Trường hợp làm sai hầu hết là những học sinh có kết quả học tập Hoàn thành hoặc Chưa hoàn thành * Nguyên nhân khách quan: - Các đơn vị đo diện tích không chuyển đổi theo hệ đếm cơ số 10
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG
ĐỔI ĐƠN VỊ ĐO DIỆN TÍCH CHO HỌC SINH LỚP 5
TRƯỜNG TIỂU HỌC THIẾT ỐNG
Người thực hiện: Nguyễn Văn Dũng Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường Tiểu học Thiết Ống Sáng kiến kinh nghiệm thuộc lĩnh vực: Toán
THANH HÓA NĂM 2022
Trang 2MỤC LỤC (Bổ sung thêm cột thứ tự)
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi nghiên cứu SKKN 2 2.2.1 Tổng quan nội dung kiến thức đổi đơn vị đo diện tích: 2
2.3 Một số giải pháp rèn kỹ năng cho học sinh lớp 5B tốt dạng
2.3.1 Giải pháp 1: Giúp học sinh học thuộc bảng đơn vị đo
2.3.2 Giải pháp 2: Phân loại các bài tập chuyển đổi đơn vị đo
2.4 Hiệu quả của giải pháp đối với hoạt động giáo dục 12
Trang 31.1 Lí do chọn đề tài.
Như chương trình toán Tiểu học, chương trình toán lớp 5 cũng được xây dựng theo cấu trúc đồng tâm bao gồm cách mạch kiến thức: Số học, đại lượng
và đo đại lượng, các yếu tố hình học, giải toán Trong các mạch kiến thức ấy, việc dạy học sinh hình thành những biểu tượng về hình học và đại lượng hình học có tầm quan trọng đáng kể Vì điều đó giúp các em định hướng trong không gian, gắn liền việc học tập với cuộc sống xung quanh và hỗ trợ học sinh học tập tốt các môn học khác như Mĩ thuật, Tập viết, Thủ công Đặc biệt là các đại lượng hình học mang tính khái quát cao, nó là một thuộc tính trừu tượng của các
sự vật và hiện tượng Đó là một trong những bài tập có tác dụng rèn luyện tư duy tốt
Mặt khác, dạy kiến thức về các đơn vị đo lường nói chung và các đơn vị các đơn vị đo diện tích nói riêng góp phần củng cố kiến thức số học, đại lượng
và phép đo đại lượng, phát triển năng lực thực hành, năng lực tư duy đối với học sinh Tiểu học Đồng thời dạy các yếu tố đơn vị đo diện tích là một biện pháp quan trọng gắn học với hành, nhà trường với đời sống Song việc dạy về chuyển đổi đo lường nhất là chuyển đổi đo diện tích còn gặp nhiều khó khăn nên kết quả học tập môn Toán của học sinh còn chưa cao Trước thực tế đó, tôi đã mạnh
dạn nghiên cứu: “Một số giải pháp rèn kỹ năng đổi đơn vị đo diện tích cho học sinh lớp 5B trường Tiểu học Thiết Ống” Với giải pháp này tôi mong muốn sẽ
góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học môn toán lớp 5 ở trường Tiểu học Thiết Ống
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Tìm ra phương pháp giúp học sinh lớp 5 trường Tiểu học Thiết Ống có kĩ năng đổi đơn vị đo diện tích Áp dụng thành thạo vào việc giải toán cho học sinh lớp 5 nói riêng và học sinh Tiểu học nói chung
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Kĩ năng thực hiện giải toán về: “Đổi đơn vị đo diện tích" của học sinh lớp
5 Trường Tiểu học Thiết Ống, Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp điều tra.
- Phương pháp khảo sát, thực ng hiệm.
- Phương pháp quan sát, trực quan.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận
Trang 4Như chúng ta đã biết, Toán học là cơ sở ban đầu, là nền tảng quan trọng trong việc hình thành kĩ năng tính toán, tư duy, suy luận cho học sinh để học tốt hơn môn toán ở bậc học cao hơn Toán học đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối những con số Ngoài ra nó còn đòi hỏi ở người học có sự yêu thích, sự đam mê, thậm chí một chút cái gọi là "năng khiếu" Điều này không phải học sinh nào cũng có được
Trong chương trình tiểu học, môn toán giữ vị trí quan trọng Thời gian dành cho môn toán chiếm tỉ lệ khá cao trong toàn bộ quỹ thời gian các môn học
ở tiểu học Bởi vì môn toán là một trong những môn khoa học Đối với bậc tiểu học, nó góp phần rèn luyện cho học sinh phương pháp suy luận, cách giải quyết vấn đề giúp các em phát triển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập, cách xử lý tình huống linh hoạt, sáng tạo
Ngay từ lớp 1, học sinh đã được làm quen với đơn vị đo độ dài là cm, biết đọc, viết và đo các đoạn thẳng hoặc các vật có độ dài dưới 20 cm Lớp 2,3 các
em dần dần làm quen lần lượt với các đơn vị đo độ dài, đơn vị đo khối lượng, đơn vị đo thời gian và dung tích (lít), biết thực hành cân, đo và đổi một số đơn vị
đo đã học Lớp 4 học sinh được hoàn chỉnh bảng đơn vị đo khối lượng, đo độ dài, đo thời gian (từ giây đến thế kỷ), được học các đơn vị đo diện tích km2,
dm2, m2 và bước đầu biết đổi các đơn vị đo đơn giản Lớp 5 hoàn chỉnh bảng đơn vị đo diện tích, được biết về một số đơn vị đo thể tích thường dùng và phép đổi đơn giản, củng cố toàn bộ hệ thống các đơn vị đo lường thông qua nhiều tiết luyện tập Chương trình đo lường lớp 5 chiếm tỷ lệ lớn hơn so với chương trình
đo lường của các lớp dưới, rèn kỹ năng đổi đơn vị nhiều hơn và mang tính tổng hợp hơn Mặt khác lớp 5 học sinh đã được học đến số thập phân nên các dạng bài tập cũng phong phú hơn
Dạy học các đơn vị đo diện tích góp phần củng cố kiến thức số học, đại lượng và phép đo đại lượng, phát triển năng lực thực hành, năng lực tư duy đối với học sinh Tiểu học Đồng thời dạy các yếu tố đơn vị đo diện tích là một biện pháp quan trọng gắn học với hành, nhà trường với đời sống
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Qua thực tế giảng dạy của bản thân và tìm hiểu tình hình dạy học của đồng nghiệp về việc dạy học ở lớp 5 trường Tiểu học Thiết Ống tôi thấy:
2.2.1 Tổng quan nội dung kiến thức đổi đơn vị đo diện tích.
Ta thấy một thực trạng dẫn đến việc dạy chuyển đổi đơn vị đo diện tích gặp nhiều khó khăn là do mạch kiến thức này khó dạy Hơn nữa, lại trình bày
không liền mạch Ở lớp 4, chương trình Hiện hành, học sinh đã được học một số
đơn vị đo diện tích và đã làm quen với việc chuyển đổi đơn vị đo diện tích nhưng ở mức độ đơn giản
Toán 5, chương trình Hiện hành, giới thiệu thêm các đơn vị đo diện tích
mới là: Đề- ca- mét vuông, héc- tô- mét vuông, mi- li- mét vuông, mét vuông và
Trang 5hoàn chỉnh bảng đơn vị đo diện tích Mạch kiến thức này được trình bày như sau:
Luyện tập
27 28
Ôn tập về đo đại
Viết các số đo diện tích
Ôn tập về đo diện tích.
Với đặc điểm học sinh tiểu học nhanh nhớ nhưng cũng chóng quên, các
em có thể quên những kiến thức đã học ở lớp 4 Vì vậy đã ảnh hưởng đến hiệu quả học đổi đơn vị đo diện tích ở lớp 5 Vấn đề này đòi hỏi giáo viên cần phải khắc phục, làm sao để hệ thống được những kiến thức học sinh đã học ở lớp dưới, tạo cơ sở cho các em học tốt phần kiến thức ở lớp 5
2.2.2 Thực trạng học sinh.
Trong quá trình học về đổi các đơn vị đo diện tích vẫn còn một số học sinh gặp khó khăn khi tìm kết quả, đổi kết quả sai Học sinh thường làm sai trong một số trường hợp như : 6 m2 234 cm2 = 6,0234 m2
Nhiều học sinh làm : 6 m2 234 cm2 = 6, 234 m2
Hoặc 6 m2 234 cm2 = 62,34 m2
Ví dụ khác: 250,4 m2 = 0,0002504km2
Một số em lại làm: 250,4 m2 = 0,002504km2
Hay: 250,4 m2 = 0,02504km2
Lỗi các em thường gặp do một số nguyên nhân:
* Nguyên nhân cơ bản:
- Một số học sinh chưa nắm kĩ bảng đơn vị đo diện tích, thứ tự các đơn vị
đo, mối quan hệ giữa 2 đơn vị kề liền, mối quan hệ giữa các đơn vị đo trong bảng
- HS chưa thuộc bảng đơn vị đo diện tích hoặc chưa nắm vững cách đổi ở từng dạng bài Trường hợp làm sai hầu hết là những học sinh có kết quả học tập Hoàn thành hoặc Chưa hoàn thành
* Nguyên nhân khách quan:
- Các đơn vị đo diện tích không chuyển đổi theo hệ đếm cơ số 10 nên học sinh gặp nhiều khó khăn khi giải bài tập về chuyển đổi và so sánh số đo diện tích
- Học toán nói chung và học phần chuyển đổi đơn vị đo diện tích nói riêng thường cảm thấy nhàm chán, khô khan vì được học trên những con số Đặc biệt
Trang 6hơn nữa nếu em nào mất căn bản kiến thức ở lớp dưới thì càng thiếu tự tin khi học toán
Nhìn chung đối với các bài tập chuyển đổi đơn giản học sinh làm sai là do các em chưa thuộc bảng đơn vị đo diện tích hoặc chưa nắm vững cách đổi ở từng dạng bài Trường hợp làm sai hầu hết là những học sinh có kết quả học tập Hoàn thành hoặc Chưa hoàn thành
2.2.3 Kết quả khảo sát thực trạng.
Băn khoăn trước thực trạng trên, năm học: 2021 – 2022 trước khi vận dụng một số biện pháp nhằm rèn kĩ năng đổi đơn vị đo diện tích cho học sinh, tôi đã khảo sát học sinh bằng cách làm bài kiểm tra để nắm được chất lượng đầu năm
Đề kiểm tra toán: 15 phút
Điền số thích hợp vào chỗ chấm :
8m2 = … mm2 ; 900 cm2 = m2
3 dam2 27m2 = … m2 ; 20,54 m2 = …dam2 ;
60004 cm2 = … dm2… cm2
Kết quả khảo sát:
Thời
điểm Sĩ số Điểm 9 - 10 Điểm 7 - 8 Điểm 5 – 6 Điểm dưới 5
Qua thực trạng học sinh của lớp tôi trực tiếp giảng dạy và kết quả khảo sát chất lượng HS của bài kiểm tra tôi thấy HS đạt điểm 9 – 10 ít, HS có điểm dưới
5 vẫn còn Chính vì vậy bản thân tôi rất trăn trở làm thế nào để giúp học sinh học tốt hơn kiến thức về đổi đơn vị đo diện tích Tôi đã trao đổi cùng đồng nghiệp cũng như tham khảo các tài liệu và các phương tiện khác để tìm ra biện pháp giúp học sinh làm tốt các bài tập đổi đơn vị đo diện tích ở lớp 5 bằng các giải pháp sau:
2.3 Một số giải pháp rèn kĩ năng cho học sinh lớp 5B làm tốt dạng toán đổi đơn vị đo diện tích.
2.3.1 Giải pháp 1: Giúp học sinh học thuộc bảng đơn vị đo diện tích, mối quan hệ giữa các đơn vị đo.
Sau khi đã học thêm một số đơn vị đo diện tích: dam2, hm2 (ha) , mm2 và hoàn thành bảng đơn vị đo diện tích ở lớp 5 Lúc này đòi hỏi học sinh phải thuộc bảng đơn vị đo diện tích để nắm vững mối quan hệ giữa 2 đơn vị kề liền và mối quan hệ giữa các đơn vị đo trong bảng Giúp học sinh thuộc bảng đơn vị đo diện tích tương đối quan trọng vì các em có thuộc bảng thì mới làm được các bài tập chuyển đổi Nhưng do một tiết học chỉ từ 35 – 40 phút nên không có đủ thời gian để ôn tập cho học sinh trên lớp Vì thế trong việc dạy cho học sinh thuộc bảng đơn vị đo diện tích tôi đã nghĩ ra một cách giúp các em nhớ nhanh, nhớ lâu
a) Cách 1: Tổ chức dưới dạng trò chơi học tập
Trang 7Tổ chức cho học sinh học thuộc Bảng đơn vị đo diện tích qua trò chơi
“Chuyền bóng”
Chuẩn bị trò chơi: Một quả bóng bàn
Cách chơi: Người quản trò sẽ là người đọc tên đơn vị đo diện tích đầu tiên
trong “Bảng đơn vị đo diện tích” theo thứ tự từ lớn đến bé (hay theo chiều ngược lại: từ bé đến lớn) rồi chuyền quả bóng đến một người bất kì Người nhận được quả bóng ấy phải đọc tên một đơn vị đo diện tích liền tiếp theo thứ tự mà người quản trò vừa đọc rồi tiếp tục chuyền quả bóng đến một người khác bất kì Thực hiện tương tự với người nhận được bóng lần tiếp theo cho đến khi người quản trò có hiệu lệnh kết thúc trò chơi Ai không đọc được tên đơn vị đo diện tích theo yêu cầu sẽ bị phạt theo cách phạt của lớp lựa chọn trước khi chơi (cách phạt chỉ mang tính giải trí, không nặng nề khiến học sinh sợ khi phải tham gia trò chơi)
Ví dụ :
- Em … tên đơn vị đo lường là km2
- Em … là hm2
- Em … là dam2- ……
Hoặc trong giờ sinh hoạt 15 phút đầu buổi học giáo viên giao cho các nhóm làm một số bài tập, yêu cầu các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau cùng hoàn thành dưới hình thức đố vui Dạng bài tập này nhằm củng cố cho học sinh nhớ mối quan hệ giữa các đơn vị đo diện tích
Ví dụ : 1km2 = … hm2 1m2 = … dm2
1dam2 = … m2 1dm2 = … m2
1km2 = … dm2 1km2 = … dm2
b) Cách 2: Học thuộc lòng dưới dạng bài tập
Khi giúp học sinh củng cố mối quan hệ giữa hai đơn vị đo diện tích liền
kề trong bảng tôi quy ước: Cứ mỗi đơn vị đo tương ứng là hai chữ số “00” viết phía dưới tên đơn vị đo đó
Cụ thể, tôi cho học sinh viết tên các đơn vị đo diện tích theo thứ tự trong Bảng đơn vị đo diện tích đã học, rồi sau đó viết dưới mỗi tên đơn vị đo tương ứng hai chữ số 0
Giúp học sinh học thuộc bảng đo và mối quan hệ giữa hai đơn vị đo liền tiếp theo mức độ khó tăng dần:
Mức 1: Giáo viên viết các đơn vị đo diện tích theo thứ tự trong bảng lên
bảng lớp, yêu cầu học sinh lên viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
- Giáo viên viết bảng lớp:
Trang 8- Học sinh lên bảng viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên
đơn vị đo
Mức 2: Giáo viên viết tên một số đơn vị đo, yêu cầu học sinh viết tiếp các
đơn vị đo còn thiếu đúng thứ tự liền tiếp rồi viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
Ví dụ:
- Giáoviên viết một số tên đơn vị đo
km2 hm2 ……… dm2 ………, mm2
- Yêu cầu học sinh lên viết tiếp các đơn vị đo còn thiếu đúng thứ tự liền
tiếp rồi viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
Mức 3: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc tên các đơn vị đo trong bảng theo
thứ tự từ lớn đến bé hoặc ngược lại Giáo viên ghi tên các đơn vị đo theo đúng thứ tự trong bảng, yêu cầu học sinh lên viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
- Giáo viên yêu cầu một học sinh nhắc lại tên các đơn vị đo diện tích đã học theo thứ tự từ lớn đến bé hoặc từ bé đến lớn
- Yêu cầu một học sinh khác lên viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
Mức 4: Giáo viên yêu cầu học sinh viết tên các đơn vị đo trong bảng theo
thứ tự từ lớn đến bé hoặc ngược lại rồi viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
Ví dụ:
- Giáo viên nêu yêu cầu viết các đơn vị đo diện tích theo thứ tự trong bảng rồi viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
- Mỗi học sinh tự viết các đơn vị đo diện tích theo thứ tự trong bảng rồi viết số chữ số 0 tương ứng theo quy ước dưới mỗi tên đơn vị đo
- Giáo viên kiểm tra kết quả
Theo dõi học sinh tự học một số buổi, tôi thấy lớp học rất sôi nổi Kiểm tra kết quả của học sinh hầu như các em trong lớp - kể cả đối tượng học sinh còn hạn chế về toán đều thuộc bảng đơn vị đo Các em còn nắm rất kĩ mối quan
hệ giữa các đơn vị đo trong bảng
Trang 9Hình ảnh: Tiết học Toán lớp 5B trường Tiểu học Thiết Ống
2.3.2 Giải pháp 2: Phân loại các bài tập chuyển đổi đơn vị đo diện tích.
Để rèn luyện kỹ năng đổi đơn vị đo diện tích cho học sinh trước hết giáo viên phải tìm hiểu kĩ nội dung, yêu cầu của sách giáo khoa, tìm hiểu kĩ chuẩn kiến thức, kĩ năng của việc dạy đơn vị đo diện tích và chuyển đổi đơn vị đo diện tích, giúp học sinh thuộc bảng đơn vị đo diện tích Từ đó phân loại các bài tập
về đổi đơn vị đo diện tích thành các dạng Có thể chia các bài tập về đổi đơn vị
đo diện tích bằng nhiều dạng khác nhau nhưng tôi căn cứ vào quan hệ của 2 đơn
vị đo liền kề trong bảng đơn vị đo để có thể chia thành 2 dạng cơ bản sau đây:
a) Dạng 1: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé (Phương pháp nhân 100)
Muốn nâng cao chất lượng đổi đơn vị đo diện tích, đòi hỏi học sinh phải làm thành thạo các bài tập chuyển đổi cơ bản ban đầu Học sinh cần nắm vững thứ tự xuôi, ngược của bảng đơn vị đo diện tích và quan hệ giữa các đơn vị đó
Để chuyển đổi đơn vị đo diện tích từ lớn sang bé ta thực hiện đổi theo thứ
tự từ trái sang phải
Km2 hm2 dam2 m2 dm2 cm2 mm2
Giáo viên chỉ cần lưu ý học sinh mối quan hệ của các đơn vị đo, 2 đơn vị liền nhau gấp (kém) nhau 100 lần nên khi đổi đơn vị từ lớn sang bé, mỗi đơn vị
đo liền sau nó phải thêm 2 chữ số 0 vào bên phải số đo (đối với số đo cần đổi là
Trang 10số tự nhiên) hoặc dịch chuyển dấu phẩy sang phải mỗi đơn vị 2 chữ số (đối với
số đo cần đổi là số thập phân) Nếu đơn vị cần đổi có số đo là phân số, hướng dẫn học sinh lấy số đo đó nhân với 100;10000 hay 1000000 tuỳ theo yêu cầu của
đề bài
Ở dạng này ta có thể phân ra thành 2 loại bài sau:
Loại 1: Danh số đơn (Đổi từ danh số đơn sang danh số đơn)
Hướng dẫn học sinh thực hiện theo các bước:
Bước 1: So sánh hai đơn vị cần đổi để xác định được đó là dạng đổi từ
đơn vị đo diện tích lớn sang đơn vị đo diện tích bé
Bước 2: Xác định mối quan hệ giữa hai đơn vị đo đó (là hai đơn vị đo liền
kề hay không liền kề)
Bước 3: Nhân nhẩm với 100; 10000; 1000000; hoặc bằng cách dịch
dấu phẩy sang phải mỗi đơn vị đo liền sau nó là hai chữ số hoặc thêm hai chữ số
0 ứng với một đơn vị đo
Ví dụ 1 (Bài 1a – trang 30 -Toán 5) Viết các số đo sau dưới dạng số đo
đơn vị là mét vuông: 2km2
Đối với dạng bài tập chuyển đổi này để tìm ra kết quả chúng ta có thể hướng dẫn học sinh làm bằng nhiều cách khác nhau
Giáo viên gợi mở để học sinh tính 1km2 = 1000000m2
Cách 1: 2km2 = 2 x 1000000 = 2000000m2
Vậy : 2km2 = 2000000m2 Cách 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh nhẩm từ km2 đến m2 phải lần lượt đổi qua 3 đơn vị đo diện tích (km2 hm2 dam2 m2): 2 là của đơn vị km2, thêm hai chữ số 0 là của đơn vị hm2, thêm hai chữ số 0 là của đơn vị dam2 và viết tiếp hai chữ số 0 là đơn vị của m2, như vậy ta được 2km2 = 200 0000m2
Hoặc hướng dẫn học sinh theo cách:
Km2 hm2 dam2 m2
2 00 00 00
Kết quả 2km2 = 2000000m2
Ví dụ 2: (Bài 3a – trang 47 – sgk Toán 5) Viết các số đo sau dưới dạng số
đo có đơn vị là mét vuông
8,5 ha = m2
Giá trị chuyển đổi là 8,5, giá trị này có đơn vị đo là ha cho nên ta có 8 ha Khi chuyển đổi sang dam2 ta dịch dấu phẩy sang phải hai chữ số tức là đã nhân với 100, chuyển sang m2 ta tiếp tục dịch chuyển dấu phẩy sang phải 2 chữ số (Chữ số còn thiếu ta điền 0) Tiếp tục dịch chuyển dấu phẩy sang phải 2 chữ số, hai chữ số này không có nên ta điền hai chữ số 0
Vậy 8,5 ha = 85000m2
Cách khác: Xuất phát từ chữ số hàng đơn vị của số 8,5 ứng với đơn vị ha, xác định các chữ số còn lại ứng với lần lượt từng đơn vị tiếp theo về đến đơn vị cần đổi (chữ số còn thiếu ta điền 0)
Ta có cách lập bảng đổi dưới dạng đơn giản: