(SKKN 2022) một số giải pháp rèn kỹ năng viết chương trình để giải các bài toán bằng ngôn ngữ lập trình PASCAL của học sinh lớp 8 trường THCS nga phượng 2

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG VIẾT CHƯƠNG TRÌNH ĐỂ GIẢI CÁC BÀI TOÁN BẰNG NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH PASCAL CHO HỌC SINH LỚP 8 TRƯỜNG THCS NGA P

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG VIẾT CHƯƠNG TRÌNH ĐỂ GIẢI CÁC BÀI TOÁN BẰNG NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH PASCAL CHO

HỌC SINH LỚP 8 TRƯỜNG THCS NGA PHƯỢNG 2

Người thực hiện: Đỗ Thị Hà Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Nga Phượng 2

SKKN thuộc môn: Tin học

THANH HÓA NĂM 2022

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU:………

1.1 Lý do chọn đề tài:

1.2 Mục đích nghiên cứu:

1.3 Đối tượng nghiên cứu: 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2

1.5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu: 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:……… 3

2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề: 3

2.2 Thực trạng của vấn đề: 4

2.3 Giải pháp đã tiến hành giải quyết vấn đề: 5

2.3.1 Các yêu cầu cơ bản của giáo viên: 5

2.3.2 Các yêu cầu cơ bản của học sinh: 5

2.3.3 Giải pháp tiến hành: 6

2.4 Hiệu quả của SKKN: 17

2.4.1 Kết quả đạt được: 17

2.4.2 Bài học kinh nghiệm: 18

3 KẾT LUẬN : …18

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

DANH MỤC VIẾT TẮT

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:

Với xu thế ngày càng phát triển về công nghệ thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin trong cuộc sống hàng ngày là rất lớn, nên Đảng, Nhà nước đã xác định rõ ý nghĩa tầm quan trọng của tin học và công nghệ thông tin, truyền thông cũng như những yêu cầu đẩy mạnh của ứng dụng công nghệ thông tin, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá, mở cửa và hội nhập, hướng tới nền kinh tế tri thức của nước ta nói riêng - thế giới nói chung Trong những năm gần đây Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Thanh Hoá nói chung và của phòng giáo dục và đào tạo huyện Nga Sơn nói riêng đã phát động phong trào “Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và dạy học" và tôi cũng đã xem đây là giải pháp đột phá giúp tôi có thể ứng dụng nâng cao chất lượng giáo dục và dạy học của mình

Để đáp ứng nhu cầu giảng dạy bộ môn tin học ở nhà trường, phòng giáo dục và đào tạo cũng như địa phương và nhà trường đã rất quan tâm đầu tư trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học của giáo viên và học sinh Vì vậy cơ sở vật chất của các nhà trường đã từng bước được bổ sung về hệ thống máy vi tính và các điều kiện khác để phục vụ tốt cho công tác dạy và học môn tin học

Môn Tin học này còn mới mẻ nên học sinh rất hưng phấn yêu thích môn học, tuy nhiên các em vẫn còn lúng túng chưa biết, chưa hiểu nhiều và kỹ năng lập trình chưa được tốt và chưa thể tự viết chương trình hoàn chỉnh cho bài toán được trên máy tính được

Từ những vấn đề trên, tôi rất trăn trở và suy nghĩ làm thế nào để giúp học sinh có thể từ một bài toán cụ thể đó các em có thể áp dụng cấu trúc chung của một chương trình Pascal và các quy tắc trong viết chương trình, cú pháp khai báo biến, cú pháp các câu lệnh,… và từ đó các em có thể phát triển tư duy khả lực tự học, tự giải quyết các bài toán bằng ngôn ngữ lập trình Pascal các em có

thể tự viết được chương trình hoàn chỉnh trên máy tính Nên tôi đã đưa ra “Giải pháp rèn kỹ năng viết chương trình để giải các bài toán bằng ngôn ngữ lập trình pascal cho học sinh lớp 8 trường THCS Nga Phượng 2”

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn làm thế nào nâng cao chất lượng kỹ năng lập trình cho học sinh lớp 8 Việc tiếp cận với môn học rất khó khăn, phải làm rất nhiều lần và thực hành rất nhiều tiết các em mới hiểu việc nhập và xuất dữ liệu Do đó sẽ rất khó khăn để các em hình thành kỹ năng viết chương trình

Lập trình Pascal "khó" đối với học sinh THCS vì môi trường lập trình Pascal có giao diện và các từ khóa đều bằng tiếng Anh, các dòng thông báo hay trợ giúp cũng vậy Nhìn chung học sinh THCS vốn tiếng Anh không nhiều, nhiều em còn yếu về tiếng Anh Hơn nữa, rào cản đối với việc các học sinh THCS tiếp cận với lập trình Pascal đó là: tư duy Toán học của các em còn hạn chế phụ thuộc còn vào Sách Giáo khoa do đó kỹ năng phân tích, tổng hợp, xây

dựng thuật toán cho mỗi bài toán hay vấn đề cần lập trình chưa tốt Các em vẫn thụ động trong việc tiếp cận bài toán, sắp xếp tư duy, xây dựng thuật giải

Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn tin học tôi xác định mục tiêu chính

là giúp học sinh không chỉ biết soạn thảo thông thường mà còn phải có khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát hoá vấn đề và đặc biệt là phát triển tư duy, sáng tạo trong phương pháp lập trình Qua kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy về ngôn ngữ lập trình Pascal cùng với nhiều đối tượng học sinh khác nhau trong trường, tôi nhận thấy học sinh còn lúng túng nhất ở khâu vận dụng xây dựng chương trình cụ thể, không biết làm thế nào? bắt đầu từ đâu? Do đó tôi đã tích

luỹ được một vài kinh nghiệm về “Giải pháp rèn kỹ năng viết chương trình

để giải các bài toán bằng ngôn ngữ lập trình pascal cho học sinh lớp 8 trường THCS Nga Phượng 2” Giúp các em hiểu, yêu thích lập trình và học

lập trình trong sự hứng thú, phấn khởi

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Trong chương trình lớp 8, các em làm quen với lập trình Ngôn ngữ lập trình dường như rất xa lạ vì đây là kiến thức đầu tiên trong lập trình mà các em được học[1]

Qua giảng dạy môn Tin học ở trường THCS Nga Phượng 2, bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh lớp 8 thấy môn lập trình Pascal khó, khô khan và cực kỳ phức tạp Mới đầu các em cũng rất sợ vì khi thấy giải một bài toán ở ngoài thì đơn giản và chỉ trong vòng vài giây có thể nhẩm ra kết quả còn ở trong lập trình cũng bài toán đó mà phải làm đến hàng chục phút, đưa ra thuật toán mà

có thể cho kết quả sai Tâm lý một số em đều cho rằng môn Tin học không phải

là môn học chính Do đó không cần phải để tâm đến

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Các phương pháp giúp tôi tập trung vào nghiên cứu đó là: phương pháp điều tra, phương pháp quan sát, phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp thống kê để từ đó có biện pháp điều chỉnh chuyên môn giảng dạy cho phù hợp với các đối tượng học sinh;

Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học theo cách phát huy yếu tố tích cực và những ưu điểm của phương pháp dạy học truyền thống cùng phương pháp dạy học hiện đại nhằm tăng cường tính tích cực của học sinh trong tiếp nhận kiến thức, hình thành kỹ năng sử dụng máy tính, sử dụng thành thạo phần mềm Turbo Pascal để phục vụ cho học tập và bước đầu vận dụng vào cuộc sống Từ đó, tôi luôn tạo điều kiện tối ưu để học sinh bồi dưỡng kỹ năng tự học Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức tổ chức học tập kết hợp giữa học tập cá thể với học tập hợp tác; giữa hình thức học cá nhân với hình thức học theo nhóm

1.5 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu theo như mục tiêu đã đề ra, sáng kiến tập trung xem xét, phân tích, đánh giá các yếu tố nằm trong phạm vi sau:

Địa điểm nghiên cứu: Lớp 8 Trường THCS Nga Phượng 2, huyện Nga Sơn,

tỉnh Thanh Hoá

Hoạt động được nghiên cứu: tập trung nghiên cứu tình hình hoạt động trong

kiến thức lập trình ở chương trình tin học lớp 8

Thời gian nghiên cứu: Qua việc giảng dạy môn tin học lớp 8 năm học

2020-2021 tại Trường THCS Nga Phượng 2, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hoá

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề:

Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học theo cách phát huy yếu tố tích cực và những ưu điểm của phương pháp dạy học truyền thống cùng phương pháp dạy học hiện đại nhằm tăng cường tính tích cực của học sinh trong tiếp nhận kiến thức, hình thành kỹ năng sử dụng máy tính, sử dụng thành thạo phần mềm Turbo Pascal để phục vụ cho học tập và bước đầu vận dụng vào cuộc sống Từ đó, tôi luôn tạo điều kiện tối ưu để học sinh bồi dưỡng kỹ năng tự học Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức tổ chức học tập kết hợp giữa học tập cá thể với học tập hợp tác; giữa hình thức học cá nhân với hình thức học theo nhóm

Tôi luôn chủ động sáng tạo thiết kế các dạng bài tập căn cứ vào mục tiêu

cụ thể của bài học, không gò bó theo một quy trình cứng nhắc những bước đi bắt buộc Tăng cường kiểm tra đánh giá bằng nhiều hình thức khác nhau theo chuẩn kiến thức kỹ năng, yêu cầu học sinh tự viết các chương trình hoàn chỉnh đó là một biện pháp kích thích hứng thú học tập Với phương pháp dạy và học hiện nay đang có xu hướng thay đổi một cách tích cực Phương pháp mới hướng tới lấy học sinh làm trung tâm, học sinh không còn đóng vai trò tiếp thu một cách thụ động những kiến thức do giáo viên truyền đạt Giáo viên trở thành người hướng dẫn, giúp đỡ học sinh Học sinh hướng tới việc học tập chủ động, biết tự thích nghi Kiến thức được cá nhân học sinh tự tìm tòi, phát hiện một cách tích cực dưới sự hướng dẫn của giáo viên Ngoài ra, cách tổ chức học theo nhóm làm tăng thêm khả năng cộng tác, khả năng làm việc tập thể Tin học là môn học có nhiều điều kiện thuận lợi để thực hiện các phương pháp dạy và học mới này

Cũng như những môn học khác, việc rèn luyện kỹ năng lập trình trong bộ môn tin học cần được thực hiện trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Khi cần dạy một nội dung tin học cho học sinh, người giáo viên phải biết phân tích nội dung đó liên quan đến những hoạt động nào Và một số hoạt động trong đó lại được phân tích thành những hoạt động thành phần Căn cứ vào mục tiêu tiết học, trình độ học sinh, trang thiết bị hiện có mà tôi đã lựa chọn cho học sinh tập luyện và thực hiện một số những hoạt động tiềm tàng trong nội dung cần dạy Để học sinh có ý thức về ý nghĩa của những hoạt động, cần tạo động cơ học tập cho học sinh, để học sinh học bằng sự hứng thú thực sự, nó được nảy sinh từ việc ý thức sâu sắc ý nghĩa nội dung bài học, học bằng tất cả tính tích cực, độc lập và trách nhiệm cao nhất của học sinh

Để thưc hiện được các mục đích trên cần phải đặt học sinh vào tình huống

có vấn đề để hướng đích cho học sinh, tập luyện cho học sinh những hoạt động ăn khớp với tri thức phương pháp Phân bậc hoạt động để nâng cao yêu cầu khi học sinh gặp khó khăn Hệ thống các bài tập để học sinh luyện tập tại lớp hoặc làm ở nhà

2.2 Thực trạng của vấn đề:

Ngôn ngữ lập trình Turbo Pascal cho học sinh lớp 8 này là ngôn ngữ có cú pháp sảng sủa, dễ hiểu và thường được dạy trong nhà trường và dành cho những người mới học lập trình Chính vì thế Pascal thường được gọi là "Ngôn ngữ lập trình của học đường" Hai môi trường lập trình trên ngôn ngữ này đang được sử dụng phổ biến hiện nay ở Việt Nam là Turbo Pascal và Free Pascal [1], [3] Lập trình Turbo Pascal và Free Pascal là một ngôn ngữ lập trình có cú pháp chặt chẽ, đơn giản và dễ hiểu, ngôn ngữ lập trình Pascal đang được giảng dạy cho học sinh lớp 8 Turbo Pascal là ngôn ngữ cơ sở để giới thiệu cho học sinh làm quen với kỹ thuật xây dựng chương trình Quan điểm của tác giả viết ngôn ngữ lập trình là chương trình máy tính được viết để giải quyết các bài toán trong đời sống Bằng cách đó học sinh sẽ dễ thấy hơn mối liên hệ chặt chẽ lập trình và cuộc sống, cũng như lợi ích của việc lập trình để giải quyết các bài toán bằng máy tính

Ngoài ra, nó cũng được dùng để trình bày nhiều chuyên đề khác nữa của tin học trong những năm học tiếp theo Mỗi học sinh đến với bộ môn tin học ở cấp trung học sơ sở thường cảm thấy khó khăn trong kiến thức lập trình ở chương trình tin học lớp 8

Qua khảo sát đầu năm 2020 khi chưa áp dụng sáng kiến:

Điểm Đầu năm 2020 – 2021 (Chưa áp dụng SKKN)

Đa phần phụ huynh học sinh nhà nông nên sự quan tâm đến việc học của con em còn hạn chế, ít có điều kiện chăm sóc, giáo dục và định hướng cho con

em trong việc học tập

Ngoài ra, ở chương trình Tin học 8, các em phải làm quen, tiếp cận với ngôn ngữ lập trình Pascal là một phần mềm có cấu trúc phức tạp, ngôn ngữ lập trình bằng tiếng anh Mặt khác để thực hiện được một chương trình thì các em phải có một kiến thức toán học nhất định

2.3 Giải pháp tiến hành để giải quyết vấn đề

2.3.1 Các yêu cầu cơ bản của giáo viên:

Nghiên cứu tài liệu các kỹ năng lập trình trong việc nghiên cứu chuyên môn, tiến hành tham gia dự giờ các đồng nghiệp và trao đổi kinh nghiệm giảng dạy với các đồng nghiệp trong nhà trường hay các đơn vị bạn, đồng thời rút kinh nghiệm bản thân qua các tiết dạy lý thuyết và thực hành trên phòng máy tính;

Tham khảo các giáo trình, sách báo và tìm hiểu ngôn ngữ lập trình Pascal qua mạng internet, các tài liệu và tích lũy kinh nghiệm giảng dạy Giới thiệu tạo những hứng thú cho học sinh bằng việc đưa nhiều hình ảnh có liên quan bài học, bài tập để khi tiến hành làm thực hành các em học sinh dễ dàng khắc sâu các kiến thức bài học đồng thời áp dụng cho những bài tập có liên quan đến những bài học sau, bài học mới

Giáo viên cần phải nắm vững các phương pháp dạy học Tin học (theo sự đổi mới: kết hợp giữa “ôn cũ giảng mới”, trong tiết dạy cần kết hợp phương pháp dạy “vừa lý thuyết, vừa thực hành” ) nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập Để nâng cao chất lượng dạy học môn tin học, giáo viên phải tiếp cận nội dung bài và lựa chọn các phương pháp, xây dựng hệ thống các dạng bài tập lập trình phù hợp với ba đối tượng: giỏi- khá, trung bình, yếu- kém Từ đó dẫn dắt học sinh tự khám phá kiến thức, không thụ động ghi nhận kiến thức giáo viên cung cấp, phải có sự phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học trên cơ sở lấy học sinh làm trung tâm Để kích thích hứng thú học tập và hoạt động tích cực chủ động của học sinh, giáo viên phải phối hợp nhuần nhuyễn, phù hợp các phương pháp dạy học đồng thời giáo viên phải tác động cho học sinh thấy được môn tin học là cần thiết cho bản thân các em sau này

2.3.2 Các yêu cầu cơ bản của học sinh:

Học sinh phải xác định được sách giáo khoa là phương tiện chủ yếu để học sinh học tập Bên cạnh đó, học sinh phải biết chọn lọc những tài liệu tham khảo phù hợp để học tốt môn tin học Học sinh phải tích cực chủ động học tập, thực

hiện các yêu cầu của giáo viên và chuẩn bị chu đáo ở nhà trước khi đến lớp Mục tiêu:

Rèn luyện cho học sinh những kỹ năng đọc hiểu được bài toán, các bước giải quyết vấn đề, các bước mô tả thuật toán và viết chương trình giải các bài toán trên máy tính một cách lôgic và khoa học;

Rèn luyện kỹ năng lập trình cho học sinh đồng thời phát huy tính tích cực, sáng tạo, khả năng tư duy của học sinh trong giờ học lập trình đặc biệt là trong giờ học thực hành để đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng học tập bộ môn của học sinh

Trong quá trình học tập, các em phải tư duy theo sự hướng dẫn gợi mở của giáo viên, phải chủ động quan sát vấn đề, hiện tượng, phối hợp giải quyết, khám phá và tổng hợp nội dung kiến thức bài học để thực hành vận dụng vào đạt hiệu quả cao

Học thì phải hành Thực hành là thước đo đánh giá tiếp nhận và vận dụng kiến thức Thực hành thông thường là áp dụng bài tập trên lớp và ở nhà Vì vậy học sinh phải biết kết hợp lý thuyết với thực hành vận dụng một cách thành thạo và nhuần nhuyễn

đề trong cuộc sống;

Phương pháp tổng quát để giải các bài toán trên máy tính bằng ngôn ngữ Pascal thì cần thực hiện được các bước cụ thể như sau:

Bước 1 Xác định bài toán

Bước 2 Tìm thuật toán

Bước 3 Viết chương trình

Việc giải quyết các bài toán trên máy tính thật sự không đơn giản đối với các em học sinh Trước tiên các em phải nắm vững lý thuyết về Xác định bài toán, mô tả thuật toán, viết chương trình dựa vào cấu trúc chung của một chương trình Pascal, cú pháp câu lệnh, và tính nguyên tắc và logic của bài lập trình

* Các bước tiến hành để giải các bài toán bằng ngôn ngữ lập trình:

Bước 1- Xác định bài toán

Giáo viên yêu cầu học sinh nắm được khái niệm và cách xác định bài toán:

- Khái niệm bài toán: Là một công việc hay một nhiệm vụ cần phải giải quyết

- Xác định bài toán: Để giải một bài toán cụ thể ta phải đọc kỹ đề trước khi

giải và xác định bài toán đó đã cho biết những gì và cần phải làm những bước tiếp theo như thế nào để giải ra kết quả cho bài toán đó

Hay nói cách khác:

- Xác định bài toán là:

+ Xác định rõ các điều kiện cho trước(Input)

+ Kết quả cần thu được(Output)

- Xác định bài toán: Là xác định rõ 2 thành phần Input và Output và mối quan

hệ giữa chúng để có thể lựa chọn thuật toán và ngôn ngữ lập trình thích hợp

Ví dụ: Giải phương trình bậc nhất dạng tổng quát bx + c =0 (SGK)

- Giáo viên yêu cầu học sinh nêu Các bước xác định bài toán:

+ Input : Nhập các số b và c

+ Output: Nghiệm của phương trình bậc nhất

Ví dụ : Lần lượt đưa giá trị b, c vào ( b : = 5 ; c : = - 7)

• Áp b = 0 và c = 0 thì phương trình có vô số nghiệm

• Nếu b = 0 và c ≠ 0 thì phương trình vô nghiệm

• Nếu b ≠ 0 thì phương trình có nghiệm x : = -c/b;

Kết quả in ra là x : = 7/5 ;

Bước 2- Mô tả thuật toán

Giáo viên yêu cầu học sinh hiểu được thuật toán là gì và cách mô tả thuật toán

• Thuật toán: Là một quá trình gồm một dãy hữu hạn các thao tác đơn giản

được sắp xếp theo một trình tự xác định, sao cho từ cách xác định bài toán ta

sẽ mô tả được thuật toán bằng các bước tuần tự của bài toán đó

* Có 4 cách thể hiện tìm thuật toán:

Cách 1: Các bước xác định bằng lời

Cách 2: Lập sơ đồ khối

Cách 3: Ngôn ngữ mô phỏng

Cách 4: Dựng ngôn ngữ lập trình (Pascal)

Ví dụ: Thuật toán tìm nghiệm của phương trình bậc nhất a*x + b = 0

• Mô tả thuật toán: Bằng dãy hữu hạn các bước để giải bài toán đó

- Giáo viên hướng dẫn học sinh cách mô tả thuật toán dựa vào các bước

* Thông thường người lập trình hay sử dụng cách 4

Bước 1: Nhập a, b

Bước 2: Nếu a = 0 thì

Bước 2.1 Nếu b = 0 thì phương trình vô số nghiệm

Bước 2.2 Nếu b ≠ 0 thì phương trình vô nghiệm

Bước 3 Nếu a ≠ 0 thì phương trình có nghiệm x= - b/a

Bước 4 Đưa ra giá trị nghiệm x

Bước 5 Kết thúc

Bước 3 Viết chương trình:

1 Cấu trúc chung của một chương trình Pascal:

Về mặt lý thuyết giáo viên cung cấp chắc chắn cho học sinh cấu trúc chung của một bài lập trình theo cú pháp như sau:

PROGRAM <Tên chương trình>;

được trùng với các từ khóa: PROGRAM, BEGIN, USES, VAR, END, , dùng

dấu gạch nối xen giữa nếu tên dài quá 8 ký tự và phải đảm bảo tên không dài quá 127 ký tự, tên chương trình phải được đặt bằng tiếng việt không dấu, không

sử dụng dấu cách;

Các biến ở phần khai báo phải đảm bảo phù hợp với bài toán và phù hợp với kiểu dữ liệu cần nhập

+ Cú pháp khai báo tên thư viện: <Từ khóa> <Tên các thư viện>;

Ví dụ khai báo thư viện Crt, Graph là: USES CRT,GRAPH;

+ Cú pháp khai báo tên hằng: <Const> <Tên hằng> = <Giá trị>;

Ví dụ khai báo tên biến Pi khi tính diện tích hình tròn là:Const Pi=3.14; + Cú pháp khai báo biến: <Var> <Tên các biến>: <Kiểu dữ liệu>;

Ví dụ khai báo các biến a, b khi thực hiện bài toán tính tổng hai số tự nhiên a và b biết rằng a, b là 2 ký tự được nhập vào từ bàn phím là các số nguyên: Var a,b:Integer;

+ Câu lệnh nhập dữ liệu vào từ bàn phím: Read(<Danh sách biến vào>); hoặc Readln(<Danh sách biến vào>); Ví dụ: Readln(CD,CR);

+ Câu lệnh cho phép xuất dữ liệu hoặc kết quả ra màn hình, câu lệnh này

thường sử dụng khá nhiều trong thực tế: Write(<Danh sách kết quả ra>); hoặc Writeln(<Danh sách kết quả ra>); Ví dụ xuất ra màn hình kết quả dòng chữ Xin chao Toi la Turbo Pascal ta có thể viết như sau: Writeln(‘Xin chao Toi la Turbo Pascal’);

+ Câu lệnh gán được dùng để tính toán giá trị của biểu thức bên phải được

kết quả cuối cùng thì gán cho tên biến phía bên trái là: <Tên biến>:=<Biểu thức>; Ví dụ: S:=a+b; hoặc CV:=(a+b)*2; ,…

Các phép toán số học, các hàm tính toán cơ bản trong Pascal: Phép cộng

(+), phép trừ (-), phép nhân (*), phép chia (/), chia lấy phần nguyên (DIV), chia lấy phần dư (MOD), hàm tính giá trị tuyệt đối cho số thực hoặc số nguyên ABS(x), hàm tính bình phương cho số thực hoặc số nguyên SQR(x), hàm tính căn bậc hai cho số thực hoặc số nguyên SQRT(x), …

2 Cấu trúc câu lệnh điều kiện IF THEN:

Trong Pascal để mô tả cấu trúc rẽ nhánh ta thường dùng câu lệnh IF THEN với hai trường hợp thiếu và đủ:

+ Trường hợp 1 câu lệnh cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu có cú pháp đầy đủ

như sau: IF <Điều kiện> THEN <Câu lệnh>; Nếu điều kiện có giá trị đúng thì

câu lệnh sau từ khóa then được thực hiện, nếu điều kiện có giá trị sai thì câu lệnh sau từ khóa then sẽ không được thực hiện và bị bỏ qua

Ví dụ: IF A=10 THEN WRITELN(‘bai lam cua ban rat xuat sac’);

+ Trường hợp 2 câu lệnh cấu trúc rẽ nhánh dạng đầy đủ có cú pháp như sau:

IF <Điều kiện> THEN <Câu lệnh 1> ELSE <Câu lệnh 2>;

Nếu điều kiện cho giá trị đúng câu lệnh 1 sau từ khóa then được thực hiện

và bỏ qua câu lệnh 2, nếu điều kiện cho giá trị sai thì câu lệnh 2 sau từ khóa Else được thực hiện và bỏ qua câu lệnh 1;

Ví dụ:

IF 9<3 THEN WRITELN(‘ban nen hoc boi duong Toan’)

ELSE WRITELN(‘ban nen hoc boi duong Tin hoc’);

Trong quá trình cho học sinh thực hành tôi đã hết sức lưu ý cho học sinh các quy tắc khi sử dụng các câu lệnh cấu trúc rẻ nhánh như dấu chấm phẩy được đặt sau dòng lệnh của từ khóa Else, hoặc trong quá trình sử dụng lệnh rẻ nhánh cũng cần lưu ý có thể sử dụng câu lệnh ghép sau từ khóa Else thì phải đặt giữa hai từ khóa BEGIN và END;

Bên cạnh đó, tôi cũng đã lưu ý học sinh cách đặt tên chương trình đúng quy tắc, đảm bảo không sai cú pháp khi đặt tên chương trình, tên chương trình

không được trùng với các từ khóa: PROGRAM, BEGIN, USES, VAR, END, , dùng dấu gạch nối xen giữa nếu tên dài quá 8 ký tự và phải đảm bảo tên

không dài quá 127 ký tự, tên chương trình phải được đặt bằng tiếng việt không dấu, không sử dụng dấu cách;

Các biến ở phần khai báo phải đảm bảo phù hợp với bài toán và phù hợp với kiểu dữ liệu cần nhập

3 Cấu trúc câu lệnh lặp với số lần biết trước: FOR DO