(SKKN 2022) một số hình thức sử dụng tranh, ảnh, video trong văn bản cô tô của nguyễn tuân ở trường THCS a

Thực nghiệm cho thấy rằng, để tiết học văn bản thuộc thể loại “kí” khôngđơn điệu, khô khan và xa vời đối với học sinh mà trở nên sinh động để gây sựchú ý, kích thích trí tò mò, tìm tòi s

Tuân, chương trình ngữ văn 6 ở trường THCS 5

10 2.3 Các giải pháp sử dụng tranh, ảnh, video trong văn bản

11 2.4 Hiệu quả khi sử dụng tranh, ảnh, video trong văn bản

như lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết, tình yêu quê hương đất nước Với các bàihọc trong Ngữ văn 6, các em sẽ có những trải nghiệm khó quên trên hành trìnhkhám phá vẻ đẹp của ngôn ngữ và văn học, từ đó hiểu hơn về cuộc sống và conngười của quê hương đất nước.

Đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội, việc đổi mới phương pháp giáodục đào tạo đã được nghị quyết TW 4 chỉ rõ: “Khắc phục lối truyền thụ mộtchiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo ở người học Từng bước áp dụng cácphương pháp tiên tiến và các phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học ”.Phương pháp giáo dục phổ thông hướng tới tính tích cực, chủ động, sáng tạo củahọc sinh.Thông qua những kiến thức đã học, các em có thể vận dụng nó vàothực tiễn đời sống Do vậy việc trang bị và sử dụng đồ dùng trực quan là yếu tốquan trọng, không thể phớt lờ hoặc bỏ qua trong tiến trình đổi mới phương phápdạy - học hiện nay

Các em học sinh lớp 6 mới bước vào cánh cửa THCS, mọi cách tiếp cậnkiến thức còn nhiều bỡ ngỡ Ngôi trường tôi công tác có khoảng 70% học sinh làcon em dân tộc thiểu số, đời sống người dân còn thấp, bố mẹ chủ yếu là làmnông nghiệp hoặc làm công ty nên việc cho các em đi tham quan du lịch cònchưa nhiều Điều này làm hạn chế sự hiểu biết về các danh lam, thắng cảnh ởcác em, đặc biệt là những thắng cảnh ở địa phương khác như Cô Tô Vì vậy khicác em tìm hiểu văn bản “Cô Tô” của Nguyễn Tuân sẽ rất trừu tượng, khó hìnhdung hết được vẻ đẹp của danh lam thắng cảnh ấy

Thực nghiệm cho thấy rằng, để tiết học văn bản thuộc thể loại “kí” khôngđơn điệu, khô khan và xa vời đối với học sinh mà trở nên sinh động để gây sựchú ý, kích thích trí tò mò, tìm tòi sáng tạo và hứng thú trong học tập đối với học

sinh tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài: “Một số hình thức sử dụng tranh, ảnh,

video trong văn bản Cô Tô của Nguyễn Tuân ở trường THCS”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Trong những năm gần đây, tình trạng đa số học sinh không thích học bộmôn Ngữ văn hoặc đang có xu hướng học lệch, Các em thích học các môn khoahọc tự nhiên, các môn xã hội không còn được yêu thích Để nâng cao hiệu quả

phương tiện hỗ trợ các em trong việc chiếm lĩnh tri thức, khám phá những chântrời mới, mở rộng tầm hiểu biết của mình thông các những tác phẩm văn học.Cũng từ tranh, ảnh, video học sinh được du ngoạn đến những miền đất mới Đápứng mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp cho học sinh phát triển toàn diện vềđạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, từ đó nâng cao chấtlượng và hiệu quả giờ dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diệntrong nhà trường.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài sử dụng tranh, ảnh, video trong văn bản Cô Tô của Nguyễn Tuân,đối tượng nghiên cứu của tôi là các em học sinh lớp 6 tại Trường THCS

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Quá trình dạy văn bản Cô Tô của nhà văn Nguyễn Tuân có thể sử dụng rấtnhiều đồ dùng như: Máy chiếu, tranh, ảnh, video, bảng biểu, phiếu học tập, tìnhhuống, hệ thống câu hỏi và các phương pháp dạy học như: Phương pháp đàmthoại Phương pháp thảo luận nhóm Phương pháp trò chơi Phương pháp quansát Phương pháp nêu gương … Như vậy sẽ đạt được hiệu quả cao trong côngtác giảng dạy

