(SKKN 2022) một số giải pháp giúp học sinh lớp 8 làm tốt bài văn thuyết minh tại trường THCS nga thanh

Đây là loại văn bản thông dụng, có phạm vi sử dụng phổ biến trong đời sống nên việc giúp học sinh tạo lập tốt kiểu văn bản này là rất cần thiết bởi văn bản thuyết minh sẽ giúp cho học si

PHÒNG GD & ĐT NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 8

LÀM TỐT BÀI VĂN THUYẾT MINH TẠI TRƯỜNG THCS NGA THANH

Người thực hiện: Mai Thị Thảo

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 2 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4 2.3.1 Giúp học sinh nắm vững kiến thức về văn thuyết minh 4 2.3.2 Giúp học sinh nhận dạng đầy đủ các dạng bài thuyết minh 5 2.3.3 Rèn cho học sinh các bước cơ bản tạo lập văn bản thuyết minh 7

2.3.4 Vận dụng một số phương pháp dạy học tạo hứng thú cho học

Tài liệu tham khảo

Danh mục SKKN được xếp loại

Phụ lục

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong chương trình THCS môn Ngữ văn là một trong hai môn học công

cụ giúp học sinh rèn luyện bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết Cùng với việc rèn luyện các kĩ năng trên thì kỹ năng viết bài của học sinh luôn được giáo viên chú trọng Trong thực tiễn dạy bộ môn Ngữ văn cho thấy không phải là dễ dàng

mà đặc biệt là dạy Tập làm văn Là thầy cô giáo đứng trên bục giảng, ai cũng nhiệt tình giảng dạy, ai cũng mong muốn bộ môn mình dạy được học sinh yêu thích, có nhiều học sinh giỏi Nên thầy cô luôn trăn trở, tìm tòi phương pháp làm sao cho tiết dạy của mình tạo hưng phấn, sự say mê cho học sinh

Chương trình tập làm văn lớp 8 cùng với việc giúp học sinh tạo lập văn bản tự sự, văn bản nghị luận thì việc rèn luyện cho học sinh có kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh rất quan trọng Bởi văn thuyết minh là kiểu văn bản lần đầu tiên đưa vào chương trình tập làm văn trong chương trình THCS Đây là loại văn bản thông dụng, có phạm vi sử dụng phổ biến trong đời sống nên việc giúp học sinh tạo lập tốt kiểu văn bản này là rất cần thiết bởi văn bản thuyết minh sẽ giúp cho học sinh có kỹ năng trình bày, giới thiệu về một đối tượng cụ thể

Trong sáu kiểu văn bản được học ở chương trình Ngữ văn THCS như :

văn bản tự sự, văn bản miêu tả, văn bản biểu cảm, văn bản nghị luận, văn bản thuyết minh, văn bản điều hành Có thể nói văn bản thuyết minh ngành nghề nào cũng cần đến Ví như khi chế tạo một thứ máy móc nào đó nhà sản xuất đều kèm theo bản thuyết minh để ta hiểu tính năng, cấu tạo, cách sử dụng, bảo quản; hay một danh lam thắng cảnh ở cổng vào người ta đều ghi lời giới thiệu

về lai lịch, sơ đồ thắng cảnh Vậy chúng ta muốn dạy hiệu quả kiểu văn bản này và muốn học sinh tiếp nhận tốt thì trước hết mỗi giáo viên cần nhiệt tình nghiên cứu nắm vững phương pháp giảng dạy để truyền thụ về từng kiểu bài cho học sinh

Qua giảng dạy hai lớp 8A, 8B tôi nhận thấy các em chưa nắm chắc đặc trưng của kiểu bài thuyết minh mà còn lẫn lộn với kiểu bài miêu tả và tự sự do

đó kết quả làm bài thuyết minh chưa đạt yêu cầu

Từ tình hình thực tế trên, với mong muốn sẽ cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản về đặc trưng thể loại của văn bản thuyết minh, giúp các em có

kỹ năng trong việc tạo lập văn bản thuyết minh nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy cho kiểu văn bản này và tạo hứng thú cho học sinh trong môn học Bằng việc áp dụng và thực hiện đề tài ở lớp 8A, 8B - trường THCS Nga Thanh tôi

thấy đạt hiệu quả cao Vì vậy, tôi mạnh dạn trao đổi đề tài “Một số giải pháp

giúp học sinh lớp 8 làm tốt bài văn thuyết minh tại trường THCS Nga Thanh” hy vọng tôi cùng các đồng nghiệp sẽ tìm ra các phương pháp dạy phù

hợp đối với phần dạy văn bản thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh để góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học phần văn bản thuyết minh nói riêng và môn Ngữ văn THCS nói chung

1.2 Mục đích nghiên cứu

Giúp học sinh có kiến thức và kỹ năng khi tạo lập văn bản thuyết minh nhằm tạo hứng thú môn học cho học sinh Qua đó, nâng cao hiệu quả học tập môn học và góp phần nâng cao chất lượng, hoàn thành mục tiêu giáo dục trong

nhà trường phổ thông

Qua chuyên đề nghiên cứu này hy vọng tôi cùng đồng nghiệp sẽ tìm ra các phương pháp dạy học phù hợp đối với phần dạy văn bản thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh, để góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học phần văn bản thuyết minh nói riêng và môn Ngữ văn THCS nói chung

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài này tôi tiến hành nghiên cứu kiến thức về văn thuyết minh, đặc điểm và phương pháp của văn thuyết minh, các dạng bài thuyết minh nhằm giúp học sinh tạo lập được bài văn thuyết minh đúng yêu cầu

Tôi áp dụng đề tài này với đối tượng học sinh lớp 8A, 8B ở trường THCS Nga Thanh, Nga Sơn nhằm khắc phục thực trạng bằng những giải pháp cụ thể giúp nâng cao hiệu quả dạy và học môn Ngữ văn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp chính tôi vận dụng để nghiên cứu đề tài: Nghiên cứu

cơ sở lí luận về văn tự sự; phương pháp khảo sát điều tra thực tế; phương pháp quan sát nắm tình hình thực tế ở hai lớp 8A, 8B; phương pháp giảng dạy thực nghiệm tại hai lớp 8A, 8B; phương pháp kiểm tra kết quả đối chứng; phương pháp phân tích tổng hợp so sánh đánh giá kết quả để rút ra bài học kinh nghiệm

và đưa ra đề xuất giúp công tác giảng dạy đạt hiệu quả cao hơn

1.5 Điểm mới của skkn:

So với sáng kiến kinh nghiệm năm 2012 tôi đã bổ sung thêm một số giải pháp để các tiết dạy văn thuyết minh thành công hơn, học sinh hứng thú học tập hơn Đó là các phương pháp: làm việc nhóm, phương pháp quan sát trải nghiệm và phương pháp rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh trước tập thể lớp

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Khái niệm văn bản thuyết minh:

Trước hết học sinh cần hiểu thuyết minh là nói rõ, giải thích, giới thiệu Vậy, văn bản thuyết minh là văn bản trình bày những hiểu biết khách quan về các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên, xã hội phục vụ cho cuộc sống của con người

Đây là kiểu văn bản thông dụng trong đời sóng hằng ngày, các em biết cách tạo lập kiểu văn bản này thuần thục thì sẽ tạo được hứng thú cho các em trong môn học, giúp học sinh có thể tạo lập tốt bài giới thiệu về đặc điểm của đối tượng trong bất kì lĩnh vực nào của đời sống

2.1.2 Những yêu cầu cần thiết để làm một bài văn thuyết minh:

Văn bản thuyết minh là văn bản trình bày tính chất, cấu tạo, cách dùng, cùng lý do phát sinh, quy luật phát triển, biến hóa của sự vật, nhằm cung cấp tri thức, hướng dẫn cho con người Văn bản thuyết minh được sử dụng rất rộng rãi, ngành nghề nào cũng cần đến Vì vậy, rèn luyện kĩ năng làm bài thuyết

minh là cần thiết, muốn đạt hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy thầy và trò cũng cần phải nắm được các nội dung sau đây:

* Đặc trưng thể loại của văn bản thuyết minh : đây là khâu rất quan trọng để nắm được bản chất của kiểu văn bản thuyết minh

* Các phương pháp thuyết minh

* Các dạng bài thuyết minh

* Các bước làm bài thuyết minh : phần này giúp học sinh có kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh Giáo viên phải hướng dẫn học sinh tuần tự theo các bước

để hình thành cho các em kĩ năng thành thạo khi làm bất kì một bài văn thuyết minh nào

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

2.2.1 Về giáo viên:

Thuận lợi : Hầu hết giáo viên giảng dạy đều tâm huyết với nghề, nhiệt tình giảng dạy tìm tòi đổi mới phương pháp để học sinh tiếp thu bài có hiệu quả

Khó khăn : Bên cạnh đó vẫn có một số tiết dạy giáo viên cũng còn thiếu kinh nghiệm, vận dụng phương pháp chưa thật phù hợp nên chưa rèn luyện cho học sinh cách làm một bài văn có kĩ năng thuần thục, chưa tạo được hứng thú cho học sinh trong từng tiết dạy

Tôi đã tiến hành kiểm tra đối với học sinh lớp 8A, 8B trong một bài văn thuyết minh (Đề bài : Thuyết minh về chiếc bút bi?) kết quả thu được như sau: (bảng số liệu 1)

Lớp TSHS Giỏi Khá Trung bình Yếu

8A 33 0 0 10 30,3 18 54,5 5 15,2 8B 30 0 0 6 20,0 19 63,3 5 16,7 Tổng 63 0 0 16 25,4 37 58,7 10 15,9

Kết quả trên cho thấy, một số học sinh đang còn chưa phân biệt được kiểu bài thuyết minh với kiểu bài tự sự và kiểu bài miêu tả Bên cạnh đó, một

số em còn lúng túng khi sử dụng các kĩ năng làm bài văn thuyết minh nên dẫn đến kết quả bài làm chưa cao Vì vậy, tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp

để “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 8 làm tốt bài văn thuyết minh tại

trường THCS Nga Thanh” nhằm nâng cao chất lượng cho học sinh lớp 8 nói

chung và lớp 8A, 8B nói riêng ở trường THCS Nga Thanh

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1.Giúp học sinh nắm vững kiến thức về văn thuyết minh:

2.3.1.1 Đặc trưng thể loại của văn bản thuyết minh:

Giáo viên cần cung cấp cho học sinh những kiến thức sau:

* Thế nào là văn bản thuyết minh?

Trước hết học sinh cần hiểu thuyết minh là nói rõ, giải thích, giới thiệu Vậy, văn bản thuyết minh là văn bản trình bày những hiểu biết khách quan về các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên, xã hội phục vụ cho cuộc sống của con người

* Đặc điểm của văn bản thuyết minh:

Thông dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống

Tri thức trong văn bản thuyết minh có tính khách quan, xác thực, hữu ích

Cách trình bày văn bản thuyết minh phải gọn gàng, rõ ràng, nêu bật đặc điểm tiêu biểu của đối tượng Ngôn ngữ phải chính xác, cô đọng và hấp dẫn

Lưu ý học sinh thuyết minh khác với tự sự, miêu tả (làm cho người đọc cảm nhận rung động trước cái hay, vẻ đẹp của sự vật; hoặc căm ghét trước tính xấu xa của đối tượng), văn thuyết minh cốt cho người đọc hiểu lai lịch, cấu tạo,

cơ chế hoạt động để hiểu về sự vật, hiện tượng, cách sử dụng và bảo quản đối tượng Nó cũng khác với nghị luận ở chỗ đối tượng của nghị luận thường là một vấn đề, đối tượng của thuyết minh thường là sự vật, hiện tượng Văn bản thuyết minh không bàn bạc bằng lí lẽ, luận điểm mà trình bày tri thức về cơ chế, quy luật của sự vật, hiện tượng

Bài văn thuyết minh có sử dụng các phương pháp thuyết minh như: định nghĩa, giải thích, ví dụ, so sánh, liệt kê, phân loại, phân tích

2.3.1.2 Các phương pháp thuyết minh:

Muốn làm một bài văn thuyết minh cần phải có tri thức Muốn có tri thức phải biết quan sát, học tập, tích luỹ kiến thức Quan sát ở đây không giản đơn là nhìn, xem mà phải xét để phát hiện đặc điểm tiêu biểu của sự vật, phân biệt được cái chính cái phụ Sau đó phân tích xem đối tượng thuyết minh có thể chia làm mấy bộ phận, mỗi bộ phận có đặc điểm gì và quan hệ giữa các bộ phận Khi đã có tri thức rồi, cần vận dụng phương pháp nào cho phù hợp

Nói đến phương pháp thuyết minh chúng ta đều hiểu rằng đây là vấn đề then chốt của bài văn thuyết minh Vì vậy, giáo viên cần giúp học sinh nắm được một số phương pháp thuyết minh chủ yếu sau:

* Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích:

Ví dụ: Định nghĩa “Sách là gì?”

Sách là tập giấy được đóng thành quyển trong đó có in tri thức, sách là phương tiện giữ gìn, truyền bá kiến thức, là đồ dùng học tập thiết yếu của học sinh

Nhiệm vụ của giáo viên ở đây là hướng dẫn học sinh cách định nghĩa như thế nào cho đầy đủ, rõ ràng về một sự vật, hiện tượng nào đó

* Phương pháp liệt kê, nêu ví dụ, số liệu:

Phương pháp này đòi hỏi người viết khi đưa ví dụ và số liệu phải khách

quan, chính xác, đáng tin cậy

Chẳng hạn trong bài “Ôn dịch thuốc lá” (Ngữ văn 8 tập 1) bác sĩ Nguyễn

Khắc Viện đã đưa ra những số liệu rất cụ thể về tác hại của thuốc lá và số người chết do hút thuốc Có thể nói phương pháp nêu ví dụ, số liệu là phương pháp

thuyết minh có tính thuyết phục, được sử dụng rất phổ biến (Trong bài “Thông

tin về ngày trái đất năm 2000” người viết cũng đã sử dụng rất hiệu quả phương

pháp này)

* Phương pháp so sánh:

Đây cũng là một phương pháp sử dụng phổ biến trong văn bản thuyết

minh (ở văn bản Ôn dịch thuốc lá - Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện đó so sánh sự

nguy hại của thuốc lá còn nặng hơn cả AISD, hay so sánh sự huỷ hoại của thuốc

lá với cái đáng sợ của giặc gặm nhấm như tằm ăn dâu)

* Phương pháp phân loại, phân tích:

Trong quá trình thuyết minh, đối với sự vật đa dạng, nhiều cá thể nên phân loại để trình bày cho rõ ràng, hoặc một đối tượng có nhiều bộ phận, nhiều mặt thì nên phân ra từng bộ phận, từng mặt để lần lượt trình bày

Ví dụ: Trong văn bản “Huế” (Ngữ văn 8 tập 1 trang 115) người viết đã

thuyết minh theo phương pháp phân tích để lần lượt giới thiệu Huế qua từng phương diện

Một điều cần lưu ý HS là: Hầu như không có văn bản thuyết minh nào

chỉ sử dụng duy nhất một phương pháp thuyết minh Đây là một đặc trưng quan trọng trong phương pháp viết bài văn thuyết minh

Chẳng hạn trong văn bản “Cây dừa Bình Định”(Ngữ văn 8 tập 1 trang

114) có đoạn người viết sử dụng phương pháp liệt kê:

Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con người: thân cây làm máng, lá làm tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa già làm chõ đồ xôi, nước dừa để uống, để kho cá, kho thịt, nấu canh, làm nước mắm;

Có đoạn tác giả sử dụng phương pháp nêu số liệu: Trên những chặng

đường dài suốt 50, 60 km chúng ta chỉ gặp cây dừa để chứng minh cho ý kiến:

ở Bình Định, dừa là chủ yếu, là tất cả

2.3.2 Giúp học sinh nhận dạng đầy đủ các dạng bài thuyết minh :

* Thuyết minh về đồ dùng:

Giáo viên cần rèn cho học sinh kỹ năng quan sát, học tập, tìm hiểu về

đặc điểm, cấu tạo, công dụng, cách bảo quản một đồ dùng nào đó (ví dụ thuyết

minh cái bút bi, cái xe đạp, cái ti vi…)

Giáo viên hướng dẫn cho học sinh nắm được dàn ý của bài thuyết minh

một thứ đồ dùng cụ thể là:

Mở bài: Giới thiệu đồ dùng phải thuyết minh

Thân bài: Trình bày chất liệu chế tạo, đặc điểm cấu tạo, tính năng, cách

sử dụng, bảo quản

Kết bài: Lợi ích của đồ dùng đó trong cuộc sống

Giáo viên giúp học sinh xác định các phương pháp thường dùng trong văn bản thuyết minh một thứ đồ dùng là: định nghĩa, giải thích, nêu số liệu minh họa

* Thuyết minh về một thể loại văn học:

Giáo viên cần cung cấp cho học sinh những hiểu biết về các thể loại văn học Chẳng hạn khi thuyết minh về một thể thơ, giáo viên cần hướng dẫn học sinh quan sát số tiếng trong một câu thơ, số câu trong một bài và có những nhận xét về niêm luật, vần đối, cách kết hợp bằng, trắc Phương pháp chủ yếu trong bài thuyết minh thể loại văn học là: định nghĩa, giải thích, nêu ví dụ, phân tích

Ví dụ: “Thuyết minh về thể thơ thất ngôn bát cú”

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh thuyết minh các đặc điểm sau của thể thơ:

+ Số câu, số chữ trong một bài

+ Qui luật bằng trắc của thể thơ

+ Cách gieo vần của thể thơ

+ Cách ngắt nhịp phổ biến của mỗi dòng thơ

+ Từ đó, học sinh sẽ có tư liệu để viết bài

Dàn ý của bài thuyết minh một thể loại văn học là:

Mở bài: Giới thiệu khái quát thể loại văn học

Thân bài: Trình bày các yếu tố hình thức của thể loại ( thơ: vần, nhịp, thanh điệu…; truyện: cốt truyện, hình thức, nhân vật,…; nghị luận: bố cục, luận điểm, phương pháp lập luận…)

Kết bài: Tác dụng của thể loại đối với việc thể hiện chủ đề

Dàn ý bài thuyết minh một tác phẩm văn học:

Mở bài:

Giới thiệu tác giả và hoàn cảnh sáng tác

Thân bài:

- Tóm tắt nội dung tác phẩm

- Giới thiệu đặc điểm nổi bật của tác phẩm:

+ Đặc điểm nội dung

+ Đặc điểm hình thức nghệ thuật

Kết bài:

Tác dụng của tác phẩm đối với cuộc sống

* Thuyết minh về một phương pháp (cách làm):

Giáo viên rèn cho học sinh kỹ năng tìm hiểu quan sát để nắm chắc một phương pháp, cách làm Yêu cầu khi thuyết minh cần trình bày rõ điều kiện, cách thức, trình tự làm ra sản phẩm và những yêu cầu về chất lượng đối với sản phẩm đó

* Dàn ý:

Bố cục bài viết khá linh hoạt có thể trình bày như sau:

Mở bài: Giới thiệu phương pháp, cách làm

Thân bài:

- Nguyên vật liệu

- Dụng cụ

- Quy trình

- Yêu cầu thành phẩm

Kết bài: Ý nghĩa của phương pháp, cách làm

Ví dụ: Chẳng hạn khi thuyết minh cách làm bánh bông lan, giáo viên cần hướng dẫn học sinh trình bày theo các ý sau:

- Về nguyên liệu: 0,5 kg bột mì, 0,3 kg đường, 5 quả trứng gà

- Về cách làm: Pha bột; đánh bột cùng đường, lòng đỏ trứng và một lượng nước vừa phải(0,5 lít nước) sao cho bột quyện, nổi lòng đỏ của trứng(khoảng

30 phút) ; cho bột đã đánh vào khuôn hấp trong lò 30 phút là được

- Yêu cầu về thành phẩm: bánh xốp, màu lòng đỏ trứng gà, thơm ngọt và

* Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh:

Để học sinh làm tốt dạng bài này, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh đến địa điểm một danh lam thắng cảnh để tham quan, tìm hiểu hoặc hướng dẫn các em tra cứu tài liệu, xem băng hình, hướng dẫn học sinh gặp gỡ nhân chứng

để thu thập thông tin

Chẳng hạn, khi thuyết minh về Động Từ Thức, chùa Mai An Tiêm giáo viên có thể cho học sinh đến tận nơi quan sát hoặc có thể cho học sinh tìm hiểu, tích luỹ tri thức thông qua hình ảnh, băng hình về Động Từ Thức, chùa Mai An Tiêm Có như thế học sinh mới có vốn kiến thức để viết hay, viết tốt về dạng bài thuyết minh này

Phương pháp thuyết minh của dạng bài này là: giải thích, nêu số liệu, ví

- Vị trí địa lý, diện tích, lai lịch của thắng cảnh (thường gắn với lịch sử)

- Cảnh quan hiện nay

Kết bài:

Giá trị của thắng cảnh đối với quê hương, đất nước, với đời sống tinh

thần, tình cảm của nhân dân

2.3.3 Rèn cho học sinh các bước cơ bản tạo lập văn bản thuyết minh:

Cũng như các kiểu văn bản khác, làm bài văn thuyết minh, người viết cần phải trải qua bốn bước:

Bước 1: Tìm hiểu đề, tìm ý:

- Xác định yêu cầu của đề

- Tìm ý:

+ Công việc tìm ý cho bài văn thuyết minh có thể nói vừa dễ lại vừa khó

Dễ vì các tri thức có thể thu lượm được qua thực tế tham quan, du lịch, qua sách báo, truyền hình, Internet Khó vì muốn có tri thức người viết phải cần

cù sưu tầm, lưu giữ tài liệu, phải biết hệ thống hoá các tri thức theo đề tài của

bài viết Chẳng hạn để có tri thức trình bày trong bài “Ôn dịch thuốc lá”, chắc chắn bác sĩ Nguyễn Khắc Viện phải tích luỹ qua nhiều năm về tác hại của thuốc

lá gây ra bệnh ung thư, bệnh tim mạch…Khó vì muốn viết bài thuyết minh cho

có hồn, có sức thuyết phục, bên cạnh các tri thức, người viết còn phải gửi vào

đó tình cảm của mình (sự yêu mến, lòng khâm phục, niềm tự hào)

Muốn vậy, không chỉ cần các tri thức gián tiếp thu lượm được qua đọc tài liệu

mà còn cần phải đến tận nơi để quan sát trực tiếp đối tượng thuyết minh

+ Khi hướng dẫn tìm ý, giáo viên cần lưu ý học sinh có thể tóm ý bằng hai con đường:

+ Con đường gián tiếp (qua sách báo, truyền hình, tài liệu )

+ Con đường trực tiếp (quan sát trực tiếp khi đến tận nơi, nhìn tận mắt

cuộc sống, đối tượng thuyết minh)

- Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tìm ý và có sự chuẩn bị chu đáo, công phu trước khi làm bất kỳ bài thuyết minh nào

Ví dụ: Muốn giới thiệu được một gương mặt trẻ của thể thao Việt Nam, giáo viên nên hướng dẫn HS trước đó mấy tuần tìm đọc các báo, tạp chí hoặc Internet… về văn hoá thể thao, tìm đọc các bài viết giới thiệu thành tích của các vận động viên Việt Nam qua các kì thi trong nước và khu vực Sau quá trình chuẩn bị công phu đó, chắc chắn học sinh sẽ thấy hào hứng khi bắt tay vào viết bài văn theo đề bài “Giới thiệu một gương mặt trẻ trong làng thể thao Việt Nam”

* Sắp xếp ý :

- Việc sắp xếp ý trong bài tập làm văn nói chung và sắp xếp ý trong bài văn thuyết minh nói riêng là công việc rất quan trọng Đối tượng thuyết minh rất đa dạng Vì thế, việc sắp xếp ý cũng đa dạng, muôn màu muôn vẻ Khi sắp xếp ý, giáo viên cần lưu ý học sinh phải dựa vào từng dạng bài thuyết minh để có cách sắp xếp ý cho phù hợp Sau đây, có thể gợi ra một số cách sắp xếp ý cơ bản: + Sắp xếp ý theo trình tự: Đặc điểm - cấu tạo - công dụng Cách sắp xếp ý này phù hợp với bài thuyết minh về đồ vật như: Giới thiệu chiếc xe đạp

+ Sắp xếp ý theo trình tự : Đặc điểm - cấu tạo – sự xuất hiện và các giai đoạn phát triển trong lịch sử Cách sắp xếp này phù hợp với kiểu bài thuyết minh các đối tượng gắn với truyền thống văn hoá của dân tộc như giới thiệu chiếc áo dài Việt Nam hay chiếc nón lá Việt nam; giới thiệu món ăn dân tộc

+ Sắp xếp ý theo trình tự: Đặc điểm không gian (bên trái, bên phải, đằng

trước, đằng sau ) Cách sắp xếp ý này phù hợp với kiểu bài thuyết minh về danh

lam thắng cảnh

+ Sắp xếp ý theo trình tự: Đặc điểm về nội dung và hình thức; giá trị văn hoá Cách sắp xếp ý này phù hợp với kiểu bài giới thiệu về các tác phẩm văn học nghệ thuật, các thể loại văn học

+ Sắp xếp ý theo trình tự các công việc: Nguyên liệu –cách chế biến - yêu cầu

về thành phẩm (kiểu bài giới thiệu về phương pháp, cách làm thường vận dụng cách sắp xếp ý này)

Sau đây là ví dụ về cách sắp xếp ý cho bài văn: Giới thiệu về chiếc bút bi

Để giới thiệu về chiếc bút bi trong phần thân bài cần đảm bảo các ý sau:

- Giới thiệu đặc điểm, cấu tạo ngoài của chiếc bút bi:

+ Hình dáng của chiếc bút bi: Độ dài, của thân bút, đặc điểm của đầu bút

- Tùy từng dạng bài thuyết minh để có dàn ý phù hợp

Bước 3: Viết bài:

- Hs dựa vào dàn ý đã lập để viết bài

- Lưu ý học sinh: khi viết bài cần chú ý việc chuyển ý, chuyển đoạn, liên kết câu, liên kết đoạn

* Cuối cùng giáo viên cần lưu ý học sinh: Tất cả các thông tin trong văn bản thuyết minh phải khách quan, chính xác, chân thực và có ích, được trình bày một cách rõ ràng, chặt chẽ, và hấp dẫn

Bước 4: Đọc và sửa bài: Đây là khâu cuối cùng nhưng rất quan trọng giúp học

sinh kiểm tra lại bài mình đã làm

2.3.4 Vận dụng một số phương pháp dạy học tạo hứng thú cho học sinh:

* Phương pháp làm việc theo nhóm:

Bên cạnh những phương pháp giảng dạy gắn với đặc trưng bộ môn thì phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học tích

cực đem lại hiệu quả cao trong tiết học Bởi như chúng ta đã biết : “Một cây làm chẳng nên non Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”, phương pháp này tạo

cho các em tính hợp tác trong học tập, góp sức cùng nhau giải quyết công việc chung Hơn nữa thảo luận nhóm cũng giúp các em có thêm kiến thức học hỏi

từ bạn cùng tâm lý lứa tuổi như câu tục ngữ xưa đã khẳng định : “Học thầy không tày học bạn”

Tôi thường vận dụng phương pháp này vào các tiết dạy văn thuyết minh Chẳng hạn khi dạy tiết 58 “Thuyết minh về một thể loại văn học” tôi cho học sinh thảo luận nhóm để tìm ra đặc điểm của thể thơ lục bát này:

Câu hỏi thảo luận phần luyện tập : Lập dàn ý thuyết minh về thể thơ lục bát Tôi chia học sinh trong lớp thành bốn nhóm làm việc nhóm trong thời gian 10 phút Các nhóm sẽ ghi lại kết quả thảo luận trong phiếu học tập và trình bày trước lớp để cô và các bạn nhận xét

Học sinh thảo luận nhóm xây dựng dàn ý của bài văn thuyết minh

* Phương pháp quan sát, trải nghiệm:

Quan sát trải nghiệm là phương pháp giáo viên cho học sinh sử dụng các giác quan để tri giác trực tiếp một cách có mục đích về các đối tượng Quá trình quan sát giúp học sinh có tri thức về đặc điểm của đối tượng, từ đó có tri thức

để viết bài thuyết minh Phương pháp này giúp học sinh hứng thú trong học tập, tiết giảng bài sẽ sinh động và hấp dẫn Trong các tiết dạy về văn thuyết minh tôi thường xuyên vận dụng phương pháp này và đã thu được kết quả tốt

Khi dạy học sinh làm bài luyện tập “ Giới thiệu một di tích, thắng cảnh

ở quê hương em” tôi cho học sinh quan sát kiến trúc của một số di tích, thắng cảnh ở quê hương để học sinh có tri thức về vẻ đẹp của di tích hoặc thắng cảnh

đó và viết bài giới thiệu

Cửa vào động Từ Thức Từ Thức và Giáng Hương sánh duyên

Hoa mẫu đơn và trái đào tiên Hình ảnh linh vật con voi bên hồ nước tiên

Trong điều kiện cho phép tôi kết hợp với Ban giám hiệu nhà trường và phụ huynh học sinh cho các em trải nghiệm tham quan di tích lịch sử tại địa phương sẽ giúp các em hào hứng và có thêm tri thức thuyết minh Tôi đã tổ chức cho các em tham quan đền Chí Thiện (Thôn 6 – Nga Thanh) để giúp các

em có tri thức về di tích lịch sử ở địa phương

Tham quan di tích Đền Chí Thiện Thôn 6 xã Nga Thanh, Nga Sơn

* Rèn luyện cho học sinh kĩ năng nói trước đám đông:

Trong những tiết luyện nói học sinh thường rất ngại nói Tôi luôn rèn cho học sinh các mặt cụ thể về lời nói(phải rõ nghĩa, rõ ý), giọng nói(phải vừa nghe, vừa cố gắng truyền cảm) và tư thế nói phải mạnh dạn, tự tin giúp cho lời nói có sức thuyết phục hơn Rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh là một việc khó, nhưng dù khó thế nào thì kĩ năng nói cũng phải luôn được coi trọng Nếu như nghe và đọc là hai kĩ năng quan trọng của hoạt động tiếp nhận thông tin, thì nói và viết là hai kĩ năng quan trọng của hoạt động bộc lộ, truyền đạt thông tin cần được rèn luyện và phát triển trong nhà trường Tôi thường khích lệ, động viên học sinh tự tin trình bày vấn đề trước lớp Tiết 53, 54 luyện nói thuyết minh một thứ dồ dùng tôi vận dụng phương pháp làm việc nhóm và cho các nhóm trình bày bài luyện nói “ Giới thiệu về chiếc bút bi” Tiết học được học sinh tham gia hào hứng

Học sinh luyện nói thuyết minh một thứ đồ dùng

2.3.5 Vận dụng các giải pháp trên vào tiết 59 : Thuyết minh một thể loại văn học:

I Mục tiêu cần đạt:

+ Biết cách thuyết minh về một thể loại văn học

+ Năm kĩ hơn về phương pháp thuyết minh

II Chuẩn bị:

- GV: Sách giáo khoa, Giáo án, đồ dùng dạy học

- HS: Soạn bài, xem bài trước khi đến lớp

III Các bước lên lớp:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới: Giới thiệu bài