(SKKN 2022) giải pháp để nâng cao kỹ năng vẽ biểu đồ miền trên máy tính cho giáo viên dạy môn địa lí

Tuy nhiên, với nhiều giáo viên hiện nay việc đưa các biểu đồ vẽ trên máy tính vào giáo án hoặc trình chiếu cho học sinh xem còn rất yếu hoặc kỹ năng này vẫn chưa được các giáo viên coi t

MỤC LỤC

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu

1.4 Các phương pháp nghiên cứu

1.5 Những điểm mới của sáng kiến

2 Nội dung sáng kiến

2.1 Cơ sở lí luận

2.2 Thực trạng của nội dung nghiên cứu

2.3 Cách vẽ biểu đồ miền Địa lí trên máy tính

2.4 Các ví dụ minh hoạ

2.5 Hiệu quả của sáng kiến

3 Kết luận và đề xuất

3.1 Kết luận

3.2 Đề xuất

2 2 3 3 3 4 4 4 6 10 11 13 13 13

1 Mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài

Dạy học là một nghề sáng tạo, người giáo viên khi đứng trên bục giảng luôn gặp nhiều vấn đề và những tình huống khác nhau đòi hỏi phải có cách xử

lý, giải quyết sáng tạo Do đó thực hành kĩ năng địa lí là một phần trong chương trình địa lí trung học giữ vị trí hết sức quan trọng, giúp cho học sinh biết cách trình bày một biểu đồ, phân tích một bảng số liệu, vẽ lược đồ và cách đọc Át lát Địa lí

Thực hành kỹ năng Địa lí trong đó có kỹ năng vẽ biểu đồ là một yêu cầu rất quan trọng của việc giảng dạy và học tập môn Địa lí Vì vậy, các giáo án, đề kiểm tra, đề thi môn Địa lí đều có hai phần lí thuyết và phần thực hành Trong

đó phần thực hành thường có những bài tập về vẽ và nhận xét biểu đồ chiếm khoảng 30 - 35% tổng số điểm

Hiện nay trong chương trình đổi mới của sách giáo khoa Địa lí các tiết thực hành vẽ biểu đồ và các bài tập về rèn luyện kỹ năng vẽ, nhận xét biểu đồ thường có sau các bài học trong sách giáo khoa Điều đó chứng tỏ rằng bộ môn Địa lí hiện nay không chỉ chú trọng đến việc cung cấp cho học sinh những kiến thức lí thuyết mà còn giúp các em rèn luyện những kỹ năng Địa lí cần thiết, đặc biệt như kỹ năng vẽ biểu đồ Bởi thông qua biểu đồ các em đã thể hiện được mối liên hệ giữa những đối tượng Địa lí đã học, thấy được tình hình, xu hướng phát triển của các đối tượng Địa lí Hoặc từ biểu đồ đã vẽ các em cũng có thể phân tích, nhận xét, phát hiện tìm tòi thêm nội dung kiến thức mới trên cơ sở kiến thức của bài học

Bản thân tôi và đồng nghiệp đều rất chú trọng đến việc rèn luyện kĩ năng

vẽ biểu đồ cho học sinh, giáo viên vẽ trên giấy và trình bày trên bảng rất tốt Tuy nhiên, với nhiều giáo viên hiện nay việc đưa các biểu đồ vẽ trên máy tính vào giáo án hoặc trình chiếu cho học sinh xem còn rất yếu hoặc kỹ năng này vẫn chưa được các giáo viên coi trọng Chính vì vậy, bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lí, tôi rất quan tâm đến việc cũng cố, rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ trên máy tính để giúp các em quan sát dễ dàng và thực hiện kỹ năng này ngày càng tốt hơn

Chính vì những lí do trên tôi đã mạnh dạn đề cập sáng kiến “Biện pháp nâng cao kỹ năng vẽ biểu đồ miền trên máy tính cho bản thân và đồng nghiệp trong dạy học Địa Lí”

1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Hướng dẫn việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ miền trên máy tính cho giáo viên nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và học tập môn Địa lí nói chung, đồng thời củng cố, nâng cao việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ cho bản thân từng giáo viên nói riêng

1.3 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu

Rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ miền Địa lí trên máy tính và đưa vào bản in trên nền Word

Cơ sở lí luận cho đề tài, đó là cơ sở về “biểu đồ” và việc “hướng dẫn kỹ năng vẽ biểu đồ miền trên máy tính” cho giáo viên

1.4 Các phương pháp nghiên cứu

Đối với đề tài này tôi sử dụng các phương pháp

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: nhằm xây dựng cơ sở lí kuận cho đề tài

- Phương pháp quan sát: nhằm tìm hiểu việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ của giáo viên trong các giáo án và đề kiểm tra, đề thi,

- Phương pháp điều tra: nhằm đánh giá thực trạng có bao nhiêu giáo viên vẽ chưa được hoặc vẽ chưa chính xác biểu đồ trên máy tính khi thực hành kỹ năng

vẽ biểu đồ

1.5 Những điểm mới của đề tài:

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: biểu đồ miền

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Biểu đồ là một loại đồ họa dùng để biểu hiện một cách trực quan số liệu thống kê về quá trình phát triển của hiện tuợng, cấu trúc hiện tượng, mối quan

hệ giữa thời gian và không gian của các hiện tượng

Biểu đồ miền còn được gọi là biểu đồ diện, loại biểu đồ này thể hiện được

cả cơ cấu và động thái phát triển của các đối tượng Toàn bộ biểu đồ là một hình chữ nhật (hoặc hình vuông), trong đó được chia thành các miền khác nhau

Chọn vẽ biểu đồ miền khi cần thể hiện cơ cấu tỉ lệ Để xác định vẽ biểu đồ miền, với số liệu được thể hiện trên 3 năm (nghĩa là việc vẽ tới 4 hình tròn như thông thường thì ta lại chuyển sang biểu đồ miền) Vậy số liệu đã cho cứ trên 3 năm mà thể hiện về cơ cấu thì vẽ biểu đồ miền

Dấu hiệu: Nhiều năm (4 năm trở lên), ít thành phần

Các bước tiến hành khi vẽ biểu đồ miền: giáo viên thường hướng dẫn học

sinh theo các bước sau

Bước 1: Vẽ khung biểu đồ

- Khung biểu đồ miễn vẽ theo giá trị tương đối thường là một hình chữ nhật Trong đó được chia làm các miền khác nhau, chồng lên nhau Mỗi miền thể hiện một đối tượng địa lí cụ thể

Các thời điểm năm đầu tiên và năm cuối cùng của biểu đồ phải được nằm trên 2 cạnh bên trái và phải của hình chữ nhật, là khung của biểu đồ

- Chiều cao của hình chữ nhật thể hiện đơn vị của biểu đồ, chiều rộng của biểu đồ thường thể hiện thời gian (năm)

- Biều đồ miền vẽ theo giá trị tuyệt đối thể hiện động thái, nên dựng hai trục – một trục thể hiện đại lượng, một trục giới hạn năm cuối (dạng này ít, thông thường chỉ sử dụng biểu đồ miền thể hiện giá trị tương đối)

Bước 2: Vẽ ranh giới của miền Lấy năm đầu tiên trên trục tung, phân chia khoảng cách năm theo tỉ lệ tương ứng

Bước 3: Hoàn thiện biểu đồ Ghi số liệu vào đúng vị trí từng miền trong biểu đồ

đã vẽ

2.2 Thực trạng của vấn đề vẽ biểu đồ miền trên máy tính

Vẽ biểu đồ miền trên máy tính không phải vấn đề quá khó và giáo viên có thể làm được tuy nhiên thường mất nhiều thời gian đối với những giáo viên không thường xuyên vẽ biểu đồ trên máy tính Vì vậy trong đáp án các đề kiểm tra hoặc đề thi giáo viên thường không vẽ biểu đồ mẫu thay vào đó giáo viên chỉ ghi như:

* Vẽ biểu đồ:

- Biểu đồ miền

- Đảm bảo chính xác, khoa học

- Có bảng chú giải, ghi số liệu trên biểu đồ và tên biểu đồ

(Nếu thiếu mỗi yêu cầu trừ 0,5 điểm, nếu vẽ dạng khác không cho điểm)

* Vẽ biểu đồ miền Yêu cầu: chia đúng tỷ lệ, có chú giải, có ghi số liệu, có tên biểu đồ, đảm bảo thẩm mĩ

Đây là thực trạng rất phổ biến, ngoài ra giáo viên cũng có thể vẽ mẫu cho học sinh nhưng có một số hạn chế sau:

- Giáo viên vẽ tay sau đó chụp ảnh hoặc scan ảnh vào giáo án trên máy, đề kiểm tra, đề thi

- Giáo viên vẽ trên máy tính dựa vào ứng dụng

+ Trên word: Insert/Picture/Chart

+ Trên Excel: Insert/Chart

Một số lỗi khi vẽ trên công cụ của Word và Excel

Dùng màu sắc trên biểu đồ, nhưng thực tế học sinh không được tô màu khi làm bài thi

Không đưa được số liệu, lỗi font chữ, sai về thời gian và các chỉ tiêu vào biểu đồ

Không thể hiện hết được ý tưởng của tác giả, …

Theo một khảo sát nhanh đối với giáo viên hiện đang giảng dạy môn Địa

lí tại các trường THCS trên địa bàn toàn huyện Yên Định về khả năng vẽ biểu đồ miền Địa lí trên máy tính có kết quả như sau:

Khả năng

Tổng số

giáo viên được hỏi

Thành thạo

Biết vẽ nhưng đang mắc lỗi

Chưa vẽ được

Để khắc phục những hạn chế, thiếu sót và sử dụng công cụ vẽ này đạt hiệu quả cao phải cần thêm một số kĩ năng để vẽ thành công biểu đồ đảm bảo đúng yêu cầu của một biểu đồ Địa lí

2.3 Cách vẽ biểu đồ miền Địa lí trên máy tính

Hướng dẫn cách vẽ

Bước 1: Dùng một trong hai công cụ vẽ biểu đồ sẵn có hiện nay

+ Trên word: Insert/Picture/Chart

+ Trên Excel: Insert/Chart

Nhìn vào biểu đồ này ta thấy còn thiếu một số yếu tố và đặc biệt là sai về khoảng cách năm, vậy để giải quyết vấn đề sai này ta phải tạo ra các số liệu giả định Đây là điểm khác biệt giữa các biểu đồ dành cho các nghiên cứu khác và biểu đồ Địa lí, khoảng cách thời gian chính xác để cho thấy động lực phát triển của đối tượng

Bước 2: Copy biểu đồ vào word

Sau khi vẽ được biểu đồ miền trên công cụ vẽ sẵn có trên Word hoặc Excel, tiến hành chỉnh sửa biểu đồ theo yêu cầu

Chọn công cụ copy biểu đồ: Edit/Copy

Chọn công cụ dán biểu đồ: Edit/ Paste Special

Trong hộp thoại: Paste Special chọn Picture (Enhanced Metafile) – Đây là bước rất quan trọng

Bước 3: Chỉnh sửa biểu đồ

Sau khi copy được biểu đồ vào trang Word tiến hành chỉnh sửa biểu đồ theo yêu cầu

- Nháy chuột phải vào khuôn hình, xuất hiện hộp menu, chọn Edit Picture, sau

đó kích vào biểu đồ và chọn Group bằng cách nhắp chuột phải vào biểu đồ để khi chỉnh sửa biểu đồ không bị sai lệch

- Biểu đồ được kích hoạt, nháy chuột phải vào một mảng màu nào đó của biểu

đồ, hộp menu sẽ hiện lên chọn Edit Points

- Các điểm khống chế (Point) hiện lên

- Nhắp chuột phải vào các điểm cần xóa, hộp menu hiện lên -> chọn Delete point

- Lặp lại các thao tác trên cho đến khi hết các điểm tạo thành do các giá trị hoặc các năm giả định

- Chọn và xóa từng đối tượng không cần thiết như số ghi các năm thừa trên trục hoành, % trên các giá trị trục tung

- Nhấp đúp chuột trái vào một mảng màu nào đó của biểu đồ xuất hiện hộp thoại: Format AutoShape

Mục Fill/ color: Đây là mục rất quan trọng trong vẽ biểu đồ miền vì liên quan đến chọn các loại kí hiệu cho đối tượng thể hiện tên biểu đồ

+ Trong mục này nên chọn Fill Effects/Pattern: do khi làm bài thi học sinh chỉ

dùng các loại kí hiệu mà không được tô màu cho đối tượng cần thể hiện

+ Mục Fore ground: nên chọn màu đen để khi in học sinh dễ nhìn

Mục line: Chọn màu và loại đường viền cho phần đường viền của miền đối tượng đã vẽ

Làm lần lượt như vậy cho đến khi hết các đối tượng cần vẽ

Bước 4: Chỉnh sửa bảng chú giải - Giáo viên ghi rõ: Bảng chú giải

Chỉnh sửa như đối với các phần màu đã sửa ở bước 3

Bước 5: Hoàn thiện biểu đồ, ghi tên biểu đồ

2.4 Ví dụ minh hoạ:

Bài 16 Địa lí 9: Thực hành vẽ biểu đồ về sự thay đổi cơ cấu kinh tế

Cho bảng số liệu: Cơ cấu GDP của nước ta thời kì 1991-2002 (đơn vị %)

1991 1993 199

5

1997 1999 200

1

2002

Nông, lâm, ngư nghiệp 40.5 29.9 27.2 25.8 25.4 23.3 23.0 Công nghiệp-xây dựng 23.8 28.9 28.8 32.1 34.5 38.1 38.5

Hãy vẽ biểu đồ miền thể hiện cơ cấu GDP thời kì 1991-2002

Hướng dẫn vẽ:

Bước 1: Vẽ biểu đồ

Nhập lại bảng số liệu vào Excel và sử dụng công cụ vẽ trên Excel để vẽ biểu đồ miền

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

35.7

27.2 29.9

40.5

38.1

23.0 38.5

32.1

34.5

23.8

28.9

28.8

Năm

Bước 2: Copy biểu đồ sang trang word và chỉnh sửa hoàn thiện biểu đồ như hướng dẫn

Tỉ lệ %

Biểu đồ thể hiện cơ cấu GDP của nước ta thời kì 1991 - 2002.

Trên đây là cách vẽ biểu đồ miền thường gặp trong quá trình giảng dạy bộ môn Địa lí mà bất cứ giáo viên nào cũng có thể dễ dàng thực hiện Sau khi vẽ có thể đưa vào giáo án hoặc đề thi một cách thuận tiện, đẹp và đúng yêu câu bộ môn Địa lí, giáo viên có thể để màu nền hoặc chọn kí hiệu đen trắng để khi in dễ nhìn và học sinh quan sát làm theo thuận tiện cho việc làm bài thi, bài kiểm tra

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Qua việc thực hiện triển khai rộng rãi sáng kiến về nâng cao năng lực vẽ biểu đồ miền trên máy vi tính đối với giáo viên trên địa bàn huyện, trong các đợt tập huấn chuyên đề giáo viên thành thạo trong việc vẽ trên máy tính đây là một động lực để bản thân tôi hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm với loại biểu đồ mới:

biểu đồ miền.

Chú giải

Nông, lâm, ngư nghiệp

Công nghiệp – xây dựng

Dịch vụ

Tuy đề tài chưa được triển khai trên địa bàn toàn huyện nhưng qua các đợt sinh hoạt cụm chuyên môn đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi áp dụng vào thực tế 100% giáo viên bộ môn Địa lí tại cụm sinh hoạt chuyên môn sau ½ ngày triển khai đã vẽ thành thạo biểu đồ miền trên máy tính và đưa vào giáo án giảng dạy cho học sinh Với thực tế trên nếu được triển khai rộng rãi 100% giáo viên được tập huấn sẽ thực hiện thành thạo việc vẽ biểu đồ miền trong môn Địa lí

Với biểu đồ đã vẽ giải quyết được các vấn đề mà cách vẽ truyền thống trên các phần mềm có sẵn không làm được đó là:

- Làm sao để thay màu sắc bằng kí hiệu cho học sinh dễ thực hiện trong bài thi, bài kiểm tra khi chỉ viết một màu mực

- Giải quyết vấn đề chia khoảng cách trên trục hoành (thời gian) không đều nhau

- Giáo viên hoàn toàn chủ động trong việc thiết kế một biểu đồ miền như việc vẽ tay, thể hiện rõ ý tưởng của bản thân

3 Kết luận, kiến nghị 3.1 Kết luận

Trên đây là kinh nghiệm của bản thân trong quá trình giảng dạy bộ môn Địa lí, đặc biệt trong việc rèn luyện kĩ năng vẽ biểu đồ miền cho học sinh Việc

áp dụng kinh nghiệm vẽ biểu đồ miền Địa lí cho giáo viên sẽ giúp vẽ nhanh, chính xác và đúng yêu cầu bộ môn Sáng kiến có thể áp dụng rộng rãi cho tất cả giáo viên Địa lí, việc hướng dẫn giáo viên diễn ra nhanh và có thể áp dụng được ngay

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ngày càng sâu, rộng vì vậy việc giáo viên vẽ biểu đồ miền và các loại biểu đồ khác trong môn Địa lí trên máy tính là hết sức cần thiết

Với sáng kiến “Biện pháp nâng cao kỹ năng vẽ biểu đồ miền trên máy tính cho bản thân và đồng nghiệp trong dạy học Địa Lí”, tất cả giáo viên đều có thể ứng dụng vào thực tế Sáng kiến có thể triển khai trong các chuyên đề cho giáo viên Địa lí, hoặc trong các buổi sinh hoạt cụm chuyên môn

3.2 Kiến nghị

Trong quá trình dạy học việc học hỏi và trao đổi kinh nghiệm giữa các đồng nghiệp trong nhà trường, đồng nghiệp giữa các trường trong huyện với nhau là rất cần thiết và thiết thực, đặc biệt là trong đặc trưng từng bộ môn như môn Địa

lí Vì vậy bản thân mong muốn ngành giáo dục tạo điều kiện để giáo viên được tham khảo, học hỏi kinh nghiệm những sáng kiến hay vận dụng vào giảng dạy tại đơn vị, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Tạo điều kiện cho bản thân hoàn thành bộ kinh nghiệm vẽ tất cả các loại biểu đồ Địa lí trên máy tính một cách chính xác, đúng đặc trưng bộ môn

Đây chỉ là kinh nghiệm vẽ biểu đồ miền trong môn Địa lí trên máy tính của bản thân Mong đồng nghiệp góp ý để cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm trong công tác giảng dạy môn Địa lí

XÁC NHẬN

CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

XÁC NHẬN CỦA HỘI

ĐỒNG KHOA HỌC NGÀNH

Quán Lào, ngày 1 tháng 06 năm 2022 Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người

khác.

Người viết sáng kiến kinh nghiệm

Đào Thị Hiền

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Dược – Sách giáo khoa Địa lí 9

2 Phạm Thu Phương (chủ biên) - Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

môn Địa lí THCS

3 Nguyễn Viết Thịnh (Chủ biên) - Windows MS Office Internet dùng trong

giảng dạy và nghiên cứu Địa lí – Nhà xuất bản Đại học sư phạm

4 Các Website về hướng dẫn vẽ biểu đồ trên Word và Excel, một số phần mềm ứng dụng có liên quan

5 Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THCS môn Địa lí - Bộ Giáo dục và Đào Tạo

DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC

CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN

Họ và tên tác giả: Đào Thị Hiền

Chức vụ và đơn vị công tác: Trường THCS Thị trấn Quán Lào

TT Tên đề tài SKKN

Cấp đánh giá xếp loại (Phòng, Sở, Tỉnh )

Kết quả đánh giá xếp loại (A, B, hoặc C)

Năm học đánh giá xếp loại

1

Một số phương pháp đổi mới

trong dạy học Địa Lí 7 tại

trường THCS Định Liên

Phòng

2

Một số biện pháp lồng ghép

nội dung bảo vệ môi trường

trong môn địa lí lớp 9 tại

trường THCS Thị Trấn Quán

Lào

Phòng

3

Biện pháp nâng cao kĩ năng

vẽ biểu đồ tròn trên máy tính

cho bản thân và đồng nghiệp

trong dạy học Địa Lí

Phòng