(SKKN 2022) Giải pháp nâng cao hiệu quả làm bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6.

Qua quá trình nghiên cứu để dạy học chương trình Ngữ văn 6 – CTGDPT 2018, tôi thấy có các kiểu bài cơ bản: Văn tự sự viết bài văn kể lạimột trải nghiệm, viết bài văn kể lại một chuyện cổ

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài:

Theo chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, Ngữ văn là môn họcmang tính công cụ và tính thẩm mĩ - nhân văn; giúp học sinh có phương tiệngiao tiếp, làm cơ sở để học tập tất cả các môn học và hoạt động giáo dục kháctrong nhà trường; đồng thời cũng là công cụ quan trọng để giáo dục học sinhnhững giá trị cao đẹp về văn hóa, văn học và ngôn ngữ dân tộc; phát triển ởhọc sinh những cảm xúc lành mạnh, tình cảm nhân văn, lối sống nhân ái, vịtha,

Thông qua các văn bản ngôn từ và những hình tượng nghệ thuật sinhđộng trong các tác phẩm văn học, bằng hoạt động đọc, viết, nói và nghe, mônNgữ văn có vai trò to lớn trong việc giúp học sinh hình thành và phát triểnnhững phẩm chất tốt đẹp cũng như các năng lực cốt lõi để sống và làm việchiệu quả, để học suốt đời Nội dung môn Ngữ văn mang tính tổng hợp, baogồm cả tri thức văn hoá, đạo đức, triết học, liên quan tới nhiều môn học làhoạt động giáo dục khác như Lịch sử, Địa lí, Nghệ thuật, Giáo dục công dân,Ngoại ngữ, Tự nhiên và Xã hội, Hoạt động trải nghiệm, Hoạt động trảinghiệm, hướng nghiệp,…

Năm học 2021- 2022, tôi được nhà trường giao nhiệm vụ giảng dạymôn Ngữ Văn 6 Năm thay sách đầu tiên đối với lớp 6 cấp THCS - theo kếhoạch thay sách giáo khoa của chương trình giáo dục phổ thông 2018 (CTGDPT 2018), Đây là chương trình đầu tiên của một cấp học có ý nghĩa hếtsức quan trọng Nó tạo tiền đề cho các năm học tiếp theo Rèn luyện kĩ năngviết văn cho học sinh lớp 6 còn quan trọng hơn bởi các em có kĩ năng làm tốtcác bài văn đầu cấp mới có thể làm tốt các bài văn ở các năm học sau

Qua quá trình nghiên cứu để dạy học chương trình Ngữ văn 6 – CTGDPT 2018, tôi thấy có các kiểu bài cơ bản: Văn tự sự (viết bài văn kể lạimột trải nghiệm, viết bài văn kể lại một chuyện cổ tích); Văn miêu tả (viết bàivăn tả cảnh sinh hoạt); Văn thuyết minh (viết bài văn thuyết minh thuật lạimột sự kiện); Văn nghị luận (viết bài văn trình bày ý kiến về một hiện tượng(vấn đề) mà em quan tâm; viết biên bản và viết đoạn văn ghi lại cảm xúc vềmột bài thơ Đây là một chương trình làm văn đa dạng về các kiểu bài, giúphọc sinh làm quen và thực hành nhiều thao tác làm văn Trong số các kiểu bàitrên thì kiểu bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện rất mới và khó với họcsinh lớp 6 Để làm được kiểu bài này, đòi hỏi kỹ năng quan sát, ghi nhớ kiếnthức, kỹ năng tổng hợp sắp xếp các sự kiện, sự việc, kỹ năng lồng ghép cácyếu tố biểu đạt như miêu tả, biểu cảm

Vậy để học sinh lớp 6 làm tốt được bài văn thuyết minh thuật lại một

sự kiện thì thực sự không đơn giản chút nào

Là một giáo viên dạy văn, năm đầu tiên tiếp cận chương trình GDPT

2018, tôi luôn trăn trở, suy nghĩ và luôn đặt ra câu hỏi phải làm thế nào đểnâng cao chất lượng viết văn cho học sinh nói chung và làm thế nào để họcsinh lớp 6 làm tốt được bài văn thuyết minh về một sự kiện Đó cũng là lí do

tôi chọn đề tài “Giải pháp nâng cao hiệu quả làm bài văn thuyết minh thuật

lại một sự kiện cho học sinh lớp 6” để nghiên cứu.

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Tôi nghiên cứu đề tài này với mục đích nhằm tìm ra cho mình mộtphương pháp dạy tốt kiểu bài làm văn thuyết minh thuật lại một sự kiện chohọc sinh lớp 6A Qua đó giúp cho học sinh lớp 6A có kĩ năng trong việc làmvăn thuyết minh thuật lại một sự kiện nói riêng và văn thuyết minh nói chung

để nâng cao được chất lượng học tập

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Giải pháp nâng cao hiệu quả làmbài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6A

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp lấy ví dụ

- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động

- Phương pháp thống kê kết quả học tập của học sinh qua kiểm tra đánhgiá

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận

Theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ban hành ngày 26 tháng 12năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương trình giáo dục phổthông môn Ngữ văn có đặc điểm, mục tiêu như sau:

Ngữ văn là môn học mang tính công cụ và tính thẩm mĩ - nhân văn;giúp học sinh có phương tiện giao tiếp, làm cơ sở để học tập tất cả các mônhọc và hoạt động giáo dục khác trong nhà trường; đồng thời cũng là công cụquan trọng để giáo dục học sinh những giá trị cao đẹp về văn hóa, văn học vàngôn ngữ dân tộc; phát triển ở học sinh những cảm xúc lành mạnh, tình cảmnhân văn, lối sống nhân ái, vị tha,

Thông qua các văn bản ngôn từ và những hình tượng nghệ thuật sinhđộng trong các tác phẩm văn học, bằng hoạt động đọc, viết, nói và nghe, mônNgữ văn có vai trò to lớn trong việc giúp học sinh hình thành và phát triểnnhững phẩm chất tốt đẹp cũng như các năng lực cốt lõi để sống và làm việchiệu quả, để học suốt đời

Nội dung môn Ngữ văn mang tính tổng hợp, bao gồm cả tri thức vănhoá, đạo đức, triết học, liên quan tới nhiều môn học là hoạt động giáo dụckhác như Lịch sử, Địa lí, Nghệ thuật, Giáo dục công dân, Ngoại ngữ, Tựnhiên và Xã hội, Hoạt động trải nghiệm, Hoạt động trải nghiệm, hướngnghiệp,… Môn Ngữ văn cũng liên quan mật thiết với cuộc sống; giúp họcsinh biết quan tâm, gắn bó hơn với đời sống thường nhật, biết liên hệ và có kĩnăng giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn

Mục tiêu chung của môn Ngữ văn là hình thành và phát triển cho họcsinh những phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực vàtrách nhiệm; bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính.Môn Ngữ văn giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh, thấuhiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, có quan niệm sống và ứng

xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học; có ý thức về cộinguồn và bản sắc của dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị văn hoáViệt Nam; có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và khả năng hộinhập quốc tế Góp phần giúp học sinh phát triển các năng lực chung: năng lực

tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề vàsáng tạo Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ

và năng lực văn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe; có hệ thốngkiến thức phổ thông nền tảng về tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hìnhtượng và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người cóvăn hoá; biết tạo lập các văn bản thông dụng; biết tiếp nhận, đánh giá các vănbản văn học nói riêng, các sản phẩm giao tiếp và các giá trị thẩm mĩ nóichung trong cuộc sống

Riêng đối với cấp trung học cơ sở: tiếp tục phát triển các năng lựcchung, năng lực ngôn ngữ, năng lực văn học đã hình thành ở cấp tiểu học vớicác yêu cầu cần đạt cao hơn Phát triển năng lực ngôn ngữ với yêu cầu: phânbiệt được các loại văn bản văn học, văn bản nghị luận và văn bản thông tin;đọc hiểu được cả nội dung tường minh và nội dung hàm ẩn của các loại vănbản; viết được đoạn và bài văn tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyếtminh, nhật dụng hoàn chỉnh, mạch lạc, logic, đúng quy trình và có kết hợpcác phương thức biểu đạt; nói dễ hiểu, mạch lạc; có thái độ tự tin, phù hợp vớingữ cảnh giao tiếp; nghe hiểu với thái độ phù hợp

Ở lớp 6 chương trình GDPT 2018 yêu cầu học sinh viết được bài văn tự

sự, miêu tả và biểu cảm; bước đầu biết viết bài văn nghị luận, thuyết minh, Viết văn bản tự sự tập trung vào yêu cầu kể lại một cách sáng tạo những câuchuyện đã đọc; những điều đã chứng kiến, tham gia; những câu chuyện tưởngtượng có kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm; văn bản miêu tả với trọng tâm

là tả cảnh sinh hoạt (tả hoạt động); văn bản biểu cảm đối với cảnh vật, conngười và thể hiện cảm nhận về tác phẩm văn học; biết làm các câu thơ, bàithơ, chủ yếu để nhận biết đặc điểm một số thể thơ quen thuộc; viết được vănbản nghị luận về những vấn đề cần thể hiện suy nghĩ và chủ kiến cá nhân, đòihỏi những thao tác lập luận tương đối đơn giản, bằng chứng dễ tìm kiếm; viếtđược văn bản thuyết minh về những vấn đề gần gũi với đời sống và hiểu biếtcủa học sinh với cấu trúc thông dụng Viết đúng quy trình, biết cách tìm tàiliệu để đáp ứng yêu cầu viết văn bản; có hiểu biết về quyền sở hữu trí tuệ vàbiết cách trích dẫn văn bản

Một trong những điểm mới của chương trình Ngữ văn 2018 là coi vănbản thông tin là một trong 3 loại văn bản chính để rèn luyện cho học sinh

Từ trước đến nay, chương trình Ngữ văn của chúng ta chưa thật sựquan tâm nhiều đến việc phát triển năng lực đọc hiểu văn bản thông tin cho

học sinh Duke đã từng đưa ra quan niệm về văn bản thông tin như sau: “Mục đích chính của văn bản thông tin là truyền tải thông tin về thế giới tự nhiên

và xã hội, điển hình là từ những người được cho là biết thông tin đến những người được cho là không biết.” Trên cơ sở đó, Duke đã trình bày tóm tắt định nghĩa về văn bản thông tin như sau: “Văn bản thông tin là loại văn bản mà mục đích chính của nó là chuyển tải thông tin về thế giới tự nhiên và xã hội”.

Theo Sách giáo khoa Ngữ văn 6 tâp hai – Bộ sách Kết nối tri thức với

cuộc sống – Trang 5: Văn bản thông tin là văn bản chủ yếu dùng để cung cấp thông tin Văn bản thông tin thuật lại một sự kiện dùng để trình bày những gì mà người viết chứng kiến hoặc tham gia Diễn biến của sự kiện thường được sắp xếp theo trình tự thời gian

Theo PGS TS Đỗ Ngọc Thống: Từ dạy đọc văn bản thông tin , sẽ tíchhợp với kỹ năng viết và nói - nghe để dạy cho học sinh cách tạo lập một vănbản thông tin thông thường Trong nhà trường, việc dạy tạo lập một văn bảnthông tin chủ yếu sử dụng phương thức thuyết minh Dạy cho học sinh viếtmột bài giới thiệu di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh; biết giới thiệu mộtcuốn sách, một sản phẩm, một phương pháp nấu ăn; biết làm một báo cáo hayviết một thông báo công cộng… đều là dạy tạo lập văn bản thông tin

Như vậy Viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện (một sinh hoạtvăn hóa) thuộc loại văn bản thông tin, sử dụng phương thức biểu đạt chính làthuyết minh (Theo Sách giáo khoa Ngữ văn 6 tâp hai – Bộ sách Kết nối trithức với cuộc sống, trang 16)

Cuộc sống quanh ta hàng ngày diễn ra biết bao sự kiện đáng quan tâm.Nhưng vì nhiều lý do, rất nhiều sự kiện chúng ta không được tham gia hoặcchứng kiến Kiểu bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện sẽ giúp người viếtchia sẻ với người đọc các thông tin và diễn biến của sự kiện mà mình đã thamgia hoặc chứng kiến Thuyết minh thuật lại một sự kiện là kiểu bài người viếtdùng lời văn và một số phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ để thuật lại một sựkiện theo đúng diễn biến trong thực tế nhằm giúp người đọc, người nghe nắmđược diễn biến của sự kiện và những thông tin liên quan đến sự kiện ấy

Như vậy phần thực hành viết văn có một vị trí vô cùng quan trọngtrong chương trình và sách giáo khoa văn ở các trường phổ thông nói chung

và Trung học cơ sở nói riêng Nếu coi kiến thức bộ môn Văn là hành trangquý giá chuẩn bị cho học sinh sau này bước vào đời thì những hiểu biết vềvăn thuyết minh là những hành trang thiết thực nhất

2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:

* Thực trạng

- Thuận lợi:

+ Chương trình GDPT năm 2018 là chương trình mang tính mở, Tàiliệu sách giáo khoa được thiết kế đẹp mắt, kênh chữ rõ ràng, kênh hình hấpdẫn Có nhiều trang, nhóm, sách tham khảo… trên mạng có KHBH để GV

tham khảo Nhà trường và phụ huynh quan tâm đầu tư ti vi thông minh chomỗi phòng học GV dễ dàng truy cập thông tin cung cấp các địa chỉ tin cậycho học sinh truy cập để tìm hiểu thêm thông tin, hình ảnh phục vụ cho nộidung bài học.

+ Giáo viên yêu nghề, có tâm huyết, đầu tư thời gian cho chuyên môn.Luôn mong muốn học sinh nắm bắt được kiến thức và kĩ năng để học tốt mônNgữ văn, nâng cao chất lượng đại trà và chất lượng học sinh giỏi

+ Học sinh yêu thích môn học, yêu thích thầy cô, sẵn sàng tham gia cáchoạt động học tập theo yêu cầu của chương trình

- Khó khăn

+ Về phía giáo viên: Đứng trước sự mới mẻ của chương trình GDPT

2018, tôi thấy mình đứng trước một số khó khăn như: sách giáo khoa với nộidung và các văn bản mới; kiến thức Tiếng Việt và Tập làm văn được cung cấpkhá nhiều nhưng lại khác hoàn toàn về phương pháp tiếp cận so với chươngtrình sách giáo khoa cũ Bản thân phải bỏ nhiều thời gian tìm ra cho mình mộtphương pháp tốt để hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức và rèn kỹ năng.Kiểu bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện là kiểu bài mới cần đầu tưnghiên cứu nhiều hơn

+ Về phía học sinh: Đây là đối tượng học sinh lớp 6A, các em mới

bước vào một môi trường mới còn bỡ ngỡ, rụt rè, nhiều em thiếu tự tin, tiếpcận với phương pháp học và làm bài còn rất khó khăn, hơn nữa khả năngngôn ngữ diễn đạt còn hạn chế Nhiều em có hoàn cảnh gia đình khó khăn,phương tiện thiết bị hiện đại phục vụ cho việc học hoặc sưu tầm tài liệu, tìmhiểu thông tin chưa đáp ứng Học sinh ở vùng nông thôn nghèo, ít được đitham quan du lịch, ít được tham gia sự kiện và các hoạt động văn hóa vănnghệ, chưa có thói quen tích luỹ các kiến thức xã hội, các kiến thức liênquan đến các sự kiện Trong khi đó mỗi bài văn thuyết minh thuật lại một sựkiện hay lại đòi hỏi khả năng tư duy, kết nối các hoạt động hiện thực thành tưduy ngôn ngữ diễn đạt Thực tế cho thấy, đa số học sinh lớp 6A viết bài vănthuyết minh thuật lại một sự kiện còn nhiều hạn chế như: chưa có kiến thứcthực tế về một sự kiện, hoặc kiến thức còn sơ sài; khi viết thì sắp xếp ý cònlộn xộn, lủng củng, hình ảnh trong bài văn chưa gợi tả, ít liên tưởng

Đặc biệt là các em lớp 6A năm học 2021 – 2022 là lớp đầu tiên thựchiện CT GDPT 2018 của chương trình THCS, các em tiếp cận với chươngtrình học mới mà nhiều nội dung theo cấu trúc CT GDPT 2018 ở Tiểu họcđang học chương trình cũ chưa được học Các em đã quá quen với việc thựchành viết văn dạng văn bản mẫu (chủ yếu là kể chuyện và miêu tả) và tái tạovăn bản tương tự

* Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên:

Nhìn nhận vấn đề một cách cụ thể hơn, chúng ta thấy rằng, chươngtrình Ngữ văn lớp 6 so với chương trình tiểu học mà các em đã làm quen cónhiều khái niệm trừu tượng, giữa học và làm là cả một thao tác, một khoảngcách khó Riêng làm văn, đòi hỏi các em phải có cách viết già dặn hơn, sinh

động hơn và đặc biệt trong việc viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiệnphải có ngôn từ, hình ảnh sống động, thuyết phục Điều đó không thể đi từ lýthuyết sang thực hành ngay được, bởi tư duy của lứa tuổi các em học sinh lớp

6 còn là tư duy cụ thể, cảm nhận của các em còn đơn giản; vốn từ, vốn kiếnthức và hiểu biết xã hội chưa nhiều… khả năng liên hệ sâu chuỗi các sự kiện,

sự việc còn hạn chế Cho nên viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện làmột nội dung khó

Năm 2021 – 2022 tôi được nhà trường phân công dạy Ngữ văn lớp 6A.Sau khi nhận lớp, tôi đã khảo sát điều kiện hoàn cảnh gia đình và tâm lí họcsinh Trong quá trình tìm hiểu chương trình sách giáo khoa, tôi đã chọn nộidung mới và khó nghiên cứu để tìm ra phương pháp dạy học thích hợp để chấtlượng giảng dạy ngày càng được nâng cao nhằm giảm bớt số lượng học sinhyếu kém, nâng cao số lượng học sinh khá giỏi

Trước khi vào dạy kiểu bài, tôi ra một đề bài cho học sinh làm để khảosát năng lực

Đề bài: Em hãy viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện (một

sinh hoạt văn hóa như: lễ hội dân gian, hội chợ xuân, ) mà em đã tìm hiểu, quan sát hoặc trực tiếp tham gia.

Kết quả có một số bài làm được nội dung các sự việc nhưng chưa biếtlồng ghép yếu tố miêu tả, cảm xúc; có bài chưa biết bố cục, cách diễn đạt cònlủng củng, chưa được trôi chảy; cũng có bài làm sơ sài chưa thể hiện được sựkiện; có những em không nhớ sự kiện để viết,

thân tôi đưa ra vấn đề: “Giải pháp nâng cao hiệu quả làm bài văn thuyết

minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6” để nghiên cứu, thực hiện ở

lớp 6A nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

- Tạo động cơ, hứng thú cho các em khi học kiểu bài văn thuyết minhnói chung và thuyết minh thuật lại một sự kiện nói riêng

- Cung cấp cho học sinh đặc điểm chung về văn thuyết minh nói chung

và thuyết minh thuật lại một sự kiện nói riêng

- Cung cấp phương pháp, cách làm bài thuyết minh thuật lại một sựkiện

- Hướng dẫn học sinh các thao tác cơ bản để làm một bài văn thuyếtminh thuật lại một sự kiện

- Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng để làm tốt bài văn thuyết minhthuật lại một sự kiện.

2.3.1 Tạo động cơ, hứng thú học làm văn thuyết minh ở học sinh.

Môn Ngữ văn giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh,thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, có quan niệm sống vàứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học; có ý thức về cộinguồn và bản sắc của dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị văn hoáViệt Nam; có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và khả năng hộinhập quốc tế Góp phần giúp học sinh phát triển các năng lực chung: năng lực

tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề vàsáng tạo Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ

và năng lực văn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe; có hệ thốngkiến thức phổ thông nền tảng về tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hìnhtượng và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người cóvăn hoá; biết tạo lập các văn bản thông dụng; biết tiếp nhận, đánh giá các vănbản văn học nói riêng, các sản phẩm giao tiếp và các giá trị thẩm mĩ nóichung trong cuộc sống Công việc đầu tiên của dạy học tập làm văn là tạo rađược động cơ học tập kích thích học sinh tham gia vào cuộc giao tiếp (nói vàviết)

- Trước hết hãy tạo tình huống khiến các em háo hức khám phá điềuthú vị trong đối tượng thuyết minh:

+ Tình huống để học sinh nảy sinh nhu cầu biết về sự kiện: Một lần cácbạn trong lớp được đi tham quan mà em không được đi các bạn sẽ nói vềnhững sự kiện thú vị đã diễn ra chắn em cũng muốn biết

+ Tình huống để học sinh nảy sinh nhu cầu thuật lại những sự kiện đãdiễn ra: Một lần em được đi tham quan mà bạn em không được đi; bạn muốnbiết về những sự kiện thú vị đã diễn ra chắc chắn em cũng muốn thuật lại chobạn biết

+ Tình huống để học sinh nảy sinh nhu cầu thi đua viết bài thuyết minhthuật lại một sự kiện đã được tìm hiểu, quan sát hoặc trực tiếp tham gia:

“Nhân dịp tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam, trường em đã tổ chức ngày hội bánh chưng xanh; hãy viết bài văn thuyết minh thuật lại ngày hội đó” hoặc

“Liên đội trường em tổ chức quyên góp ủng hộ để tham hỏi bạn mắc bệnh hiểm nghèo em hãy viết bài văn thuyết minh thuật lại buổi quyên góp đó”.

Chắc chắn sẽ khơi dậy trong các em nhu cầu hồi tưởng và thuật lại sao cho tốtnhất

- Dạy học sinh viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện phải gắn liềnvới việc hình thành kĩ năng sống khác như các em biết quan sát, biết yêunhững cảnh vật và những sự việc diễn ra xung quanh mình, học sinh đượctrau dồi vốn sống, biết suy nghĩ, có những cảm xúc tình cảm Từ đó mới dạycác em cách thể hiện suy nghĩ, tình cảm bằng ngôn từ

- Khi học sinh có hứng thú học văn thuyết minh thuật lại một sự kiện,

ta tiếp tục duy trì điều đó trong suốt quá trình học tập và tích cực rèn các kĩnăng khác theo yêu cầu khi viết văn

2.3.2 Cung cấp cho học sinh đặc điểm chung về văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

- Muốn làm tốt một bài văn thuyết minh, trước hết cần nắm được yêucầu của bài làm là cung cấp tri thức khách quan, khoa học về đối tượng thuyếtminh Phải quan sát, tìm hiểu kĩ lưỡng, chính xác đối tượng cần thuyết minh,tìm cách trình bày theo trình tự thích hợp sao cho người đọc dễ hiểu Phải sửdụng ngôn ngữ chính xác, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc Có thể sử dụng phươngthức giới thiệu, trình bày hoặc giải thích Phương pháp thuyết minh có nhiều(nêu định nghĩa, giải thích; liệt kê; nêu ví dụ, dùng số liệu; so sánh, đối chiếu;phân loại, phân tích), tuỳ theo đối tượng được thuyết minh mà lựa chọn saocho hợp lí Có các dạng văn thuyết minh thường gặp gồm: Thuyết minh vềmột đồ dùng Thuyết minh về một loài vật Thuyết minh về một phương pháp,cách làm Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh Thuyết minh về một thểloại văn học hoặc một tác giả văn học, Thuyết minh về một sự kiện (mộtsinh hoạt văn hóa)

- Tường thuật là một thể loại báo chí, thuộc loại tác phẩm thông tấn,trong đó nội dung trình bày một cách hệ thống chi tiết, diễn biễn của sự kiệnhiện tượng với tư cách là người trực tiếp chứng kiến hoặc tham gia sự kiệnhiện tượng đó Đặc điểm thể loại tường thuật - Tường thuật ưu tiên cho các sựkiện mang tính thời sự Đối tượng của thể loại tường thuật là những sự kiệnquan trọng và mang tính thời sự cao, thu hút được sự quan tâm đặc biệt củacông chúng Tác phẩm tường thuật có cấu trúc theo sự kiện và thời gian tuyếntính Về nguyên tắc, cái gì xảy ra trước thì trình bày trước, cái gì xảy ra sauthì trình bày sau - Tường thuật vừa mang tính công thức, quy phạm vừa đòihỏi sự chủ động, sáng tạo của người thực hiện - Phóng viên phải là ngườichứng kiến trực tiếp và trọn vẹn sự kiện

Trong văn tường thuật, nhân vật và ngôi kể có mối liên hệ mật thiết vớinhau Để làm một bài văn tường thuật hay, cần biết cách lựa chọn ngôi kể phùhợp Ngôi kể thứ nhất là ngôi kể mà người kể chuyện xưng “tôi” Người kể cóthể là nhân vật chính hoặc nhân vật phụ Khi kể bằng ngôi kể này, cần phảibiết được cá tính cũng như góc nhìn chủ quan của nhân vật mà bạn nhập vai.Đồng thời, phải lựa chọn nhân vật có vai trò quan trọng và ảnh hưởng đếntoàn bộ câu chuyện Ngôi kể thứ ba là ngôi kể mà người kể chuyện có gócnhìn bao quát, khách quan, tự giấu mình và có thể quan sát hết tất cả nhữngthứ đang diễn ra Ngôi kể này khiến bài văn mạch lạc, dễ viết nhưng khôngkhéo sẽ gây nhàm chán, bình thường

- Vậy viết bài thuyết minh thuật lại một sự kiện làm như thế nào?

2.3.3 Cung cấp phương pháp, cách làm bài văn thuyết minh thuật lại

một sự kiện:

Như ở phần cơ sở lí luận đã trình bày về kiến thức kiểu bài văn thuyếtminh thuật lại một sự kiện, học sinh phải đọc và nắm vững được yêu cầu đốivới bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện là sự kết hợp giữa thuyết minh

và tường thuật Cụ thể như sau:

- Xác định rõ người tường thuật tham gia hay chứng kiến sự kiện và sửdụng ngôi tường thuật phù hợp

- Giới thiệu được sự kiện cần thuật lại, nêu được bối cảnh (không gian

- Nêu được cảm nghĩ, ý kiến của người viết về sự kiện

Bài văn đảm bảo bố cục:

+ Mở bài: Giới thiệu sự kiện (không gian, thời gian, mục đích tổ chức

sự kiện)

+ Thân bài: Thuyết minh thuật lại sự kiện theo một trình tự thời gian.Những nhân vật tham gia sự kiện Các hoạt động chính trong sự kiện; đặcđiểm, diễn biến của từng hoạt động Hoạt động đẻ lại ấn tượng sâu sắc nhất

+ Kết bài: Nêu ý nghĩa của sự kiện và cảm nghĩ của người viết

2.3.4 Hướng dẫn học sinh các thao tác cơ bản để làm một bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

2.3.4.1 Hướng dẫn phân tích bài viết tham khảo.

Bài viết: “Hội chợ xuân ở trường tôi” (SGK NV 6 tr 16 - Bộ sách Kết

nối tri thức)

Giáo viên cho học sinh tập trung đọc bài văn tham khảo

Từ bài viết trên, giáo viên cho học sinh xác định các đặc điểm của loạivăn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện bằng cách thảo luận trả lời các câuhỏi sau:

- Xác định đề tài của bài văn.

- Bài viết sử dụng ngôi thứ mấy để tường thuật?

- Các thông tin về tên sự kiện, thời gian và địa điểm được giới thiệu như thế nào trong bài viết?

- Các sự kiện được thuật lại là gì, sắp xếp theo trình tự nào?

- Khi thuật lại sự kiện người viết đã đưa ra được những thông tin nào?

- Những chi tiết nào tiêu biểu?

- Người viết đã phát biểu cảm nhận hoặc nhận xét, đánh giá gì về sự kiện? Ấn tương sâu đậm, kỉ niệm đáng nhớ.

- Để có thể viết được bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện người viết phải chuẩn bị những gì?

Giáo viên chốt kiến thức sau khi học sinh đã tìm hiểu và xây dựng bài:

- Đề tài: Hội chợ xuân

- Bài viết sử dụng ngôi thứ nhất để tường thuật

- Các thông tin về tên sự kiện, thời gian và địa điểm được giới thiệu rõràng và cụ thể ngay trong phần mở bài.

- Các sự kiện được thuật lại là: Những ngày chuẩn bị cho hội chợ xuân;

lễ khai mạc hội chợ; các tiết mục văn nghệ chào mừng; các gian hàng mở bán, Sắp xếp theo trình tự thời gian (trước - sau), trình tự không gian (trung tâm– xung quanh)

- Khi thuật lại sự kiện người viết đã đưa ra được những thông tin cụ thể

về thời gian, thời điểm gắn với diễn biến của sự kiện, cung cấp số liệu chínhxác về sự kiện

- Những chi tiết tiêu biểu: lễ khai mạc, màn sân khấu hóa, các mặt hàngphong phú, các hoạt động mua bán hàng,

- Người viết đã phát biểu cảm nhận, nhận xét, đánh giá về sự kiện: Ấntương sâu đậm, cảm nhận được sự đầm ấm yên vui, kỉ niệm đáng nhớ

Sau quá trình tìm hiều bài viết tham khảo, giáo viên định hình cho họcsinh về một kiểu bài làm văn Đó là văn bản thuyết minh (thuộc loại văn bảnthông tin) và trao cho học sinh tình yêu và sự hứng thú đối với kiểu bài Kíchthích nhu cầu viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

- Vậy để có thể viết được bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện người viết phải đáp ứng những yêu cầu gì?

Để có thể viết được bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện người viết phải là người chứng kiến hoặc trực tiếp tham gia sự kiện Phải ghi nhớ diễn biến và những ấn tượng cảm xúc về sự kiện đó,

Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành viết theo các bước

2.3.4.2 Hướng dẫn học sinh thực hành viết theo các bước.

Để có được bài viết tốt, giáo viên cần hướng dẫn học sinh thực hiệntheo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết.

- Các lễ hội như lễ hội Lam Kinh, lễ hội Đền Hùng,

- Các sự kiện diễn ra theo chủ đề như: Ngày hội đọc sách, Ngày hộibánh chưng xanh, Hội chợ xuân, Lễ khai giảng, bế giảng năm học, Lễ chào cờ

và sinh hoạt đầu tuần, Hội khỏe Phù Đổng tổ chức hàng năm ở trường hoặc ởđịa phương em, đêm hội Trăng rằm tổ chức cho thiếu nhi ở trường hoặc thônxóm khu phố

Có thể chọn sự kiện để thuật lại dựa vào gợi ý sau:

- Sự kiện mà em đã tham gia hoặc chứng kiến

- Sự kiện mà em yêu thích, có hứng thú để thuật lại

- Sự kiện thuận lợi cho em trong việc quan sát thực tế, tìm kiếm tư liệu,thông tin để chuẩn bị cho bài viết.

b Thu thập tư liệu.

Tư liệu liên quan đến sự kiện mà học sinh cần thuyết minh có thể thuthập từ những nguồn khác nhau:

- Những hồi tưởng và ghi chép về một số hoạt động chính trong sự kiện

mà học sinh đã tham dự, chứng kiến

- Tìm các tấm ảnh liên quan đến cảnh sinh hoạt sự kiện có thể đã được

em lưu giữ để đưa vào bài viết

- Những bài báo, hồi ký, trang web viết về sự kiện mà học sinh muốnthuật lại

Học sinh có thể thống kê các dữ liệu tìm được dựa trên bảng sau:

Tư liệu Tác giả/ Nguồn Thông tin có

Các phương tiệngiao tiếp phi ngônngữ có thể sửdụng

Cảm nhận, nhậnxét, đánh giá về

- Hình dung về mạch gắn kết giữa mở bài, kết bài và thân bài (cần đặcbiệt lưu ý đến việc làm thế nào để giúp người đọc hình dung rõ về sự kiện) vàlập dàn ý cho bài viết theo một trình tự logic dưới dạng đề cương hoặc sơ đồ

Dàn ý của bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện gồm 3 phần như sau:

* Mở bài: Giới thiệu sự kiện được thuật lại (sự kiện gì, diễn ra ở đâu,vào thời điểm nào, mục đích, ý nghĩa của sự kiện)

* Thân bài: