SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁPHÒNG GD&ĐT CẨM THỦY SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM SỬ DỤNG MỘT SỐ KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO NHÓM TRONG PHÂN
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT CẨM THỦY
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM SỬ DỤNG MỘT SỐ KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO NHÓM TRONG PHÂN MÔN LỊCH SỬ – BỘ MÔN MÔN LỊCH SỬ- ĐỊA LÝ 6 THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC 2018
BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG
Người thực hiện: VŨ MAI THUẬN
Trang 23 Ưu và nhươc điểm của dạy học theo nhóm 5
Trang 4Nhiều quốc gia trên thế giới đã xác định: Giáo dục là nền tảng của xã hội, là
cơ sở quan trọng quyết định sự phồn vinh của đất nước Giáo dục cung cấp chongười học những hiểu biết cơ bản, cần thiết về khoa học và cuộc sống trong khotàng tri thức vô cùng phong phú của nhân loại Đồng thời giáo dục còn góp phầnhình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho người học
Vậy để hoạt động giáo dục có hiệu quả và đạt chất lượng cao thì việc sửdụng nội dung và phương pháp phù hợp nhằm phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo của học sinh là rất cần thiết
Việt Nam chúng ta định hướng đổi mới phương pháp dạy và học được xácđịnh rõ trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (01/1993) và Nghị quyết Trungương 2 khóa VIII (12/1996) và đã được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (2005).Nghị Quyết số 29 – NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khoá XI vềđổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam
Thấy rõ được vai trò của việc đổi mới phương pháp dạy học, trong nhữngnăm gần đây Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa đã thường xuyên tổ chức nhiều lớptập huấn chuyên đề về "Đổi mới phương pháp dạy học" cho đội ngũ giáo viên Mộttrong những phương pháp dạy học tích cực đang được các trường trung học cơ sở(THCS) trên địa bàn được đánh giá mang lại hiệu quả cao là phương pháp hoạtđộng nhóm (hay còn có tên khác là dạy học hợp tác hoặc dạy học theo nhóm)
Hiện nay, học tập theo nhóm vừa là một yêu cầu vừa là một phương pháphọc được khuyến khích áp dụng rộng rãi Trong xu thế hội nhập của đất nước, vaitrò của phương pháp học này càng trở nên quan trọng trong việc góp phần nâng caohiệu quả học tập của người học và phát triển năng lực giao tiếp, làm việc hợp tác
Dạy học theo nhóm là một phương pháp giảng dạy trong đó người dạy sẽ tổchức người học thành những nhóm nhỏ để thực hiện các hoạt động như: thảo luận,đóng vai, giải quyết vấn đề, Mỗi thành viên không chỉ có trách nhiệm thực hiệncác hoạt động của nhóm mà còn phải có trách nhiệm hợp tác, giúp đỡ các thànhviên trong nhóm hoàn thành các nhiệm vụ được giao Đây là một phương phápgiảng dạy khá ưu việt (sẽ được đề cập đầy đủ trong phần cơ sở lí luận), cho phéprèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho học sinh hiện đang được áp dụng rộng rãicho nhiều môn học và trong nhiều trường, không chỉ ở cấp THCS mà còn được ápdụng ở nhiều cấp học khác
Thế nhưng trong thưc tế giảng dạy khi áp dụng phương pháp này cũng gặpkhông ít những hạn chế đó là:
- Trong mỗi nhóm còn có một số học sinh có tâm lí ỷ lại vào những ngườigiỏi hơn, vì nghĩ họ sẽ giúp mình hoàn thành công việc được giao mà không cầntham gia hoạt động
- Có thể đi lệch hướng thảo luận do tác động của một vài cá nhân
Trang 5- Có một số HS khá, giỏi quyết định quá trình, kết quả thảo luận nhóm nênchưa đề cao sự tương tác bình đẳng và tầm quan trọng của từng thành viên trongnhóm.
- Nếu lấy kết quả thảo luận chung của nhóm làm kết quả học tập cho từng cánhân thì chưa công bằng và chưa đánh giá đúng thực chất được sự nỗ lực của từng
cá nhân trong nhóm
- Sự áp dụng cứng nhắc và quá thường xuyên, thiếu sáng tạo của GV sẽ gây
nhàm chán và giảm hiệu quả trong hoạt động học tập của các em.
- Điều hành không tốt dễ dẫn đến mất trật tự trong học tập, mất thời gian không cần thiết.
Phân môn Lịch sử 6 trong bộ môn Lịch sử và Địa lý 6 – bộ sách Kết nối trithức và cuộc sống – theo yêu cầu mới cần sự năng động sáng tạo của đội ngũ giáoviên để huy động hết sự tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh để đạt được yêucầu của phân môn Trong đó sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm được sửdụng nhiều, tuy nhiên hiệu quả sử dụng vẫn chưa cao
Làm thế nào để vẫn áp dung phương pháp hoạt động nhóm nhưng phải khắcphục được cơ bản những hạn chế nêu trên, từ thực tế như vậy tôi đã có ý tưởng sửdụng một số kỹ thuật day học (tôi được tiếp thu trên “trường học kết nối” năm
2018 theo yêu cầu và hướng dẫn của Phòng giáo dục Cẩm Thủy) trong phươngpháp dạy học theo nhóm Từ đó tôi tiến hành nghiên cứu và áp dụng thành công đề
tài " Kinh nghiệm sử dụng một số Kỹ thuật dạy học tích cực trong Phương pháp dạy học theo nhóm trong môn Lịch sử - Địa lý 6 – Phân môn Lịch sử 6 theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 – Bộ sách Kết nối tri thức và cuộc sống".
2/ Mục đích nghiên cứu:
Tìm ra giải pháp tối ưu để khắc phục những hạn chế của phương pháp dạyhọc theo nhóm đang thực hiện hiện nay
3/ Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu hiệu quả của việc sử dụng một số Kỹ thuật dạy học trongPhương pháp dạy học theo nhóm phân môn Lịch sử 6 – Bộ môn Lịch sử và Địa lý
6 theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 – Bộ sách Kết nối tri thức và cuộcsống, nhằm khắc phục những hạn chế vốn có của phương pháp dạy học theo nhómtheo kiểu truyêng thống
4/ Phương pháp nghiên cứu:
Nghiên cứu tài liệu để hiểu rõ vấn đề về mặt lý luận
Điều tra thực tế thông qua các bài kiểm tra phân môn Lịch sử - Bộ môn Lịch
sử và Địa lý 6
Thống kê và sử lí số liều để rút ra các kế luận cho vấn đề đặt ra
Trang 6PHẦN II: NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI.
1.1 Khái niệm phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học theo quan niệm hiện nay là cách thức hướng dẫn vàchỉ đạo của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hànhcủa học sinh, dẫn tới việc học sinh lĩnh hội vững chắc nội dung học vấn, hình thànhthế giới quan và phát triển năng lực nhận thức Theo đó vai trò của học sinh trongquá trình dạy học là quá trình chủ động Như vậy việc dạy học theo những phươngpháp dạy học tích cực là vấn đề thật cần thiết
Phương pháp dạy học tích cực là một hệ thống những phương pháp sau:Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề; Phương pháp hoạt động nhóm (hay Phươngpháp dạy học hợp tác); Phương pháp kích thích tư duy; Phương pháp thí nghiệmnghiên cứu; Phương pháp giao tiếp; Phương pháp phỏng vấn hay Phương pháp vấnđáp; Phương pháp trực quan; Ngoài ra còn có một số phương pháp hiện đại khác Trong lí luận về phương pháp day học thì không có phương pháp nào là tối ưu, mỗiphương pháp có ưu và nhược điểm riêng và phù hợp với từng kiểu bài khác nhau Nhưng trong thực tế day học tôi thường hay sử dụng nhất là Phương pháp hoạtđộng nhóm
1.2 Thế nào phương pháp dạy học theo nhóm
1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học theo nhóm
Theo tài liệu dạy và học tích cực (trang 92) thì dạy và học hợp tác là: “Giáo
viên tổ chức cho học sinh hoạt động trong những nhóm nhỏ để hoc sinh cùng thựchiện một nhiệm vụ nhất định Trong nhóm, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của nhómtrưởng, học sinh kết hợp giữa làm việc cá nhân, làm việc theo cặp, chia sẽ kinhnghiệm và hợp tác cùng nhau để giải quyết vấn đề, nhiệm vụ được giao ”
Theo đó khi học theo nhóm mỗi thành viên trong nhóm không chỉ có tráchnhiệm tự học tập, mà còn có trách nhiệm giúp đỡ các thành viên khác trong nhóm
để cùng hoàn thành mục đích học tập chung của cả nhóm
1.2.2 Đặc điểm dạy học theo nhóm
Dạy học theo nhóm có một số đặc điểm sau
- Hoạt động dạy học vẫn được tiến hành trên quy mô cả lớp, như mô hìnhdạy học truyền thống
- Việc phân chia nhóm học sinh vừa tuân theo đặc điểm tâm lý lứa tuổi, nhậnthức của học sinh, vừa phụ thuộc vào nhiệm vụ học tập học sinh cần phải giảiquyết
- Trong mỗi nhóm phải có sự phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng thànhviên, phải cùng hợp tác, trao đổi giải quyết nhiệm vụ chung của nhóm
- Học sinh phải trực tiếp tham gia các hoạt động, giải quyết các nhiệm vụ họctập được đặt ra cho mỗi nhóm
Trang 7- Giáo viên thiết kế các nhiệm vụ học tập và đưa ra các hoạt động cụ thể chotừng nhóm Giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn không làm thay học sinh.
- Học sinh là chủ thể tích cực chủ động sáng tạo của hoạt động học tập Dạyhọc theo nhóm cần có sự tương tác trực tiếp giữa học sinh với nhau, cùng thảo luậnvới nhau và cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập được giao Mỗi cá nhân trongnhóm phải có ý thức tự hoàn thành nhiệm vụ của cá nhân Thành công của cá nhân
là góp phần vào thành công chung của cả nhóm
- Giáo viên là người đánh thức thức sức mạnh tổ chức nhóm và là đạo diễn
để hoạt động nhóm diễn ra có hiệu quả Trong quá trình dạy học theo nhóm, giáoviên dẫn dắt học sinh khám phá, lĩnh hội kiến thức qua từng bước của hoạt động.Các nhóm học sinh tự tiến hành các hoạt động, qua đó có thể lĩnh hội các tri thức,kiến thức cần thiết cho mình Giáo viên là người tổ chức, điều khiển học sinh tựtiến hành các hoạt động nghiên cứu, tìm tòi kiến thức đi đến mục đích cuối cùng làlĩnh hội được kiến thức
1.2 3 Ưu và nhươc điểm của dạy học theo nhóm
a Ưu điểm của dạy học theo nhóm:
- Dạy học theo nhóm giúp tăng cường sự tham gia tích cực của học sinh, họcsinh là chủ thể của hoạt động, được chủ động tham gia, được bày tỏ ý kiến quanđiểm của mình và được tôn trọng
- Nâng cao kết quả học tập của cá nhân và của cả tập thể nhóm
- Dạy học theo nhóm còn phát triển năng lực lãnh đạo, tổ chức, năng lực hợptác giữa các học sinh với nhau, tăng cường đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá giữacác cá nhân trong nhóm
b Nhược điểm của dạy học theo nhóm:
- Sẽ có một số thành viên nhóm ỷ lại, không làm việc, không tích cực hoạtđộng vì nghĩ có những người giỏi hơn sẽ giúp mình hoàn thành công việc của nhómđược giao mà không tham gia hoạt động nhóm
- Hoạt động nhóm có thể đi lệch hướng do tác động của một vài cá nhân haycòn được gọi là hiện tượng chi phối, tách nhóm
- Những học sinh có năng lực khá, giỏi sẽ quyết định kết quả thảo luận nhómnên không đề cao sự tương tác bình đẳng và tầm quan trọng của từng thành viêntrong nhóm
- Khi lấy kết quả thảo luận chung của nhóm để đánh giá kết quả học tập chotừng cá nhân thì chưa công bằng và chưa đánh giá đúng thực chất được sự nỗ lựccủa từng cá nhân trong hoạt động nhóm
- Quá trình áp dụng sẽ có sự vận dụng cứng nhắc, dập khuôn và quá thườngxuyên, thiếu sáng tạo sẽ gây ra hiện tượng nhàm chán làm giảm hiệu quả trong hoạt
động học tập của các em học sinh.
Tuy còn một số nhược điểm nhưng trên song dạy học theo nhóm vẫn là
phương pháp được rất nhiều giáo viên sử dụng thường xuyên nhất trong cácphương pháp dạy học tích cực Để khắc phục căn bản những hạn chế nêu trên,
Trang 8trong quá trình áp dụng tôi đã kết hợp phương pháp hoạt động nhóm với một số kỹthuật dạy học trong quá trình tổ chức dạy học để nâng cao hiệu quả Kết quả là đã
có những chuyển biến tích cực trong quá trình nhận thức và tư duy của học sinh khitham gia hoạt động nhóm
1.3 Kĩ thuật dạy học
Kỹ thuật dạy học là biện pháp, cách thức tiến hành các hoạt động dạy họcdựa vào các phương tiện thiết bị nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả giảng dạyhay có thể nói cách khác đó là cách thức hoạt động dạy học, tổ chức hoạt động giáodục để bảo đảm hiệu quả, chất lượng giảng dạy
Kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệttrong việc phát huy sự tham gia tích cực của cá nhân học sinh vào quá trình dạyhọc, kích thích tư duy, sự sáng tạo của học sinh
Trong thực tế có rất nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau mà giáo viên có thể ápdụng trong quá trình dạy học Có thể kể tới các kỹ thuật dạy học tiêu biểu, có ưuthế cao trong việc phát huy tính tích cực của học sinh gồm: Kĩ thuật động não; Kĩthuật chia nhóm; Kĩ thuật giao nhiệm vụ; Kĩ thuật đặt câu hỏi; Kĩ thuật “khăn trảibàn”; Kĩ thuật “phòng tranh”; Kĩ thuật “công đoạn”; Kĩ thuật các “mảnh ghép”; Kĩthuật “trình bày một phút”; Kĩ thuật “chúng em biết 3”; Kĩ thuật “hỏi và trả lời”; Kĩthuật “hỏi chuyên gia”; Kĩ thuật “bản đồ tư duy”; Kĩ thuật “hoàn tất một nhiệm vụ”
; Kĩ thuật “viết tích cực”; Kĩ thuật “đọc hợp tác”; Kĩ thuật “nói cách khác”; Kĩthuật “phân tích phim”; Kĩ thuật “tóm tắt nội dung tài liệu theo nhóm”
Trong phạm vi đề tài này, Tôi chỉ đề cập đến ba kỹ thuật dạy học tích cực màtôi thường xuyên sử dụng và có hiệu quả nhất trong dạy học hợp tác trong phânmôn Lịch sử 6, đó là: Kỹ thuật động não, Kỹ thật mảnh ghép, kỹ thuật khăn phủbàn và kỹ thuật bản đồ tư duy
2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
2.1 Thuận lợi:
Trong những năm gần đây cùng với sự quan tâm phát triền kinh tế của đấtnước thì giáo dục cũng đang được sự quan tâm lớn của chính phủ và toàn xã hội.Vậy để nâng cao chất lượng giáo dục, thì việc đổi mới về nội dung, phương phápdạy học, trong đó đổi mới phương pháp nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sángtạo của học sinh là rất cần thiết điều này đã được xác định rõ trong Nghị quyếtTrung ương 4 khóa VII (01/1993) và Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII(12/1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (2005) Nghị Quyết số 29 –NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản toàndiện nền giáo dục Việt Nam
- Đội ngũ giáo viên được Sở GD & ĐT và Phòng GD & ĐT cho đi tập huấn
về đổi mới phương pháp và kỹ thuật dạy học Do vây nhiều giáo viên đã tích cựcvận dụng phương pháp học tập theo nhóm cho học sinh trong quá trình giảng dạytạo ra sự đồng bộ trong dạy học của nhiều môn học
Trang 9- Được sự quan tâm tạo điều kiện tối đa của Ban giám hiêu và chính quyềnđịa phương: đã mua 9 ti vi có màn hình cỡ lớn trang bị cho các phòng học Đây làphương tiện dạy học rất cần thiết cho việc tổ chức dạy học tích cực, nhất là hoạtđộng nhóm.
- Phần lớn học sinh đã nhận thấy được vai trò và ý nghĩa của phương pháphọc tập theo nhóm đối với việc học tập của học sinh
2.2 Khó khăn.
- Năm học 2021-2022 là năm đầu tiên thực hiện bộ sách giáo khoa trongchương trình giáo dục phổ thông mới (chương trình giáo dục phổ thông năm 2018)nên nhiều điều mới mẻ không tránh khỏi sự bỡ ngỡ của đội ngũ giáo viên
- Trình đọ tay nghề, kinh nghiệm của đội ngũ giáo viên không đồng đều nênhiệu quả của hoạt động nhóm đôi lúc còn chưa đạt như kì vọng Học sinh còn chútrọng tạo ra sản phẩm để nộp thầy cô mang tính đối phó mà ít chú trọng đến quátrình hợp tác nhóm để tạo ra sản phẩm nhóm đúng nghĩa của hoạt động nhóm
- Học sinh còn thiếu và yếu về các kỹ năng làm việc nhóm, đặc biệt là kỹnăng động não, kỹ năng chia sẻ trách nhiệm, kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá hoạtđộng nhóm
- Ý thức tự giác tham gia, đóng góp ý kiến riêng của một bộ phận học sinhcòn chưa cao, còn mang tâm lý trông chờ, ỷ lại các thành viên khác trong nhóm
- Các nhóm trưởng còn thiếu kỹ năng trong điều hành, tổ chức hoạt động củanhóm
- Dạy học tích cực cần nhiều thời gian chuẩn bị mà lại tốn kém, trong khilương giáo viên còn thấp và phải tham gia rất nhiều hoạt động giáo dục khác, sốloại hồ sơ giáo viên ngày càng nhiều nên chưa chuyên tâm trong việc nâng cao tínhtích cực chủ động hoạt động của học sinh
Nguyên nhân của những hạn chế trên:
* Nguyên nhân khách quan:
- Một số giáo viên cũng chưa thường xuyên trao đổi, hướng dẫn, cung cấpcho học sinh các kỹ năng và các phương pháp làm việc nhóm cho học sinh Họcsinh mới chỉ biết nhận nhiệm vụ là hoàn thành bài tập bằng cách làm việc nhóm màchưa biết phải làm việc nhóm như thế nào để hoàn thành nhiệm vụ một cách tốtnhất
- Thời lượng cho mỗi tiết học là 45 phút nhưng thời gian để hoat độngnhóm lại dài, không cố dinh, dễ vượt thời gian kế hoạch vạch ra trước, gây khókhăn cho giáo viên trong tổ chức và chọn nội dung hoạt động nhóm một cách triệt
để, đúng tiến độ và hiệu quả
- Ngành giáo dục đang trong quá trình đổi mới nên còn nhiều bất cập chưakịp giải quyết, còn nhiều điểm quá mới đối với đội ngũ giáo viên
- Đồ dùng dạy học chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạyhọc
Trang 10- Việc xây dựng một tiết dạy của giáo viên bây giờ phải dựa trên nhiều căncứ: PPCT, Chuẩn kiến thức kỹ năng, định hướng phát triển năng lực, hướng dẫnnội dung giảm tải, sách giáo khoa, mẫu giáo án của Phòng giáo dục
* Nguyên nhân chủ quan:
- Học sinh chưa hình thành cho mình ý thức tích cực và tự giác trong học tập,làm việc nhóm, chưa cần cù chịu khó tìm hiểu để có thể tự trang bị cho mình những
kĩ năng và phương pháp học nhóm có hiệu quả Từ đó dẫn đến học sinh thiếu vàyếu về phương pháp, kỹ năng học nhóm như: Phương pháp tiến hành hoạt độngnhóm của các nhóm chưa khoa học, chưa hợp lý, thiếu mục tiêu cụ thể, thiếu kếhoạch, thiếu nội quy- nguyên tắc nhóm, phân công nhiệm vụ chưa phù hợp v.v
- Nhiều nhóm chưa lắng nghe, chưa tạo cơ hội cho các thành viên được thểhiện, khẳng định mình, được thảo luận và phát biểu ý kiến Từ đó dẫn đến tìnhtrạng một số thành viên chán nản, không tích cực, buông xuôi, phó mặc chỉ thamgia một cách chiếu lệ, đối phó Vì vậy chưa thực sự phát huy hết năng lực củamình
- Nhóm trưởng chưa thực sự phát huy được vai trò của mình, chưa có nănglực và kỹ năng trong việc điều hành nhóm
2.3 Kết quả khảo sát thực tế:
Trước đây tôi thường chỉ áp dụng phương pháp dạy học nhóm theo kiểutruyền thống, mà chưa có sự kết hợp với kỹ thuật dạy học Dẫn đến trong các giờhọc thường chỉ có học sinh có năng lực tham gia học tập tích cực, số học sinh yếu ít
có cơ hội tham gia hoạt động Chính vì thế nên việc học tập thường ít hứng thú, nộidung đơn điệu, việc quan tâm đến phát triển năng lực cá nhân còn hạn chế
Kết quả khảo sát thực tế về mức độ tham gia hoạt động nhóm của học sinhkhối 6 phân môn Lịch sử đầu năm hoc 2021 - 2022 trường THCS A:
Tổng số
khảo sát
Số tham gia tíchcực, chủ động
Số tham gia đối phó vì
sợ GV nhắc nhở
Số học sinh gần nhưkhông tham gia
Qua kết quả khảo sát trên cho thấy: Số học sinh tích cực, chủ động tham giahoat động nhóm còn thấp, chủ yếu là đố phó và ngồi vào nhóm cho có ngồi, khôngtham gia vào hoạt động Có nhiều nguyên nhân cho số liệu trên nhưng nguyên nhânchủ yếu vẫn là do ý thức của học sính và phương pháp giáo dục của giáo viên cònchưa lôi cuốn được học sinh, nhàm chán
Đồng thời kết quả khảo sát đầu năm học phân môn Lịch sử 6 cũng chưacao, số học sinh có học lực thuộc loại trung bình và yếu chiếm tỉ lệ khá cao, số họcsinh có học lực khá, giỏi còn chiếm tỉ lệ thấp Cụ thể như sau:
Tổng số học sinh Loại giỏi Loại khá Loại TB Loại yếu
Trang 113 CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
Trong quá trình giảng dạy phân môn Lịch sử 6 bản thân tôi đã tích cực sửdụng Phương pháp hoạt động nhóm có sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực nhằmnâng cao chất lượng giảng dạy Các kỹ thuật dạy học chủ yếu được tôi áp dụngtrong tổ chức dạy học nhóm là: Kỹ thuật động não, Kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuậtkhăn phủ bàn và kỹ thuật sử dụng sơ đồ tư duy
Từ thực tế dạy học tôi nhận thấy gần như tất cả các bài trong chương trìnhphân môn Lịch sử 6 đều có thể áp dung cách này để dạy Cụ thể là:
3.1 Sử dụng linh hoạt kỹ thuật động não trong phương dạy học nhóm:
Thế nào là kỹ thuật động não: Động não (công não) là một kỹ thuật nhằmhuy động những tư tưởng mới mẻ, độc đáo về một chủ đề của các thành viên trongthảo luận Các thành viên được cổ vũ tham gia một cách tích cực, không hạn chếcác ý tưởng (nhằm tạo ra “cơn lốc” các ý tưởng) Kỹ thuật động não do AlexOsborn (Mỹ) phát triển, dựa trên một kỹ thuật truyền thống từ Ấn độ
Quy tắc kỹ thuật động não:
+ Không đánh giá và phê phán trong quá trình thu thập ý tưởng của cácthành viên;
+ Liên hệ với những ý tưởng đã được trình bày;
+ Khuyến khích số lượng các ý tưởng;
+ Cho phép sự tưởng tượng và liên tưởng
Các bước tiến hành kỹ thuật động não
+ Người điều phối dẫn nhập vào chủ đề và xác định rõ một vấn đề;
+ Các thành viên đưa ra những ý kiến của mình: trong khi thu thập ý kiến,không đánh giá, nhận xét Mục đích là huy động nhiều ý kiến tiếp nối nhau;
+ Kết thúc việc đưa ra ý kiến;
+ Tạo cơ hội cho tất cả thành viên tham gia
Nhược điểm kỹ thuật động não
Có thể đi lạc đề, tản mạn;
+ Có thể mất thời gian nhiều trong việc chọn các ý kiến thích hợp;
Trang 12+ Có thể có một số HS “quá tích cực”, số khác thụ động Kỹ thuật động nãođược áp dụng phổ biến và nguời ta xây dựng nhiều kỹ thuật khác dựa trên kỹ thuậtnày, có thể coi là các dạng khác nhau của kỹ thuật động não.
* Cách vận dụng kỹ thuật “động não” trong dạy học hợp tác khi ở phân môn Lịch sử 6:
BÀI 10 HY LẠP VÀ LA MÃ CỔ ĐẠI Hoạt động 2 Nhà nước thành bang và nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp
a Mục tiêu: HS năm được nhà nước thành bang và nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp
b Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV-HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
Chuyển giao nhiệm vụ
câu hỏi cho HS: Vì sao ở Hy Lạp lại hình
thành nhiều nhà nước thành bang?
HS phải phân tích được tác động của
điều kiện tự nhiên đến sự phát triển kinh
tế, xã hội
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: Thực hiện
nhiệm vụ.
+ GV hướng dẫn HS quan sát hình 5
và trình bày sơ đồ tổ chức Nhà nước thành
bang A-ten theo ý hiểu của mình
+ GV có thể mở rộng kiến thức cho
HS (mô tả vế đền đài, thành quách và lấy
A-ten làm ví dụ minh hoạ)
- Học sinh thảo luận nêu ý kiến của
mình: Vì sao ở Hy Lạp lại hình thành
- Khái niệm “nhà nước thànhbang”: là những nhà nước nhỏ, cómột thành thị là trung tâm, xungquanh là vùng đất trổng trọt Trongmỗi thành bang có phố xá, lâu đài,đến thờ, sân vận động, nhà hát, bếncảng Mỗi thành bang có bộ máyquyến lực riêng, luật pháp riêng vàtài chính riêng
- Những biểu hiện của nền dânchủ cổ đại ỏ’ Hy Lạp:
+ Cơ quan quyền lực tối cao: Đạihội nhân dân (gồm toàn bộ công dânnam từ 18 tuổi trở lên; có quyển thảoluận và biểu quyết tất cả những vấn
đề hệ trọng của đất nước)
+ Chế độ bỏ phiếu bằng vỏ sò
Trang 13nhiều nhà nước thành bang?
Bước 3: Trình bày kết quả: Trình bày kết quả
- Từ đó, GV cho HS đọc thông tintrong SGK, thảo luận nhóm để trả lời câu
hỏi: Những ưu điểm của tổ chức thành bang là gì? Để HS trả lời được câu hỏi
trên, GV gợi ý cho HS trả lời những câu
hỏi: Nền dân chủ A-ten được biểu hiện thế nào? Tại sao nói A-ten là điển hình mẫu mực của nền dân chủ trong thế giới cổ đại? Yêu cầu cần đạt: HS hiểu và vận
dụng được kiến thức trong cả bài học đểtrả lời được ưu điểm đó chính là những ý
đã phân tích cho câu hỏi Tại sao nói A-ten
là điển hình mẫu mực trong nền dân chủ
cổ đại.
Bước 4: Đánh giá nhận xét: Kết luận
- GV có thể mở rộng để rèn luyện kĩnăng phân tích, nhận xét cho HS bằng
cách đặt câu hỏi: Theo em, hạn chế của nền dân chủ ở A-ten cổ đại là gì? HS thảo
luận và đại diện nhóm trả lời
HS hiểu và vận dụng được kiến thứctrong cả bài học để trả lời được hạn chế lànền dân chủ này chỉ dành cho một bộ phậndân cư và dựa trên cơ sở là sự bóc lột nô lệ
- lực lượng đông đảo trong xã hội
Trang 14* Đánh giá hiệu quả và một số kinh nghiệm của cá nhân khi áp dụng cách này:
Qua áp dụng kỹ thuật động não trong chương trình phân môn Lịch sử 6 thấy
rõ việc sử dụng kỹ thuật này trong dạy học theo nhóm đã tạo đa dạng ra hoạt động,phong phú, học sinh được tham gia vào các nhiệm vụ khác nhau, mức độ yêu cầucũng khác nhau Trong kỹ thuật động não đòi hỏi học sinh phải tích cực, bị cuốnhút vào các hoạt động tập thể nhóm để hoàn thành vai trò, trách nhiệm của mỗi cánhân, tích cực suy nghĩ, làm việc để giải quyết vấn đề, từ đó khắc phục được nhữnghạn chế của phương pháp dạy học nhóm truyền thống
Để hoạt động nhóm có hiệu quả giáo viên cần tạo tình huống có vấn đề chohọc sinh suy nghĩ, lôi quốn được học sinh Giáo viên cần phải kiên trì vì lúc mớilàm học sinh chưa quen nên rất dễ thất bại do học sinh có thể đi chệch hướngnhưng sau vài lầm các em học sinh sẽ quen và hoạt động rất có hiêu quả Giáo viêncần theo dõi sát quá trình hoạt động của các nhóm để đảm bảo tất cả mọi học sinh ởcác nhóm đều hiểu nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ được giao
3.2 Sử dụng linh hoạt kỹ thuật mảnh ghép trong phương dạy học nhóm:
* Muốn làm tốt việc này, trước tiên phải hiểu rõ kỹ thuật mảnh ghép là gì và
cách tiến hành ra sao như thế nào?
Kỹ thuật mảnh ghép là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợpgiữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm mục tiêu: Giải quyết mộtnhiệm vụ phức hợp; kích thích sự tham gia tích cực của học sinh trong hoạt độngnhóm; nâng cao vai trò và tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân trong quá trình hợptác (không chỉ nhận thức hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 1 mà còn phải truyền đạt kếtquả và hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 2)
Quá trình thực hiện kỹ thuật mảnh ghép được chia thành hai giai đoạn:
Giai đoạn 1: “Nhóm chuyên sâu”: Lớp học được chia thành các nhóm nhỏtuỳ thuộc vào thực tế, mỗi nhóm được giao nhiệm vụ tìm hiểu sâu một vấn đề Saumột thời gian quy định thảo luận, mỗi thành viên trong nhóm đều nắm vững vàtrình bày được kết quả của nhóm
Giai đoạn 2: “Nhóm mảnh ghép”: Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở giai đoạn
1, mỗi học sinh ở các nhóm chuyên sâu khác nhau lại tập hợp lại thành nhóm mới
là nhóm mảnh ghép “Nhóm mảnh ghép” nhận được một nhiệm vụ mới, nhiệm vụnày mang tính khái quát, tổng hợp toàn bộ nội dung đã được tìm hiểu từ các “nhómchuyên sâu”
* Cách vận dụng kỹ thuật “mảnh ghép” trong dạy học hợp tác khi ở phân môn Lịch sử 6:
Trong điều kiện giảng dạy trên lớp, trong thời gian một tiết học, kỹ thuậtmảnh ghép thích hợp nhất là vào những phần mà nội thảo luận bao gồm 2, 3 hoặc 4nội dung chính Cách tiến hành như sau:
Đối với tiết học có 4 nội dung thảo luận:
Trang 15Giai đoạn 1: giáo viên chia lớp thành 8 đến 10 nhóm (thường từ 4-8HS/nhóm), mỗi học sinh trong nhóm được giáo viên mã hóa bởi các số 1,2,3,4 GVchọn các nhóm 1,2,3,4 làm một nhóm lớn I, mỗi nhóm nhỏ thảo luận 1 một dung.Sau thời gian 2 đến 3 phút các thành viên trong nhóm đã nắm vững nội dung thảoluận riêng của nhóm mình.
Sang giai đoạn 2: giáo viên sẽ yêu cầu học sinh mang các số 1 ở mỗi nhómghép lại thành nhóm mới (A), các số 2 ghép lại thành nhóm mới (B), các số 3 ghéplại thành nhóm mới (C), các số 4 ghép lại thành nhóm mới (D) Như vậy ở vòng 2này mỗi học sinh là người truyền đạt nội dung đã nắm được "trao đổi" với cácthành viên khác, sau đó điền kết quả thảo luận vào bảng phụ để trình bày trước lớp
Làm tương tự với các nhóm còn lại (nhóm 5,6,7,8)
Đối với tiết học có 3 nôi dung: Lớp có 3 tổ, mỗi tổ chia làm 3 nhóm (2 bàn
= 4HS / nhóm) mỗi học sinh được mã hóa bằng các số 1,2,3,4
Giai đoạn 1: GV yêu cầu: Các nhóm 1 trong mỗi tổ thảo luận một nội dung;
Các nhóm 2 trong mỗi tổ thảo luận một nội dung; Các nhóm 3 trong mỗi tổ thảoluận một nội dung
Giai đoạn 2: Giáo viên yêu cầu: Trong mỗi tổ mỗi HS mang các số 1 trong
các nhóm nhỏ ghép lại thành nhóm mới (A) (ngồi ở vị trí của nhóm 1 cũ), các số 2ghép lại thành nhóm mới (B) (ngồi ở vị trí của nhóm 2 cũ), các số 3 ghép lại thànhnhóm (C) (ngồi ở vị trí của nhóm 3 cũ), các só 4 giữ nguyên tại chỗ và ghép vàonhóm mới tương ứng Sau khi ghép xong nhóm mới sẽ thảo luận và hoàn thành cả
3 câu hỏi vào bảng nhóm và trình bày kết quả (Chỉ yêu cầu 1 hoặc 2 nhóm trìnhbày các nhóm khác chú ý và nhận xét, bổ sung)
Đối với tiết có 2 nội dung thì: Giai đoạn 1: GV cho các nhóm lẻ thảo luận
một nội dung, nhóm chẵn một nội dung; Giai đoạn 2: GV cho ghép 2 HS của nhómchẵn với 2 HS cua nhóm lẻ để tạo thanh nhóm mới rồi thảo luận tất cả các câu hỏi
* Ví dụ cụ thể: đối với kiểu bài có hai nội dung câu hỏi
BÀI 2 DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH SỬ Hoạt động 1 Tư liệu hiện vật
a Mục tiêu: HS nêu được tư liệu hiện vật là những di tích, đồ vật, còn lưu giữ lại
trong lòng đất hay trên mặt đất cũng như nêu được ý nghĩa của loại tư liệu này
b Nội dung: GV khai thác kênh hình, kiến thức trong SGK
c Sản phẩm học tập: trả lời được các câu hỏi của giáo viên
d Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV-HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
- GV cho HS quan sát một số tư liệu
hiện vật đã chuẩn bị trước hoặc hình 2, 3 Những di tích hoặc đồ vật của ngườixưa còn lưu giữ lại trong lòng đất