Thực hiện đề tài này tôi không có tham vọng gì hơn ngoài mục đích cung cấp cho học sinh lớp 9 nói riêng và học sinh THCS nói chung những kĩ năng khi làm văn nghị luận để các em cải thiện
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN CHO HỌC SINH LỚP 9 TRƯỜNG THCS THIẾT ỐNG
Người thực hiện: Đỗ Thị Dung Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Thiết Ống SKKN thuộc môn: Ngữ văn
Bá Thước, năm 2022
Trang 2STT Nội dung Trang
9 2.3.Các biện pháp đã xử dụng để giải quyết vấn đề 6
Trang 31.1 Lý do chọn đề tài.
Có thể nói trong các môn học trong nhà trường THCS thì môn Ngữ văn đóng vai trò hết sức quan trọng, không những tạo tiền đề cho học sinh có kĩ năng nghe, nói, đọc, viết thành thạo theo các kiểu văn bản Đồng thời có kĩ năng sơ giản về phân tích tác phẩm văn học và bước đầu có năng lực cảm nhận, bình giá văn học Hơn nữa còn giúp cho các em tiếp nhận các môn khoa học khác một cách tốt hơn Kết quả học tập bộ môn Ngữ Văn được đánh giá qua bài viết của học sinh Sau những tiết học Tiếng Việt cho học sinh vốn từ, cấu trúc câu đoạn văn, sự liên kết Sau các tiết học Văn bản cho học sinh những hiểu biết giá trị tác phẩm, những nội dung phản ánh Sau tiêts Tập làm văn giúp học sinh biết vận dụng để viết bài văn hoàn chỉnh theo yêu cầu của kiểu bài Nếu lớp 6 học sinh kể một câu chuyện hay tả cảnh, tả người Lớp 7 các em đó bắt đầu làm quen với văn nghị luận, cứ thế yêu cầu ngày một cao hơn đối với học sinh ở lớp 9
Lớp 9, học sinh tiếp tục học kiểu bài nghị luận: Nghị luận xã hội – Nghị luận văn học Nghị luận văn học là một kiểu bài khó so với văn nghị luận nói riêng và phân môn Tập làm văn nói chung Kiểu bài này đòi hỏi học sinh phải có năng lực phân tích, đánh giá từ khái quát đến cụ thể, có sự hiểu biết về Xã hội, về Văn học,
về Lịch sử và đặc biệt là kĩ năng trình bày Thế nhưng qua thực tế, chúng ta thấy năng lực cảm thụ văn chương, đưa văn chương vào cuộc sống và đặc biệt là cách hành văn của các em nhất là văn nghị luận của đại đa số các em còn rất yếu Kĩ năng viết văn của các em còn nhiều hạn chế: Bài viết rời rạc, khô khan, dùng câu dùng từ chưa chính xác, bố cục chưa rõ ràng, lập luận chưa có sức thuyết phục, vốn từ nghèo nên diễn đạt lủng củng tối nghĩa, dài dòng, không thoát ý, mắc nhiều lỗi chính tả Có những học sinh cấp THCS viết những đoạn văn, bài văn hết sức ngây ngô, khiến người đọc nhất là đội ngũ giáo viên bộ môn Ngữ văn phải cười ra nước mắt Dường như các em bất lực trước ngòi bút của mình Các em chỉ
có thể làm văn bằng cách sao chép bài mẫu hoặc ghi tất cả những lời giảng của giáo viên chứ không thể viết ra những điều mình nghĩ Chính điều đó làm cho các
em lo sợ và ít hào hứng khi học bộ môn Ngữ văn nhất là phân môn tập làm văn Đối với học sinh, có thể nói phân môn tập làm văn là phân môn khó nhất trong môn Ngữ văn, theo kết quả điều tra của bản thân tôi vào đầu năm học bằng phiếu sau đây:
Trang 4PHIẾU ĐIỀU TRA
Học phân môn tập làm văn: Thích Không thích:
Năng lực học tập làm văn: Giỏi Yếu:
Làm tập làm văn: Khó Dễ
Theo bản thân em, thể loại văn bản nào sau đây đối với em là khó tạo lập nhất?
Tự sự Miêu tả Biểu cảm
Nghị luận Thuyết minh Hành chính
Kết quả khảo sát cho thấy, trong tổng số phiếu điều tra, trong đó có đến hơn 2/3 ý kiến các em không thích môn tập làm văn, các em cho đây là môn học khó và học rất yếu môn này, đặc biệt là đối với thể loại văn nghị luận
Vậy nguyên nhân nào khiến các em rơi vào tình trạng như vậy? Cũng có thể
do giáo viên chỉ chú trọng vào dạy lí thuyết mà xem nhẹ khâu thực hành tại lớp? Hoặc sách những bài văn mẫu tràn ngập thị trường các em không cần phải động não suy nghĩ nhưng vẫn có được bài tương đối văn hay? … Nhưng chủ yếu là do các em chưa nắm được phương pháp, từ đó không hình thành được cho mình kĩ năng làm văn Vậy làm thế nào để giúp các em có kĩ năng làm văn nhất là văn nghị luận? Giải quyết vấn đề này nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu nhưng chỉ đưa ra những kết luận chung, áp dụng cho mọi đối tượng học sinh mà chưa có những giải pháp cụ thể cho từng đối tượng học sinh THCS Đây chính là lí do mà bản thân tôi
chọn đề tài: “Một số biện pháp để nâng cao hiệu quả viết văn nghị luận cho học sinh lớp 9 trường THCS Thiết Ống”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Thực hiện đề tài này tôi không có tham vọng gì hơn ngoài mục đích cung cấp cho học sinh lớp 9 nói riêng và học sinh THCS nói chung những kĩ năng khi làm văn nghị luận để các em cải thiện được kĩ năng viết văn nghị luận của mình nói riêng và để học tốt bộ môn Ngữ văn nói chung
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Mốt số biện pháp để nâng cao hiệu quả viết bài văn nghị luận cho HS lớp 9
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
a Phương pháp nghiên cứu sản phẩm.
Lấy bài khảo sát chất lượng đầu năm để tiến hành phân tích, tìm ra những lỗi, hạn chế của học sinh, sau đó tìm ra những biện pháp khắc phục
b Phương pháp thực nghiệm.
Sau khi đưa ra được một số kinh nghiệm, kĩ năng tôi tiến hành chọn 2 lớp 9A, 9B để thử nghiệm và làm đối chứng ( những lớp này có sức học ngang nhau) Sau đó thống kê, rồi đem ra so sánh, đối chiếu nhau để đi đến kết luận: lớp có áp dụng kinh nghiệm có kết quả như thế nào so với lớp không áp dụng kinh nghiệm
c Phương pháp nghiên cứu lí thuyết.
Dựa vào tài liệu tham khảo tôi đã đọc và lọc ra những nội dung có liên quan đến đề tài của mình Sau đó tôi sắp xếp theo một trật tự nhất định để tiện theo dõi
Trang 52 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận.
Khi làm một bài văn nghị luận điều cần quan tâm trước hết là việc nhận thức đề Mỗi đề văn nghị luận thường có những đặc điểm riêng về mặt nội dung và hình thức, không đề nào hoàn toàn giống đề nào, do đó không thể sao chép bài làm thuộc đề này sang bài làm thuộc đề khác Vì vậy trong quá trình làm bài văn nghị luận, việc xác định yêu cầu của đề tức là tìm hiểu đề để nắm vững, đúng yêu cầu của đề về cả hai phương diện: cách thức nghị luận và nội dung nghị luận là công việc quan trọng có ý nghĩa quyết định trước tiên đối với sự thành bại của mỗi bài văn Tìm hiểu kĩ đề tránh được tình trạng lạc đề, xa đề, thừa ý, thiếu ý… trong bài làm
Dựa vào các sách tham khảo có liên quan đến đề tài, tôi đưa ra một số kinh nghiệm, kĩ năng về làm văn nghị luận để giúp các em tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong việc viết văn nghị luận
Vì thế nhận diện đề là khâu hết sức quan trọng trong quy trình làm văn Nếu nhận diện sai, bài làm sẽ sai Đối với học sinh những lỗi sai về nhận diện đề thường là:
- Lạc đề: Lạc về nội dung, phương pháp, giới hạn, …
- Lệch đề: Đáng lẽ nội dung chính cần phải làm nhiều thì lại nói qua loa, đại
khái, phần phụ trở thành phần chính, thao tác chính lại trở thành thao tác phụ, …
- Lậu đề: Bỏ sót, “ăn bớt” ý hoặc một yêu cầu nào đó của đề.
Để giúp các em có kĩ năng nhận diện đề tốt, giáo viên cần dạy tốt phần tìm hiểu đề Giúp các em hiểu tìm hiểu đề là tìm hiểu về nội dung, thể loại, giới hạn của đề, … Nói một cách khác giáo viên cần cho học sinh thấy rõ nội dung cơ bản của một bài văn nghị luận nói chung gồm hai phần: vấn đề đem ra bàn luận, những
cụ thể mà người soạn đề đòi hỏi giải quyết khi bàn luận vấn đề đó
Như vậy muốn thâm nhập đề để hoàn toàn chiếm lĩnh nó, giáo viên không chỉ hướng dẫn học sinh tiếp cận đề bài ở dạng tổng thể mà phải hướng dẫn các em
đi sâu vào từng thành tố của nó,phải tìm hiểu cặn kẽ ý nghĩa của những từ ngữ quan trọng, vai trò của các vế ,các câu, phân tích quan hệ ngữ pháp và quan hệ logic – ngữ nghĩa của chúng – tức là phải khám phá cho được những điều còn ẩn kín trong các bộ phận của đề bài Phải nghiền ngẫm, cố phát hiện cho hết ý nghĩa của từ, từ nghĩa đen đến nghĩa bóng, từ nghĩa trực tiếp đến nghĩa sâu sa, ẩn kín, nghĩa trong văn cảnh; tìm hiểu đầy đủ các sắc thái tinh vi phong phú của chúng
Để học sinh xác định đúng hướng làm bài, giáo viên khi hướng dẫn HS nhận diện đề, có thể dựa vào những câu hỏi dưới đây để hướng dẫn học sinh nhận diện, tìm hiểu đề:
- Nên viết cái gì? Đây là câu hỏi dùng để xác định nội dung bài viết Yêu
cầu về nội dung thường khó phát hiện hơn cả và là yêu cầu quan trọng nhất Trả lời câu hỏi này cần làm sáng tỏ: luận đề, luận điểm chính, phạm vi nghị luận, mức độ nghị luận,… Để trả lới câu hỏi đó, khi phân tích đề cần yêu HS: chú ý những từ ngữ quan trọng ( để tránh sai sót ý, thấy vấn đề rõ ràng hơn, …), phát hiện những mối quan hệ giữa các thành phần câu, giữa các câu trong đề ( để tìm ý chính, ý phụ
Trang 6và những điểm cơ bản cần giải quyết); xác định phạm vi và mức độ nghị luận ( để tránh dàn trải, làm mờ nhạt nội dung chính)
- Viết theo hướng nào? Đây là câu hỏi xác định hướng của bài viết Xác
định hướng rõ ràng cho bài viết sẽ giúp cho việc lựa chọn tài liệu, xác lập luận điểm, … được chặt chẽ và có hiệu quả Trên cơ sở này, các em sẽ đưa ra những luận điểm và lựa chọn dẫn chứng sao cho hướng với mục đích của mình
- Viết cho ai? Đây là câu hỏi dùng để xác định đối tượng nghị luận Việc
xác định đúng đối tượng nghị luận và hiểu biết sâu sắc về đối tượng đó luôn tạo hiệu quả cho bài nghị luận
- Viết như thế nào? Đây là câu hỏi dùng để xác định phương pháp nghị
luận, chủ yếu là tìm hiểu xem đề thuộc kiểu nào? ( giải thích, chứng minh, bình luận, hỗn hợp, …)
- Kiểm tra lại công việc đã làm: đây bước khẳng định lại những dự cảm ban
đầu sau khi đã phân tích và xác định yêu cầu của đề
2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN.
Thực tế hiện nay học sinh lớp 9 ở trường tôi đa số các em không thích làm
văn nghị luận Mà trong khi đó một bài văn nghị luận không những phải có ý mà cần phải có lí vì đích đến của một bài văn nghị luận đối với người đọc, người nghe chính là tính thuyết phục Kết hợp giữa ý và lí lẽ là đặc trưng nổi bật của bài văn nghị luận Để bài văn đảm bảo tính có lí, cần thiết phải lập luận Lập luận chính là trình bày hệ thống lí lẽ và dẫn chứng của mình một cách chặt chẽ, rành mạch theo một trình tự hợp lí đúng với quy luật logic nhằm khẳng định hay bênh vực một ý kiến, làm sáng tỏ một vấn đề Vì vậy khi dạy những bài văn nghị luận cho học sinh cũng còn nhiều bất cập và khó khăn khiến hiệu quả chưa cao
Chính vì lý do trên nên trong quá trình giảng dạy môn Ngữ Văn ở lớp 9 trường
THCS Thiết Ống bản thân tôi đã cố gắng tiếp cận, suy nghĩ, tìm hiểu và vận dụng những kỹ năng mà tôi đã tích lũy được trong những giờ lên lớp thuộc bộ môn mình phụ trách để phát huy được cao hiệu quả viêt văn nghị luận và khắc phục được những hạn chế mà học sinh còn mắc phải khi viết văn nghị luận
Tôi tiến hành khảo sát trên bài kiểm tra của học sinh để phát hiện những lỗi, những hạn chế của các em trong viết văn và xin ý kiến các thành viên trong tổ về kinh nghiệm và những kĩ năng cần thiết để nâng cao hiệu quả viết văn của các em Đầu năm học 2021 - 2022 tôi tiến hành khảo sát thái độ học tập; sự tích cực tham gia phát biểu ý kiến xây dựng bài và khảo sát chất lượng học môn văn ở 2 lớp 9A và 9B trường THCS Thiết Ống có kết quả như sau:
* Bảng 1: Thái độ đối với phần thực hành viết bài văn nghị luận sau khi học
lý thuyết trong môn Ngữ văn:
Câu hỏi: Em có thích làm bài văn nghị luận không?
STT Thái độ Số lượng Tỷ lệ(%)
2 Không thích làm bài văn nghị luận 19/64 29,7
3 Làm bài văn cũng được, không làm bài
cũng được
Trang 7Trong một nhà trường mới khảo sát mức độ về việc thực hành bộ môn như vậy là thấp so với yêu cầu Tôi thiết nghĩ sở dĩ học sinh có thái độ như vậy là vì các em ngại học phân môn tập làm văn nhất là phần làm bài văn nghị luận vì phải đọc, phải viết nhiều mà muốn viết được thì học sinh phải hiểu rõ thế nào là lập luận, lí lẽ, dẫn chứng trong bài văn nghị luận và hướng dẫn cho học sinh rèn luyện
kĩ năng lập luận, kĩ năng trình bày lí lẽ, mà thực chất đó là năng lực tư duy logic,
tư duy lí luận, trau luyện óc suy nghĩ khoa học
Nhưng phần lớn khi viết bài các em bị lệ thuộc vào tài liệu, sách tham khảo, không dám thoát ly những gì viết trong tài liệu, dẫn đến hạn chế năng lực chủ động sáng tạo khi viết Nhiều khi kiểm tra các đề bài khác trong sách giáo khoa, sách tham khảo đi một chút là các em tỏ ra lúng túng dễ bị lạc hướng Chính vì vậy mà các em chưa được năng khiếu và tố chất của mình
Bảng 2: Kết quả bài khảo sát chất lượng đầu năm:
Lớp số Sĩ Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
- Kết quả trên cho thấy số lượng bài yếu kém còn cao
Từ đó tôi nhận thấy là do những nguyên nhân sau:
Thể loại văn nghị luận mặc dù các em đã học từ lớp 7 các em chưa thấy rõ những đặc trưng cơ bản của văn nghị luận đó là:
- Trong bài văn nghị luận, luận điểm chính là linh hồn của bài văn Luận điểm thể hiện rõ tư tưởng, quan điểm, lập trường, chủ trương, đánh giá của người viết với vấn đề cần thuyết phục và làm sáng tỏ Luận điểm của câu văn thường thể hiện dưới hình thức câu văn ngắn gọn, là những phán đoán có tính chất khẳng định hoặc phủ định
- Luận điểm giống như một chiếc đinh để người ta treo toàn bộ chiếc móc
áo là bài văn nghị luận trên đó Nó thể hiện rất rõ mục đích, tư tưởng và quan điểm của người viết Vì thế một bài văn nghị luận không thể không có luận điểm Tuy nhiên có luận điểm chưa phải là yếu tố quyết định để có bài văn nghị luận hay mà điều quan trọng là bài văn nghị luận đó như thế nào, có đúng đắn, mới mẻ, độc đáo không? Vậy làm thế nào để có một luận điểm đúng đắn, mới mẻ và độc đáo? Luận điểm mới mẻ không tự nhiên mà có, người viết thường xuất phát từ thực tế cuộc sống thực tế và từ kho tàng tư tưởng đạo lí của dân tộc và nhân loại
Trong phân môn tập làm văn các bài nghị luận mang tính khái quát, mô hình tổng thể, chưa đề cập nhiều đến việc nhận diện đề, xây dựng lập luận, ngôn ngữ trong văn nghị luận, mặc dù những điều này các em đã học ở các lớp dưới, cho nên học sinh gặp rất nhiều khó khăn trong viết bài
Trang 8
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
a Xây dựng lập luận cho văn bản
Xây dựng luận cứ cho lập luận: Luận cứ là các lí lẽ và dẫn chứng để chứng minh cho kết luận Khi xây dựng một lập luận, điều quan trọng là phải tìm được các luận cứ có tính thuyết phục cao Vì vậy có thể hướng dẫn học sinh tìm luận cứ bằng cách đưa ra các lí lẽ và đưa ra các dẫn chứng Có thể sử dụng những cách sau:
Sử dụng dẫn chứng từ thực tế : Dẫn chứng từ thực tế có thể là người thật, việc thật, diễn ra trong cuộc sống hiện tại, trong lịch sử , cũng có thể là những câu thơ, các sự kiện rút ra từ tác phẩm văn học Những dẫn chứng từ thực tế có tác động trực tiếp vào giác quan người đọc, cách dẫn chứng này đơn giản, không cần tra cứu nhiều, điều này rất thích hợp với khả năng nghị luận của đại bộ phận HS lớp 9 nhất là đối tượng học sinh từ yếu đến khá Tuy nhiên để luận cứ có tính thuyết phục cao, giáo viên cần định hướng cho học sinh cần phải chọn những dẫn chứng tiêu biểu, đúng bản chất của đối tượng, phù hợp với kết luận cần hướng tới Đặc biệt trong bài văn nghị luận xã hội, dẫn chứng từ thực tế thường được sử dụng nhiều và đóng vai trò hết sức quan trọng
b Hướng dẫn cách làm bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống:
Có thể nói chính những sự việc, hiện tượng đời sống là mảng đề tài hết sức hấp dẫn, phong phú người ra đề lựa chọn các mảng đề tài khác nhau để ra đề như: Môi trường, dân số, trẻ em, tệ nạn xã hội Để làm tốt dạng đề nghị luận xã hội về
sự việc hiện tượng đời sống đang được dư luận xã hội quan tâm, giáo viên cần hướng dẫn học sinh lưu ý
* Làm bài nghị luận về sự việc, hiện tượng đời sống:
- Yêu cầu về hình thức: Đảm bảo bố cục ba phần, luận điểm rõ ràng, luận cứ xác thực, lời văn có sức thuyết phục
- Yêu cầu về nôi dung:
+ Nêu thực trạng của vấn đề
+ Biểu hiện – phân tích tác hại
+ Nguyên nhân
+ Biện pháp khắc phục (hướng giải quyết)
+ Ý thức bản thân đối với vấn đề nghị luận
Ví dụ: Với nhan đề: “Môi trường sống của chúng ta” Dựa vào những hiểu
biết của em về môi trường, viết một bài văn ngắn trình bày quan niệm của em và cách làm cho cuộc sống ngày một tốt đẹp hơn
Nêu vấn đề và triển khai thành bài văn nghị luận gồm các ý cơ bản sau:
a Mở bài: (Nêu vấn đề nghị luận)
Môi trường sống của chúng ta thực tế đang bị ô nhiễm và con người chưa có ý thức bảo vệ
b Thân bài:
Trang 9- Biểu hiện + Xã hội.
+ Nhà trường
- Phân tích tác hại:
+ Ô nhiễm môi trường làm hại đến sự sống
+ Ô nhiễm môi trường làm cảnh quan bị ảnh hưởng
- Đánh giá:
+ Những việc làm đó là thiếu ý thức bảo vệ môi trường, phá hủy môi
trường sống tốt đẹp
+ Phê phán và cần có cách xử phạt nghiêm khắc
- Hướng giải quyết
- Tuyên truyền để mỗi người tự rèn cho mình ý thức bảo vệ môi trường
- Coi đó là vấn đề cấp bách của toàn xã hội
c Kết bài: Khẳng định lại vai trò của môi trường
c Hướng dẫn làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý:
Lưu ý : Đề bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí khá đa dạng
- Thể hiện ở nội dung nghị luận: Những vấn đề tư tưởng, đạo lí hết sức phong phú, đa dạng.Vì vậy cần tránh học tủ, đoán “mò” nội dung nghị luận Điều quan trọng là phải nắm được kĩ năng làm bài
- Thể hiện trong dạng thức đề thi:
Có đề thể hiện rõ yêu cầu nghị luận, có đề chỉ đưa ra yêu cầu nghị luận mà không đưa ra một yêu cầu cụ thể nào
Có đề nêu trực tiếp vấn đề nghị luận, có đề gián tiếp đưa ra vấn đề nghị luận qua một câu danh ngôn, một câu ngạn ngữ, một câu chuyện
- Chú ý các bước cơ bản của bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí Đây cũng là trình tự thể hiện hệ thống lập luận trong bài viết Học sinh cần tranh thủ những hướng dẫn quan trọng trong sách giáo khoa để nắm chắc kĩ năng làm bài như ở trên
1 Mở bài: - Dẫn dắt vấn đề
- Nêu vấn đề
2 Thân bài:
- Giải thích vấn đề (nghĩa đen, nghĩa bóng; từ ngữ trọng tâm )
- Khẳng định vấn đề (đúng, sai)
- Quan niệm: sai trái
- Mở rộng vấn đề
3 Kết bài:
- Giá trị đạo lí đối với đời sống của mỗi con người
- Bài học hành động cho mọi người, bản thân
Đồng thời giáo viên cần hướng dẫn học sinh chú ý đối với hai dạng đề nghị luận về tư tưởng đạo lí thường gặp
Trang 10+ Dạng đề trong đó tư tưởng đạo lí được nói tới một cách trực tiếp.
+ Dạng đề trong đó tư tưởng đạo lí được nói tới một cách gián tiếp
* Dạng đề trong đó tư tưởng đạo lí được nói tới một cách trực tiếp:
Những lưu ý về cách làm bài: Cách làm bài dạng đề này về cơ bản giống với cách nói trên
Ví dụ khi gặp đề bài “Bàn luận về lòng yêu nước”, để đáp ứng được yêu cầu của đề, học sinh trước hết phải giải thích khái niệm “Lòng yêu nước”, nêu và phân tích những biểu hiện của “Lòng yêu nước”; ý nghĩa, vai trò của “Lòng yêu nước”đối với đời sống của mỗi con người, mỗi dân tộc, đồng thời phê phán những biểu hiện đi ngược lại với “Lòng yêu nước”, rút ra bài học về nhận thức và hành động cho bản thân
* Ví dụ minh hoạ:
Đề bài: Viết một văn bản nghị luận (không quá một trang giấy thi) trình bày
suy nghĩ về đức hy sinh.
Đề bài yêu cầu học sinh viết một văn bản nghị luận (không quá một trang giấy thi) trình bày suy nghĩ của bản thân về đức hy sinh Đây là dạng bài nghị luận
xã hội (Về một vấn đề tư tưởng, đạo lý) đã khá quen thuộc với học sinh Dù vậy, giáo viên cần hướng dẫn các em đáp ứng được các yêu cầu sau:
* Trình bày bài viết đúng với yêu cầu đề; không quá một trang giấy thi
* Có thể diễn đạt theo nhiều cách, song cần đảm bảo bố cục sau:
1 Mở bài: Giới thiệu được đức hy sinh và nêu khái quát đặc điểm vai trò của đức hy sinh
2 Thân bài:
- Giải thích sơ lược, nêu biểu hiện của đức hy sinh: Là những suy nghĩ, hành động vì người khác, vì cộng đồng Người có đức hy sinh không chỉ có tấm lòng nhân ái mà còn là người biết đặt quyền lợi của người khác, của cộng đồng lên quyền lợi của bản thân mình
- Khẳng định: Đức hy sinh là tình cảm cao đẹp, là phẩm chất đáng quý của con người Người có đức hy sinh luôn được mọi người yêu mến, trân trọng
- Mở rộng - liên hệ thực tế để thấy: Có nhiều tấm gương giàu đức hy sinh, quên mình vì người khác, sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước (Lấy dẫn chứng tiêu biểu về những người có đức hy sinh - Bác Hồ chính là biểu tượng cao đẹp nhất của con người hy sinh quên mình vì nhân dân, vì dân tộc)
Tuy nhiên trong cuộc sống cũng còn một số người có lối sống ích kỷ, chỉ nghĩ đến quyền lợi của cá nhân mình
3 Kết bài:
Đức hy sinh từ lâu đã trở thành tình cảm có tính truyền thống đạo lý của con người, dân tộc Việt Nam Mỗi người cần ý thức được điều này để góp phần làm cho cuộc sống có ý nghĩa hơn, tốt đẹp hơn
* Dạng đề trong đó tư tưởng, đạo lí được nói tới một cách gián tiếp
Những lưu ý về cách làm bài: Ở dạng này vấn đề tư tưởng, đạo lí được ẩn trong một câu danh ngôn, một câu ngạn ngữ, một câu chuyện, một văn bản ngắn