Trong định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, việc coi trọng và khuyến khích dạy học trên cơ sở phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, độc lập của học sinh để giúp cho học s
Trang 1I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm đến học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc đổi mới phương pháp dạy học, chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục Quá trình đổi mới phương pháp dạy học của Giáo viên phải được thực hiện liên tục, thường xuyên trong mỗi tiết học, đặc biệt phải coi trọng việc thiết kế các hoạt động dạy
và học trong mỗi tiết học sao cho hiệu quả
Trong định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, việc coi trọng
và khuyến khích dạy học trên cơ sở phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, độc lập của học sinh để giúp cho học sinh tự phát hiện, tự giải quyết các vấn đề của bài học, để có thể tự chiếm lĩnh kiến thức và biết vận dụng chúng là một trong những nội dung cơ bản để nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học
Chính vì vậy mà thực tế đã đặt ra phải làm sao HS có được kiến thức, hình ảnh một cách trực quan và sinh động nhất Qua đó khơi gợi được cảm xúc
về đề tài cho HS Và làm sao để HS có thể khai thác hết được các yếu tố thẩm
mĩ của đối tượng về bố cục (cách sắp xếp), hình thể (hình dáng, kích thước, tỉ
lệ, đậm nhạt ) để HS cảm nhận và thể hiện theo khả năng và sở thích riêng
Xuất phát từ những lý do trên tôi đưa ra sáng kiến: Kinh nghiệm tổ chức trò chơi tạo hứng thú học tập cho học sinh qua phần “Tìm chọn nội dung đề tài”, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn mĩ thuật 7.
Đề tài này được cá nhân tôi thực nghiệm và áp dụng trong một số tiết dạy đem lại hiệu quả cao
Với đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần giúp giáo viên tiến hành một giờ học Mĩ thuật có hiệu quả tốt hơn, học sinh tích cực chủ động trong việc tiếp thu, lĩnh hội nội dung kiến thức của bài học
Trang 22 Mục đích nghiên cứu
Gây hứng thú học tập cho học sinh qua phần “Tìm chọn nội dung để tài” góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn mĩ thuật 7
3 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu một số giải pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh qua phần “Tìm chọn nội dung để tài”, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn mĩ thuật 7
4 Phương pháp nghiên cứu
Để tìm hiểu thành công đề tài với kết quả áp dụng được hiệu quả thì
phương pháp nghiên cứu góp một phần chủ yếu quan trọng Đồng thời cần có sự kết hợp hài hòa giữa các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Tham khảo các tài liệu, mạng internet về
các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
- Phương pháp hệ thống hóa lí thuyết
- Phương pháp phân tích tổng hợp lí thuyết
- Phương pháp khảo sát
- Phương pháp trực quan, quan sát
- Phương pháp điều tra, có phiếu điều tra
- Phương pháp tổ chức trò chơi
- Phương pháp gợi trí tò mò cho học sinh và một số phương pháp khác
B NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Cơ sở lý luận.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo xác định: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố
cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học" Theo tinh thần đó, trong quá trình dạy học mĩ thuật nói
chung và dạy học mĩ thuật 7 nói riêng bản thân tôi luôn không ngừng đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
Trang 3và năng lực tự học của học sinh, từ đó nâng cao chất lượng dạy học và kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi cũng ngày càng được nâng cao
2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Về phía giáo viên:
Hiện nay, trong mỗi tiết học đa số giáo viên còn xem nhẹ việc tạo hứng thú học tập cho học sinh qua phần “Tìm chọn nội dung đề tài”, cho rằng hoạt
động này chỉ đơn giản là chọn được đề tài để vẽ tranh, có một số giáo viên lại lo lắng nếu chú trọng vào hoạt động này sẽ làm mất nhiều thời gian, cháy giáo án,
vì vậy chỉ chú ý dành thời gian cho việc làm sao kể ra được nhiều nội dung dề tài dẫn đến tiết học khô khan, học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức
Một số ít giáo viên coi trọng hoạt động tìm chọn nội dung đề tài song
trong tư tưởng vẫn còn tồn tại quan niệm “tối ngày đày công”, trách nhiệm đối
với công việc chưa cao, chỉ lên lớp cho hết bài, hết tiết Một số giáo viên cao tuổi, có nhiều kinh nghiệm song khả năng tiếp cận với công nghệ thông tin hạn chế Một số giáo viên trẻ, năng động, tiếp cận nhanh nhạy với công nghệ thông tin nhưng còn phải chăm sóc con nhỏ, lương còn thấp, ngoài thời gian lên lớp
còn phải tranh thủ làm thêm như: bán hàng, chăn nuôi, tăng gia sản xuất… để có thêm thu nhập trang trải cho cuộc sống gia đình Vì vậy các giáo viên này cũng
không dành nhiều thời gian để nghiên cứu tài liệu, chưa chú trọng để tìm ra phương pháp dạy học hiệu quả với mỗi tiết học, chưa phát huy hết tính tích cực, khả năng tư duy sáng tạo của học sinh dẫn đến chất lượng bộ môn chưa cao, chưa khơi dậy được niềm say mê, hứng thú ở các em học sinh
2.2 Về phía học sinh:
Vào đầu năm học 2020 – 2021 tôi chọn khối 7 để áp dụng đề tài của mình Lớp 7A được chọn là lớp thực nghiệm, lớp 7B được chọn là lớp đối chứng Sau khi giảng dạy được khoảng 1 tháng, tôi cho cả 2 lớp làm bài kiểm tra khảo sát và thu được kết quả cụ thể:
Tổng hợp kết quả khảo sát đầu năm môn Mĩ thuật (năm học 2020 – 2021) Lớp Sĩ số
Kết quả khảo sát đầu năm
Trang 47B 32 27 84,4 5 15,6
Qua kết quả điều tra tôi nhận thấy: Cả hai lớp được chọn tương đương nhau
về sĩ số, khả năng học tập nhưng đối với môn mĩ thuật các em không có nhiều hứng thú, nhiều em cho rằng: môn mĩ thuật không quan trọng, không phục vụ cho kì thi vào cấp III như Toán, Văn, Tiếng anh; các em vẫn còn suy nghĩ môn mĩ thuật chỉ
là môn phụ
Mặc dù có nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng trước hết và chủ yếu vẫn
là do việc giảng dạy của giáo viên chưa tạo ra niềm yêu thích cho học sinh Muốn nâng cao chất lượng dạy học môn mĩ thuật, việc đổi mới nội dung phải tiến hành song song với đổi mới phương pháp Giáo viên cần khắc phục lối dạy truyền đạt một chiều, chuyển sang vai trò tổ chức hướng dẫn, kích thích óc tìm tòi, sáng tạo của học sinh Sự chủ động của trò là cơ sở tạo nên hứng thú học tập của học sinh Vì lẽ đó, vấn đề bồi dưỡng hứng thú học tập là yêu cầu cấp thiết trong dạy học nói chung, dạy học mĩ thuật 7 nói riêng
3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
3.1 Nguyên tắc, vai trò, ý nghĩa và các bước tổ chức trò chơi tạo hứng thú học tập cho học sinh hiệu quả.
3.1.1 Nguyên tắc khi tìm chọn và tổ chức trò chơi hiệu quả
- Chọn trò chơi phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường
- Xác định phạm vi, mục đích của trò chơi
- Chọn trò chơi phù hợp với kĩ năng cần rèn luyện cho HS
- Tổ chức, biên soạn câu hỏi cho trò chơi phải bám vào “Chuẩn kiến thức
- kĩ năng” của bộ môn
- Tổ chức trò chơi phải xác định được thời gian: các trò chơi tổ chức trong
tiết dạy chỉ dừng ở thời gian là 4 – 6 phút
- Trò chơi phải có sức hấp dẫn, thu hút được sự tham gia của HS, tạo
không khí thoải mái, hấp dẫn trong học tập
- Luôn thay đổi trò chơi để thu hút HS, tuy nhiên phải dựa vào dạng bài,
kiểu bài để thực hiện
- Khi tổ chức trò chơi GV là trọng tài công bằng, chính xác và là cổ động
viên tích cực của HS tham gia trò chơi, cho điểm hoặc ngợi khen các em trước lớp
Trang 53.1.2 GV hướng dẫn HS nắm rõ vai trò, ý nghĩa của sử dụng phương pháp trò chơi đối với phần 1: Tìm và chọn nội dung đề tài
Trong giảng dạy bộ môn Mĩ thuật nói riêng cũng như các bộ môn xã hội và tự nhiên nói chung, thiết kế và tổ chức trò chơi trong dạy học có vai trò, ý nghĩa đặc biệt quan trọng
- Giúp các em thay đổi hình thức, phương pháp dạy và học truyền
thống trước đây, làm cho giờ học bớt căng thẳng, nặng nề, tạo cảm giác thoải mái, dễ chịu, để HS tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, hứng khởi
- Rèn luyện thêm kĩ năng sử dụng tranh ảnh, tường thuật, hình thành kĩ
năng làm việc theo nhóm của HS
- Tạo cho HS sự tìm tòi, sáng tạo, rèn luyện cho học sinh có cơ hội để
hoàn thiện bản thân
- Qua việc thiết kế và tổ chức trò chơi đã kích thích HS vận dụng kiến
thức năng động, rèn luyện trí nhớ, phát triển khả năng phán đoán, suy luận Từ
đó phát triển tư duy độc lập, học tập cách xử lý thông minh các tình huống phức tạp, tăng cường khả năng vận dụng trong cuộc sống để thích nghi với điều kiện mới của xã hội
- Ngoài ra, thông qua trò chơi còn giúp các em phát triển được nhiều
phẩm chất đạo đức như: tính nhanh nhẹn, tình đoàn kết thân ái, sự phối hợp nhịp nhàng, lòng trung thực và tinh thần trách nhiệm lẫn nhau
3.1.3 Các bước tổ chức trò chơi tạo hứng thú học tập cho học sinh
Để tổ chức thành công trò chơi, GV phải xác định được các yêu cầu sau đây:
1 Xác định được phạm vi áp dụng của trò chơi
2 Xác định mục đích áp dụng của trò chơi
3 Xác định thời điểm tổ chức trò chơi hợp lí
4 Sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh về trò chơi
Tiến hành trò chơi trên lớp Gồm 05 bước chủ yếu:
Bước 1: Giới thiệu tên trò chơi.
Bước 2: Lựa chọn đội chơi.
Bước 3: Quy định thời gian, phổ biến luật chơi.
Bước 4: Tổ chức trò chơi.
Trang 6Bước 5: Tổng kết (Đánh giá) trò chơi
3.2 Các giải pháp cụ thể
Với đặc trưng của bộ môn, ở mỗi khối lớp các thầy cô giáo có thể xây dựng được một hệ thống trò chơi phong phú, đa dạng với nhiều tên gọi khác nhau, mục đích khác nhau Tuy nhiên với phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm tôi xin nêu ra đây một số trò chơi mang tính khái quát chung nhất, quan trọng hơn cả là các trò chơi này giúp tạo hứng thú học tập cao cho học sinh giúp các em nhanh chóng hình thành ý tưởng đề tài, hình vẽ, màu sắc … Mong rằng trong quá trình giảng dạy mỗi thầy, cô giáo có sự sáng tạo thêm nhiều trò chơi khác nhau, bổ sung làm cho trò chơi Mĩ thuật trở thành một hệ thống ngày càng sinh động hơn, phong phú hơn và được sử dụng nhiều hơn nhằm phục vụ tốt hơn cho công tác dạy – học đối với bộ môn Mĩ thuật Sau đây là một số trò chơi
có thể vận dụng:
Giải pháp 1: Tổ chức trò chơi “Nhìn hành động đoán trò chơi”
* Ưu điểm của giải pháp:
- Kiểm tra, đánh giá và củng cố kiến thức của học sinh
- Gây sự tò mò, thắc mắc cho học sinh, kích thích sự tìm hiểu kiến thức mới
- Giúp học sinh cách nhớ kiến thức qua hiện tượng thực tế, hình ảnh một cách dễ dàng
- Hình thành và phát triển kĩ năng phán đoán, suy luận để giải thích hiện cho học sinh, gây hứng thú cho học sinh vào tiết học mới
* Các bài học trong chương trình mĩ thuật 7 có thể sử dụng hình thức khởi động này:
Bài 25: Trò chơi dân gian
Bài 31: Hoạt động trong những ngày hè
Đây là trò chơi mà GV đã chuẩn bị trước một số tên trò chơi dân gian, tên hoạt động ngày hè cho các nhóm HS thực hiện GV chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm cử đại diện 5 - 6 bạn lên thực hiện
Một bạn cầm bảng tên trò chơi (hoặc GV trình chiếu tên trò chơi), Một bạn quay lưng lại với tên trò chơi, 4 bạn thể hiện trò chơi cho bạn đoán (không được nói chỉ diễn tả bằng hành động)
Trang 7Hết thời gian 4 phút nhóm nào đoán đúng nhiều tên trò chơi nhất nhóm đó là người chiến thắng
VD minh họa: Bài 25: Trò chơi dân gian
Hoạt động 1: Tìm và chọn nội dung đề tài
a Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú học tập giúp cho học sinh tìm và chọn được nội dung đề tài Trò chơi dân gian mà mình yêu thích để vẽ tranh
b Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS thực hiện nhiệm vụ
c Sản phẩm học tập: HS lắng nghe, thực hành và tiếp thu kiến thức
d Tổ chức thực hiện:
- GV tổ chức Trò chơi “Nhìn hành động đoán trò chơi”
- GV chuẩn bị trước một số tên trò chơi dân gian cho các nhóm HS thực hiện
- GV chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm cử đại diện 5-6 bạn lên thực hiện
+ Một bạn cẩm bảng tên trò chơi, Một bạn quay lưng lại với tên trò chơi, 4 bạn thể hiện trò chơi cho bạn đoán (không được nói chỉ diễn tả bằng hành động) VD: * Trò chơi kéo co: 4 bạn sẽ thực hiện hành động để bạn trong nhóm mình đoán xem trò chơi đấy là gì?
* Trò chơi đấu vật: 2 bạn thể hiện lại tư thế, động tác của nhân vật trong hoạt động đó để bạn trong nhóm đoán xem trò chơi đấy là gì ?
- HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ.
- Hết thời gian 4 phút nhóm nào đoán đúng nhiều tên trò chơi nhất nhóm đó là người chiến thắng
- GV tổng kết đánh giá trò chơi và tuyên bố đội thắng cuộc
- Gv kết luận : + Trò chơi dân gian bắt nguồn từ cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của
người dân lao động Nó ra đời để đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí của con người + Tổ chức dưới nhiều hình thức và nội dung khác nhau
Trang 8Giải pháp 2 : Tổ chức trò chơi “Đối chữ”
* Ưu điểm của biện pháp.
- Kiểm tra, đánh giá kiến thức của học sinh thúc đẩy việc học tập của các
em Củng cố các kiến thức đã học nêu lên được sự giống và khác nhau của đề tài
để kích thích tính tò mò, ham học hỏi của học sinh
- Hình thành và phát triển khả năng phân tích, tổng hợp cho học sinh
* Các bài học trong chương trình Mĩ thuật 7 có thể sử dụng hình này:
Bài 4: Đề tài tranh phong cảnh
Bài 10: Cuộc sống quanh em
VD minh họa:
Bài 4: Đề tài tranh phong cảnh
Hoạt động 1: Tìm và chọn nội dung đề tài
a Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú học tập giúp cho học sinh tìm và chọn được nội dung đề tài mà mình yêu thích để vẽ tranh
b Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS thực hiện nhiệm vụ
c Sản phẩm học tập: HS lắng nghe, thực hành và tiếp thu kiến thức
d Tổ chức thực hiện:
Ở trò chơi này GV chia lớp thành 3 nhóm Nhóm 1: kể tên các phong cảnh
miền núi, miền đồng bằng, các hoạt động diễn ra xung quanh các em Nhóm 3:
kể tên các phong cảnh miền biển, nông thôn, thành phố và các hoạt động diễn ra xung quanh các em Nhóm 2 làm trọng tài Trong thời gian 4 phút nhóm nào kể tên nhiều nhất nhóm đó sẽ là nhóm chiến thắng Nếu bạn trong nhóm kể tên bị trùng lặp, nhóm đó sẽ mất lượt và trừ 1 điểm Mỗi đáp án đúng được tính 1 điểm
Hết thời gian nhóm nào nhiều điểm nhất nhóm đó sẽ là nhóm chiến thắng
- GV tổng kết đánh giá trò chơi và tuyên bố đội thắng cuộc
Trang 9Giải pháp 3: Tổ chức trò chơi “Ghép tên đề tài vào tranh”
* Ưu điểm của biện pháp.
- Kiểm tra, đánh giá kiến thức cũ của học sinh, củng cố kiến thức đã học, làm đà vững chắc cho việc tiếp thu kiến thức mới
- Gây sự chú ý cho học sinh, kích thích mối liên hệ với kiến thức cũ, gây hứng thú cho học sinh vào tiết học mới
- Giúp học sinh nhớ kiến thức qua việc ghép tên nội dung và tranh, hình thành
và phát triển khả năng quan sát, nhận xét
* Các bài học trong chương trình Mĩ thuật 7 có thể sử dụng hình này:
Tất cả các bài vẽ tranh đề tài lớp 7:
VD minh họa:
Bài 25: Đề tài trò chơi dân gian
Hoạt động 1: Tìm và chọn nội dung đề tài
a Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú học tập giúp cho học sinh tìm và chọn được nội dung đề tài Trò chơi dân gian mà mình yêu thích để vẽ tranh
b Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS thực hiện nhiệm vụ
c Sản phẩm học tập: HS lắng nghe, thực hành và tiếp thu kiến thức
Trang 10d Tổ chức thực hiện:
Trò chơi này GV cần chuẩn bị một số tranh và tên đề tài cho các em
lên bảng ghép đúng cặp tên đề tài - tác phẩm (hình minh họa 3 phụ lục)
Hết thời gian nhóm nào ghép đúng nhiều nhất là nhóm chiến thắng
- GV tổng kết đánh giá trò chơi và tuyên bố đội thắng cuộc
Giải pháp 4: Tổ chức trò chơi Trò chơi “ai nhanh, ai khéo”
* Ưu điểm của biện pháp.
- Kiểm tra, đánh giá và củng cố kiến thức cũ của học sinh
- Hình thành thói quan quan sát, cẩn thận trong công việc
- Giúp học sinh cách nhớ kiến thức qua hình ảnh thực tế, hình ảnh một cách dễ dàng
- Hình thành và phát triển kĩ năng phán đoán, suy luận cho học sinh, gây hứng thú cho học sinh vào tiết học mới
* Các bài học trong chương trình Mĩ thuật 7 có thể sử dụng hình này:
Tất cả các bài vẽ tranh đề tài lớp 7:
VD minh họa:
Bài 31: Hoạt động trong những ngày hè