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

[1] Nghị quyết số 29-NQ/ TW về đổi mới giáo dục đáp ứng nhu cầu pháttriển của xã hội với mục tiêu: Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượnggiáo dục, đào tạo; đáp ứng nhu cầu học tập của người dân và công cuộc xây

dựng bảo vệ tổ quốc Phát huy khả năng làm việc hiệu quả, tinh thần yêu giađình, yêu quê hương, yêu Tổ quốc, sống tốt Xây dựng nền giáo dục gắn liền vớithực tiễn, từ đó hướng tới giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện.Tạo điều kiện nâng cao chất lượng dạy học, hội nhập hệ thống giáo dục và đàotạo, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc Phấn đấu đạttrình độ tiên tiến về nền giáo dục trong khu vực vào năm 2030.

Định hướng trong đổi mới giáo dục là gắn liền với thực tiễn, phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Đổi mới PPDH phát huy tính tích cực,sáng tạo của người học

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học theo hướngphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng củangười học; khắc phục lối học ghi nhớ máy móc, truyền thụ một chiều Khuyếnkhích học sinh tự học, tự tìm tòi, khám phá qua đó rèn luyện kĩ năng Đa dạnghình thức học tập, chú ý các hoạt động ngoại khóa, hoạt động xã hội Giáo viên

và học sinh tích cực trong việc sử dụng công nghệ thông tin vào việc dạy và học

Để thực hiện tốt những mục tiêu của Nghị quyết 29-NQ/TW cần hiểu đúng bảnchất của đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực

Đổi mới phương pháp dạy học nghĩa là xem học sinh đã vận dụng đượcnhững gì qua việc học Để thực hiện được điều đó phải tránh lối học “truyền thụmột chiều” sang dạy cách học vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng Tăngcường hoạt động nhóm, đổi mới mối quan hệ giữa thầy và trò Bên cạnh học tậpcác tri thức, kĩ năng riêng lẽ cần phải tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lựcgiải quyết vấn đề

Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn liền với các hình thức tổ chức dạyhọc trên lớp Tùy theo từng đối tượng, từng nội dung mà có những hình thức tổchức thích hợp như: làm việc cá nhân, làm việc nhóm.Bộ môn Ngữ văn 6 khácvới các bộ môn khác ở chỗ: Học sinh cảm nhận văn bản chủ yếu thông qua hệthống ngôn từ trong văn bản Tranh, ảnh, video minh họa là phương tiện hỗ trợ

để học sinh tiếp cận văn bản tốt hơn Tuy nhiên tranh, ảnh, video cũng rất cần

động trong chiếm lĩnh kiến thức

Nhà trường nằm trên địa bàn kinh tế còn khó khăn, đa phần các em là con

em dân tộc thiểu số, bố mẹ làm nghề nông hoặc làm công ty nên việc các emđược đi tham quan du lịch ở những miền đất xa ấy là điều còn xa vời Vì thế khicác em tiếp cận với những nội dung trong văn bản Cô Tô – Nguyễn Tuân sẽ rấttrừu tượng

Nhà trường được Bộ Giáo dục và Đào tạo có cấp cho một số bức tranhminh hoạ, còn lại những phương tiện khác thì tự giáo viên chuẩn bị Việc sửdụng tranh ảnh của tôi trong các tiết dạy mới chỉ dừng lại ở việc tạo tâm thếhứng thú học tập cho học sinh, bên cạnh đó một số tiết dạy chỉ có tranh trongsách giáo khoa mà không có tranh riêng Qua nhiều năm dạy học, tôi nhận thấyhọc sinh chưa cảm nhận được sâu sắc văn bản thông qua tranh minh họa mà chỉcảm nhận được chủ yếu thông qua ngôn từ của văn bản Nói một cách khác,tranh ảnh chưa được khai thác triệt để

Vì thế, để tạo hứng thú cho HS và để tiết học đạt hiệu quả cao, đáp ứngmục tiêu giáo dục, tôi đã mạnh dạn đưa ra một số giải pháp như sau

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình Sinh học lớp 6 ở trường THCS.

Sử dụng và khai thác tranh, ảnh, video trong văn bản Cô Tô – NguyễnTuân là một phương pháp dạy học tích cực, có thể áp dụng nhiều phương pháp

dạy học khác nhau, giúp giáo viên tránh được cách truyền thụ kiến thức truyềnthống khô khan, nhàm chán Đồng thời bài học sẽ trở nên sinh động, hấp dẫn.

Việc sử dụng và khai thác tranh, ảnh, video trong văn bản Cô Tô –Nguyễn Tuân, không chỉ dừng lại ở mức độ minh họa mà đã trở thành công cụnhận thức chiếm lĩnh tri thức, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạocủa học sinh, đồng thời rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Để tiết học đạt hiệu quả tôi đã sử dụng và khai thác tranh, ảnh, video vàomọi hoạt động trong tiết học, tùy vào nội dung của từng phần mà có thể đưatranh, ảnh, video phù hợp Có thể sử dụng và khai thác tranh, ảnh, video cụ thểnhư sau:

2.3.1 Văn bản “Cô Tô” – Nguyễn Tuân

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Nhận biết được hình thức ghi chép, cách kể sự việc, người kể chuyện ở

ngôi kể thứ nhất trong đoạn trích Cô Tô Học sinh nhận ra cách kể theo trình tự

thời gian của đoạn trích, các biện pháp tu từ, các chi tiết miêu tả đặc sắc

- Học sinh nhận biết được vẻ đẹp của cảnh và người Cô Tô

b Năng lực riêng biệt:

- Năng lực ngôn ngữ: HS đọc trôi chảy và diễn cảm văn bản, tự tin traođổi về các vấn đề trong bài học

mọi người xung quanh.

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Giáo án; Máy tính, tivi, tranh, ảnh, video

- Phiếu bài tập

Phiếu học tập số 1 Câu 1: Nêu những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của tác giả? Câu 2: Bài văn “Cô Tô” được sáng tác trong hoàn cảnh nào?

Câu 3: Văn bản được viết theo phương thức biểu đạt nào?

Câu 4: Văn bản được viết theo thể loại nào?

Câu 5: Theo em văn bản chia làm mấy phần và nội dung của từng phần?

Phiếu học tập 2

1 Sự dữ dội của trận bão?

2 Cảnh Cô Tô sau cơn bão?

3 Cảnh mặt trời mọc trên biển đảo Cô Tô?

4 Cảnh sinh hoạt của con người trên đảo Cô Tô?

2 Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 6 tập một, soạn bài theo hệ

thống câu hỏi SGK, vở ghi, v.v…

2.3.2 Giải pháp

a Giải pháp 1: Sử dụng tranh, ảnh, video trong hoạt động khởi động

Khởi động là hoạt động đầu tiên của một tiết học, hoạt động này giúp họcsinh huy động những kiến thức của mình về những vấn đề có nội dung liên quan

đến bài học mới Hoạt động khởi động làm cho không khí thân thiện, đáng tincậy giúp tạo hứng thú, kích thích tính tò mò của học sinh để học sinh tự tin kể vềnhững trải nghiệm của mình Để phần khởi động có hiệu quả phải phụ thuộc vàođối tượng học sinh, vào nội dung từng bài cũng như điều kiện của giáo viên.

Sử dụng tranh, ảnh, video vào hoạt động khởi động là một phương phápdạy học tích cực giúp giáo viên tránh được cách vào bài truyền thống khô khan,nhàm chán

Thông qua tranh, ảnh, video trong hoạt động khởi động còn rèn luyện kĩnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, giáo dục các em tinh thần đoàn kết, nhân

ái, trung thực và tinh thần trách nhiệm Với thời lượng 45 phút / một tiết dạy,hoạt động khởi động có thể từ 3 – 5 phút, với thời lượng ấy, có thể tổ chức hoaạtđộng khởi động như sau:

Cách thức thực hiện:

+ Kể tên những nơi em từng được đến tham quan, du lịch cùng gia đình, bạn bè,

trường lớp Chia sẻ một số điều mà em quan sát được từ những chuyến đi đó?

+ Em hãy tìm vị trí của quần đảo CôTô trên bản đồ Việt Nam?

Giáo viên phóng to bản đồ Việt Nam -> Hoc sinh tìm vị trí của hòn đảo

Cô Tô trên bản đồ

+ Cho học sinh quan sát một số hình ảnh quần đảo Cô Tô và giới thiệu:

Một số hình ảnh quần đảo Cô Tô

Giáo viên giới thiệu: [2] Cô Tô từ lâu đã được biết đến là nơi “cách thiên

đường chỉ một bước chân” Quần đảo này sở hữu những vẻ đẹp tuyệt vời mà

hiếm nơi nào có được Đây là một quần đảo sở hữu vẻ đẹp quyến rũ, thơ mộng

nằm trong vịnh Bắc Bộ thuộc huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh Quần đảo Cô Tô

có khoảng 50 đảo lớn nhỏ và đảo ngầm Thời tiết ở đây có đầy đủ 4 mùa Xuân,

Hạ, Thu, Đông Mỗi mùa Cô Tô lại khoác lên mình một vẻ đẹp khác nhau Cảnhsắc và cảnh vật cũng vì vậy mà thay đổi Nước ở nơi đây quanh năm có một màuxanh như ngọc bích, bởi thế Cô Tô được mệnh danh là một hòn “đảo Ngọc” Đểkhám phá hết vẻ đẹp của hòn đảo này, cô và các em sẽ cùng nhau đi vào tìmhiểu văn bản “Cô Tô” – Nguyễn Tuân

Nói tóm lại hoạt động khởi động đóng một vai trò quan trọng Nó tạo sự

hứng thú lôi cuốn ngay từ đầu bài học: “Nếu bạn đánh mất học sinh trong 5

phút đầu tiên, 40 phút còn lại bạn chỉ làm một việc là kéo chúng lại” Thời

lượng và cách thức tổ chức dành cho hoạt động khởi động như thế nào, điều nàyhoàn toàn phụ thuộc vào cách tổ chức của mỗi giáo viên để đạt được hiệu quả cao

b Giải pháp 2: Sử dụng tranh, ảnh, video trong hoạt động hình thành kiến thức

Hoạt động hình thành kiến thức là hoạt động chính, quan trọng của bàihọc Giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức mới thông qua hệ thống các nhiệm vụ

Đối với học sinh lớp 6, các em còn nhỏ, dạy học bằng hình ảnh là cáchdạy gây tác động trực tiếp vào tư duy Từ hình ảnh đó học sinh có thể hình thànhnhững nhận xét, cảm nhận, đánh giá, phát hiện, tình cảm nhanh hơn so với cáchdùng ngôn ngữ khô khan Nhưng cũng là phương pháp khó đòi hỏi giáo viên cầnphải linh hoạt, uyển chuyển dẫn dắt học sinh

Trong quá trình hình thành kiến thức, tùy vào nội dung của từng phần,giáo viên có thể khai thác tranh, ảnh, video với mục đích khác nhau như: Sửdụng tranh, ảnh, video để khai thác thông tin về tác giả, văn bản; để tìm hiểu chúthích; để gợi ý học sinh phân chia bố cục; để tìm hiểu chi tiết nội dung kiếnthức; để liên hệ

Một số tác phẩm của Nguyễn Tuân

* Sử dụng tranh, ảnh, video để tìm hiểu chú thích:

Sau khi đọc văn bản, học sinh sẽ có những thắc mắc về từ khó trong vănbản Giáo viên yêu cầu học sinh chú ý vào chú thích trong sách giáo khoa vàhướng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa của những từ ngữ khó thông qua việc sửdụng tranh, ảnh để học sinh dễ hình dung

Ví dụ:

Em hãy chọn đáp án thích hợp với mỗi hình ảnh sau?

a Là một loài động vật biển, thân hình dài, da có lông, dùng làm thức ăn, rất quý

b Lưới hình túi (giã) do hai tàu hoặc thuyền kéo để đánh bắt hải sản tầng đáy biển

c Đá có đầu tròn, nhẵn như đầu ông sư, thường quần tụ thành bãi

d Người canh giữ các công sở, địa phương, chân quấn xà cạp màu xanh

e Đường tiếp giáp giữa mặt biển và chân trời theo tầm nhìn của mắt

g Bạc đúc thành từng thỏi.

1 Sơ đồ thả lưới giã đôi 2 Lính khố xanh

3 Bạc nén 4 Ngấn bể

* Sử dụng tranh, ảnh, video để gợi ý học sinh phân chia bố cục:

Trong quá trình tìm hiểu bố cục, học sinh rất khó trong việc xác định nộidung của từng phần, để các em dễ dàng trong việc phân chia bố cục và xác địnhnội dung của từng phần, giáo viên có thể đưa tranh ảnh và yêu cầu học sinh xác định

Ví dụ:

- Từ việc quan sát tranh, ảnh kết hợp với việc đọc văn bản, HS có thể chia bố cục:

- Bố cục: 4 phần

+ P1: Từ đầu… quỷ khốc thần linh: Cơn bão biển Cô Tô.

+ P2: Ngày thứ Năm trên đảo Cô Tô… lớn lên theo mùa sóng ở đây: Cảnh Cô

Tô một ngày sau bão

+ P3: Mặt trời… nhịp cánh: Cảnh mặt trời mọc trên biển Cô Tô.

+P4: Còn lại: Cảnh lao động và sinh hoạt trên đảo

* Sử dụng tranh, ảnh, video để tìm hiểu chi tiết:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIÊN SẢN PHẨM NV1:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

? Hãy tìm những từ ngữ miêu tả sự dữ dội của

trận bão?

? Những từ ngữ nào cho thấy rõ nhất việc tác

II

Tìm hiểu chi tiết

1 Sự dữ dội của trận bão

- Các danh từ: cánh cung, hỏa

lực, trống trận.

giả có chủ ý miêu tả trận bão giống như một

trận chiến?

? Để miêu tả cơn bão biển, tác giả đã sử dụng

biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng?

? Em có nhận xét gì về cơn bão biển?

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện

nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm 4 bạn 1 nhóm

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

GV chiếu hình ảnh và giảng bổ sung:

Giảng: Bên cạnh các biện pháp so sánh và

tăng tiến kể trên thì từ “càng” thể hiện cấp độ

+ Gió như người bắn…

+ Sóng như vua thủy + Gió rú rít như quỷ khóc thần linh

- Thủ pháp tăng tiến: vây ->

dồn -> bung hết, ép -> vỡ

-> Miêu tả sức mạnh của cơngió, làm cho hình ảnh sốngđộng như thật

=> Cơn bão biển như trậnchiến dữ dội, đe dọa và có sứcmạnh hủy diệt

mạnh hủy diệt của cơn bão biển => Phong

cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân, bút pháp

tài hoa, miêu tả thiên nhiên bằng những từ

ngữ chiến sự

NV2:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV đặt câu hỏi yêu cầu HS:

+ Vị trí quan sát của tác giả? Tác dụng?

+ Biển sau bão hiện lên như thế nào (qua

hình ảnh bầu trời, cây, nước biển, mặt trời,

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi;

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

2 Cảnh Cô Tô sau cơn bão

- Vị trí quan sát: Trên nóc đồncủa bộ đội hải quân

- Vẻ đẹp của Cô Tô sau cơnbão:

+ Trời trong sáng.

+ Cây trên núi xanh mượt + Nước biển lam biếc đậm đà.

+ Cát vàng giòn.

- Nghệ thuật: Sử dụng tính từchỉ màu sắc, so sánh, ẩn dụ

=> Bức tranh thiên nhiêntrong trẻo, tràn đầy sức sốngmới của đảo Cô Tô

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lạikiến thức Ghi lên bảng.

Gv chiếu hình ảnh và bình:

Trong sáng

Cát vàng giòn

Lam biếc

Bình: Nhà văn Nguyễn Tuân không sinh ra

lớn lên ở đây nhưng ông đã dành tình cảm hếtsức đặc biệt cho đảo Cô Tô Nếu tạo hóa đãchọn lấy những sắc màu đẹp đẽ nhất để tôđiểm cho Cô Tô thì nhà văn Nguyễn Tuângiống như một họa sĩ tài ba cũng chọn lấytrong bảng màu ngôn ngữ của mình những từ