Qua các bài học, các em được vận động, được nghe hát, nghe nhạc, được tập hát, được luyện tập các kỹ năng biểu diễn mạnh dạn tự tin trước đông người, được biết một số kiến thức phổ thông
Trang 1MỤC LỤC
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm
6
2.3 Một số giải pháp đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát
2.3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp 8 2.3.3 Mối quan hệ giữa giải pháp, biện pháp 15
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Âm nhạc là một môn học giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu giúp các em cảm thụ những giai điệu, nhịp điệu bài hát, các bài tập đọc nhạc và các ký hiệu ghi chép nhạc một cách dễ dàng, dễ nhớ, dễ hiểu
Từ đặc trưng bộ môn thuộc phạm trù nghệ thuật, đã làm tăng tính tích cực chủ động sáng tạo của từng Học sinh Với các yêu cầu trên thì việc đổi mới phương pháp dạy học là tính cấp thiết nhất ở từng bài học, bài dạy Có như vậy các em mới có điều kiện khắc phục khó khăn và tiếp nhận kiến thức mới Cùng với xu thế phát triển chung của xã hội, ngành giáo dục nói chung cũng đang từng bước phát triển với những cải cách thay đổi trong nội dung cũng như mục tiêu giáo dục Với tốc độ phát triển như vũ bão của xã hội ngày nay đòi hỏi con người phát triển một cách toàn diện: văn - thể - mỹ Bên cạnh việc học các môn TNXH, Toán, Tiếng Việt…thì học hát, học vẽ cũng là một hoạt động quan trọng góp phần phát triển nhân cách, giáo dục đạo đức cho mỗi người
Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung và mục tiêu tầm quan trọng của môn học âm nhạc nói riêng Giáo dục phổ thông nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hoá
mà còn phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc và những năng khiếu khác
Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp, mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người Giáo viên Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình
và toàn thể xã hội Từ mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung và mục tiêu tầm quan trọng của môn học Âm nhạc nói riêng Giáo dục phổ thông nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hoá mà còn phát huy năng lực cảm thụ Âm nhạc và những năng khiếu khác Như chúng ta đã biết âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao,
nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối như những con số, nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu” điều này không phải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học được thông qua những giai điệu, nhịp điệu, lời ca
Vì vậy giáo dục nghệ thuật là nhu cầu cần thiết đối với sự phát triển của xã hội Một đất nước có nền kinh tế phát triển với đời sống vật chất đầy đủ, nhưng nếu đời sống tinh thần không phong phú thì chưa phải là một xã hội phát triển toàn diện Chính vì vậy các hoạt động giáo dục nghệ thuật - thẩm mỹ cho xã hội nói chung và các trường phổ thông nói riêng, đã được quan tâm kịp thời và tạo điều kiện trên nhiều phương diện cùng với sự phát triển của nền kinh tế
Âm nhạc là một nhu cầu trong đời sống tinh thần của trẻ Trẻ em tham gia
ca hát là được tự hoạt động để nhận thức thế giới xung quanh để hoàn thiện bản thân mình Âm nhạc là một trong những phương diện đắc lực trong việc giáo dục hình thành ở học sinh những phẩm chất đạo đức cần thiết Thông qua nội
Trang 3dung chương trình môn học, hình thành cho các em tình yêu quê hương đất nước, yêu thiên nhiên, lòng tự hào dân tộc, tình cảm đối với người thân, bạn bè, đối với xã hội Xây dựng cho các em lòng yêu mến nghệ thuật âm nhạc với thị hiếu đúng đắn, lành mạnh, giáo dục lòng yêu mến ca nhạc dân tộc và ca nhạc truyền thống Cách mạng Việt Nam, yêu thích nghệ thuật Âm nhạc trong nước và thế giới Có thể nói Âm nhạc là vị chúa tể của những cảm xúc thời niên thiếu Những bản nhạc hay đem lại cảm xúc lành mạnh, giúp củng cố lòng tin vào bản thân, hướng tới cuộc sống đấu tranh, lao động xã hội lành mạnh Đặc biệt nội dung các bài hát sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển phẩm chất đạo đức của các em Nếu để cho học sinh của mình xa lạ với thế giới âm nhạc có nội dung phù hợp với lứa tuổi, không dạy cho các em những lí tưởng cao đẹp, những tình cảm trong sáng được thể hiện qua các bài hát trong chương trình học thì các nhà giáo dục sẽ gặp khó khăn cho việc giúp các em trở thành một con người phát triển hài hòa Âm nhạc đã dẫn dắt các em đi vào thế giới của điều thiện, tạo ra được sự đồng cảm và bồi dưỡng năng lực sáng tạo của trí tuệ mà không một phương tiện nào có thể sánh được
Bằng ngôn ngữ đặc thù của mình như: Giai điệu, nhịp điệu, tính chất chặt chẽ về tiết tấu, sự hài hoà về âm thanh giúp học sinh mở rộng tầm hiểu biết phong phú thêm về kinh nghiệm sống, mang lại cảm giác xúc động về thẩm mỹ mới mẻ, mạnh mẽ giúp cho việc phát triển trí tuệ óc tưởng tượng và có tác dụng giáo dục tình cảm, đạo đức cho các em Việc triển khai môn học Âm nhạc ở trường Tiểu học có ý nghĩa nhân văn rất lớn, phù hợp với công ước quốc tế về quyền trẻ em Qua các bài học, các em được vận động, được nghe hát, nghe nhạc, được tập hát, được luyện tập các kỹ năng biểu diễn mạnh dạn tự tin trước
đông người, được biết một số kiến thức phổ thông về Âm nhạc như biết các ký
hiệu ghi chép nhạc: Khuông nhạc, khóa son, các hình nốt, vị trí tên nốt trên khuông nhạc, tất cả những cái đó sẽ tạo thành một trình độ văn hoá âm nhạc tối thiểu, để góp phần cùng các môn học khác giáo dục nhân cách Làm cho các nội dung học tập ở nhà trường có tính toàn diện, làm thăng bằng, hài hoà các hoạt động của các em Cho nên trong quá trình dạy học theo chương trình cải cách mới, thì việc dạy học theo phương pháp tích cực lấy học sinh làm chủ thể, các
em chủ động trong các tiết học còn giáo viên là người hướng dẫn, gợi mở cho các em thực hiện tốt bài học là phương pháp tốt nhất nhưng lại đòi hỏi sự đầu tư, tìm tòi của giáo viên về kiến thức âm nhạc một cách toàn diện, mất khá nhiều thời gian, chọn lựa các nội dung gợi ý cho các em chuẩn bị các tiết học tiếp theo
Vì thế việc phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo, nâng cao tính tích cực của học sinh để gây hứng thú cho các em trong các tiết học âm nhạc, đặc biệt là tiết học tập kẻ khuông nhạc, tập viết khóa son, đọc đúng hình nốt, tên nốt, vị trí nốt trên khuông nhạc, cao độ, trường độ, tiết tấu để các em nhận biết và nhớ một
số các kí hiệu âm nhạc trong chương trình lớp 3 như đã qui định là những yêu cầu mới khá khó đối với học sinh
Bên cạnh đó nội dung chương trình sách giáo khoa Âm nhạc lớp 3 hiện nay hầu hết chỉ trình bày nội dung các bài hát, còn các kiến thức ghi chép nhạc cần nắm thì chưa thể hiện đầy đủ Bởi vì muốn đọc được Tập đọc nhạc (TĐN) thì các em phải nhận biết được các ký hiệu ghi chép nhạc đúng, chính xác các vị trí
Trang 4tên nốt trên khuông nhạc thì mới làm đà cho quá trình bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới là đọc được Tập đọc nhạc ở khối lớp 4-5 sau này Vậy làm thế nào
để các em đọc đúng, phân biệt được các ký hiệu ghi chép nhạc trong chương trình học âm nhạc ở lớp 3 có thể nói là vấn đề cấp thiết nhất Trước tiên các em phải nắm vững kiến thức về âm nhạc như: Tên nốt, vị trí các nốt trên khuông nhạc sao cho đúng Từ đó giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau với tốc độ thể hiện khác nhau của từng nốt nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng nhất người giáo viên phải truyền tải, truyền cảm hứng, truyền tính hứng thú trong học tập và cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái khi học âm nhạc Với những lý
do trên, tôi luôn quan tâm đến việc xây dựng các phương pháp, biện pháp dể nâng cao chất lượng học tập các kỹ năng ghi chép nhạc được tốt hơn Từ những
suy nghĩ trên tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 3 Rèn kỹ năng phân biệt, nhận biết các ký hiệu âm nhạc và cách ghi chép nhạc”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu đề tài này dựa trên cơ sở nghiên cứu lý luận và tực tiễn công tác giảng dạy trực tiếp ở học sinh khối 3 tại Trường tiểu học Quảng Thành Tôi xin đề xuất và đưa ra các biện pháp để xây dựng, hình thành cho học sinh
nắm vững các kiến thức ghi chép nhạc cơ bản thông qua đề tài “Một số giải
pháp giúp học sinh lớp 3 Rèn kỹ năng phân biệt, nhận biết các ký hiệu âm nhạc
và cách ghi chép nhạc” tại Trường tiểu học Quảng Thành Từ đó phát triển và
hài hòa nhân cách của các em Tạo cho các em có hứng thú, niềm vui khi học âm nhạc, qua âm nhạc làm cho đời sống tinh thần của học sinh thêm phong phú Phát triển trí tuệ, bồi dưỡng tình cảm trong sáng, lành mạnh, hướng tới chân, thiện, mĩ góp phần làm thư giãn đầu óc, làm cân bằng các nội dung học tập khác
ở tiểu học Khích lệ những học sinh có năng khiếu tham gia hăng hái vào các hoạt động âm nhạc, tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu, tư duy, sáng tạo và các phản ứng phân biệt nhanh nhạy về tên nốt, hình nốt, vị trí nốt nhạc trên khuông nhạc, học sinh biết khuông nhạc gồm có mấy dòng, mấy khe, khóa son được viết từ dòng kẻ thứ mấy trên khuông nhạc
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Rèn kỹ năng phân biệt, nhận biết các ký hiệu ghi chép nhạc cho học sinh lớp 3 tại Trường tiểu học Quảng Thành
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Qua thực tế giảng dạy từ những năm gần đây Tôi nhận thấy rằng Học sinh chưa hiểu, chưa nắm bắt được, chưa thực hiện tốt các yêu cầu các ký hiệu ghi chép nhạc Đặc biệt một giờ học có nội dung kiến thức âm nhạc, học sinh học không có hiệu quả, mà mau nhàm chán, nên gây lúng túng dẫn đến kết quả không cao, học sinh không nhận biết, phân biệt được các ký hiệu ghi chép nhạc
ở chương trình âm nhạc lớp 3 còn hạn chế Chính vì vậy tôi nghiên cứu đề tài này nhằm đưa ra các biện pháp để đưa ra các biện pháp giúp Học sinh có kết quả học tập cao Muốn đạt được kết quả học tập nư vậỵ, trước hết giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn học âm nhạc một cách nghiêm túc như: Tư thế, thái độ ngồi học
Trang 5của từng lớp chưa tốt, khi đọc nốt, viết nốt, viết khuông nhạc, khóa son, hình nốt, vị trí các nốt sao cho đúng trên khuông chưa tốt, cách quan sát, lắng nghe, thực hành, luyện tập của từng Học sinh chưa đạt hiệu quả cao Muốn có một tiết học về các ký hiệu âm nhạc đạt được kết quả cao, thì người giáo viên cần phải
có một phương pháp truyền đạt, giảng dạy phù hợp, nhanh, gọn, dễ hiểu nhất để học sinh dễ nhớ, dễ nắm được kiến thức âm nhạc Chính vì thế, tôi đã thử
nghiệm và thực hiện đề tài “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 3 Rèn kỹ năng
phân biệt, nhận biết các ký hiệu âm nhạc và cách ghi chép nhạc” tại Trường tiểu học Quảng Thành” đạt kết quả cao trong các tiết dạy như: Tiết 16, tiết 20,
tiết 22, tiết 23, tiết 24, tiết 28, tiết 29, tiết 31, tiết 33 của chương trình âm nhạc lớp 3 Bởi theo chủ kiến cá nhân tôi, học sinh tiểu học còn nhỏ và rất hiếu động, nên mỗi tiết học có các kiến thức ghi chép nhạc thường khô khan, tẻ nhạt Vì thế giáo viên đều phải kết hợp linh hoạt các phương pháp, biện pháp để lồng ghép vào mỗi tiết học như “trò chơi âm nhạc” để Học sinh dễ nắm bắt, dễ nhớ, có như vậy tiết học mới đạt kết quả cao Từ đó các em được vừa học, vừa chơi một cách thoải mái, không gò ép, bắt buộc Điều này nói lên rằng việc sử dụng “trò chơi
âm nhạc” trong giảng dạy, đặc biệt là trong kiến thức ghi chép nhạc vừa giúp cho học sinh tiếp thu bài học tốt hơn, hiệu quả hơn cho từng đối tượng học sinh
Thông qua đề tài “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 3 Rèn kỹ năng phân biệt,
nhận biết các ký hiệu âm nhạc và cách ghi chép nhạc” tại Trường tiểu học Quảng Thành được thực hiện tốt
Để nghiên cứu đề tài này, thì ngay từ đầu năm tôi đã lập ra những việc cần làm là: Trước hêt phải tìm ra những biện pháp nhằm thúc đẩy sự ham học, tiếp thu các kiến thức về âm nhạc một cách dễ nhớ, dễ hiểu nhất Người Giáo viên luôn đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với từng đối tượng học sinh, luôn sáng tạo các hình thức học và kỹ năng học tập ngay trên lớp, tạo mọi điều kiện cho các em có được sự ham thích về âm nhạc, các em phải luôn hào hứng, hứng thú trong học tập, tích cực xây dựng phát biểu bài hơn ở các tiết học được thực hiện qua các phương pháp sau:
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp thực hành
- Phương pháp luyện tập
- Phương pháp kiểm tra đánh giá
- Phương pháp vấn đáp, điều tra, đàm thoại vv…
- Tổng kết kinh nghiệm qua thực tế giảng dạy các lớp được phân công
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu các loại tài liệu sách báo, tạp chí có liên quan đến phương pháp dạy các ký hiệu ghi chép nhạc cho học sinh tiểu học
- Phương pháp điều tra: Điều tra, khảo sát thực trạng cách đọc, viết, nói, phân biệt nhanh, đúng về các ký hiệu ghi chép nhạc của học sinh lớp 3 Trường
TH Quảng Thành
- Phương pháp thực nghiệm: Áp dụng một số biện pháp nhằm nâng cao kỹ
năng đọc, viết, nói đúng các ký hiệu ghi chép nhạc cho học sinh
Chính vì thế cho nên trước khi lên lớp giáo viên phải chuẩn bị bài thật chu
Trang 6đáo và lựa chọn nhiều phương pháp, hình thức dạy học phù hợp với nội dung bài học Từ đó dẫn đến việc học sinh học hiểu bài hơn, học sinh chăm phát biểu và xây dựng bài hơn, từ các học sinh chưa nắm được bài học, chưa đọc, phân biệt được tên, vị tri nốt, hình nốt, chưa viết được khuông nhạc, chưa kẽ được khóa son Vì thế mà học sinh không có hứng thú với bài học (đặc biệt là về các ký hiệu ghi chép nhạc ở lớp 3) Nếu trong quá trình dạy học giáo viên đề ra được những hình thức tổ chức và phương pháp phù hợp thì chất lượng học tập về cách phân biệt tên nốt, hình nốt, cách viết vị trí sao cho đúng các nốt trên khuông, cách đọc nốt đúng và nhanh, học sinh kẻ được khuông nhạc và viết được khóa son chính xác, đẹp hơn, từ đó chất lượng và kết quả học tập về các ký hiệu ghi
chép nhạc của học sinh sẽ được nâng cao và chính xác hơn
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận
Căn cứ vào nhiệm vụ, yêu cầu của bộ môn Âm nhạc
Căn cứ vào nội dung chương trình, sách giáo khoa
Căn cứ vào tình hình thực tế của nhà trường về cở sở vật chất, về đội ngũ giáo viên
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy cần phải nghiên cứu kĩ cơ sở
lý luận và nắm vững các kiến thức về bộ môn và phương pháp giảng dạy bộ môn nhằm đạt hiệu quả cao nhất
Âm nhạc luôn có vai trò ý nghĩa quan trọng trong việc đặt nền tảng cho sự hình thành và phát triển toàn diện của trẻ trong các nhà trường học và cộng đồng
xã hội Nhận thức được vai trò, ý nghĩa quan trọng của nghệ thuật âm nhạc trong đời sống xã hội, trong nhiều thập niên vừa qua, với tư cách là một môn học độc lập trong các nhà trường, bắt đầu ngay từ bậc học mầm non, giáo dục âm nhạc không chỉ góp phần bồi bổ và giáo dưỡng đời sống tinh thần cho mỗi cá nhân,
mà còn thúc đẩy sự phát triển xúc cảm, tình cảm, các thao tác, phẩm chất của tư duy và sự sáng tạo ở những mức độ khác nhau của từng đứa trẻ
Trong môi trường giáo dục ở gia đình và nhà trường, cùng với các môn học
và các lĩnh vực giáo dục khác, mục tiêu giáo dục của các bậc học phổ thông nói chung và giáo dục âm nhạc nói riêng sẽ góp phần quan trọng tạo nên những nền tảng, cơ sở ban đầu để đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực đã đặt ra những đòi hỏi phải đổi mới mục tiêu, nội dung của quá trình đào tạo ở mọi bậc học, môn học, trong đó có âm nhạc Việc triển khai các hoạt động nhằm đổi mới phương pháp dạy học đã được phát động và triển khai dưới nhiều hình thức khác nhau tại các nhà trường Tuy nhiên, vẫn còn nhiều biện pháp dạy học phát huy tính tích cực học tập của học sinh chưa được các đội ngũ giáo viên âm nhạc quan tâm, đầu tư và triển khai trong nội dung dạy học, giáo dục âm nhạc và các môn học khác ở các nhà trường, trong số đó phải nhắc tới kĩ thuật sử dụng trò chơi trong dạy học các kỹ năng ghi chép nhạc chưa cao Việc thiết kế các bài học dưới dạng trò chơi luôn đem lại hiệu quả học tập cao, bởi sẽ tạo nên những môi trường thu nhận kiến thức, kĩ năng cùng với sự vận dụng đa dạng, hấp dẫn, phong phú Việc học tập được tiến hành thông qua
Trang 7các trò chơi không chỉ giúp giờ học trở nên sôi nổi, thu hút, lôi cuốn học sinh, giúp các em tiếp thu kiến thức bài học một cách dễ dàng mà còn tạo cơ hội cho học sinh độc lập trong thể hiện bản thân, rèn luyện các thao tác, kĩ năng thực hành, đồng thời cũng phát triển tư duy sáng tạo và đòi hỏi người học phải có sự yêu thích điều này không phải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu nhạc, những lời ca, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các
em cảm thụ những giai điệu qua từng bài nhạc, từng câu nhạc
Vậy làm thế nào để các em đọc đúng được các vị trí tên nốt, hình nốt nhạc Trước tiên các em phải nắm vững kiến thức về Âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau Để các em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầy khi học âm nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc Là giáo viên được bồi dưỡng chuyên ngành Âm nhạc, qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệm trong công tác, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học, đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưa cao, nhiều em còn rất lúng túng Trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm hướng dẫn các em học tập đọc các ký hiệu ghi chép nhạc khá hiệu quả
mà tôi đã tiến hành trong các năm học vừa qua được thể hiện qua đề tài: “Một
số giải pháp giúp học sinh lớp 3 Rèn kỹ năng phân biệt, nhận biết các ký hiệu
âm nhạc và cách ghi chép nhạc”
2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Từ những năm công tác cho đến nay, được sự phân công giảng dạy bộ môn
Âm nhạc tại Trường tiểu học Quảng Thành, tôi thấy đa số học sinh tiếp thu, lĩnh hội các kiến thức ghi chép nhạc còn chậm như: Phân biệt và viết, nói được đúng, nhanh các vị trí nốt, hình nốt còn hạn chế, học sinh chưa đọc đúng, chưa viết đúng các vị trí tên nốt, hình nốt, khuông nhạc gồm mấy dòng, mấy khe, khóa son được viết ở dòng kể thứ mấy, thực hành các trò chơi âm nhạc chưa thành thạo và chưa mạnh dạn, chưa tự tin Để học sinh học tập tốt môn học bản thân tôi luôn tìm tòi những phương pháp dạy học cho phù hợp đúng với lứa tuổi, đúng chương trình lớp 3, từ đó tạo hứng thú cho học sinh yêu thích, hào hứng với môn học Tôi luôn học hỏi, tìm tòi những phương pháp, biện pháp phù hợp
để giúp học sinh học tập đạt kết quả cao và hoàn thành tốt nhiệm vụ được phân công
Chính vì thế cho nên bậc tiểu học được xác định là bậc học nền tảng, nền tảng có vững chắc thì hiệu quả đào tạo các bậc học trên mới đạt yêu cầu Muốn xây dựng nền tảng vững chắc ở bậc tiểu học thì người giáo viên phải có ý thức bồi dưỡng kiến thức cơ bản đạt chuẩn cho từng môn học quy định trong chương trình Trong đó môn Âm nhạc là môn đòi hỏi kiến thức cơ bản phải đạt chuẩn rất cao, nhất là đối với cao độ, trường độ được thể hiện trong từng giai điệu bài hát,
Trang 8trong từng bài đọc nốt, viết nốt hay từng bài Tập đọc nhạc ở các lớp 4-5.
Muốn đạt được kết quả như vậy, trước hết mỗi cá nhân học sinh phải nắm được các quy tắc cơ bản của các ký hiệu ghi chép nhạc ở môn Âm nhạc tiểu học như sau: Trước hết học sinh phải nắm được tên nốt, hình nốt, vị trí nốt trên khuông, kẻ được khuông nhạc và khóa son thì học sinh đó mới có thể đọc đúng cao độ, trường độ của từng bài Tập đọc nhạc ở các lớp trên
Bên cạnh những khó khăn trên, đa số các em là học sinh con em bố mẹ đi làm công nhân ở với ông bà, nên học môn Âm nhạc chưa được quan tâm, trình
độ của gia đình Phụ huynh học sinh còn hạn chế, ý thức hứng thú học tập và rèn luyện chưa cao như: Không hứng thú với môn học và không hào hứng khi lên bảng cài, viết, đọc các vị trí tên nốt, hình nốt, khuông nhạc Vì vậy người giáo viên phải từng bước giúp các em có được sự tự tin, nắm được các kiến thức về môn Âm nhạc, các kỹ năng cơ bản của các ký hiệu ghi chép nhạc từ đó giúp các
em yêu thích, hào hứng, hứng thú hơn trong mỗi tiết dạy Âm nhạc Từ đó mới dần dần phát triển tai nghe và khả năng nhận biết tốt các ký hiệu ghi chép nhạc đạt kết quả cao hơn
Những năm trước đây, việc đầu tư trang thiết bị cho môn học còn hạn chế Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thu kiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các em hết sức trừu tượng Việc truyền thụ các kiến thức âm nhạc chỉ qua phương pháp truyền khẩu thuần tuý, ít phát triển khả năng tư duy, nhận biết, sáng tạo, luyện tập, thực hành của các em
Do đó không tạo được sự thu hút, ít gây hứng thú học tập cho các em Dựa vào
cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường, tôi đã tìm hiểu khả năng học nhạc của học sinh bằng việc quan sát thực tế các giờ học, tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi là có năng khiếu, nếu tiết học nào được thông qua các hình thức
tổ chức trò chơi thì tiết học đó học sinh mới hào hứng và có kết quả học tập cao hơn Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự tiếp thu và sáng tạo trong vận dụng kiến thức
Nguyên nhân thực trạng:
- Qua kiểm tra thực tế ở học sinh các khối lớp 3 đầu năm Đa số học sinh ở các lớp 3 học về các ký hiệu ghi chép nhạc như: Đọc, viết, nói phân biệt và nhận biết tên một số vị trí nốt nhạc, tên nốt, hình nốt, khuông nhạc, khóa son rất hạn chế và tiếp thu bài còn quá chậm
- Trên thực tế khi nghe các em học về các ký hiệu ghi chép nhạc và thực hiện bài tập âm nhạc còn nhiều yếu kém Đa số học sinh khi trình bày bài tập âm nhạc vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin khi học về các ký hiệu ghi chép nhạc, HS chỉ đọc và phân biệt với tính chất thuộc lòng, học vẹt Học sinh đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt mà chưa đúng vị trí nốt, trường độ còn ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của hình nốt
+ Các em mới làm quen với các ký hiệu ghi chép nhạc nên còn lúng túng
và bỡ ngỡ nên chưa phân biệt, chưa xác định, chưa nhận biết được các nốt nhạc, hình nốt, vị trí tên nốt, khuông nhạc gồm mấy dòng, mấy khe, khóa son bắt đầu viết từ dòng kẻ thứ mấy
+ Các em lần đầu tiên làm quen với phần luyện đọc cao độ, nghe về cao độ,
Trang 9trường độ, tiết tấu và tên nốt, hình nốt Chính vì thế việc đọc nhạc của các em còn hạn chế rất nhiều trong các tiết học có nội dung về nốt nhạc
+ Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh lớp 3 rất năng động, khi đọc nhạc chưa biết tập trung để ghi nhớ bài học và chưa kiềm chế được âm thanh nên gây ồn ào cho cả lớp
+ Mức độ cảm nhận âm nhạc của trẻ không đồng đều, vì thế giáo viên gặp rất nhiều khó khăn trong giảng dạy môn âm nhạc, dẫn đến những hạn chế sau:
- Phụ huynh học sinh chỉ chú trọng vào các môn chính, còn xem nhẹ môn
Âm nhạc
- Cơ sở vật chất còn thiếu như: Phòng chức năng chưa có máy chiếu, một
số đồ dùng dạy học còn thiếu
- Làm thế nào để giúp học sinh lớp 3 tự tin khi đọc tên nốt, vẽ khóa son, khuông nhạc và nhận biết vị trí nốt, hình nốt đúng và chính xác vị trí tên nốt, hình nốt là vấn đề nan giải và gặp nhiều khó khăn đối với Giáo viên
- Khi tham gia các hoạt động Âm nhạc, các em chưa mạnh dạn tự tin đóng vai trò của từng vị trí tên nốt, hình nốt, khuông nhạc và khóa son
Cụ thể, trước khi tiến hành thực nghiệm sáng kiến này tôi khảo sát chất lượng học sinh khối lớp 3 đầu năm thu được kết quả như sau:
Tổng số HS
khối 3
Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Qua kết quả khảo sát trên ta thấy số học sinh hoàn thành tốt còn thấp, số học sinh chưa hoàn thành còn đáng kể
2.3 Nội dung và hình thức của giải pháp
2.3.1 Mục tiêu của giải pháp
Nắm vững kiến thức về Âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau
2.3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp
- Muốn có một tiết học đạt chất lượng cao, trước hết giáo viên phải gây
hứng thú cho học sinh ngay từ phần mở đầu bài học, phần giới thiệu đề mục rõ ràng Giáo viên luôn tạo không khí ngay từ khi bước vào lớp với thái độ vui vẻ thân mật đối với học sinh và việc đánh giá công bằng trong việc kiểm tra miệng đều là những yếu tố góp phần tạo nên không khí hào hứng chung của cả lớp để chuẩn bị bước vào bài học mới
- Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải biết phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh nhằm gây hứng thú học tập cho các em Thực chất của việc học tập là chuổi vấn đề được đặt ra và được nhận thức ở mức độ cao hơn, đặc trưng của môn âm nhạc là thực hành, luyện tập Thực hành là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình dạy và học bộ môn
- Thông qua thực hành để dạy lý thuyết, lấy lý thuyết để củng cố kỹ năng thực hành trên cơ sở sử dụng thời gian trên lớp một cách tối ưu (tránh thời gian chết) để tất cả học sinh được nhìn, nghe và thực hành, luyện tập theo các hình
Trang 10thức như: Cá nhân, tốp, nhóm, dãy, bàn Thực tế cho thấy nêu trong một tiết học giáo viên đặt ra nhiều câu hỏi (Hay tổ chức lồng ghép với các trò chơi âm nhạc) vừa sức đối với học sinh, học sinh dể hiểu dể nhớ, hay cho các em nghe, nhìn thể hiện nhiều thì học sinh rất có hứng thú học, tạo động cơ học tập tốt và đạt hiệu quả rất cao
- Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, tránh cách dạy thông báo khô khan tẻ nhạt Giáo viên phải nắm chắc đặc trưng môn học âm nhạc để có cách dạy cho phù hợp, giờ học âm nhạc phải là giờ học nghệ thuật hấp dẫn với phương châm học vui - vui học Tránh dạy lý thuyết trừu tượng và dạy học các
ký hiệu ghi chép nhạc nặng nề, căng thắng Phải tìm mọi cách cải tiến cách dạy từng phân môn theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh Bổ sung sáng tạo thêm nhiều thủ pháp sinh động, hấp dẫn, đa dạng hoá cách thức truyền đạt ở mỗi bài học mỗi tiết dạy
- Xây dựng các kỹ năng thực hành, luyện tập về các ký hiệu ghi chép nhạc được lồng ghép qua các trò chơi Âm nhạc nhằm rèn luyện cho học sinh về cách phân biệt, nhận biết, biết đọc, viết tên nốt, hình nốt, vị trí nốt nhạc, khuông nhạc gồm mấy dòng, mấy khe, khóa son được viết ở dòng kẻ thứ mấy trên khuông nhạc được thể hiện ở những trò chơi sau:
+ Xây dựng phương pháp rèn luyện kỹ năng thực hành nhanh, đúng, kẻ đẹp khuông nhạc và khóa son theo trò chơi “Ai nhanh, ai đúng”
+ Xây dựng phương pháp nhớ tên nốt bằng phương pháp đọc (Hát) tên nốt theo bài thơ
+ Xây dựng phương pháp chơi trò chơi ghi nhớ vị trí nốt theo khuông nhạc bàn tay
+ Xây dựng phương pháp ghi nhớ, phân biệt vị trí, tên nốt qua trò chơi đóng vai “Bảy anh em”
+ Xây dựng phương pháp chơi trò chơi « Đọc nốt theo thang âm từ thấp đến cao”
+ Rèn kỹ năng viết (cài) đúng và đẹp các vị trí nốt nhạc lên khuông
+ Xây dựng phương pháp ghi chép đúng, đẹp các hình nốt nhạc
+Xây dựng mối quan hệ tốt giữa giáo viên với Phụ huynh học sinh để rèn
đọc nhạc cho học sinh đọc nhạc.
* Giải pháp 1: Các trò chơi nhằm rèn luyện tiết tấu, trường độ
+ Phân biệt âm dài, ngắn bằng đàn óc gan
+ Nghe, gõ, đọc tiết tấu bài tập nốt nhạc đơn giản bằng thanh phách
+ Làm tín hiệu đèn giao thông (xanh = móc đơn, vàng = nốt đen, đỏ = dấu
lặng đen vv ).
Vui chơi nói chung và trò chơi âm nhạc nói riêng là những hoạt động có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành và phát triển các kỹ năng, năng lực sáng tạo, phát huy tính tích cực cho các em học sinh ngay từ ở bậc học đầu tiên và trong tính hệ thống ở các bậc học tiếp theo
Có thể thấy rằng, ngay từ khi đứa trẻ ra đời, gắn với các hoạt động của cá nhân hay các trò mà trẻ chơi trong gia đình, trong lớp học hay các sinh hoạt tập thể đã thực hiện rất nhiều chức năng của xã hội
Thực tế đã cho thấy, trò chơi âm nhạc là phương tiện giáo dục hấp dẫn, đáp