Để có sự thống nhất trong quan điểm chấm bài vẽ tranh của học sinh, cần có những tiêu trí đánh giá, xếp loại có căn cứ, tránh tình trạng các thầy chấm bài vẽ tranh chỉ nói: " đẹp hoặc ch
Trang 11 Mở đầu
1 1 Lý do chọn đề tài:
Thưởng thức nghệ thuật, sáng tạo nghệ thuật và bồi dưỡng năng khiếu vẽ
là nhu cầu lớn của lứa tuổi Hàng năm, ngành giáo dục nói chung, và ngành đều
tổ chức thi học sinh giỏi môn Mĩ thuật, nhằm phát huy tinh thần học tập hoàn thiện Đức - Trí - Thể - Mỹ, và phát hiện năng khiếu thực sự, hy vọng các em sau này sẽ trở thành hoạ sĩ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư trong tương lai Để đạt được điều đó, ngoài năng khiếu bẩm sinh, sự say mờ học tập của các em, cũng như kinh nghiệm, kiến thức vững vàng của người thầy giáo - vấn đề quan trọng bậc nhất trong giáo dục thẩm mỹ đó là đánh giá kết quả học tập của học sinh
Để có sự thống nhất trong quan điểm chấm bài vẽ tranh của học sinh, cần
có những tiêu trí đánh giá, xếp loại có căn cứ, tránh tình trạng các thầy chấm bài
vẽ tranh chỉ nói: " đẹp hoặc chưa đẹp ", hay phân tích thiếu kiến thức hội họa " chỗ này phải khác, chỗ kia phải giống "… mà người muốn phản biện chỉ cần nói
" giống nhau đơn điệu, khác nhau lủng củng " hoang mang không biết chấm thế nào cho đúng, và chỉ cần chấm theo ý muốn chủ quan của thầy giáo mà thôi Từ
đó, đánh giá sai lệch chất lượng bài vẽ của học sinh, dẫn đến học sinh thờ ơ, mất hứng thú, chán nản với môn mĩ thuật, làm thui chột năng khiếu, cảm xúc của các
em từ những vấn đề cấp thiết nêu trên, tôi nghĩ rằng; nêu ra những tiêu trí đánh giá bài vẽ tranh của học sinh là cần thiết, và là những ý kiến để những đồng nghiệp hoàn chỉnh trách nhiệm và kiến thức, giúp cho mỗi người có kết quả giáo dục thẩm mỹ hoàn thiện hơn, giải thích được một cách rõ ràng ràng cho học sinh
- thế nào là đạt, thế nào là chưa đạt " thuật ngữ hội hoạ mơ hồ Bởi hội hoạ có một ngôn ngữ tạo hình cơ bản, dù nó thuộc trường phái phong cách, chủ nghĩa nào chăng nữa Mà đối với học sinh THCS vẽ tranh của các em chỉ mang phong cách mà thôi
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Làm tiêu trí đánh giá và vẽ tranh của học sinh THCS
Nâng cao chuẩn mực về đánh giá, nhận xét tranh của học sinh THCS
Trang 21.3 Đối tượng nghiên cứu:
“Biện pháp nâng cao về đánh giá, nhận xét tranh của học sinh ở trường THCS Điền Trung’’
Áp dụng đánh giá nhận xét bài vẽ học sinh trường THCS Điền Trung
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp so sánh và chứng minh
- Phương pháp thống kê
-Phương pháp quan sát
-Phương pháp trực quan
-Phương pháp vấn đáp
-Phương pháp gợi mở
-Phương pháp làm việc theo nhóm
-Phương pháp tổ chức trò chơi
-Phương pháp luyện tập
- Phương pháp liên hệ hệ với thực tiễn cuộc sống
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận:
Để thực hiện tốt việc đánh giá bài vẽ tranh của học sinh THCS, chỉ có một cách để đạt hiệu quả tốt nhất - là yếu tố người thầy giáo
Để giải quyết một vấn đề Nói gọn lại, phương pháp là cách thức để làm một việc nào đó Phương pháp dạy học là phương pháp truyền thụ của thầy và phương pháp học của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học, phương pháp dạy và học có những vấn đề chung, nhưng cũng có những vấn đề riêng mang tính đặc thù cho từng môn học, cho từng giáo viên
Đối với môn Mĩ thuật, thường vận dụng một số phương pháp sau
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp so sánh và chứng minh
- Phương pháp thống kê
Trang 3-Phương pháp quan sát.
-Phương pháp trực quan
-Phương pháp vấn đáp
-Phương pháp gợi mở
-Phương pháp làm việc theo nhóm
-Phương pháp tổ chức trò chơi
-Phương pháp luyện tập
- Phương pháp liên hệ hệ với thực tiễn cuộc sống
Ngoài ra có phương pháp dạy phân môn vẽ theo mẫu, thường thức mỹ thuật, vẽ trang trí, vẽ tranh
Trong phương pháp dạy vẽ tranh đề tài, đối với các bài thực hành, giáo viên cần đánh gía trọng tâm từng nội dung ở một thời gian nhất định Ví dụ: Thời gian này chý ý hơn về bố cục mảng, sau đến các hình tượng, và vẽ màu như thế nào? Tranh đề tài phản ánh cuộc sống bằng ngôn ngữ hội hoạ: bố cục, hình vẽ, màu sắc… Muốn vẽ tranh đề tài học sinh cần nắm vững được kiến thức cơ bản, chăm quan sát, chịu khó đọc và tìm hiểu cuộc sống xung quanh Kiến thức cơ bản là một trong các tiêu chí cần đạt được ở một bài vẽ tranh, đây là yếu tố cảm xúc, sáng tạo và ngôn ngữ hội hoạ Và để học sinh hiểu được những tiêu chí cần đạt được ở một bài vẽ tranh, điều quan trọng là người thầy giáo phải có kiến thức sâu sắc về chuyên môn mới có thể truyền đạt được cho học sinh hiểu Cần hướng dẫn cụ thể: Bố cục đẹp - những yếu tố nào tạo nên bố cục đẹp? Màu sắc hài hoà - vì sao lại nói là hài hoà? Hình đẹp - hình như thế nào được gọi là đẹp ? có nghĩa là người thầy phải giải thích được rõ ràng những tiêu chí đánh giá bài vẽ tranh của học sinh
Như vậy, người thầy giáo phải tự rèn luyện, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, đặc biệt là năng lực sáng tạo thì mới có thể hoàn thành nhiệm vụ giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường, đánh giá đúng chất lượng bài vẽ tranh của học sinh Đó cũng là cách giúp người thầy giáo có được lòng tin trong lòng các em
em học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp
Trang 42.2 Thực trạng:
Đối với học sinh THCS hiện nay, do các em được tiếp cận với nhiều kênh thông tin, nên các em cũng có hiểu biết hơn nhiều về mĩ thuật, rất hay có những thắc mắc khi cảm thấy thầy giáo giải thích chưa được rõ ràng, nhất là khi chấm bài vẽ tranh, vì phần đông các em vẽ tranh đều cho tranh của mình là đẹp Nếu thầy giáo không có khả năng đáp ứng những câu hỏi chính đáng của các em về kiến thức hội hoạ, cho dù thầy có dạy như thế nào đi chăng nữa đi chăng nữa
Có giáo viên giảng dạy một cách mơ hồ cho học sinh, chấm bài qua loa, đại khái Việc ấy xảy ra một phần do thầy lười biếng, một phần do thầy lơ mơ với ngôn ngữ nghệ thuật tạo hình, không hiểu không biết làm thế nào cho tốt
2.2.1 Những giải pháp
Để đánh giá bài vẽ tranh của học sinh một cách khách quan hơn, cần hiểu được đặc trưng ngôn ngữ tạo hình của học sinh THCS và những tiêu chí sau đây
2.2.2 Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình của học sinh THCS.
Đối với các em, vẽ là một trò chơi có sức hấp dẫn kỳ lạ, các em đều thích
vẽ, có thể vẽ bất cứ lúc nào Những hình vẽ của các em làm chúng ta từ ngạc nhiên đến cảm động, từ vui mừng đến hi vọng Các em có một thế giới nội tâm, cảm xúc riêng biệt, mà những người lớn hình như không thể hình dung nổi
Hình ảnh về thế giới tuổi thơ, những mảng màu táo bạo, hồn nhiên, tươi vui, bừng sáng, từng bố cục không bị lệ thuộc bởi lý tính, những hình vẽ không theo quy luật tự nhiên, có thể không cần không gian và viễn cận
Tham gia giao thông Tranh sáp màu của em Mai Thuỳ Linh lớp 7A
Trang 5Trong hình vẽ đúng với cảm xúc trực tiếp của các em, tranh của các em thường được giải quyết theo cảm xúc của mình Tất nhiên ở lứa tuổi THCS, các
em đều có sự quan tâm về chi tiết, một số em bước đầu đang tuân thủ quy luật tự nhiên của sự vật, hình tượng cứng cáp, tranh có chiều sâu không gian, chi tiết như quần áo, giày, mắt, mũi, miệng, tay, chân… được quan tâm cẩn thận
Vậy ta cần đánh giá như thế nào? nếu một tranh có phong cách hồn nhiên, cùng tranh kia lại tỏ ra cứng cáp già dặn Chính vì vậy ta phải có cánh nhìn đúng đắn hơn về tranh vẽ của học sinh để đánh giá một cách khách quan công bằng, tạo được hứng thú cho học sinh phát huy tính sáng tạo hồn nhiên của học sinh Mang lại hiệu qửa cao trong việc dạy và học môn Mĩ Thuật Giúp giáo viên đánh giá một cách chính xác hơn bài vẽ của học sinh
An
thông Tranh bút dạ của em Tào Khắc Toàn lớp 8A
Tranh vẽ em đi cùng một làn đường mất an toàn Đề tài thật hợp với trí tưởng tượng và cảm xúc phong phú của các em Em vẽ ra cảm xúc sôi nổi, bút pháp hối hả, khoẻ mạnh, màu sắc rực rỡ, tương phản, đậm nhạt mạnh mẽ Bức tranh có một bố cục cơ bản, vững vàng Sự thay đổi phong phú của hình vẽ tự nhiên, hợp lý Tất cả thể hiện một lối vẽ cơ bản rõ ràng
Trang 6Phong cảnh.Tranh màu bột của em Đỗ Quốc Thái lớp 9B
Tranh vẽ về đề tài tranh phong cảnh Bố cục gây ấn tượng rất đẹp mắt diễn
tả cuộc sống hối hả sôi động Cách sử dụng màu sắc tươi sáng dùng gam màu tương phản gây ấn tượng mạnh mẽ Đường nét mạnh bạo dứt khoát Xúc cảm chân thực với cuộc sống cho em thành công trong tác phẩm
Bức tranh "An toan giao thông" và tranh "Phong cảnh" mang hai phong cách khác nhau nhưng đều đạt được giá trị thẩm mỹ cao cả về nội dung lẫn hình thức Cho sự tình cờ hay cố ý, cả hai bức tranh đều có được sự hoàn thiện về bố cục, sự khái quát của hình mảng, sự hài hoà của màu sắc… và đặc biệt là xúc cảm của em đối với cuộc sống bình dị nồng ấm ở làng quê, cuộc sống bình dị nồng ấm ấy luôn là đề tài thành công muôn thuở đối với những người nghệ sĩ yêu quê hương, yêu lao động
Như vậy, không thể hoàn toàn đánh giá tranh các em theo công thức như phải yêu cầu về hình mảng, màu sắc, đậm nhạt, yếu tố không gian Mà ở đây ta cũng cần phải đánh giá gọi là " Phong cách trong tranh của học sinh THCS " Vậy phong cách đây là gì? đây là bút pháp tạo hình độc đáo, bố cục mạnh dạn,
Trang 7vẽ theo cảm xúc đơn sơ, các em trai thích các hoạt động như đánh trận giả, cướp
cờ, … Các em gái thích dịu dàng hơn, thích vẽ các hoạt động như chơi nhảy dây, bán hàng, thêu may… hình tượng bông hoa, con bướm, đơn giản, nhẹ nhàng Phong cách đây gọi là " Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình của học sinh THCS"
Nói như thế, không có nghĩa ta đề cao phong cách, cảm xúc của các em trong việc đánh giá bài vẽ mà quyên đi những yếu tố cơ bản của ngôn ngữ tạo hình mà ta dần định hướng cho học sinh hiểu và khám phá, đó là: Hình mảng, đường nét, màu sắc, đậm nhạt và không gian Cần chú ý ở học sinh THCS, các
em nhận ra sự vật, hiện tượng tinh tế hơn học sinh tiểu học Các em học sinh THCS đã và đang đi từng bước vào yếu tố cơ bản về bố cục, cách phối màu, đang chú ý đến tỷ lệ, hình ảnh khỏe khoắn và phong phú
Vì vậy, khi đánh giá bài vẽ tranh của học sinh, ngoài sự quan tâm đến cảm xúc và sự sáng tạo, cần chú ý tới những yếu tố cơ bản của ngôn ngữ nghệ thuật tạo hình
2.3 Những giải pháp và tiêu chí đánh giá bài vẽ tranh của học sinh THCS
2.3.1 Hình:
Hình chính là bố cục, là tỷ lệ, giải phẩu, là các mảng Ta cần hiểu hình của mảng, hình trong mảng, có nghĩa là hình của mảng ấy phải đẹp, hình mảng trong mảng ấy phải đẹp Hình đẹp là có sự đơn giản, khái quát, lược bỏ những chi tiết không cần thiết, và giữ lại, hoàn thiện hơn đặc điểm chính của sự vật Về toàn
bộ, hình có thể làm sinh động, phong phú tranh, cũng có thể làm đơn điệu bức tranh
Ví dụ: Ta lập tức chý ý ngay đến sự giống nhau của những mảng hình quần áo của các dáng người, các tư thế, động tác điều đó làm cho ta thấy sự tẻ nhạt Để giải thích điều này, thuật ngữ hội hoạ gọi là " không có hình", nghĩa là không phong phú về hình Muốn thay đổi sự không phong phú ấy, chỉ cần thay đổi một chút dáng người, thì tự nhiên mảng hình sẽ có sự thay đổi theo, sự thay đổi ấy làm cho bức tranh thêm sinh động Phong phú về hình, thuật ngữ hội hoạ gọi là có hình Hình vẽ của học sinh thường mềm mại, hồn nhiên, ngộ nghĩnh
Trang 8Vì thế mà nhiều hoạ sĩ đã yêu thích phong cách đó, tạo ra một " trường phái nghệ thuật hồn nhiên "
Vệ
sinh môi trường Tranh màu bột của em Nguyễn Văn Mạnh lớp 7C
Bảo vệ môi trường Tranh sáp màu của học sinh Lê Huy Quang lớp 8C
2.3.2 Nét:
Trang 9Nét là yếu tố thường được các em học sử dụng trong các bài vẽ tranh của mình Các em chưa có sự hiểu biết về nét như người lớn Thường sau khi vẽ xong, các em lấy bút dạ, bút sáp màu đậm vẽ viền chu vi các hình trong bức tranh
Đánh giá về cái đạt và chư đạt về nét trong tranh của học sinh là đánh giá chủ yếu về sự hoạt bút - tạo ra đường nét mềm mại, củng cố cho sự chắc chắn của các mảng hình, và làm độ trung gian cho các mảng màu, và nhiều khi nét vẽ nghuệch ngoạc làm cho hình của tranh có được bố cục và sự tự nhiên hợp lí.Tạo nên không khí vui tươi trong sáng của trẻ thơ, giúp các em tự sáng tạo theo suy nghỉ cảm nhận của mình về nội dung đề tài cũng như hình thức thể hiện từ bố cục, màu sắc, đường nét trong tranh mang lại hứng thú trong học tập môn mĩ thuật đố với học sinh THCS
Các bài vẽ tranh cũng bị hạn chế bởi một số em vẽ quá cứng nhắc, nét vẽ chau chuốt như thước kẻ, đều đặn, thiếu không khí tình cảm, cứng nhắc khi nhìn vào bức tranh
Trang 10Ta không đánh giá hoàn toàn về nét trong tranh của các em theo cách thức của người lớn - phải có bố cục về nét, nét cứng, nét mềm, nét to, nét nhỏ, nét cong, nét thẳng, nét đậm, nét nhạt… bởi các em chưa thể vẽ theo các yêu cầu như vậy, các em chủ yếu vẽ nét theo bản năng tự nhiên Với các em có năng khiếu tự nhiên nét vẽ sẽ hoạt và mềm mại, rất tình cờ tạo nên sự hợp lý cho bức tranh
2.3.3 Màu sắc:
Đối với học sinh, các em thường vẽ màu theo ý thích chủ quan, tự nhiên,
Ví dụ: Trời phải xanh, mây phải trắng, bướm phải vàng,… ( ngoại trừ một số em
có lẽ được học vẽ từ nhỏ ở các nhà văn hoá thiếu nhi vẽ màu mang tính học thuật rõ ràng - không cần lệ thuộc vào tự nhiên) Nhưng vì thế mà màu sắc trong tranh của các em rất trong trẻo, tươi tắn, mỗi em mỗi vẻ tuỳ vào cá tính của từng
em, em có cá tính mạnh mẽ màu sắc trong tranh cũng tương phản mạnh mẽ, em nào tính cách nhẹ nhàng thì màu sắc cũng êm dịu, nhẹ nhàng, màu sắc của các
em đưa người lớn vào kỷ niệm tuổi thơ với những cách đồng vàng màu xanh Sự hài hoà về màu sắc trong tranh của học sinh ngoài việc được học tập và rèn luyện qua các bài thực hành mĩ thuật, một phần là sự thành công tình cờ qua năng khiếu cảm nhận thị giác Để đánh giá chính xác hơn về sự hài hoà của màu sắc, ta cần quan tâm đến yếu tố đậm nhạt trong ngôn ngữ của nghệ thuật tạo hình sau đây
Trang 112.3.4 Đậm nhạt:
Đậm nhạt tạo sự thành công về nhiều mặt cho bức tranh, có thể làm hợp lý
hơn hoặc hư hỏng sự cân bằng bố cục, màu sắc và cũng có thể khắc phục được những sai sót, khiếm khuyết về hình - giúp cho bức tranh hoàn thiện hơn
Nhìn nhận yếu tố đậm nhạt trong tranh của học sinh cơ bản như sau:
Những hình tượng ở tiền cảnh bức tranh có tương quan màu sắc mạnh mẽ hơn, độ tương phản cao hơn - tức là độ đậm nhạt giữa hình tượng và nền tranh (hoặc các yếu tố hình) chênh lệnh nhau nhiều hơn, giúp cho những hình tượng muốn vẽ ở phía trước tranh có cảm giác đứng gần ta hơn
Những hình tượng ở hậu cảnh bức tranh, càng xa càng có độ đậm nhạt (sáng tối) chênh lệch nhau ít hơn, để những vật phía sau không tạo cảm giác đứng bật lên phía trước
Trang 12Nhìn nhận được đậm nhạt để chấm bài vẽ tranh cho học sinh là quan trọng, bởi đậm nhạt tốt gần như giải quyết được toàn bộ cho sự hài hoà của màu sắc, tạo nên xa gần, cân bằng bố cục, đem lại thành công cho bức tranh Ở người lớn cũng vậy, khi sáng tác tranh, sau khi tìm được hình, hoạ sĩ chỉ cần quan tâm đến đậm nhạt là giải quyết được hầu hết trong việc hoàn thiện bức tranh
Yếu tố đậm nhạt rất đơn giản khi được giải thích, nhưng không phải ai cũng rõ điều này, thường thì người ta quên mất hoặc không biết, bởi hiểu được điều này thì thầy giáo phải có khả năng sáng tác mới vẽ ra được Vì thế mà phần lớn các thầy, khi đánh giá bài vẽ tranh của học sinh - chủ yếu ưu tiên cho các bài
vẽ nặng hình thức và yếu tố trang trí, mà thực ra những bài vẽ tranh mang yếu tố màu sắc hội hoạ - để có được sự thành công thì cũng phải có thêm một yếu tố cực quan trọng - đó là yếu tố không gian, trong đó diễn tả được không gian đa chiều trên mặt phẳng
2.3.5 Yếu tố không gian: