đọc văn bản theo từng vai nhân vật

và có thêm nhân vật người dẫn truyện

Mức độ thứ 2: hóa thân vào nhân vật, xưng là “tôi” để kể chuyện thì ngôn

ngữ có thể thể thay đổi nhưng trọng tâm vẫn đảm bảo cốt truyện Ví dụ vào vaiThành hoặc Thủy để kể lại câu chuyện Ở đây học sinh sẽ xưng bản thân là “tôi”,học sinh tự dẫn truyện và kể hết Mức độ này yêu cầu cao hơn là học sinh phải đọc

kĩ truyện, thuộc cơ bản lời thoại thì mới trình bày được Và cộng thêm yếu tố tựtin, khả năng nói lưu loát…

Như vậy, phương pháp đóng vai nhân vật đã giúp học sinh nắm chắc đượcnội dung của văn bản, rèn luyện được kĩ năng giao tiếp, tự tin, ứng xử linh hoạt vàhợp tác nhuyền nhuyễn

2.3.3.2.Vào vai nhà văn

Phương pháp vào vai nhà văn được sử dụng khi tìm hiểu cuộc đời tác giả vàtác phẩm.Thay vì hỏi theo lối truyền thống “Hãy cho cô biết vài nét về tác giả , tácphẩm” thì nay chúng ta có thể cho học sinh được vào vai Nói cho chính xác thì đó

chính là “bình mới rượu cũ” nhưng học sinh lại rất thích thú Để cuộc phỏng vấn

diễn ra suôn sẻ thì học sinh phải chuẩn bị bài ở nhà, ít nhất cũng nắm chắc chắn tácgiả, tác phẩm

Cách thực hiện: giáo viên cho một học sinh đóng vai là nhà văn và cho một

học sinh khác để hỏi trực tiếp nhà văn những thông tin có ở trong mục chú thích *sách giáo khoa mỗi khi học bài học là văn bản

Thời gian diễn ra cuộc hỏi đáp (phỏng vấn) này diễn ra tầm 2-3 phút giữanhà văn và học sinh theo kịch bản đơn giản

2.3.3.3 Trải nghiệm sân khấu hóa tác phẩm văn học

Sân khấu hóa các tác phẩm văn học là một hình thức trải nghiệm bổ ích, hấpdẫn, phát huy khả năng sáng tạo của học sinh thông qua việc các em được tự chọnlựa tác phẩm, được tham gia vào quá trình sáng tác kịch bản, được cùng đưa ra ýkiến thiết kế sân khấu Sân khấu hóa tác phẩm chính là một hình thức đưa các tácphẩm văn học vào đời sống, giúp tác phẩm văn học gần gũi hơn các các em họcsinh, giúp các em một lần nữa khắc sâu được kiến thức bài học Sân khấu hóa vănhọc cũng giúp học sinh và giáo viên được đặt mình vào “trường sáng tạo” và

“trường thưởng thức” các tác phẩm, từ đó có cách cảm nhận, đánh giá tốt hơn vềnhững giá trị của văn học

Tôi đã xây dựng các bước tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo như sau:

Bước 1 Xác định nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo (cần phù

hợp với đối tượng học sinh và điều kiện nhà trường)

Bước 2 Đặt tên cho hoạt động: múa, hát, kể chuyện, đóng kịch, vẽ tranh, tham

quan trải nghiệm…

Bước 3 Xác định mục tiêu của hoạt động

Bước 4 Xác định nội dung và phương pháp, phương tiện, hình thức của hoạt

động

Bước 5 Lập kế hoạch

Bước 6 Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy

Bước 7 Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động

Bước 8 Lưu trữ kết quả hoạt động vào hồ sơ của học sinh

Có thể nói, hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một hoạt động học tập bổ ích,

có hiệu quả đối với học sinh ở nhà trường phổ thông Thông qua hoạt động trảinghiệm sáng tạo, học sinh được phát huy vai trò chủ động, tích cực và sáng tạo

trong hoạt động học tập của mình Bồi dưỡng và phát triển năng lực đặc thù củamôn học như năng lực đọc hiểu, năng lực thưởng thức, cảm thụ văn chương, nănglực đánh giá cái hay, cái đẹp của văn chương, năng lực vận dụng Từ đó có thểtham gia vào quá trình giao tiếp văn học, giao tiếp đời sống một cách có hiệu quả.

Với đối tượng học sinh trường THCS Thị Trấn Cành nàng, tôi đã tổ chứccác hoạt động sân khấu hóa tác phẩm văn học dưới các hình thức như:

- Thi tiếng hát dân ca: học sinh hát các làn điệu dân ca theo chủ đề tự chọn

(dân ca quan họ Bắc Ninh, dân ca Nam Bộ, dân ca Bắc Bộ )

- Thi sáng tác ca dao, dân ca: học sinh tự sáng tác bài ca dao hoặc sáng tác

các làn diệu dân ca

- Đóng kịch: kịch chuyển thể từ một số truyện như: “Cuộc chia tay của

những con búp bê”; “Sống chết mặc bay”…

2.3.4 Giải pháp 4: Phương pháp, kỹ thuật trò chơi/ Lồng ghép trò chơi trong dạy học

Để nâng cao chất lượng dạy và học đòi hỏi người giáo viên phải sử dụngthành thạo các phương tiện dạy học Các phương tiện dạy học vừa là nguồn cungcấp kiến thức, vừa là phương tiện minh họa cho bài học, đồng thời là phương tiệnthực hiện thao tác quá trình dạy học của giáo viên Giáo viên nên đầu tư thời gian,công sức để nghiên cứu, tìm tòi, sáng tạo ra các hình thức trò chơi lồng ghép tronggiờ học tạo hứng thú say mê cho học sinh, giảm bớt căng thẳng, nhàm chán chonhững tiết học bởi trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương phápgiáo dục: giáo dục bằng trò chơi - một phương pháp đã được nhiều nền giáo dụctiên tiến trên thế giới vận dụng

Giáo viên cần nắm chắc phương pháp, kỹ thuật lồng ghép trò chơi trong dạyhọc môn Ngữ văn Học sinh tham gia các trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa

là một phương pháp giáo dục Lồng ghép trò chơi trong dạy và học môn Ngữ văn,kết hợp với những phương pháp dạy học khác sẽ có ý nghĩa tích cực đối với yêucầu đổi mới hiện nay Giải pháp này sẽ làm thay đổi không khí căng thẳng trongcác giờ học, tăng thêm hứng thú cho người học, học sinh sẽ chú ý hơn, chủ độnghơn trong chuẩn bị, mạnh dạn hơn trong đề xuất ý kiến của mình, phát huy tư duysáng tạo và đặc biệt giúp các em nhớ bài học rất sâu

Ngoài ra, giáo viên có thể sử dụng các ứng dụng phần mềm trò chơi Nhiềuphần mềm trò chơi có kết hợp âm thanh và hình ảnh sinh động sẽ góp phần thu hút

và tạo hứng thú cho học sinh Rất nhiều trò chơi ngoài mục đích giải trí còn có thểgiúp học sinh ôn tập kiến thức cũ hoặc dẫn dắt các em vào hoạt động tìm kiếm trithức mới một cách tự nhiên, nhẹ nhàng Hoặc có những trò chơi giúp các em vậnđộng tay chân khiến cho cơ thể tỉnh táo, giảm bớt những áp lực tâm lý do tiết họctrước gây ra

Trước khi chơi, giáo viên cần chuẩn bị đồ dùng, phương tiện cần thiết, tạohiệu ứng, hệ thống câu hỏi liên quan đến bài mới, dự kiến tình huống xảy ra vàcách xử lí tình huống, kết quả đạt được qua trò chơi Để có những trò chơi hấpdẫn, giáo viên phải sáng tạo không ngừng đồng thời khuyến khích các em tham gia

nhiệt tình, chơi hết mình Giáo viên có thể sử dụng linh hoạt, hiệu quả các bộ game(bộ trò chơi) đã được thiết kế sẵn Điều thú vị là những phần mềm game này đượcthiết kế hình ảnh và âm thanh rất sinh động do vậy hấp dẫn hầu hết học sinh tronglớp tham gia Nội dung câu hỏi được giáo viên biên soạn và chọn lựa sao cho phùhợp với mục tiêu bài học và đối tượng học sinh

Khi lựa chọn và thiết kế lồng ghép trò chơi trong dạy học, giáo viên cần thực hiện theo các bước sau:

Các bước Vận dụng phương pháp trò chơi

Bước 1 Lựa chọn đơn vị kiến thức phù hợp

Bước 2 Xác định các phương pháp và kỹ thuật phối kết hợp

Bước 3 Thiết kế xây dựng câu hỏi, hình thức tổ chức

Bước 4 Vận dụng vào quá trình dạy học

Bước 5 Đánh giá hiệu quả (kiến thức, kỹ năng, thái độ)

Bước 6 Rút kinh nghiệm, vận dụng với những đơn vị kiến thức khác

Để giúp học sinh nắm nhanh và nắm chắc kiến thức bài học đồng thời tạokhông khí lớp học vui vẻ, giáo viên có thể sử dụng đa dạng một số trò chơi sautrong hoạt động hình thành kiến thức, hoạt động luyện tập hoặc vận dụng

Ví dụ 1: Tiết “Thêm trạng ngữ cho câu”, giáo viên có thể tổ chức trò

chơi thi tài giữa các nhóm

Cách thức tổ chức: Cả lớp cùng chọn 1 đề tài bằng việc thực hiện yêucầu sau:

- Đặt câu theo nội dung đề tài bằng cấu trúc câu chỉ bao gồm chủ ngữ

và vị ngữ

- Thêm trạng ngữ cho các câu đã đặt

- Đại điện mỗi nhóm sẽ đọc to các câu đã được thêm trạng ngữ

Sản phẩm giáo viên thu được là các câu đầy đủ cấu trúc trạng ngữ chủ ngữ - vị ngữ

-Ví dụ 2: Khi dạy tiết: Ôn tập phần Tiếng Việt, giáo viên có chia lớp ra

làm 4 nhóm, yêu cầu các nhóm tham gia trò chơi: Nhóm nhanh hơn với yêu

cầu:

Vẽ sơ đồ tư duy để kể tên các Đơn vị kiến thức Tiếng Việt - Ngữ văn lớp

7 tập I đã được học Từ đó giáo viên dẫn dắt học sinh đi vào nội dung của bài ôntập

Ví dụ 3: Trò chơi tập thể (hoạt động nhóm): Trò chơi này dùng trong

những giờ ôn tập Thay bằng việc cho học sinh lập bảng thống kê kiến thức bìnhthường, giáo viên có thể làm thành những bảng nhóm (tờ phiếu) kiến thức, sau đóphát cho nhóm và yêu cầu các nhóm học sinh dùng bảng này để điền vào ô trống