(SKKN 2022) Một số biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử Địa lí lớp 6 (phân môn Địa lí) trường THCS Mậu Lâm

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NHƯ THANHSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ LỚP 6 PHÂN MÔN ĐỊA LÍ TRƯỜNG THCS MẬU LÂM Ngườ

Trang 1

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NHƯ THANH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ LỚP 6 (PHÂN MÔN ĐỊA LÍ) TRƯỜNG THCS MẬU LÂM

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hằng Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Mậu Lâm SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử và Địa lí

THANH HÓA NĂM 2022

Trang 2

NỘI DUNG Trang

2.1.2 Vai trò của hứng thú học tập trong hoạt động nhận thức Địa lí 22.1.3 Ý nghĩa của việc tạo hứng thú học tập trong dạy học Địa lí 22.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 32.3.1 Xác định mức độ kiến thức và các yêu cầu cần đạt về năng lực 32.3.2 Xây dựng và sử dụng tình huống có vấn đề để tạo hứng thú học 32.3.3 Sử dụng ca dao, tục ngữ; sử dụng đồ dùng trực quan; tổ chức trò

chơi trong dạy học để tạo hứng thú học tập … 52.3.3.1 Sử dụng ca dao, tục ngữ trong dạy học để tạo hứng thú học tập 52.3.3.2 Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học để tạo hững thú học

2.3.3.3 Tổ chức trò chơi trong dạy học để tạo hứng thú học tập … 92.3.4 Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học để tạo hứng thú học tập 122.3.5 Sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học để tạo hứng thú học

2.3.6 Tạo hứng thú học tập bằng việc xây dựng môi trường thân thiện

2.4 Hiệu quả của sáng kiến khinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục 16

Trang 3

1.1 Lí do chọn đề tài

Dạy học là một quá trình sư phạm phức tạp, việc tạo hứng thú học tập chohọc sinh trong dạy học là yếu tố quyết định để tích cực hóa hoạt động nhận thức,phát huy tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong học tập, giúp choviệc học tập của các em đạt hiệu quả cao

Tuy nhiên trong thực tế, việc tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạyhọc địa lí vẫn chưa được quan tâm một cách đúng mức nên chưa tạo được sựchuyển biến lớn trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc dạy và họchiện nay

Với bài viết này tôi không đi sâu vào những vấn đề lớn mà chỉ nêu ra “Một

số biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử - Địa

lí lớp 6 (phân môn Địa lí) trường THCS Mậu Lâm” Mong rằng với kinh nghiệm

của bản thân sẽ góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của giờ học

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tìm ra những biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy họcphân môn Địa lí lớp 6, từ đó phát huy tính tích cực, chủ động, hào hứng của họcsinh trong giờ học góp phần nâng cao chất lượng dạy và học của bộ môn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học Lịch sử

- Địa lí lớp 6 (phân môn Địa lí) trường THCS Mậu Lâm, từ đó phát huy tính tíchcực, chủ động, hào hứng của học sinh mà bản thân đã vận dụng vào thực tếgiảng dạy ở trường THCS Mậu Lâm trong năm học 2021-2022

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhaunhư: Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết; phương pháp điều trakhảo sát thực tế, thu thập số liệu, thống kê; phương pháp phân tích và tổng hợp;phương pháp nghiên cứu thực tiễn; phương pháp thực nghiệm sư phạm để xâydựng cơ sở lý luận, phân tích đánh giá về thực trạng và các giải pháp nhằm tạohứng thú học tập cho học sinh trong dạy học phân môn Địa lí lớp 6

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Khái niệm

Theo A.G.Côvaliốp “Hứng thú là một thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tượng nào đó, do ý nghĩa của nó trong cuộc sống và sự hấp dẫn về mặt tình cảm của nó”

Theo những nhà tâm lí học Việt Nam “Hứng thú là hình thức biểu hiện tình cảm và nhu cầu nhận thức của con người nhằm ý thức một cách hào hứng

về mục đích hoạt động, nhằm tìm hiểu sâu hơn, phản ánh đầy đủ hơn đối tượng trong đời sống hiện thực”

Như vậy, ta có thể hiểu hứng thú học tập địa lí chính là thái độ đặc biệt củahọc sinh đối với hoạt động học tập địa lí, do học sinh nhận thức được tầm quantrọng của việc học tập địa lí và tri thức địa lí mang lại

Trang 4

2.1.2 Vai trò của hứng thú học tập trong hoạt động nhận thức địa lí

Hứng thú học tập tạo ra động cơ, động lực giúp học sinh tiến hành hoạtđộng học tập có hiệu quả

Hứng thú học tập làm tích cực hóa các quá trình tâm lí như chú ý, trí nhớ,

tư duy, tưởng tượng của học sinh, đem lại hiệu quả cao trong hoạt động học tập

Hứng thú học tập chính là một trong những yếu tố quyết định sự hìnhthành và phát triển năng lực nhận thức của học sinh

2.1.3 Ý nghĩa của việc tạo hứng thú học tập trong dạy học địa lí

Thứ nhất, tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học địa lí giúp bồi

dưỡng kiến thức địa lí: Học sinh không chỉ “biết” mà quan trọng hơn là thôngqua một quá trình học tập tích cực học sinh sẽ “hiểu” sâu sắc nội dung bản chấtcủa các kiến thức địa lí Bằng việc lĩnh hội các khái niệm, quy luật, bài học địa línhờ vậy học sinh có thể vận dụng kiến thức địa lí đã học để giải thích những vấn

đề của cuộc sống

Thứ hai, tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học địa lí góp phần

phát triển kỹ năng, năng lực địa lí: Học sinh biết khai thác và sử dụng được thôngtin từ tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, tư liệu địa lí…trong bài học; tìm kiếm, sưu tầmđược tư liệu địa lí trên mạng Internet, sách, báo…để phục vụ cho bài học và thựchiện các hoạt động thực hành, vận dụng dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Thứ ba, tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học địa lí có ý nghĩa

rất lớn trong việc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh:

Ví dụ: khi xem một cuốn phim tư liệu về “thảm hoạ thiên tai như động đất, sóng

thần, lũ lụt” hay những hình ảnh về “tình trạng ô nhiễm môi trường”, “tình trạng chặt phá rừng trái phép”… học sinh sẽ có ý thức bảo vệ môi trường sống,

có ý thức sử dụng hợp lý và bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên và lên ánmạnh mẽ những hành vi tàn phá môi trường

Tóm lại, trong dạy học địa lí ở trường THCS, việc tạo hứng thú học tậpcho học sinh có vai trò, ý nghĩa to lớn trong nâng cao hiệu quả bài học địa lí nóiriêng, chất lượng dạy học bộ môn nói chung

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng

Trong những năm gần đây với chủ trương đổi mới hệ thống giáo dục quốc

dân theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, chất

lượng giáo dục đã có nhiều chuyển biến theo chiều hướng tích cực Tuy nhiênmột thực tế mà chúng ta phải thừa nhận là nhiều em học sinh trong các nhàtrường không hứng thú và có tâm lý coi thường đối với môn Địa lí xem đây làmôn phụ dẫn đến kết quả học tập của bộ môn chưa cao

Từ thực tế đó tôi tiến hành điều tra ban đầu bằng bài kiểm tra theo hình thứckết hợp cả tự luận và trắc nghiệm đối với học sinh lớp 6 trường THCS Mậu Lâmnăm học 2021 - 2022: Kết quả học tập

Bảng khảo sát kết quả học tập của học sinh

(Thời điểm tiến hành điều tra ngày 26/9/2021)

Trang 5

Khối TS HS Điểm giỏi Điểm khá Điểm TB Điểm Yếu Điểm Kém

- Học sinh không hứng thú, yêu thích đối với môn học nên chỉ dừng lại ởviệc học đối phó, học thuộc lòng, học “vẹt” khiến giờ học trở nên nhàm chán

Với mong muốn nâng cao chất lượng dạy và học, bản thân tôi đã nghiêncứu và tìm ra “Một số biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy họcLịch Sử - Địa lí lớp 6 (Phân môn Địa lí)” mà bản thân tôi đã vận dụng vào thực tếgiảng dạy ở Trường THCS Mậu Lâm, năm học 2021 - 2022

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Xác định mức độ kiến thức và các yêu cầu cần đạt về năng lực, phẩm chất phù hợp để đưa vào bài giảng.

Việc xác định mức độ kiến thức và các yêu cầu cần đạt về năng lực, phẩmchất phù hợp là một trong những điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu quả họctập và tạo hứng thú học tập cho các em Nếu không xác định được mức độ kiếnthức và các yêu cầu cần đạt về năng lực, phẩm chất phù hợp sẽ dễ dẫn đến tìnhtrạng “hạ thấp” hoặc “quá tải” đối với học sinh Cả hai trường hợp trên đềukhông đảm bảo mục tiêu giáo dục và tạo hứng thú học tập cho học sinh

Để xác định được mức độ kiến thức và các yêu cầu cần đạt về năng lực,phẩm chất phù hợp giáo viên phải: Căn cứ vào năng lực của học sinh, căn cứvào nội dung bài học để xác định mức độ kiến thức và các yêu cầu cần đạt vềnăng lực, phẩm chất cần hình thành cho học sinh

Ví dụ: Bài 19 Thuỷ quyển và vòng tuần hoàn lớn của nước.

Đối với bài học này ta có thể xác định mức độ kiến thức và các yêu cầucần đạt về năng lực, phẩm chất cần hình thành cho học sinh

Về kiến thức: Kể tên được các thành phần chủ yếu của thuỷ quyển Trình

bày được vòng tuần hoàn lớn của nước

Về kĩ năng, năng lực: Sử dụng biểu đồ để biết các thành phần của thuỷ

quyển Biết sử dụng sơ đồ để mô tả vòng tuần hoàn lớn của nước

Về phẩm chất: Có ý thức sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên nước Tôn

trọng các quy luật tự nhiên trong thuỷ quyển

2.3.2 Xây dựng và sử dụng tình huống có vấn đề để tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học địa lí.

Xây dựng và sử dụng tình huống có vấn đề trong dạy học góp phần tíchcực vào việc rèn luyện tư duy phê phán, tư duy sáng tạo cho học sinh Vì trên cơ

sở phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh sẽ huy động được tri thức và khả

Trang 6

năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo luận với bạn bè để tìm ra cáchgiải quyết vấn đề tốt nhất, qua đó tạo hứng thú học tập cho học sinh.

Để xây dựng và sử dụng có hiệu quả tình huống có vấn đề giáo viên cầnlưu ý một số điểm sau:

- Tình huống có vấn đề phải đa dạng, phong phú, phải hướng vào tất cảcác đối tượng học sinh; phải phù hợp với nội dung bài học và khả năng nhậnthức của học sinh

- Tình huống có vấn đề phải hướng vào việc khai thác các đơn vị kiến thức

cơ bản của bài học, tránh đưa ra những tình huống vụn vặt

- Tình huống có vấn đề phải có nội dung rõ ràng về kiến thức, trong sáng

về lời dẫn, sinh động, gần gũi, khơi gợi được lòng ham hiểu biết, tính tích cực,chủ động chiếm lĩnh kiến thức của học sinh

Ví dụ: Bài 7 Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất và hệ quả.

Khi dạy Mục 2 Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất Ta

có thể xây dựng và sử dụng tình huống có vấn đề như sau:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Đưa ra tình huống có vấn đề: “Nam sống ở Hà Nội và có bạn sống ở thành phố Niu Oóc (Mĩ) Vào lúc 11 giờ trưa, sau khi đi học về, Nam định gọi điện cho bạn để nói chuyện Bố khuyên Nam không nên gọi vào giờ này Theo em, bố khuyên Nam như vậy có đúng không Vì sao?”

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

Tổ chức học sinh hoạt động theo cặp đôi để trả lời câu hỏi tình huống

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

Điều khiển học sinh báo cáo và thảo luận kết quả báo cáo

Bước 4: Kết luận, nhận định

Giáo viên không kết luận tình huống mà đi vào giới thiệu và tổ chức cho

học sinh tìm hiểu kiến thức của bài học Sau khi học sinh nắm được kiến thức vềngày đêm luân phiên nhau, giờ trên Trái Đất, so sánh được giờ của hai địa điểmtrên Trái Đất, giáo viên sẽ quay lại tổ chức cho học sinh làm bài tập tình huống

Ví dụ: Bài 4 Kí hiệu bản đồ và bảng chú giải bản đồ Tìm đường đi trên bản đồ.

Để khởi động bài học, tạo hứng thú cho học sinh ngay khi bắt đầu bài họcmới Ta có thể xây dựng và sử dụng tình huống có vấn đề như sau:

Giáo viên chiếu hình ảnh có tình huống

Trang 7

? Theo em, các bạn trong tình huống đang gặp phải vấn đề gì Có nhữngcách nào để giải quyết vấn đề đó.

Tổ chức học sinh hoạt động theo cặp đôi để trả lời câu hỏi liên quan đếntình huống

Nhận xét hoạt động của học sinh, dẫn dắt học sinh vào bài học mới qua

câu hỏi tình huống có vấn đề: Bản đồ có vai trò rất quan trọng trong học tập và đời sống Vậy trên bản đồ có các kí hiệu gì? Làm thế nào để tìm đường đi trên bản đồ Nội dung bài học hôm nay sẽ giúp các em có được các kĩ năng đọc và

sử dụng bản đồ

2.3.3 Sử dụng ca dao, tục ngữ; sử dụng đồ dùng trực quan; tổ chức trò chơi trong dạy học để tạo hứng thú học tập cho học sinh.

2.3.3.1 Sử dụng ca dao, tục ngữ trong dạy học để tạo hứng thú học tập cho học sinh.

Ca dao, tục ngữ có vai trò to lớn đối với việc dạy học địa lí ở trườngTHCS Trước hết dùng để cụ thể hóa các kiến thức địa lí đang học, nhằm tạo chohọc sinh có biểu tượng rõ ràng, cụ thể Đồng thời làm cho bài giảng sinh động,hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh

Để sử dụng có hiệu quả ca dao, tục ngữ trong dạy học địa lí giáo viên cầnlưu ý một số điểm sau:

- Chọn những tài liệu phù hợp với nội dung bài học và khả năng nhậnthức của học sinh

- Có thể xây dựng hệ thống câu hỏi phải hướng vào việc khai thác các đơn

vị kiến thức cơ bản được ẩn chứa trong tài liệu, tác phẩm hoặc hướng tới việcgiới thiệu nội dung bài học

- Đưa vào bài giảng một đoạn ngắn nội dung trong tác phẩm có liên quanđến bài học nhằm minh họa hay cụ thể hóa những sự kiện đang học, làm cho nộidung bài học được phong phú và giờ học thêm sinh động

Ví dụ: Bài mở đầu

Để kết thúc bài học và tạo hứng thú cho học sinh, đồng thời giúp học sinhhiểu hơn về mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người Từ đó học sinh yêu thíchmôn học hơn, các em thích tìm hiểu các sự vật, hiện tượng địa lí hơn Ta có thểthực hiện như sau:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

? Em hãy sưu tầm và đọc cho cả lớp nghe một số câu ca dao, tục ngữ nói

về mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người

Tổ chức cho học sinh hoạt động để trả lời câu hỏi

Trang 8

Gợi ý

1 Chuồn chuồn bay thấp thì mưa

Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm

2 Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão

3 Mưa đằng Đông vừa trông vừa chạy

Mưa đằng Nam vừa làm vừa chơi

4 Kiến đắp thành thì bão, kiến ẵm con chạy vào thì mưa

5 Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa

6 Nắng sớm thì đi trồng cà, mưa sớm ở nhà phơi thóc

7 Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng

Ngày tháng mười chưa cười đã tối

8 Kiến đen tha trứng lên cao

Thế nào cũng có mưa rào rất to

Ví dụ: Bài 8 Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và hệ quả

Khi dạy mục 2.b Hiện tượng ngày - đêm dài ngắn theo mùa Để khắc sâukiến thức và vận dụng kiến thức đã học để giải thích ngày - đêm dài ngắn theomùa ở nước ta Ta có thể thực hiện như sau:

Tổ chức cho học sinh tìm hiểu câu tục ngữ và quan sát hình 4 (SGK)

“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối”

? Quan sát hình ảnh và vận dụng kiến thức đã học em hãy giải thích ýnghĩa hai câu tục ngữ trên

Tổ chức cho học sinh hoạt động theo cặp đôi để trả lời câu hỏi liên quanđến tình huống

Giải thích ý nghĩa:

“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng”

Trang 9

Việt Nam nằm trong vùng nội chí tuyến, ở bán cầu Bắc Tháng 5 âm lịchcủa Việt Nam tương ứng là tháng 6 dương lịch Tháng 6 dương lịch bán cầu Bắc

là mùa hè

Ngày 22/6 hàng năm, tia bức xạ mặt trời chiếu vuông góc với tiếp tuyến

bề mặt Trái Đất tại chí tuyến bắc (23027’B) nên thời gian chiếu sáng ở nửa cầuBắc (Việt Nam) dài Càng về phía Cực Bắc ngày càng dài, đêm càng ngắn, nên

có hiện tượng ngày dài, đêm ngắn

“Ngày tháng mười chưa cười đã tối”

Vào ngày 22/12 (tháng 10 âm lịch), Mặt Trời chuyển động biểu kiến vềchí tuyến Nam và vuông góc tại bề mặt đất tại tiếp tuyến 23027’N (Chí tuyếnNam) thì ở bán cầu Nam lúc này ngày dài đêm ngắn và bán cầu Bắc (Việt Nam)hiện tượng ngày ngắn - đêm dài

2.3.3.2 Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học để tạo hứng thú học tập cho học sinh.

Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểusâu kiến thức địa lí, phát triển tư duy, rèn luyện kĩ năng thực hành và tạo hứngthú học tập cho học sinh Để sử dụng đồ dùng trực quan có hiệu quả cần lưu ý:

- Phải căn cứ vào nội dung bài học và mục tiêu cần đạt của bài học để lựachọn đồ dùng trực quan tương ứng thích hợp

- Có phương pháp thích hợp đối với việc sử dụng mỗi loại đồ dùng trựcquan Khi sử dụng đồ dùng trực quan phải đảm bảo được sự quan sát đầy đủ đồdùng trực quan của học sinh

- Phải phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh và rèn luyện kĩnăng thực hành của học sinh thông qua việc sử dụng đồ dùng trực quan

Ví dụ: Bài 10 Cấu tạo của Trái Đất Các mảng kiến tạo

Khi dạy mục 1 Cấu tạo bên trong của Trái Đất Tôi thực hiện như sau:

- Cho học sinh quan sát hình 1 (SGK)

Trang 10

- Chia lớp thành 3 nhóm để tìm hiểu về cấu tao của Trái Đất qua câu hỏibài tập: Em hãy cho biết: Trái Đất được cấu tạo gồm mấy lớp? Nêu sự khác nhau

về độ dày, trạng thái, nhiệt độ giữa vỏ lớp Trái Đất, lớp man-ti và lớp nhân (theomẫu) Cho biết lớp nào quan trọng nhất?

Đặc điểm Lớp vỏ Lớp Man-ti Lớp nhân

Độ dày

Trạng thái

Nhiệt độ

Học sinh hoạt động theo nhóm để hoàn thành phiếu bài tập

Trái Đất được cấu tạo bởi ba lớp: Vỏ Trái Đất, Man-ti và nhân Trái Đất

Đặc điểm Lớp vỏ Lớp Man-ti Lớp nhân

Nhiệt độ Có thể đến 10000C 1500 - 37000C Khoảng 50000CLớp vỏ Trái Đất là quan trọng nhất Vì đây là nơi diễn ra các hoạt độngsống của con người và động thực vật trên Trái Đất

Ví dụ: Bài 28 Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên

Khi dạy mục 2 Tác động của con người tới thiên nhiên Ta có thể thực hiệnnhư sau:

- Cho học sinh quan sát hình 6, 7 kết hợp với tìm hiểu thông tin trong SGK

Trang 11

- Tổ chức hoạt động cặp đôi hoàn thành phiếu học tập

PHIẾU HỌC TẬP

* Tác động của con người đối với thiên nhiên:

* Hậu quả:

* Biện pháp khắc phục:

Học sinh hoạt động theo cặp để hoàn thành phiếu bài tập

Định dạng
Số trang	22
Dung lượng	1,9 MB