Kết hợp dạy học trên lớp với hoạt động trải nghiệm thực tế nhằm nângcao chất lượng giáo dục toàn diện, khích lệ phong trào thi đua dạy tốt, học tốt,duy trì những nét đẹp văn hóa, xây dựn
Trang 18 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4
9 2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
10 2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5-14
12 2.5.Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16-17
Trang 21 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Năm học 2021-2022 là năm học đầu tiên các trường Trung học cơ sởtriển khai thực hiện dạy học môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp theochương trình giáo dục phổ thông 2018 Thực hiện kế hoạch số 115/ KH –GDĐTngày 01/04/2022 của Phòng Giáo dục và Đào tạo Hoằng Hóa về tổ chức hoạtđộng trải nghiệm cho học sinh Tiểu học và THCS, trường THCS Hoằng Xuân
đã triển khai tổ chức hoạt trải nghiệm cho các em học sinh đến tham quan cáckhu di tích lịch sử trong Huyện Hoằng Hóa
Kết hợp dạy học trên lớp với hoạt động trải nghiệm thực tế nhằm nângcao chất lượng giáo dục toàn diện, khích lệ phong trào thi đua dạy tốt, học tốt,duy trì những nét đẹp văn hóa, xây dựng lễ hội văn hóa mang đậm bản sắc quêhương, truyền thống hiếu học;
Như chúng ta đã biết nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được nhiều quốcgia trên thế giới đưa vào dạy học cho học sinh trong các trường phổ thông, dướinhiều hình thức khác nhau Dạy học cần đảm bảo cho người học được tiếp cậnvới chương trình giáo dục kĩ năng sống phù hợp và kĩ năng sống cần được coinhư một nội dung của chất lượng giáo dục
Thực tiễn đã chứng tỏ việc giáo dục kĩ năng sống trong giáo dục và dạyhọc sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làmcho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với học sinh Giáo dục kĩ năng sống
là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học,giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết cácvấn đề của cuộc sống hiện đại.Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh tựtin, giải quyết các vấn đề trong thực tiễn một cách linh hoạt và hiệu quả Chính
vì vậy việc giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo làrất cần thiết Điều đó sẽ giúp trang bị những năng lực, kĩ năng cần thiết cho các
em học sinh; phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học.Bên cạnh đó giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động thực tiễn tăng cườngkhả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thựctiễn, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh, giúp cho việc học tập cácmôn học và tham gia các hoạt động giáo dục của học sinh trở nên nhẹ nhàng,thoải mái, thiết thực và có hiệu quả hơn.Từ đó các em học sinh thêm yêu trườnglớp, yêu các hoạt động mà các em được tham gia, tự tin bước vào cuộc sống khidời ghế nhà trường
Sau thời gian tìm tòi, nghiên cứu và áp dụng thực tiễn, tôi thực hiện sángkiến: “Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh trường THCS
Hoằng Xuân thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo"
1.2 Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu “Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh
trường THCS Hoằng Xuân thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo " nhằmgiúp học sinh vận dụng kỹ năng sống để trau dồi kiến thức và rèn luyện kĩ năng
Trang 3Với sáng kiến này, tôi hi vọng sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức,
kĩ năng sống cơ bản, chuẩn bị hành trang cho các em bước vào cuộc sống tự lập.Thông qua hoạt động trải nghiệm góp phần giúp các em trở thành con ngườimới, năng động, có khả năng thích ứng với xã hội, hòa nhập với xu thế pháttriển của xã hội
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh trường THCS Hoằng Xuân
Người thực hiện là giáo viên đang giảng dạy trực tiếp tại trường THCSHoằng Xuân
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra: Điều tra trên đối tượng học sinh từ lớp 6 đến lớp
9 trường THCS Hoằng Xuân
- Phương pháp thu thập tài liệu: Tham khảo các tài liệu có liên quan vềbiện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Được rút ra từ cách tổ chức các hoạtđộng trải nghiệm của giáo viên Tham khảo ý kiến qua một số tài liệu
- Phương pháp thực nghiệm: Giáo viên tiến hành thực nghiệm ở trườngTHCS để kiểm tra tính khả thi của sáng kiến
- Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động trải nghiệm của giáo viên
và học sinh
Trang 42 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Theo UNESCO, kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:
Học để biết (Learning to know) gồm các kĩ năng tư duy như: tư duy phê
phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả;
Học làm người (Learning to be) gồm các kĩ năng cá nhân như: ứng phó
với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin;
Học để sống với người khác (Learning to live together) gồm các kĩ năng
xã hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc nhóm, thểhiện sự cảm thông;
Học để làm (Learning to do) gồm kĩ năng thực hiện công việc và các
nhiệm vụ như: kĩ năng đạt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm;
Kĩ năng sống bao gồm một loạt các kĩ năng cụ thể, cần thiết cho cuộcsống hàng ngày của con người
Kĩ năng sống vừa mang tính cá nhân, vừa mang tính xã hội
Như vậy, có thể hiểu kĩ năng sống là năng lực tâm lí xã hội, là khả năngứng phó một cách có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống
Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì trạng thái khỏe mạnh về thểchất và tinh thần, biểu hiện qua các hành vi phù hợp và tích cực khi tương tácvới người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh; là khả năng phântích tình huống và ứng xử các tình huống một cách hợp lí Trong đó, kĩ năngsống giúp chuyển dịch kiến thức “đã biết” với quá trình tư duy thành hành độngthực tế để biết “làm gì và làm cách nào” là tích cực và hiệu quả nhất; là năng lực
cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàngngày Đó là khả năng làm cho hành vi và sự thay đổi của bản thân phù hợp vớicách ứng xử tích cực, giúp kiểm soát, quản lí có hiệu quả các nhu cầu và nhữngthách thức trong cuộc sống hàng ngày
Theo Điều 2 của Luật Giáo dục năm 2005, mục tiêu giáo dục là đào tạocon người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm
mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xãhội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân,đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Tuy nhiên, nội dung và phương pháp giáo dục trong các nhà trường hiệnnay còn coi trọng việc dạy chữ, chưa chú trọng đúng mức dạy làm người, nhất làviệc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Trong quá trình dạy học, giáo viêndường như chỉ quan tâm tới việc hình thành các kĩ năng mang tính kĩ thuật, gắnvới chuyên môn, gắn với các môn học cụ thể Trong khi đó, việc hình thành kĩ
năng sống cho học sinh qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một mục tiêu
ẩn của quá trình dạy học Đây là điều người học cần có, cần sử dụng trong cuộc
sống hàng ngày để các em trở thành công dân đích thực đóng góp cho sự pháttriển của xã hội hiện đại
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trang 5Đa số học sinh trường THCS Hoằng Xuân là con em thuộc các gia đìnhthuần nông, việc tiếp xúc và giao lưu với môi trường xung quanh ngoài địa bàn
xã còn rất hạn chế, các em ít có cơ hội tham gia vào các hoạt động cộng đồng,gần như chỉ bó hẹp hai cung đường từ nhà đến trường và ngược lại, đặc biệttrong thời gian dài do ảnh hưởng của đại dịch covid 19, việc thực hiện giãn cách
xã hội cũng làm cho các hoạt động tập thể bị gián đoạn Nhiều học sinh vẫn cònrụt rè, nhút nhát, thiếu tự tin thể hiện bản thân trước đám đông hoặc không biếtcách sử lí các tình huống sao cho linh hoạt
Vì những lí do trên, tôi đưa ra đề tài “Một số biện pháp rèn luyện kĩ
năng sống cho học sinh trường THCS Hoằng Xuân thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo” để trao đổi, nhằm có biện pháp tốt nhất về việc rèn kĩ năng
sống cho học sinh Trung học cơ sở
Năm học 2020-2021,Thực tế cho thấy học sinh khi chưa tham gia hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo, nhiều em còn e dè, nhút nhát, thiếu tự tin trong giaotiếp và lúng túng khi trình bày ý kiến trước nơi đông người
Cụ thể:
Năm học HS toàn trường Số HS đạt Tỉ lệ Số HS chưa đạt Tỉ lệ
Những biện pháp dưới đây đã, đang được áp dụng từ đầu năm học 2021 –
2022 đến nay và sẽ tiếp tục tổ chức trong những năm tới
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Mục tiêu
a Kiến thức
Học sinh có kiến thức đầy đủ về quan niệm, vai trò, tầm quan trọng củaviệc giáo dục kĩ năng sống Bên cạnh đó là những kiến thức cơ bản về hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo của học sinh trong cuộc sống
b Kĩ năng
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm hình thành và phát triển phẩm chấtnhân cách, các năng lực tâm lý-xã hội…; giúp học sinh tích lũy kinh nghiệmriêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình; làm tiền đề chomỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này; gópphần hình thành năng lực chủ yếu như tự hoàn thiện, tích ứng, hợp tác, giao tiếpứng xử; có lối sống phù hợp với các giá trị xã hội
Chính vì vậy, giáo dục kĩ năng sống qua hoạt động này giúp các em họcsinh hình thành được các nhóm kĩ năng cơ bản sau:
– Nhóm kĩ năng học tập, làm việc, vui chơi giải trí, gồm: các kĩ năngnghe, nói, đọc, viết, quan sát, đưa ra ý kiến chia sẻ trong nhóm; kĩ năng giữ gìn
vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung; kĩ năng làm việc theo nhóm; các kĩ năng tư duylogic, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, tư duy xuyên môn
– Nhóm kĩ năng giao tiếp, hòa nhập, ứng phó với các tình huống trongcuộc sống, gồm: kĩ năng biết chào hỏi lễ phép ở trường, ở nhà, ở nơi công cộng;
kĩ năng kiểm soát tình cảm, kìm chế thói hư tật xấu, sở thích cá nhân; kĩ năngbiết phân biệt đúng – sai, phòng tránh tai nạn; kĩ năng trình bày ý kiến, diễn đạt,thuyết trình trước đám đông; kĩ năng ứng phó với biến đổi khí hậu như động đất,
Trang 6sóng thần, bão lũ, cháy nổ; kĩ năng ứng phó với tai nạn đuối nước; kĩ năng hiểubiết về giới tính, chống lại sự cám dỗ từ tệ nạn xã hội, chống xâm phạm tìnhdục; kĩ năng ứng phó với một tình huống bạo lực trong trường học.
c.Thái độ
Giáo dục kĩ năng sống qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo giáo dục các
em học sinh những điều sau:
Khơi dậy tính tự lập, tinh thần đoàn kết, tinh thần trách nhiệm, yêu thiênnhiên, môi trường trong học sinh Học sinh từ biết lao động đến yêu lao động.Thích các hoạt động ngoài trời (cắm trại, leo núi, làm vườn…)
Có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình, xã hội; tích cực tham gia hoạtđộng tập thể, lựa chọn nghề nghiệp tương lai
2.3.2 Cách thức thực hiện
a Trải nghiệm sáng tạo thực tiễn
Tập làm hướng dẫn viên du lịch là một hoạt động trải nghiệm sáng tạo vôcùng ý nghĩa dành cho các em học sinh Bởi lẽ khi đóng vai trò là một hướngdẫn viên du lịch, các em sẽ được trải nghiệm và thuần thục các kĩ năng cơ bảnnhư: Kĩ năng giao tiếp; Kĩ năng thuyết trình trước đám đông; Kĩ năng làm chủcảm xúc; Kĩ năng quan sát; Biết cách tổ chức sắp xếp; Vốn ngoại ngữ; Kĩ năngứng biến, xử lý tình huống
Trong dịp nghỉ lễ 30/4/2022, Nhà trường đã tổ chức cho học sinh mộtchuyến trải nghiệm thực tế Địa điểm chúng tôi đến là khu di tích xã Hoằng Lộc, Nhà truyền thống Huyện Hoằng Hóa, Tượng đàì lão dân quân anh hùng , ChùaBụt xã Hoằng Trường Điểm dừng chân đầu tiên của chuyến trải nghiệm là Cụm
di tích lịch sử văn hóa Quốc gia - Bảng Môn Đình xã Hoằng Lộc, huyện HoằngHóa
Các em học sinh rất hào hứng lắng nghe cô hướng dẫn viên giới thiệu vềcụm di tích lịch sử văn hóa Quốc gia, nơi vinh danh những vị tiến sĩ, những họctrò ưu tú của quê hương Hoằng Hóa – đất Trạng hiếu học Hoằng Lộc cũng là
Trang 7nơi tổ chức “Lễ Hội bút nghiên” hằng năm, là sân chơi bổ ích cho con em trongHuyện tham gia.
Điểm đến tiếp theo của chuyến trải nghiệm là Nhà truyền thống HuyệnHoằng Hóa-Nơi lưu giữ nhiều di vật lịch sử của nhân dân trong Huyện quanhiều thời kì lịch sử.Nhờ sự giới thiệu nhiệt tình của các cô hướng dẫn viên, các
em học sinh đã có những cảm nhận tuyệt vời, đầy ý nghĩa về những hiện vậtđang được lưu giữ trong Nhà truyền thống
Trang 8Được tận mắt quan sát và tiếp cận với những đồ vật trưng bày nơi đây,các em không khỏi ngạc nhiên xen lẫn chút tò mò về những tên gọi khác nhaucủa các đồ vật có trong bức ảnh.
Những đồ vật rất đỗi thân quen với thế hệ ông bà, cha mẹ nhưng không dễ
gì để các em gọi tên đúng.Nhờ sự giới thiệu của các hướng dẫn viên mà các em
đã phân biệt và gọi đúng tên các đồ vật trong bức ảnh này
Trang 9Điểm dừng chân cuối cùng trong chuyến trải nghiệm là tượng đài Lão dânquân anh hùng và Khu di tích Chùa Bụt Hoằng Trường linh nghiêm.Không gianthoáng đãng, non nước hữu tình, gợi nhắc các em nêu cao tinh thần yêu nước,bảo vệ nền độc lập dân tộc.
Trang 10Các em học sinh chăm chú lắng nghe cô hướng dẫn viên giới thiệu vềKhu di tích Chùa Bụt với lòng biết ơn sâu sắc.
Trang 11Qua chuyến đi trải nghiệm, các em học sinh đã rèn luyện cho mình những
kĩ năng sống cần thiết Kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thuyết trình trước đám đôngcủa học sinh tiến bộ rõ rệt Các em biết cách tổ chức, sắp xếp bài thuyết trìnhmột cách khoa học, tích hợp với các môn học khác như Địa lý, Lịch sử, Giáodục công dân…Bên cạnh việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua trảinghiệm về nguồn, các em còn thực sự sáng tạo với ý tưởng sẽ làm một phóng sựngắn giới thiệu về quê hương Hoằng Hóa.Điều này cho thấy hoạt động trảinghiệm sáng tạo của học sinh có tác động tích cực Bản thân HS thông qua cáchlàm clip đã biết lồng âm thanh, hình ảnh, phối cảnh, phối hình, tạo thoại
Trải nghiệm không chỉ từ những chuyến đi, từ việc tham quan những ditích lịch sử mà còn là những trải nghiệm ngay từ thư viện xanh của nhà trường
Mô hình thư viện xanh được trang trí bởi các giỏ hoa, những bộ bàn ghế đá vànhiều tủ sách rất sáng tạo
Đến với mô hình thư viện xanh các em dễ dàng tham gia đọc sách, đặcbiệt là các em học sinh rất thích thú vì các em được tự do lựa chọn sách để đọc
dù thời gian ra chơi rất ít ỏi
Vào giờ ra chơi, ngay trên sân trường bên những cây xanh phủ bóng mát,
có những giá sách luôn mở và các em chỉ cần với tay là có thể chọn được nhữngcuốn sách, cuốn truyện ưng ý để đọc tại chỗ, một môi trường rất thân thiện, conngười và thiên nhiên như hòa quyện vào nhau Một không gian học tập mở chocác em
Là một giáo viên, bản thân tôi rất đam mê đọc sách nên tôi đã chủ độngtham mưu với lãnh đạo nhà trường để đa dạng hóa về nội dung và hình thứctuyên truyền, giới thiệu sách Đó là: giới thiệu sách dưới cờ; kể chuyện theosách; thuyết trình văn học; giới thiệu sách ở bảng, nhằm giúp học sinh tự tinthuyết trình và thể hiện năng lực cảm thụ văn học của học sinh
Hình ảnh thư viện xanh trường THCS Hoằng Xuân
trong những buổi đọc sách
Trang 12Ngày hội đọc sách & chia sẻ sách ở Trường THCS Hoằng Xuân
Từ những trải nghiệm, các em đã dàn dựng nên những tiết mục văn nghệmang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và tự tin biểu diễn trên sân khấu trong
“Ngày hội đọc sách” tại nhà trường
Tiết mục văn nghệ trong ngày Hội đọc sách: Kết nối tri thức
b Một số trải nghiệm qua các hoạt động khác
b1 Chương trình “Chung tay bảo vệ môi trường”
“Sống xanh là sống có trách nhiệm, học sống xanh để sống xanh với mình
và với mọi người” Trường học là môi trường tốt nhất cho việc giáo dục môi
Trang 13trường Do đó, giáo dục về môi trường sẽ là trải nghiệm quý báu cho học sinh cóđược những kĩ năng sống cần thiết như: Kĩ năng làm việc nhóm; Kĩ năng ứngphó khó khăn trong cuộc sống; Kĩ năng hợp tác và chia sẻ…
Các em học sinh tự ý thức trong việc chung tay bảo vệ môi trường lớphọc, học đường bằng cách thu gom rác, phân loại rác
Những thùng phân loại rác được dán các hình rất ngộ nghĩnh truyền tảithông điệp “Bảo vệ môi trường là bảo vệ cuộc sông của chính chúng ta”
b2 Tham gia Ban tư vấn học đường
Ban tư vấn học đường có nhiệm vụ xây dựng nội dung xoay quanh các vấn đề học đường cần giải đáp như: “Học để làm gì?”; “Bạn sẽ chọn nghề gì trong tương lai?”; “Sức khỏe sinh sản tuổi vị thành niên”; …với nội dung phong phú và đa dạng được tổ chức dưới hình thức câu lạc bộ Đó chính là “đất” để phát triển các kĩ năng sống cần có cho các em học sinh Thông qua sinh hoạt câulạc bộ, học sinh nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của các môn khoa học từ
đó các em sẽ tự giác, chủ động tham gia học tập, bước đầu lựa chọn cho mình một công việc yêu thích phù hợp với năng lực sau khi dời ghế nhà trường Học sinh được chủ động tư vấn tâm lí, sẵn sàng thích nghi với những thay đổi của bản thân ở tuổi dậy thì, tâm lí lứa tuổi, không ngại đưa ra những thắc mắc của bản thân về sự thay đổi chiều cao, cân nặng và sức khỏe sinh sản.Bên cạnh đó, các em được trao đổi hai chiều với giáo viên và với các bạn học sinh khác
Ví dụ1: Một buổi tọa đàm tâm lý “Học để làm gì?”