SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG XƯƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KỸ NĂNG THỂ HIỆN BÀI HÁT TRỮ TÌNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH MÔN ÂM NH
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG XƯƠNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KỸ NĂNG THỂ HIỆN BÀI HÁT TRỮ TÌNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH MÔN
ÂM NHẠC Ở TRƯỜNG THCS QUẢNG ĐỨC
Người thực hiện: Lê Thị Thu Hà
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường THCS Quảng Đức
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Âm nhạc
THANH HÓA, NĂM 2022
Trang 22.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 62.1.1 Đặc điểm khả năng âm nhạc của học sinh THCS 62.1.2 Đặc điểm khả năng ca hát của học sinh THCS 6-72.1.3.Chương trình sách giáo khoa môn âm nhạc ở các lớp 7-8-9
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 8-10
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 102.3.1 Giáo viên phải hiểu rõ thế nào là thể loại bài hát trữ tình và
liệt kê được các bài hát trữ tình trong chương trình Âm nhạc THCS 10-112.3.2 Giáo viên phải nắm rõ đặc điểm của các bài hát trữ tình trong
2.3.3 Giúp học sinh thực hành thuần thục kỹ năng thể hiện bài hát
trữ tình và tổ chức rèn luyện cho học sinh 13-17
Trang 31 MỞ ĐẦU1.1 Lí do chọn đề tài
Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh để diễn đạt Các yếu tốchính của nó là cao độ, âm điệu, và những phẩm chất âm thanh của âm sắc vàkết cấu bản nhạc Sự sáng tạo, hiệu quả, ý nghĩa, và thậm chí cả định nghĩa của
âm nhạc thay đổi tùy theo bối cảnh văn hóa và xã hội Âm nhạc có tác dụng phảnánh trí tuệ, tư tưởng, cũng như tác động mạnh mẽ và sâu sắc đến cảm xúc của conngười Nó làm rung động tình cảm lắng đọng trong tâm hồn Chắp cánh cho sứctưởng tượng được bay bổng Giúp mọi người nhận thức, yêu đời và yêu cuộc sốnghơn Đem lại cho con người các cảm xúc về thẩm mỹ và sự tinh tế
Trong nhà trường THCS, giáo dục âm nhạc đã được đưa vào là môn học
chính khóa vì thấy rằng "Giáo dục âm nhạc không phải là đào tạo nhạc sỹ mà
trước hết là giáo dục con người"… Bằng ngôn ngữ và đặc thù riêng của âm
nhạc, nó không chỉ mang lại những xúc động, niềm vui sướng trong cuộc sốngtinh thần mà còn giúp các em mở rộng tầm hiểu biết về thế giới xung quanh.Thông qua âm nhạc giúp các em có thêm nghị lực vươn tới những ước mơ caođẹp, biết ghét bỏ và loại trừ những thói hư tật xấu, biết yêu cuộc sống và yêu laođộng, yêu trường lớp, yêu thầy cô, có tình thân ái với bạn bè
Chương trình môn Âm nhạc ở trường THCS không nhằm mục đích đàotạo các em thành những ca sĩ, nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà chủ yếu thông quamôn học nhằm tác động vào thế giới tinh thần của các em, giúp các em có sựphát triển hài hoà, toàn diện về nhân cách
Sự có mặt của môn âm nhạc trong nhà trường làm thăng bằng nội dunghọc tập, góp phần phát triển tình cảm đạo đức, trí tuệ, nhân cách của học sinh
Âm nhạc có một vị trí quan trọng, nó tạo cho nhà trường một không khí vui tươi,lành mạnh để các em tăng thêm lòng yêu trường yêu lớp, say sưa học tập và hoàmình vào tập thể Qua môn học này học sinh có thể thấy được môn âm nhạc làmột liều thuốc tinh thần, tạo sự hưng phấn trong học tập và cảm nhận được phần
nào sự hấp dẫn của thế giới âm nhạc “Tiếng hát vẫn là hoa thơm, là không khí
và là ánh sáng mặt trời của trái đất”
Môn học Âm nhạc ở trường THCS là một trong những môn học nghệthuật quan trọng nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục thẩm mỹ cho học sinh Đặctrưng của Âm nhạc là nghệ thuật âm thanh của giọng hát và các loại nhạc cụ
Âm nhạc có tính truyền cảm trực tiếp, có tác động mạnh mẽ tới tình cảm, cảmxúc của con người Âm nhạc có tính trừu tượng, âm nhạc tạo nên sự cân bằng,hài hòa trong cuộc sống Giáo dục âm nhạc, ngoài tác động về tình cảm, âmnhạc còn góp phần vào giáo dục các phẩm chất trí tuệ, đạo đức, hành vi, lốisống hướng tới cái đẹp và điều thiện
Cấu trúc chương trình Âm nhạc gồm 3 lĩnh vực nội dung: Học hát – Nhạc
lí, Tập đọc nhạc và Âm nhạc thường thức Ba nội dung này tạo thành 3 phânmôn Các lĩnh vực nội dung của từng phân môn bổ sung, hỗ trợ cho nhau để tạonên trình độ văn hóa âm nhạc phổ thông
Trang 4Trong chương trình âm nhạc THCS, học sinh được tiếp cận với các bài hátvui hoạt rộn rã, vui tươi nhí nhảnh; các bài hát hành khúc khỏe khoắn, mạnh mẽ.Đặc biệt là các bài hát trữ tình có giai điệu mềm mại, du dương, ở bài hát trữtình sẽ khơi dậy ở học sinh những tình cảm tha thiết, trong sáng về thầy cô, giađình, bạn bè, quê hương, tổ quốc, giúp cho các em hiểu và thể hiện những suynghĩ, cảm nhận của mình Qua đó, các em thêm phát triển khả năng ca hát, hoànthiện nhân cách bản thân Đồng thời, đó cũng là con đường đưa học sinh đến vớinhững kiến thức âm nhạc một cách tự nhiên, dễ dàng.
Thực tiễn dạy học hát ở một số trường THCS cho thấy còn nhiều bất cập,đặc biệt là trong dạy học sinh thể hiện bài hát trữ tình Giáo viên còn chưa nắmvững đặc điểm của bài hát trữ tình, chưa có phương pháp dạy học cụ thể Họ cònrất lúng túng trong hướng dẫn học sinh thể hiện được phong cách, tính chất trữtình của loại bài hát này Vì thế, chất lượng dạy học hát còn chưa cao, hiệu quảgiáo dục âm nhạc còn hạn chế
Với vị trí quan trọng như vậy nhưng thực tế ở các trường THCS, cho thấyviệc dạy học âm nhạc nói chung, dạy học sinh thể hiện các bài hát trữ tình nóiriêng, còn nhiều bất cập Qua dự giờ và quan sát, các giờ học hát diễn ra tẻ nhạt,chưa thu hút được sự tham gia của nhiều học sinh Trong giờ dạy, giáo viên chỉdạy học sinh thuộc bài là chính; không chú ý giới thiệu về phong cách, thể loạiriêng của bài hát trữ tình cũng như chưa hướng dẫn học sinh thể hiện đúng tínhchất âm nhạc của loại bài hát này Vì thế nhiều em học sinh còn hát sai cả giaiđiệu, tiết tấu; còn chưa thể hiện được tính chất, sắc thái tình cảm trữ tình của bàihát
Qua trao đổi với nhiều giáo viên cho thấy, họ còn chưa nắm vững nhữngđặc điểm riêng của bài hát trữ tình trong chương trình Vì thế, nhiều giáo viêncòn bị nhầm lẫn bài hát trữ tình với bài hát vui hoạt và hành khúc Có nhiều bàihát trữ tình được thể hiện như một bản hành khúc hoặc giật nảy với tốc độ rấtnhanh Đồng thời, họ cũng chưa có được một phương pháp dạy phù hợp với cácbài hát trữ tình; chưa có phương pháp hướng dẫn học sinh luyện tập để thể hiệnđược các kỹ năng đặc thù của bài hát trữ tình Do vậy, khi thể hiện bài hát trữtình, học sinh còn lấy hơi tùy tiện, làm đứt sự liền mạch của giai điệu, nhiều chỗhát to không cần thiết Mặt khác, giáo viên còn chưa chú ý khai thác tính chấtsâu lắng trong các giai điệu mềm mại của bài hát trữ tình; chưa hướng dẫn họcsinh luyện tập nên các em chưa thể hiện đúng tính chất, sắc thái của bài hát Dovậy, chất lượng giảng dạy bài hát trữ tình còn chưa cao, hiệu quả giáo dục cònrất hạn chế
Trang 5Xuất phát từ những lí do trên tôi đã thực hiện đề tài: Một số giải pháp
nhằm nâng cao kỹ năng thể hiện bài hát trữ tình trong chương trình môn Âm nhạc ở trường THCS Quảng Đức.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Dạy học sinh thể hiện bài hát trữ tình trong chương trình THCS nhằmgiúp cho giáo viên âm nhạc nắm vững phương pháp và các bước dạy bài hát trữtình cho học sinh thực sự có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học hátnói riêng, giáo dục âm nhạc, thẩm mỹ nói chung, tạo cơ sở giáo dục toàn diệncho học sinh THCS
Học sinh THCS nói chung sẽ có khả năng tiếp thu âm nhạc, lĩnh hộinhững kiến thức, kỹ năng hoạt động âm nhạc một cách dễ dàng và rất hào hứngvới các hoạt động âm nhạc, đặc biệt là ca hát
Học sinh được tham gia vào các hoạt động âm nhạc một cách tự tin, sôinổi, được mở rộng hiểu biết về tự nhiên xã hội, phát triển ngôn ngữ, thể chất,trí tuệ, được bồi dưỡng tình cảm đạo đức, thẩm mỹ đúng đắn, trong sáng, lànhmạnh
Trong nội dung ca hát ở chương trình sách giáo khoa THCS, các bài háttrữ tình chiếm một số lượng đáng kể, qua nghiên cứu này giáo viên mong muốncác em hình thành tốt kĩ năng thể hiện bài hát trữ tình và tự tin khi biểu diễn
Việc giáo viên dạy cho học sinh THCS biết thể hiện bài hát trữ tình đúngtính chất, phong cách, sắc thái tình cảm sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáodục âm nhạc, đảm bảo được mục đích và yêu cầu của giáo dục thẩm mỹ trongnhà trường phổ thông
Nếu nghiên cứu, làm rõ những bài hát trữ tình, xác định các kỹ năng hátphù hợp với học sinh THCS, xây dựng phương pháp dạy học sinh thể hiện bàihát trữ tình để cung cấp cho giáo viên tham khảo và thực hiện thì mới có thểkhắc phục được tình trạng trên Có như vậy, hiệu quả dạy học hát, giáo dục âmnhạc mới được nâng cao, góp phần hình thành và hoàn thiện nhân cách cho họcsinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Các giải pháp sử dụng trong giờ học nhằm nâng cao kĩ năng thể hiện cácbài hát trữ tình trong chương trình Âm nhạc THCS ở trường THCS Quảng Đức
1.4.Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
Trang 62 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Đặc điểm khả năng âm nhạc của học sinh THCS
Trong điều kiện sống hiện nay, cùng với sự phát triển của khoa học côngnghệ, văn hóa xã hội, các em được tiếp xúc với âm nhạc nhiều hơn thông quacác phương tiện thông tin đại chúng như băng, đĩa nhạc, truyền thanh, truyềnhình Số học sinh THCS biết chơi nhạc cụ ngày càng nhiều Do đó, tính chấtcảm thụ âm nhạc của các em đã mang màu sắc độc lập, có lựa chọn và phức tạphơn
Khả năng nghe của học sinh THCS rất tốt Các em rất nhạy cảm, nhậnbiết nhanh, dễ dàng nắm được cao độ, trường độ, âm hình tiết tấu, đường nétgiai điệu Nếu được tiếp xúc thường xuyên với âm nhạc một cách có địnhhướng, có phương pháp thì các em hoàn toàn có khả năng phát triển năng khiếu.Mặt khác, do tính ham hoạt động nên các em có thể tham gia tích cực, hiệu quảvào các chương trình văn nghệ của nhà trường Chính trong quá trình đó, các em
có thể thu nhận cơ sở của giáo dục thẩm mỹ, giữ được những cảm xúc, ấn tượng
về cái đẹp trong suốt cuộc đời Các em có thể hiểu và đánh giá nghệ thuật,hướng tới sáng tạo trong nghệ thuật
Tuy nhiên, quá trình lĩnh hội âm nhạc đòi hỏi học sinh THCS phải biếtlắng nghe, so sánh, phân biệt các loại khái niệm âm nhạc để ghi nhớ Nhưng dothiếu kinh nghiệm, hiếu động và nôn nóng mong muốn được công nhận nên các
em thường không chú ý quan sát hoặc bỏ qua sự hướng dẫn của giáo viên Kếtquả là một số em vẫn còn hát sai giai điệu, tiết tấu, hoặc nhầm lẫn lời hát
2.1.2 Đặc điểm khả năng ca hát của học sinh THCS
Học sinh THCS thường hát bằng giọng ngực, âm thanh phát ra để ở cổ.Khi hát theo giọng ngực thì cả khối thanh đới phải vận động Nếu các em cốgắng hát to thì thanh đới chóng mệt và âm thanh phát ra có lúc nghe bị thô hay
Trang 7nhẹ nhàng, âm lượng sẽ tăng dần.
Âm sắc giọng của các em trai và gái còn thống nhất, chưa có sự phân biệt
về giới tính Các em nam cũng như nữ đều hát bằng giọng tự nhiên, âm sắcgiọng trong, sáng, nghe như giọng nữ
Đặc biệt, ở một số học sinh các lớp cuối cấp – lớp 8, lớp 9, đã có hiệntượng dậy thì Trong giai đoạn này, cơ thể các em có những thay đổi về sinh lý.Theo đó, giọng hát của các em cũng có những thay đổi rõ rệt Giọng hát của các
em trai và gái có sự khác nhau về giới tính
Một số em nữ đã có thể tự chuyển giọng Các em có thể hát lên âm khugiọng đầu như người lớn Tuy giọng còn mờ, mảnh và yếu, nhưng tầm cữ giọngđược mở rộng Các em có thể hát trong phạm vi quãng 12:
Ở một số em nam, do có hiện tượng vỡ giọng nên giọng hát của các em
chuyển xuống âm khu trầm hơn Âm sắc giọng trở nên ồ ồ, khàn khàn, đôi lúclại ré lên bất thường Điều đó gây trở ngại cho các em khi thể hiện bài hát Một
số em còn bị mang tâm lý mặc cảm, ngại tham gia các hoạt động ca hát Giáoviên cần nắm vững các đặc điểm này để khuyến khích và động viên các em
Học sinh THCS rất hăng hái tham gia các hoạt động âm nhạc, biểu diễntrong các cuộc thi, đứng hát đơn ca, hát tốp hay hát trong dàn đồng ca, múa háttập thể Qua các hoạt động đó, học sinh THCS thêm yêu ca hát và ngày càng tíchlũy thêm được nhiều kinh nghiệm âm nhạc Dạy cho học sinh THCS thể hiệncác bài hát hành khúc, vui hoạt, đặc biệt là bài hát trữ tình sẽ giúp cho các emnắm được những kiến thức, kỹ năng về âm nhạc một cách nhẹ nhàng, dễ dàng
2.1.3.Chương trình sách giáo khoa môn âm nhạc ở các lớp 7-8-9 THCS
Học hát đã và đang có một vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trìnhdạy học âm nhạc ở trường THCS Để tìm hiểu thực trạng dạy học hát ở trườngTHCS, trước hết cần làm rõ chương trình sách giáo khoa âm nhạc
Chương trình âm nhạc THCS bao gồm ba phân môn: học hát, nhạc lý-tậpđọc nhạc và âm nhạc thường thức Các phân môn này được kết hợp với nhautrong từng tiết học, trong đó học hát được coi là hoạt động trọng tâm
Toàn bộ thời lượng dành cho môn học Âm nhạc ở trường THCS gồm 123tiết:
- Các lớp 7, lớp 8 học 35 tiết/37 tuần
- Lớp 9 học 18 tiết/19 tuần trong học kỳ I của năm học
Trang 8Phân phối thời lượng cho từng phân môn như sau:
- Học hát: 42 tiết
- Nhạc lý – Tập đọc nhạc: 34 tiết
- Âm nhạc thường thức: 26 tiết
Chương trình môn âm nhạc ở mỗi khối lớp được chia thành các bài học.Mỗi bài học âm nhạc đều có các hoạt động dạy học hát, nhạc lý – tập đọc nhạc
và âm nhạc thường thức Các hoạt động này được cấu tạo luân phiên giữa họcbài mới và ôn bài cũ Trong đó, học hát được coi là hoạt động trọng tâm Giữamột số bài học có một tiết ôn tập và kiểm tra Cuối học kỳ có 5 tiết ôn tập vàkiểm tra học kỳ
Trong các phân môn trên Học hát có vị trí đặc biệt quan trọng trongchương trình dạy học âm nhạc ở trường THCS Thời lượng dành cho phân mônhát là 42 tiết trên tổng số 123 tiết âm nhạc trong toàn cấp, chiếm 34% thời lượngchương trình môn học
Theo chương trình và sách giáo khoa, học sinh THCS được học 49 bàihát, gồm 28 bài hát cho các tiết học và 21 bài dùng để bổ sung, thay thế, sinhhoạt ngoại khóa Đó là các bài hát thiếu nhi, dân ca Việt Nam, bài hát và dân canước ngoài Qua thực tế tìm hiểu đặc điểm, nội dung và tính chất cho thấy, cácbài hát THCS có thể phân thành ba thể loại: hành khúc, vui hoạt và trữ tình.Trong đó, bài hát trữ tình giữ một vị trí đáng kể
Trong chương trình 3 khối 7-8-9, bài hát trữ tình có số lượng khá lớn, tới
22 bài trên tổng số 49 bài, chiếm 45%
Rõ ràng, với số lượng đáng kể, các bài hát trữ tình sẽ có mặt trong phầnnhiều các tiết học cũng như trong mọi hoạt động ngoại khóa Như vậy, việcgiảng dạy cho học sinh thể hiện bài hát trữ tình trong chương trình THCS đóngmột vai trò quan trọng
2.2 Thực trạng về việc dạy và học thể hiện bài hát trữ tình trong các tiết dạy Âm nhạc ở trường THCS Quảng Đức trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Qua thực tế dự giờ và quan sát một số tiết học âm nhạc cho thấy, giờ dạyhọc bài hát trữ tình ở trường THCS diễn ra rất buồn, tẻ nhạt Khi hát mẫu, giáoviên mới chỉ trình bày được cao độ, trường độ chứ chưa chú ý đến việc thể hiện
rõ tính chất sắc thái trữ tình của bài hát để học sinh có thể cảm thụ được toàn bộsắc thái chung của bài Trong giới thiệu bài hát, có giáo viên không giải thíchđược cái hay, cái đẹp của bài hát trữ tình Giáo viên cũng không hướng dẫn chohọc sinh thể hiện đúng tính chất mềm mại của bài hát trữ tình Do vậy, một sốbài hát trữ tình có giai điệu duyên dáng, êm dịu lại được các em hát với tiết tấu
Trang 9khá giật nảy hoặc sôi động Một số em hát còn sai cả giai điệu, thể hiện nhữngchỗ có luyến âm còn chưa đạt yêu cầu.
Trong dạy học hát, giáo viên chưa hướng dẫn học sinh lấy hơi đúng chỗngắt câu, ngắt tiết nhạc nên nhiều khi các em còn lấy hơi vào giữa các từ kép,lấy hơi không đúng chỗ làm sai nghĩa của lời ca Khi học sinh hát sai giai điệu,tiết tấu của bài hát, giáo viên còn lúng túng trong sửa chữa cho học sinh hátđúng Một vài giáo viên khi bắt giọng cho học sinh hát còn quá cao hoặc quáthấp, không phù hợp tầm cữ giọng làm các em không thể hát theo được
Vì vậy, tiết học bài hát trữ tình còn chưa thu hút được học sinh chú ý.Nhiều em tỏ ra không hào hứng, tham gia với thái độ thờ ơ, mệt mỏi Một số emkhác còn nói chuyện, làm việc riêng, thậm chí là ngáp ngủ
Qua trao đổi nhiều giáo viên môn âm nhạc cho biết, một số giáo viênchưa phân biệt được các thể loại bài hát hoặc còn nhầm lẫn giữa các thể loại Họchưa nắm được thể loại cũng như phong cách, tính chất, sắc thái của bài hát, nênkhông thể làm rõ yếu tố trữ tình, cũng như không thể hiện đúng bài hát trữ tìnhtrong giờ lên lớp Vì vậy giáo viên chỉ dạy hát một cách chung chung, khôngphân biệt rõ tính chất âm nhạc và cách thể hiện bài hát trữ tình cụ thể như thếnào Các giáo viên còn cho biết, họ rất lúng túng trong việc dạy học sinh rènluyện các kỹ năng thể hiện bài hát trữ tình vì chưa nắm được phương pháp dạyhọc hát cho phù hợp
*Qua thực tế khảo sát chất lượng đầu năm học 2021-2022 tại trườngTHCS Quảng Đức ở 2 nội dung kết quả như sau:
- Khảo sát 3 khối 7-8-9 về khả năng thể hiện bài hát trữ tình ở học sinh:
Khối Sĩ số HS Thể hiện tốt Thể hiện đúng hiện được Chưa thể
Trang 107 117 105 90% 12 10%
Từ thực trạng trên cho thấy, việc dạy học hát nói chung và dạy học hát bàihát trữ tình nói riêng còn nhiều bất cập Mà nguyên nhân là về phía giáo viêncòn chưa nắm vững đặc điểm của từng bài hát trữ tình cũng như chưa đưa raphương pháp cụ thể để giảng dạy có hiệu quả các bài hát ở thể loại này, nên dẫnđến chất lượng của môn âm nhạc nói chung và phân môn học hát nói riêng chưacao
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Giáo viên phải hiểu rõ thế nào là thể loại bài hát trữ tình và liệt
kê được các bài hát trữ tình trong chương trình Âm nhạc THCS
Thể loại âm nhạc là những loại, những kiểu tác phẩm có mang một đặctrưng chung nhất định nào đó, liên quan đến những phương thức biểu hiện của
âm nhạc ở một phạm vi nhất định, về mối quan hệ thực tại của nó với đời sống.Chẳng hạn như những bản hành khúc, bài hát ru, những bài ca cách mạng
Tuy nhiên, các bài hát được sử dụng trong nhà trường THCS là khá đơngiản Đó là những tác phẩm viết cho giọng hát, là kết quả của sự kết hợp hai yếu
tố âm nhạc và lời ca, có cấu trúc hình thức hoàn chỉnh và độc lập
Các bài hát sử dụng trong chương trình THCS còn được chia làm nhiềuloại khác nhau Có bài hát êm dịu, nhẹ nhàng với giai điệu mềm mại, mượt mà
Có bài mang khí thế hào hùng, mạnh mẽ, khỏe khoắn Có những bài vui vẻ, sôinổi, hài hước, hóm hỉnh Có thể chia các bài hát này thành ba loại chủ yếu: Bàihát hành khúc, Bài hát trữ tình, Bài hát vui hoạt
Thể loại bài hát trữ tình là thể loại bài hát rất phong phú Là những bài hátgiàu tình cảm, nội dung thường đề cập tới tình yêu quê hương đất nước, tình yêulứa đôi, tình cảm bạn bè, thầy cô, tình cảm mẹ con… Là những bài hát thể hiệnchiều sâu nội tâm của con người với những cung bậc tình cảm khác nhau
Qua thực tế giảng dạy, phân tích chương trình môn âm nhạc cho thấy, các
bài hát trữ tình ở trường THCS có khá nhiều như: Mái trường mến yêu của Lê Quốc Thắng, Khúc hát chim sơn ca của Đỗ Hòa An, Đi cắt lúa, dân ca Hrê – Tây Nguyên, Sưu tầm: Lê Toàn Hùng; Đặt lời mới: Lê Minh Châu, Khúc ca bốn mùa của Nguyễn Hải, Khát vọng mùa xuân của Môda; Phỏng dịch lời Việt:
Tô Hải, Ngôi nhà của chúng ta của Hình Phước Liên, Tuổi đời mênh mông của Trịnh Công Sơn, Nụ cười, nhạc Nga; Phỏng dịch: Phạm Tuyên
Các bài hát trữ tình có thể được bổ sung, thay thế như: Chim bay, theo điệu Lý thương nhau, dân ca Trung Bộ; đặt lời: Hoàng Long, Mùa xuân tình bạn
Trang 11của Cao Minh Khanh, Mùa hè chao nghiêng của Hàn Ngọc Bích, Một thời để nhớ của Nguyễn Văn Hiên, Chiều thu nhớ trường của Cao Minh Khanh, Ước
mơ hồng của Phạm Trọng Cầu, Cánh diều đỏ thắm của Duy Quang
2.3.2 Giáo viên phải nắm rõ đặc điểm của các bài hát trữ tình trong chương trình THCS
Các bài hát trữ tình trong chương trình THCS rất đa dạng Loại bài hátnày có những đặc điểm riêng về chủ đề, giai điệu, tiết tấu, cấu trúc hìnhthức giúp chúng ta dễ dàng phân biệt chúng với các thể loại bài hát khác
2.3.2.1 Về chủ đề
Chủ đề của các bài hát trữ tình trong chương trình THCS rất phong phú
Có những bài hát mang nội dung ca ngợi tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất
nước như Chim bay, Mưa rơi, Khúc ca bốn mùa, Mùa hè chao nghiêng, Cơn mưa, Khát vọng mùa xuân Nhiều bài hát hướng tình cảm của các em về nhà
trường, thầy cô, bạn bè, về lứa tuổi học trò ngây thơ, hồn nhiên, trong sáng như
Mái trường mến yêu, Khúc hát chim sơn ca, Ngày đầu tiên đi học, Tuổi đời mênh mông, Tháng ba học trò, Ước mơ hồng, Mùa xuân tình bạn Một số bài hát
trong chương trình còn đưa các em đến với thế giới hạnh phúc, hòa bình, tràn
đầy tình yêu thương nhân ái như Ngôi nhà của chúng ta, Em đi trong tươi xanh,
Nụ cười.
Chương trình còn mang tới cho học sinh THCS những bài dân ca rất đặcsắc Những câu hát, điệu lý, điệu hò còn là tiếng nói trữ tình để người dân laođộng thể hiện tình cảm, cảm xúc của mình với cuộc sống Các bài hát dân ca trữ
tìnhcos đặt lời mới đã được đưa vào chương trình THCS như: Chim bay, Mưa rơi, Đi cắt lúa giúp học sinh THCS có được những hiểu biết mới về dân ca
Việt Nam, giáo dục ở các em lòng tự hào về truyền thống văn hóa của dân tộc,biết giữ gìn và phát huy bản sắc âm nhạc dân tộc Việt Nam
Tất cả các bài hát trữ tình trong chương trình THCS đều có điểm chung làmang lại những tình cảm trong sáng, lành mạnh, phù hợp với học sinh ở lứa tuổinày, thông qua những đề tài phong phú, đa dạng và gần gũi với các em bằngnhững âm điệu tha thiết, duyên dáng, mượt mà của loại bài hát trữ tình
2.3.2.2 Về giai điệu
Giai điệu là một trong những phương tiện diễn tả quan trọng nhất của cáctác phẩm âm nhạc Trong âm nhạc có bè, bè giai điệu bao giờ cũng dẫn dắt tất cảcác bè khác
* Đường nét giai điệu: