(SKKN 2022) một số kinh nghiệm để giảng dạy môn tin học lớp 6 hiệu quả cho học sinh trường THCS đông ninh

Trước tình hình đó, nhiệm vụ của ngành giáo dục cũng hết sức nặng nề; Đó là: Đào tạo thế hệ trẻ, người chủ tương lai của đất nước có đầy đủ sức khoẻ, phẩm chất đạo đức tốt và đặc biệt ph

1.MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Nhân loại đang đứng trước sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật hiện đại, hàng loạt phát minh ra đời, nâng cao tầm nhìn của con người Khoa học công nghệ nói chung và Công nghệ thông tin trong nhà trường nói riêng hàng ngày, hàng giờ đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, lượng thông tin, tri thức của nhân loại ngày càng đa dạng, phong phú và vươn tới đỉnh cao

Đất nước ta đang trong giai đoan hội nhập và phát triển rất nhanh về kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, là giai đoạn thực hiện chiến lược công nghiệp hoá – hiện đại hoá Trước tình hình đó, nhiệm vụ của ngành giáo dục cũng hết sức nặng nề; Đó là: Đào tạo thế hệ trẻ, người chủ tương lai của đất nước có đầy đủ sức khoẻ, phẩm chất đạo đức tốt và đặc biệt phải có tri thức khoa học, có sự hiểu biết, thông minh, năng động, sáng tạo đủ điều kiện để bảo vệ và xây dựng đất nước Vấn đề đặt ra cho giáo dục là phải đổi mới cả

về nội dung và phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, đáp ứng những yêu cầu của xã hội và phù hợp với sự phát triển nhân cách học sinh

Giáo dục Tin học đóng vai trò chủ đạo trong việc chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm kiếm, tiếp nhận, mở rộng tri thức và sáng tạo trong thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ tư và toàn cầu hoá

Tin học có ảnh hưởng lớn đến cách sống, cách suy nghĩ và hành động của con người, là công cụ hiệu quả hỗ trợ biến việc học thành tự học suốt đời

Môn học giúp học sinh thích ứng và hoà nhập được với xã hội hiện đại, hình thành và phát triển cho học sinh năng lực tin học để học tập, làm việc và nâng cao chất lượng cuộc sống, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

Tin học tạo cơ sở ứng dụng ICT để đổi mới tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá, phát triển nhiều phương thức dạy học hiện đại và hiệu quả Năm học 2021-2022 là năm học đầu tiên học sinh lớp 6 trên cả nước thực hiện đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông theo Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28-11-2014 của Quốc hội

Với mục tiêu tạo chuyển biến căn bản, toàn diện theo hướng phát triển

cả phẩm chất và năng lực học sinh, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương đang khẩn trương chuẩn bị, quyết tâm bảo đảm các điều kiện triển khai tốt nhất

So với chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, có thể thấy rõ vị

trí, vai trò của môn Tin học trong dự thảo chương trình GDPT mới đã thay

đổi, khi trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể xác định: Tin học là môn bắt buộc có phân hóa, xuyên suốt từ lớp 3 đến lớp 9 (trong chương trình hiện hành là môn tự chọn)

Tin học 6 lấy thực tiễn cuộc sống làm chất liệu để xây dựng bài học

và lấy bài học làm phương tiện để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống

Sách có những dự án học tập hoặc những hoạt động có tính chất dự án giúp

HS được trải nghiệm những hoạt động toàn diện nhằm tạo ra sản phẩm trong quá trình học tập

Mỗi bài học đều có các hoạt động Điều đó vừa nhằm thực hiện mục tiêu tiếp cận phát triển năng lực của HS, vừa nhằm đa dạng hoá các hình thức tổ chức lớp học, gây hứng thú cho các em trong quá trình nhận thức Mỗi bài học ứng với hai tiết học, thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động trong lớp

Mỗi nội dung bài học đều có hộp kiến thức nhằm chốt lại những khái niệm, thuật ngữ mới hoặc những lưu ý quan trọng, hỗ trợ việc ghi nhớ những nội dung cốt lõi của bài học

Sách được trình bày 4 màu, cân đối giữa kênh chữ và kênh hình Kênh chữ được chia thành nhiều đoạn ngắn, chia hai cột, tạo thuận lợi cho HS theo dõi trong quá trình học Kênh hình được cân nhắc vừa truyền đạt được nội dung của bài học vừa đạt được yêu cầu về thẩm mĩ

Năm học này, trường THCS Đông Ninh có 78 học sinh lớp 6 Để triển khai dạy học theo chương trình mới đối với lớp 6, nhà trường đã có sự chuẩn bị khá chu đáo về đội ngũ, Ban giám hiệu đã chỉ đạo giáo viên nghiêm túc tham gia tập huấn bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ về CTGDPT 2018, sử dụng SGK mới lớp 6, xây dựng kế hoạch giáo dục, dạy học trực tuyến, công tác kiểm tra đánh giá… đáp ứng việc giảng dạy chương trình GDPT mới

Trường THCS Đông Ninh, trong những năm gần đây nhờ sự quan tâm của các cấp các ban ngành nên cơ sở hạ tầng đã phát triển Kinh tế của người dân ngày càng phát triển Chính vì vậy sự quan tâm đến giáo dục cũng như quan tâm tới việc học của học sinh khá chu đáo Đặc biệt nhiều phụ huynh đã mua máy tính và kết nối mạng để phục vụ cho việc học tập của con em Những thuận lợi đó đã thúc đẩy rất nhiều tới việc giảng dạy và giáo dục của nhà trường Là năm đầu tiên thay sách của chương trình lớp 6

và đặc biệt đối với môn Tin học thì điều kiện đầu tiên là phòng máy vi tính nối mạng Internet thì cần phải được trang bị đầy đủ đảm bảo 2học sinh/1máy tính Tuy nhiên, máy tính của nhà trường đã sử dụng gần mười năm năm nay nên có nhiều máy cần phải thay thế để đáp ứng yêu cầu dạy học môn Tin học

1.2.Mục đích nghiên cứu

Môn Tin học có sứ mạng giúp học sinh có được năng lực tin học với các thành tố cơ bản như: Năng lực sử dụng và quản lý các phương tiện, công

cụ và các hệ thống tự động hóa của công nghệ thông tin và truyền thông; năng lực hiểu biết và ứng xử phù hợp chuẩn mực đạo đức, văn hóa, pháp luật trong môi trường số hóa;

Năng lực nhận biết và giải quyết vấn đề trong môi trường thông tin và nền kinh tế tri thức; Năng lực học tập và tự học tập với sự hỗ trợ của các hệ thống ứng dụng Công nghệ thông tin và truyền thông; Năng lực giao tiếp, hòa nhập, hợp tác phù hợp với thời đại thông tin và kinh tế tri thức

So với chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, có thể thấy rõ vị trí, vai trò của môn Tin học trong dự thảo chương trình GDPT mới đã thay đổi, khi trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể xác định: Tin học là môn bắt buộc có phân hóa, xuyên suốt từ lớp 3 đến lớp 9 (trong chương trình hiện hành là môn tự chọn)

Ở cấp Trung học phổ thông, Tin học là môn học được lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp của học sinh, phân hóa theo 2 định hướng “Tin học ứng dụng“ và “Khoa học máy tính“ (trong chương trình hiện hành không phân hóa)

Trường THCS Đông Ninh đã triển khai tập huấn SGK mới lớp 6 cho 100% đội ngũ giáo viên trong trường để tất cả cùng được tiếp cận bộ sách mới và thấy được điểm khác biệt của bộ sách, từ đó chủ động trong việc tự học hỏi, đổi mới trong tiếp cận Năm nay, bộ sách mới yêu cầu giáo viên phải chủ động trong phương pháp dạy sao cho khơi gợi tinh thần chủ động của học sinh nên việc quan tâm, bố trí giáo viên dạy khối 6 là nội dung được ban giám hiệu nhà trường đặc biệt lưu ý Căn cứ vào năng lực và kinh nghiệm của các thầy cô, trường sẽ có lựa chọn phù hợp để đáp ứng nhiệm

vụ giảng dạy của từng môn học

Bản thân tôi đã 16 năm giảng dạy môn Tin học và luôn luôn không

ngừng học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn, tôi xin đưa ra: “Một số kinh nghiệm để giảng dạy môn tin học lớp 6 hiệu quả cho học sinh trường THCS Đông Ninh năm học 2021-2022”

Trong khuôn khổ một đề tài, chắc hẳn sẽ có nhiều sai sót, kính mong

sự góp ý chân thành của cán bộ chuyên môn nhằm giúp đề tài của tôi hoàn chỉnh hơn Xin chân thành cảm ơn

1.3.Đối tượng nghiên cứu

Giảng dạy có hiệu quả cho học sinh khối 6 trường THCS Đông Ninh học môn Tin học lớp 6 năm học 2021-2022 với sách giáo khoa Tin học 6 mới

1.4.Phương pháp nghiên cứu

Có ý kiến đề xuất cùng Tổ chuyên môn và Ban giám hiệu, đề nghị các cấp quản lí giáo dục tạo điều kiện trang bị những thiết bị cần thiết cho học sinh có đủ máy tính nối mạng Internet để thực hành

Giúp học sinh thực sự yêu thích môn Tin học 6 này

Bản thân giáo viên phải tích cực học tập và học hỏi thêm vì đây là năm đầu tiên môn Tin học 6 là môn học bắt buộc được đưa vào giảng dạy trong trường học (trong các năm trước chỉ là môn tự chọn)

2.NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1.Cơ sở lý luận

Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (Khoá 8) đã ra nghị quyết về định hướng chiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá; Dựa vào tinh thần nội dung của Luật Giáo dục đã được Quốc hội thông qua (Tháng 12/1998) Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo

từ năm 2001 đến năm 2010 Quốc hội đã có Quyết định 40/2000 QH 10 ngày 9 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam về đổi mới Chương trình giáo dục phổ thông; Quyết định 41/ 2001 QH 10 về phổ cập giáo dục THCS Bộ Giáo dục và Đào tạo với nhiều biện pháp tích cực đang chỉ đạo triển khai thực hiện các chủ trương trên, trong đó có thực hiện chương trình SGK mới Giáo dục Việt Nam phát triển theo hướng xã hội hoá, hiện đại hoá, đa dạng hoá, dân chủ hoá “ Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội” (Chương 2 - điều 3 Luật Giáo dục)

Chương trình GDPT mới thực hiện mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh Ba điểm mới nhất của chương trình là thực hiện dạy học phân hóa để phát huy tiềm năng, sở trường của người học; thực hiện dạy học tích hợp để gắn kết các lĩnh vực với nhau, gắn kết lý luận với thực tiễn; thực hiện dạy học thông qua hoạt động tích cực của người học để phát triển phẩm chất và năng lực một cách vững chắc

Toàn xã hội đều hy vọng chương trình sẽ tạo được chuyển biến mới trong giáo dục Để thực hiện thành công chương trình GDPT mới cần có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy, chính quyền; sự đồng thuận của xã hội, đặc biệt là sự quyết tâm của các thầy cô trong toàn ngành

Đó là những điều kiện tiên quyết để thực hiện chương trình mới

Trong sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT này, cán bộ quản

lý giáo dục và giáo viên là lực lượng nòng cốt Các thầy cô có quyết tâm đổi mới thì quyết tâm của lãnh đạo mới biến thành hiện thực, sự đồng thuận của cộng đồng, xã hội mới được phát huy

Tuy nhiên, nếu chỉ có sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ GD-ĐT, cũng như sự dấn thân của đội ngũ giáo viên là chưa đủ Để thực hiện thành công chương trình GDPT mới, các địa phương cần quan tâm khắc phục những hạn chế về cơ sở vật chất trường lớp như phải bảo đảm để học sinh tiểu học được học ít nhất 6 buổi/tuần; bảo đảm sĩ số không vượt quá 35 học sinh/lớp

ở tiểu học và 45 học sinh/lớp ở THCS, THPT; bố trí lớp học phù hợp với hình thức làm việc nhóm

2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

2.2.1 Sơ lược lịch sử của đề tài

Tuân thủ định hướng đổi mới giáo dục phổ thông với trọng tâm là chuyển nền giáo dục từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang giúp học sinh hình thành, phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực

Thực hiện mục tiêu phát triển 5 năng lực, dựa trên 3 mạch kiến thức được thể hiện theo 7 chủ đề, được quy định trong chương trình Giáo dục Phổ thông môn Tin học, được ban hành theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngày 26 tháng 12 năm 2018

Bám sát các quy định về tiêu chuẩn, quy trình biên soạn, chỉnh sửa SGK, được ban hành theo Thông tư 33/2017/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT, ngày 22 tháng 12 năm 2017

Tư tưởng xuyên suốt trong SGK các môn học và hoạt động giáo dục của bộ sách này thể hiện qua thông điệp “Kết nối tri thức với cuộc sống” Điều đó được thể hiện theo cả hai chiều: 1) Sử dụng thực tế cuộc sống làm chất liệu xây dựng bài học và 2) Vận dụng tri thức khoa học và công nghệ

để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống

Từ phía các nhà khoa học và sư phạm, SGK Tin học lấy các yếu tố kỹ thuật, những kĩ năng cụ thể làm phương tiện để dạy HS cách tư duy trước mỗi vấn đề trong cuộc sống, nhằm xây dựng thái độ văn hoá và hình thành năng lực giải quyết vấn đề trong bối cảnh Tin học phát triển

Từ phía học sinh, SGK Tin học 6 giới thiệu mỗi bài học dưới dạng một số hoạt động hay trò chơi, cũng có thể là những câu chuyện Điều đó giúp các em tiếp thu kiến thức, kĩ năng một cách nhẹ nhàng, qua đó hình thành cách tư duy gắn với thực tiễn, làm cơ sở cho việc hình thành và củng

cố năng lực, từ đó tôn tạo một thái độ văn hoá tích cực

2.2.2 Thuận lợi

Được sự quan tâm chỉ đạo của Phòng giáo dục và đào tạo, Ban giám hiệu nhà trường và đặc biệt là sự hiếu học và yêu thích bộ môn Tin học của các em học sinh khối 6 trường THCS Đông Ninh

2.2.3 Khó khăn

Năm học 2021-2022 môn Tin học đã là môn học bắt buộc trong chương trình của khối THCS nhưng đối với chương trình của khối Tiểu học thì tin học chưa được đưa vào giảng dạy (Theo lộ trình năm học 2022-2023 thì Tin học của tiểu học mới đưa vào giảng dạy chính trong chương trình từ lớp 3) về cơ bản học sinh tiểu học ở đây chưa được tiếp cận với bộ môn Tin học Vì vậy, việc truyền thụ kiến thức về bộ môn này cho học sinh là khá khó khăn

Nhà trường đã có một phòng máy vi tính để cho học sinh học nhưng vẫn còn hạn chế về số lượng cũng như chất lượng, mỗi ca thực hành có tới 3

em ngồi cùng một máy nên các em không có nhiều thời gian để thực hành làm bài tập một cách đầy đủ Hơn nữa nhiều máy cấu hình máy đã cũ, chất lượng không còn tốt nên hay hỏng hóc, ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng học tập của học sinh

2.2.4 Khảo sát chất lượng

Như đã nêu ở phần khó khăn, vì đối với học sinh khối lớp 6 thì môn tin học sẽ là bắt đầu làm quen Chính vì thế giáo viên dạy tin học đã phải giúp học sinh thực sự yêu thích môn học Qua học kỳ I và qua việc khảo sát môn tin học của nhà trường tôi thấy kết quả khảo sát chất lượng môn tin học của các em học sinh 2 lớp 6A và 6B như sau:

Lớp

Kết quả

Số lượng % Số lượng %

Từ kết quả khảo sát ở học kỳ I tôi đã tìm ra kinh nghiệm để giảng dạy môn tin học hiệu quả cho học sinh khối lớp 6 để tăng kết quả học sinh khá giỏi lên không còn học sinh chưa đạt

2.3.Một số kinh nghiệm để giảng dạy môn tin học 6 hiệu quả cho học sinh đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Giới thiệu sơ lược bộ sách giáo khoa Tin học 6 sách Kết nối tri thức với cuộc sống

Chương trình môn Tin học nhằm đạt được 3 mạch tri thức CS, ICT và

DL, nội dung của chương trình được tổ chức thành 7 chủ đề lớn xuyên suốt trong cả 3 cấp học là: Máy tính và xã hội tri thức; Mạng máy tính và Internet; Tổ chức lưu trữ, tìm kiếm và trao đổi thông tin; Đạo đức, pháp luật

và văn hóa trong môi trường số hóa; Ứng dụng tin học; Giải quyết vấn đề với sự trợ giúp của máy tính và Hướng nghiệp với tin học

Giai đoạn giáo dục cơ bản, môn Tin học giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực ứng dụng tin học, làm quen và sử dụng Internet; bước đầu hình thành và phát triển tư duy giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của máy tính và hệ thống máy tính; hiểu và tuân theo các nguyên tắc cơ bản trong chia sẻ và trao đổi thông tin

Ở tiểu học, học sinh chủ yếu học sử dụng các phần mềm đơn giản hỗ trợ học tập và sử dụng thiết bị kỹ thuật số tuân theo các nguyên tắc giữ gìn sức khoẻ, đồng thời bước đầu được hình thành tư duy giải quyết vấn đề có

sự hỗ trợ của máy tính

Ở trung học cơ sở, học sinh học sử dụng, khai thác các phần mềm thông dụng làm ra các sản phẩm phục vụ học tập và sinh hoạt; thực hành phát hiện và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo với sự hỗ trợ của công cụ

và các hệ thống tự động hoá của công nghệ kỹ thuật số; học tổ chức lưu trữ, quản lý, tra cứu và tìm kiếm dữ liệu số, đánh giá và lựa chọn thông tin

Giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, môn Tin học được tổ chức từ các chủ đề bắt buộc và chủ đề tuỳ chọn theo định hướng Tin học ứng dụng hoặc theo định hướng Khoa học máy tính

Định hướng Tin học ứng dụng đáp ứng mục đích sử dụng máy tính và

hệ thống máy tính để nâng cao hiệu quả học tập, làm việc, góp phần phát

triển năng lực thích ứng và năng lực phát triển các dịch vụ kỹ thuật số đáp ứng nhu cầu của cuộc sống con người trong xã hội số hoá

Định hướng Khoa học máy tính đáp ứng mục đích bước đầu tìm hiểu nguyên

lý hoạt động của hệ thống máy tính, phát triển tư duy tin học, năng lực tìm tòi khám phá, năng lực phát triển phần mềm và dịch vụ giá trị gia tăng trên

hệ thống máy tính

Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi (70 tiết/lớp/năm), trong mỗi năm, học sinh có thể chọn học một số chuyên đề (35 tiết/lớp/năm) tùy theo sở thích, nhu cầu và định hướng nghề nghiệp

Những chuyên đề thuộc định hướng Tin học ứng dụng nhằm tăng cường thực hành ứng dụng Tin học, giúp học sinh thành thạo hơn trong sử dụng các phần mềm thiết yếu để làm ra sản phẩm thiết thực cho học tập và cuộc sống

Những chuyên đề thuộc định hướng Khoa học máy tính nhằm tăng cường kiến thức về thiết kế thuật toán và ứng dụng của một số mô hình tổ chức dữ liệu, đồng thời đem đến cơ hội thực hành tạo trang web và lập trình điều khiển robot cho học sinh

2.3.2 Phương pháp dạy học môn Tin học

Việc đổi mới phương pháp dạy học tin học theo hướng tiếp cận năng lực là trọng tâm của chương trình Vì vậy, định hướng về mặt phương pháp dạy học trong môn tin học bao gồm:

Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để truyền thụ ba mạch kiến thức kiến thức cốt lõi: Khoa học máy tính, Công nghệ thông tin và truyền thông và Học vấn số hóa phổ dụng nhằm phát triển năng lực tin học cho học sinh

Kết hợp dạy lý thuyết với thực hành, khuyến khích làm dự án, bài tập; yêu cầu học sinh làm ra sản phẩm số của cá nhân và của nhóm bạn học trong

và ngoài trường

Khai thác phần cứng, phần mềm, nguồn tài liệu, học liệu có trên Internet và các thiết bị kỹ thuật số để dạy học Ngoài ra cần khai thác các nội dung đọc thêm về lịch sử vấn đề, về ứng dụng kiến thức bài học trong cuộc sống, trong học tập, về các thành tựu mới của công nghệ kỹ thuật số trong cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kích thích học sinh tự khám phá, tự học

Một số chủ đề liên quan trực tiếp đến lập luận, suy diễn logic, tư duy thuật toán và giải quyết vấn đề có thể được dạy học không nhất thiết phải có máy tính

2.3.3 Giáo viên có kế hoạch bài dạy, xây dựng ý tưởng, thiết kế bài dạy phù hợp

SGK Tin học 6 gồm 6 chủ đề với 17 bài học Hầu hết các bài học được thiết kế dạy trong 2 tiết (riêng bài 13, 14, mỗi bài 1 tiết) mỗi tiết trung bình 2 trang

Ở các lớp dưới, HS mới chỉ được biết khái niệm thông tin qua những hình thức cụ thể, được gọi là dạng thông tin như văn bản, hình ảnh và con

số Đến với cấp học này, khả năng tư duy của các em phong phú hơn, tư duy trừu tượng đã hình thành và cần được phát triển

Khái niệm dạng thông tin, đến lớp 6 sẽ được gọi là dữ liệu Đó là những yếu tố có thể quan sát được Còn thông tin là nội dung ẩn sau những yếu tố đó, được con người phát hiện, diễn giải qua suy nghĩ Vì vậy thông tin phụ thuộc vào con người

Khái niệm vật mang tin gắn liền với quá trình lưu trữ thông tin Tuy nhiên, lưu trữ thông tin là một khâu trong xử lí thông tin được nói tới ở bài sau Tuy nhiên, việc lưu trữ thông tin thực chất là lưu trữ dữ liệu, vì vậy, trong bài vật mang tin được định nghĩa là những phương tiện vật chất lưu trữ dữ liệu và liệt kê một số vật mang tin cho phù hợp với HS

Cụ thể:

Bài 1 Thông tin và dữ liệu

Nội dung khó nhất trong Tin học 6 là khái niệm thông tin và dữ liệu

Là một trong những yêu cầu HS cần đạt, nội dung trên ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức của các em không chỉ trong phạm vi một môn học, một lớp học mà trong cách tư duy về thông tin và đánh giá thông tin trong nhiều hoạt động khác

Vật mang tin trong văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam[1] được xác định là phương tiện vật chất lưu trữ và truyền đạt thông tin Như vậy, lôgic của ba khái niệm được bắt đầu từ “dữ liệu” đến “thông tin” và

“vật mang tin”

Dữ liệu, trước hết là sự thật về đối tượng, sau khi được xử lí, trở thành thông tin Tông tin được ghi chép để lưu trữ trong vật mang tin, lại trở thành

dữ liệu Chính chu trình này, cùng với những sai lệch trong quá trình xử lí

và lưu trữ tạo ra thông tin và dữ liệu thiếu chân thực Mặc dù, không dạy cho HS, nhưng phương pháp tư duy của GV sẽ ảnh hưởng đến các em trong suốt quá trình nhận thức cho đến khi trưởng thành

Bài 2 Xử lí thông tin

Nội dung của Hoạt động đọc đầu tiên của mục 2 Xử lí thông tin trong máy tính muốn HS hiểu máy tính như một thiết bị hỗ trợ xử lí thông tin

• Thông tin là sự hiểu biết của cá nhân

• Thông tin trở thành tài sản nhân loại

• Thông tin là một loại tài nguyên

• Thông tin đem lại lợi ích to lớn

• Máy tính là máy xử lí thông tin

• Máy tính giúp con người, con người điều khiển máy tính

• Máy tính mô phỏng quá trình xử lí thông tin của con người

Một chú ý khác trong Bài 2: Trước đây, HS được học quá trình xử lí thông tin gồm ba bước:

Thu nhận, xử lí và truyền thông tin Tuy nhiên, để nhấn mạnh vai trò của khâu lưu trữ, yêu cầu cần đạt trong chương trình môn học đưa ra bốn bước: thu nhận, lưu trữ, xử lí và truyền thông tin Vì vậy cần lưu ý một số điểm sau:

• Bốn giai đoạn xử lí thông tin gắn với bốn hình thức vận động của thông tin

• Cấu trúc máy tính cần được giải thích theo lôgic của quá trình xử lí thông tin

• Khái niệm vật mang tin xuất hiện trong giai đoạn lưu trữ

• Thuật ngữ “xử lí” được dùng để chỉ cả quá trình gồm bốn bước Bước xử lí trong quá trình sẽ được thay bằng “biến đổi”, cũng có thể thay bằng “chế biến” hay “tính toán”

Bài 3 Biểu diễn thông tin trong máy tính

Nội dung này yêu cầu học sinh phải giải thích được có thể biểu diễn được thông tin dưới dạng con số, văn bản, hình ảnh và âm thanh dưới dạng dãy bit Tuy nhiên, kĩ thuật chuyển đổi nhị phân – thập phân không thuộc yêu cầu cần đạt vì các em sẽ được học trong chương trình lớp 10

Hoạt động giúp cho học sinh làm quen với việc mã hoá trong máy tính, vốn chỉ thực hiện với một số hữu hạn phần tử Khi khả năng trừu tượng hoá cao hơn, các em sẽ thực hiện hoạt động này ở mức khái quát với số bất

kì

Chuyển đổi nhị phân – thập phân không phải là mục tiêu của bài học Tuy nhiên hoạt động Mã hoá được tổ chức như một trò chơi sẽ tạo ấn tượng để sau này, khi học về số nhị phân, HS sẽ cảm thấy quen thuộc

Kết luận sau hoạt động:

Có thể mã hoá mọi phần tử của một tập hợp hữu hạn bất kì bằng cách chỉ dùng hai kí hiệu 1 và 0 Trường hợp các số 0 – 7 chỉ là một ví dụ cụ thể Tập hợp các số đã cho càng nhiều, sẽ mã hoá được số càng lớn Khi đó, dãy kí hiệu 0 và 1 của mỗi số sẽ càng dài

Bài 4 Mạng máy tính

Nội dung được ẩn chứa trong bài học là sự tồn tại tất yếu và lợi ích của các mạng lưới, để từ đó có thể hình dung được mạng máy tính và những lợi ích của nó, qua đó phát triển tư duy hệ thống Nội dung này không cần

HS nhận thấy ngay sau bài học mà có thể được sử dụng để tổng kết bài học một cách không hình thức Cụ thể là:

• Sự kết nối giữa các thành viên là yếu tố tích cực của một tổ chức, một hệ thống

• Mọi mạng lưới đều chuyển tải một loại hàng hoá (thông qua các dịch vụ)

• Cả những con đường hữu hình và vô hình đều có ưu điểm riêng của chúng

• Có quy tắc lưu thông tại các nút giao và có thiết bị điều khiển quá trình lưu thông đó

Bài 5 Internet

• Nhấn mạnh những đặc điểm cơ bản, các lợi ích chính của Internet

• Thông tin trên Internet cần được kiểm chứng, sàng lọc để xác định được đó

là tin đúng Không phải mọi thông tin trên Internet đều miễn phí

• Đưa ra các ví dụ thực tế để làm rõ vai trò quan trọng của Internet trong rất nhiều lĩnh vực và trên phạm vi toàn cầu

• Thời lượng học sinh sử dụng Internet vừa phải, cần được kiểm soát, tránh tình trạng “nghiện game”, “sống ảo” Việc các em dành quá nhiều thời gian

sử dụng Internet, chơi game là khá phổ biến

• Có sự khác biệt giữa Internet và mạng máy tính (network)

Bài 6 Mạng thông tin toàn cầu

• Các khái niệm siêu văn bản (hypertext), trang web (webpage), website, siêu liên kết (hyperlink) còn được gọi là liên kết (link)

• Website và trang web là hai khái niệm khác nhau

• Internet và WWW là hai hệ thống khác nhau có mối quan hệ chặt chẽ Internet là một mạng lưới các máy tính được kết nối với nhau, còn WWW là một tập hợp tài liệu (các trang web) trên mạng máy tính này

Bài 7 Tìm kiếm thông tin trên Internet

• Từ khoá nên chọn sát với vấn đề cần tìm, rõ ràng

• Phân biệt sự khác nhau giữa việc tìm kiếm thông tin bằng cách dùng công

cụ tìm kiếm với truy cập vào trang web để xem thông tin

• Giới thiệu một số thủ thuật tìm kiếm

Bài 8 Thư điện tử

• Khi hướng dẫn HS thực hành tạo tài khoản email trên website mail.google.com, GV cần cho HS biết quy định đối với trẻ vị thành niên, phải có sự trao đổi trước với phụ huynh HS để nhận được sự đồng ý và giúp

đỡ của họ

• Cách đặt tên tài khoản, mật khẩu

• Có lời khuyên về ngôn từ dùng trong thư cần đúng mực, lịch sự, không nên viết những thông tin quá riêng tư, nên đăng xuất tài khoản sau khi dùng xong

bài

Bài 9 An toàn thông tin trên Internet

• Bài này rất quan trọng và cần thiết để giúp HS hiểu được những tác hại và nguy cơ có thể gặp trên Internet, từ đó biết cách phòng tránh; Biết cách giữ

an toàn thông tin cá nhân và tập thể;

Biết cách chia sẻ thông tin an toàn, chính xác, có văn hoá, không làm tổn thương người khác

• Liên hệ thực tế với các ví dụ cụ thể, những tình huống các em gặp phải, tình trạng bạo lực học đường hiện nay để các em hiểu rõ hơn

Bài 10 Sơ đồ tư duy

Ở bậc Tiểu học, học sinh đã được học một số kĩ năng cơ bản của phần mềm soạn thảo văn bản Ở lớp 6 này, học sinh tiếp tục hoàn thành nốt nội